Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Báo chí và báo mạng điện tử 1. Khái niệm báo chí: Báo chí trong tiếng Anh là “Journalism” bắt nguồn từ “Journal” - (nhật ký). Điều này cũng nói lên rằng nhà báo - ký giả, chính là những người ghi lại lịch sử trong cuộc sống hàng ngày.
Báo, hay gọi đầy đủ là báo chí (xuất phát từ 2 từ "báo" là thông báo, và "chí" là ghi lại), hay còn dùng tên gọi cũ (theo cách gọi của Trung Quốc) là tân văn (trong đó tân văn nghĩa là báo, nói một cách khái quát là những xuất bản phẩm định kỳ nhằm báo cáo về các sự vật, hiện tượng hay con người nổi bật trong ngày mà xã hội cần quan tâm (theo [65]). Các thể loại báo chí: Báo chí là tên gọi chung của các thể loại thông tin đại chúng. Có những loại báo chí sau: Báo viết: Thể loại báo chí xuất hiện lâu đời nhất, hình thức thể hiện trên giấy, có hình ảnh minh họa. Ưu điểm: tính phổ cập cao, có nội dung sâu, người đọc có thể nghiên cứu.
Nhược điểm: thông tin chậm, khả năng tương tác hai chiều (giữa người đọc và người viết) kém. Còn gọi là báo in, báo giấy hay là báo chữ và có nhiều dạng như nhật báo, tạp chí, tuần báo, nguyệt san, tập san,. Báo nói: Thông tin được chuyển tải qua thiết bị đầu cuối là radio bằng ngôn ngữ. Ra đời thế kỷ 19.
Ưu điểm: thông tin nhanh. Nhược điểm: không trình bày được các thông tin bằng hình ảnh (phóng sự ảnh) hoặc các thông tin có hình ảnh minh họa. Báo truyền hình: Thông tin được chuyển tải bằng hình ảnh và âm thanh qua thiết bị đầu cuối là máy phát hình (đài truyền hình) và máy thu hình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ưu điểm: thông tin nhanh; khuyết điểm: khả năng tương tác hai chiều chưa cao.
Báo mạng điện tử: Sử dụng giao diện website trên Internet để truyền tải thông tin bằng bài viết, âm thanh, hình ảnh, các đoạn video gồm cả hình ảnh động và âm thanh (video clip). Ưu điểm: thông tin cập nhật nhanh, tính tương tác hai chiều cao. Khuyết điểm: tính phổ cập còn yếu, có thể bao gồm cả tin giả (theo [65]). Báo mạng điện tử a.
Khái niệm: Báo mạng điện tử còn có tên gọi khác là báo trực tuyến, báo điện tử, báo mạng hay tin tức trực tuyến là loại hình báo chí được xây dựng theo hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng Internet. Báo điện tử được tòa soạn điện tử xuất bản, còn người đọc báo dựa trên máy tính, thiết bị cá nhân như máy tính bảng, điện thoại di động trung cao cấp,. có kết nối internet. Thể loại Hiện nay có nhiều cách phân loại Báo điện tử khác nhau, tùy theo tiêu chí phân loại và việc để ý đến quy định riêng của mỗi nước.
Theo cách thức biên tập và phát hành có thể chia ra: 1. Báo lai (hybrid), là bản báo trực tuyến phát hành song song với bản báo in. Ngày nay tất cả các báo in đều có bản phát hành trực tuyến. Ví dụ trong nước là "Báo Lao động điện tử", "Báo Nhân Dân điện tử",.
ví dụ nước ngoài là "Spiegel Online",. Chỉ trực tuyến (online-only), phát hành gần như không có bản in tương ứng. Đây là báo do các hãng thông tấn, phát thanh, truyền hình lập ra. Ví dụ Hãng CNN, BBC,.
hay báo trong nước như Báo điện tử Đài Truyền hình Việt Nam,. Báo tổng hợp tin tức từ các báo khác (News Aggregators), hoặc đơn giản là quét các dữ liệu, thông tin từ các trang khác, gọi chung các báo điện tử Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạng này là "Báo tự động cập nhật tin tức". Ví dụ trang "Very Quiet tổng hợp tin quốc tế, hay trang Báo Mới ở Việt Nam. Thể khởi nghiệp, là một trang web hay trang thông tin điện tử nhảy vào lãnh vực biên tập tin tức mọi mặt.
Tại Việt Nam là trường hợp "Báo Năng lượng Mới (PetroTimes)". Theo tính chính thống, thường xem trọng ở các nước có truyền thống kiểm soát truyền thông, thì chia ra: 1. Chính thống, hay hợp pháp, là loại được cấp phép bởi một cơ quan chức năng của nước sở tại. Giấy phép có thể quy định cả những chủ đề nội dung được phép biên tập.
Ngược lại, những báo điện tử hoạt động không phép tại nước sở tại (hoặc được cấp bởi một nước thứ 2, nhưng chưa được phép của nước sở tại) thường khó được chấp nhận. Theo cheo lại, những bá thì chia ra: 1. Chính thống, đưa các tin xác thực do phóng viên điều tra thu thập. Báo lá cải (tabloid), đưa tin vịt hoặc phóng tác.
Loại trung gian là đưa lẫn lộn tin xác thực, tin thiếu điều tra xác thực và tin phóng tác. Có những báo định rõ trang lá cải để người đọc biết rõ và đọc cho vui. Tuy nhiên có những báo không chỉ rõ là đưa tin vịt, như một số báo ở Trung Quốc, Liên bang Nga [65]. Ngôn ngữ báo mạng điện tử Đặc điểm nổi bật của báo mạng điện tử là cập nhật thường xuyên tin tức, đặc biệt là đăng "tin tức thời" hay "tin giật gân" (Breaking news).
Báo mạng điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng không phụ thuộc vào không gian và thời gian (theo [66]). Ngôn ngữ báo mạng điện tử hiểu theo nghĩa rộng gồm chữ viết, âm thanh, hình ảnh động, hình ảnh tĩnh… còn theo nghĩa hẹp, đó là ngôn ngữ tồn tại dưới dạng chữ viết. Luận văn này chỉ khảo sát ngôn ngữ hiểu theo nghĩa hẹp này. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tất cả các loại hình báo chí đều sử dụng ngôn ngữ để thể hiện nội dung thông tin để truyền tải đến công chúng.
Nó phải đảm bảo những tính chất như tính chính xác, đầy đủ, ngắn gọn, tính đại chúng. Nhưng ngôn ngữ ở các loại hình báo chí khác nhau lại mang một số đặc điểm riêng biệt. Trên cơ sở tham khảo ý kiến những người đi trước, đồng thời căn cứ vào kết quả nghiên cứu của riêng mình, tác giả Hoàng Anh [58] đã đưa ra những nhận định về ngôn ngữ báo mạng điện tử của riêng mình: Đặc điểm thứ nhất: Ngôn ngữ báo mạng điện tử là sự kết hợp của ngôn ngữ thuộc nhiều loại hình báo chí, trên cơ sở lấy chữ viết làm hạt nhân. Đặc điểm thứ hai: Ngôn ngữ báo mạng điện tử ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu.
Cụ thể là: Câu ngắn, đoạn văn ngắn, bài viết ngắn; Sử dụng cấu trúc chủ động; Vào đề trực tiếp, thường sử dụng nhiều động từ mạnh, vừa nêu rõ hành động là hạt nhân của sự kiện, vấn đề, lại vừa có khả năng gây ấn tượng lớn; Ngôn ngữ thuộc phong cách hội thoại, gần gũi với cuộc sống thường ngày… Đặc điểm thứ ba: Ngôn ngữ báo mạng điện tử thể hiện tính thời sự cao nhất trong các loại hình báo chí. Đặc điểm thứ tư: Các thành tố ngôn ngữ được trình bày linh hoạt, phục vụ cho liên kết đa chiều. Đặc điểm thứ năm: Ngôn ngữ thể hiện tính hội nhập cao Đặc điểm thứ sáu: Ngôn ngữ mang sắc thái trẻ trung, sinh động Như vậy, ngôn ngữ có vai trò to lớn với con người, và vai trò to lớn này nó thể hiện trong từng lĩnh vực của cuộc sống xã hội trong đó có lĩnh vực báo chí. Ngôn ngữ trong báo chí nói chung và báo mạng nói riêng luôn có cách thể hiện riêng của mình và điều quan trọng là các nhà báo trong đó có các nhà báo Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạng phải biết lựa chọn nó để sử dụng một cách phù hợp, hiệu quả, thực hiện chức năng báo chí của mình.
Khái niệm tít bài Trong từ điển tiếng Việt, tít được định nghĩa là “đầu đề bài báo, thường in chữ lớn”. Khái niệm tít được Vũ Quang Hào định nghĩa chi tiết hơn trong cuốn Ngôn ngữ báo chí: tít bài “là bộ phận hữu cơ của tác phẩm báo chí” có khả năng “khái quát được nội dung của cả bài báo trong một cấu trúc ngôn ngữ định danh xác định, chuẩn mực, ngắn gọn và có thể có sức biểu cảm” [20,tr142]. Tít bài còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau như: “đầu đề”, “tiêu đề”, “nhan đề”, “tên bài” nhưng trong lĩnh vực báo chí, thuật ngữ “tít” được sử dụng như một từ nghề nghiệp chuyên dụng. Thuật ngữ “tít” được sử dụng rộng rãi bởi nó có khả năng phái sinh cao, nói cách khác nó tiện lợi cho việc gọi tên các thao tác xử lí tít.
Nhìn từ những phương diện khác nhau, ta có những cách gọi tít khác nhau. Ở phương diện ma - két (maquette) báo, ta có: tít đầu trang, tít đầu trang cố định, tít đầu trang biến động, tít chính, tít phụ, tít phụ trên, tít phụ dưới, tít lớn, tít nhỏ… Ở phương diện thể loại của bài báo, ta có: tít tin, tít phóng sự, tít tiểu phẩm, tít ký, tít bài bình luận… Mỗi loại tít bài kể trên đều có đặc điểm, tính chất và đặc trưng khác nhau; đòi hỏi sự khác biệt về cách trình bày theo những cỡ chữ, kiểu chữ và tông màu sao cho phù hợp với từng loại tít. Tính chất của tít bài - Tính thông tin cao, tít bài phải rõ ràng, dễ hiểu, nghĩa là làm thế nào để độc giả có thể hiểu ngay lập tức. Tránh các từ trừu tượng, từ viết tắt, từ chuyên môn hay từ gây hiểu lầm.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Ngắn gọn, tít bài phải ngắn gọn, sinh động, nghĩa là phải viết trực tiếp, loại bỏ các yếu tố thừa, yếu tố lặp. - Chính xác, tít bài đề phải chính xác và chứa thông tin, không mơ hồ, chung chung. - Hấp dẫn, tít bài phải thích đáng, phải nêu được thông tin độc đáo và nhất thiết phải phù hợp với nội dung bài báo. Chức năng của tít bài Chức năng đầu tiên của tít bài là thu hút sự chú ý của độc giả.
Chức năng thứ hai của tít bài là cho độc giả thấy được sự khác biệt về ngữ nghĩa giữa các bài báo. Do vậy, khi đọc toàn bộ các đầu đề trong một tờ báo, độc giả sẽ biết hôm nay có gì mới và thông tin nào quan trọng hơn.