Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về kênh phát thanh Chương 2: Nhận diện các đặc điểm của kênh phát thanh chuyên biệt về sức khỏe JoyFm Chương 3: Một số đánh giá và giải pháp khuyến nghị 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KÊNH PHÁT THANH CHUYÊN BIỆT 1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài Đặc điểm Theo Từ điển Tiếng Việt [Viện Ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, 2003], đặc điểm là nét riêng biệt. Đây là khái niệm dùng để chỉ ra những nét riêng, điểm nổi bật của một sự vật sự việc nào đó so với những cái khác. Từ đó có thể hiểu đặc điểm là những mô tả cụ thể, chi tiết về những nét khác biệt, những điểm đặc thù của một người hay một vật, một điều nào đó. Thuật ngữ đặc điểm gồm có “đặc” và “điểm”.
Trong đó, “đặc” là những gì đặc thù, đặc trưng riêng biệt không có, không giống giữa người này với người kia hay điều này với điều kia. Còn “điểm” là những dấu hiệu, những nét nhận biết thuộc về một người, một điều nào đó. Trên thực tế, trong các hoạt động nghiên cứu việc tìm ra các đặc điểm, những nét riêng biệt sẽ giúp cho các hoạt động so sánh, phân biệt giữa các vấn đề, các sự vật, sự việc được rõ ràng và sáng tỏ hơn. Những nét đặc thù và riêng biệt đó có thể sẽ nói lên nguồn gốc của sự ra đời, hoàn cảnh và môi trường hình thành hay những nhân tố nào tác động nên sự vật, sự việc hoặc con người đó và quy định nên những nét riêng có đó.
Điều này giúp cho các hoạt động nghiên cứu sẽ chỉ ra được nguyên nhân của những đặc điểm đó cũng như có các giải pháp khắc chế, phát huy những ưu nhược điểm. • Kênh phát thanh Kênh phát thanh được hiểu là một tổng thể các chương trình đa dạng, được sắp xếp theo một ý đồ nhất định để đem thông tin tới một hoặc một số đối tượng người nghe nhất định. Về mặt vật lý, phát thanh “là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận ” [23, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Dựa vào các tần số có thể xác định những kênh phát thanh mà bản thân công chúng muốn theo dõi.
Ví dụ như VOV Giao thông có tần số 91MHz, XoneFm tần số 102.7MHz ở khu vực Hà Nội, JoyFm tần số 98.9MHz ở khu vực Trung du và Đồng bằng Bắc Bộ…… Còn xét về tổng thể, kênh phát thanh bao gồm các chương trình phát thanh được thực hiện và sắp xếp theo một khung có sẵn do những người thực hiện lập ra để thể hiện ý đồ truyền tải thông tin của mình. • Kênh phát thanh chuyên biệt Trên thế giới, khái niệm truyền thông chuyên biệt đã được nhắc đến từ những thập niên cuối thế kỷ XX. Theo đó, định nghĩa “chuyên biệt” được hiểu là những tác phẩm báo chí hướng tới một nhóm công chúng cụ thể nhất định, có cùng những đặc điểm hoặc những mối quan tâm chung (như cùng độ tuổi, giới tính, cùng quan tâm về một lĩnh vực kinh tế hay xã hội……). Xu hướng “phi đại chúng hóa công chúng” của truyền thông đại chúng hay xu hướng khu biệt hóa n ội dung thông tin…đều là đang đề cập đến xu hướng chuyên biệt hóa của các kênh truyền thông.
Dựa vào đó có thể hiểu rằng: Truyền thông chuyên biệt là một hình thức truyền thông có nội dung chuyên sâu về một lĩnh vực nhất định (âm nhạc, thể thao, tài chính, sức khỏe, …) nhằ m mu ̣c tiêu phu ̣c vu ̣ tố t nhấ t nhu cầ u của công chúng. Đây cũng chin ́ h là tiêu chí để xác đinh ̣ mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t. Các loại hình báo giấy, báo mạng, phát thanh, truyền hình đều có các kênh truyền thông chuyên biệt. Theo tác giả luận văn Tính chuyên biệt của kênh ANTV1 (Qua khảo sát các chương trin ̀ h chuyên biê ̣t t ừ tháng 11/2011 đến tháng 6/2014)”, các yế u tố để xác đinh ̣ mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t gồ m : Nô ̣i dung, góc đô ̣ tiế p câ ̣n, thời điể m phát hành/ phát sóng, ngôn ngữ.
Nô ̣i dung của mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t thuô ̣c về mô ̣t liñ h vực nhấ t đinh ̣ , ví dụ sức khỏe , tài chính kinh doanh , thể thao ,… Ví du ̣ : 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kênh O2 TV, đây là mô ̣t kênh có nô ̣i dung chuyên biê ̣t về s ức khỏe. Tuy nhiên điể m khác biê ̣t của kênh này so với các chuyên mu ̣c s ức khỏe trên các kênh tổng hợp khác là dung lương các chương trình v ề sức khỏe chiếm đa số trong tổng dung lượng phát sóng trong 1 ngày. Các chương trình, chuyên mục trên O2 TV đều đa dạng về hình thức thể hiện cũng như nội dung đề cập như phóng sự, talkshow, bản tin….và yếu tố thông tin về sức khỏe luôn được đi sâu vào phân tích và được đưa lên hàng đầu. Góc độ tiếp cận : Với các kênh truyề n thông chuyên biê ̣t thì góc tiế p câ ̣n cũng sẽ liên quan đế n nô ̣i dung chuyên biê ̣t của kênh này.
Nghĩa là với cùng một vấn đề , nhưng mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t sẽ có góc đô ̣ tiế p câ ̣n riêng , không giố ng với các kênh truyề n thông đa ̣i ch úng. Ví dụ cùng phản ánh về vấn đề an toàn lao đ ộng, nhưng kênh truyề n thông chuyên biê ̣t về kinh tế tài chiń h sẽ có góc tiế p câ ̣n hoàn toàn khác với mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t về sức khỏe. Thời gian phát hành / phát s óng: Đây là mô ̣t yế u tố rấ t quan tro ̣ng mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t , bởi kênh truyề n thông chuyên biê ̣t có nô ̣i dung hướng tới đố i tươ ̣ng công chúng nào thì cầ n có thời gian phát sóng phù hợp với đặc điểm sinh hoạt của họ. Ngôn ngữ : Mô ̣t kênh truyề n thông chuyên biê ̣t có nô ̣i dung chuyên về mô ̣t liñ h vực , vì vậy ngôn ngữ để đưa thông tin đến công chúng cũng phải là ngôn ngữ mang tính chuyên biệt về lĩnh vực đó , để đảm bảo tính chính xác của thông tin.
Trong cuốn Báo chí hiện đại nước ngoài: Những quy tắc và nghịch lý của tác giả X.Mikhailốp (do Đào Tuấn Anh dịch), ông có đưa ra cách phân loại của báo chí chuyên biệt. Ông cho rằng nên phân loại báo chí chuyên biệt dựa vào “tính chất phản ánh hiện thực và căn cứ theo nhiệm vụ xã hội, tức là cách phân loại thành các ấn phẩm đại chúng, các ấn phẩm có chất lượng, các ấn phẩm chất lượng – đại chúng và các ấn phẩm chuyên ngành”[37, tr.241] 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đối với phát thanh, tính chuyên biệt được thể hiện qua từng chương trình hướng tới những đối tượng thính giả nhất định. Khái niệm về kênh phát thanh chuyên biệt cho thấy rõ sự chuyên biệt chính là kênh phát những chương trình với những nội dung thông tin dành riêng cho những nhóm công chúng nhỏ và nhóm công chúng có nhu cầu riêng, sở thích riêng. Có thể lấy ví dụ như các chương trình giải trí, ca nhạc trên Xone Fm hướng tới đối tượng giới trẻ năng động là chủ yếu, kênh VOV Giao thông chuyên cung cấp những thông tin giao thông tại Hà Nội để giúp cho thính giả có thể nắm rõ được tình hình giao thông tại khu vực mà mình đang lưu thông.
Hay như đối với kênh Joy Fm là một kênh chuyên biệt với những thông tin liên quan đến lĩnh vực sức khỏe để giúp cho thính giả có thêm nhiều kiến thức trong việc chăm sóc sức khỏe của bản thân và gia đình. Phát thanh chuyên biệt là xu hướng của phát thanh hiện đại. Bởi thứ nhất, phát thanh chuyên biệt phục vụ đúng nhu cầu thông tin của một nhóm người trong xã hội, và vì vậy luôn thu hút sự quan tâm của nhóm công chúng “đích”. Thứ hai, các kênh phát thanh chuyên biệt thường xây dựng các chương trình mở để thính giả có thể tham gia trực tiếp vào nội dung chương trình, làm tăng tính đời thường của chương trình, tính gần gũi của phát thanh, làm cho phát thanh giống như người bạn, một diễn đàn nơi mà mọi người có thể chia sẻ quan niệm, ý kiến.
Các chương trình mở có một đặc điểm đó là thông tin ở đó không chỉ do phóng viên cung cấp mà do cả công chúng, những người tham gia vào chương trình phát thanh cung cấp. Bởi vậy nguồn tin sẽ đa dạng hơn. Hơn thế thông tin ở đây có tính chân thực, khách quan và đời thường, nên có khả năng thu hút thính giả theo dõi nhiều hơn. Sự góp mặt, đóng góp công sức của công chúng vào chương trình thì sẽ tạo nhiều thông tin mới, thông tin đắt giá.
Bên cạnh đó, trách nhiệm về thông tin được chia đều cho cả phóng viên lẫn người trực tiếp cung cấp. Tuy nhiên các chương trình mở đòi hỏi phải có một êkíp thực 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện chuyên nghiệp, có trình độ, có khả năng ứng biến cao và các phương tiện, trang thiết bị hiện đại. Thứ ba, tính hiện đại của phát thanh chuyên biệt và cũng chính là lợi thế của phát thanh so với các loại hình báo chí khác chính là nhanh, chính xác. Nếu như báo in bị hổng thông tin 24 giờ thì từ số ra ngày hôm trước tới số ra ngày hôm sau, các sự kiện, sự việc diễn ra trong thời gian giữa 2 số báo sẽ phải lưu lại cho tới số sau.
Truyền hình thì cần yếu tố cần thiết cho việc ghi hình, việc truyền dẫn do các công đoạn thực hiện phức tạp hơn, có nhiều công đoạn xử lý và phụ thuộc vào nhiều yếu tố máy móc mới có thể đêm thông tin tới cho công chúng được. Còn thông tin trên phát thanh thì có thể chảy liên tục trong suốt khoảng thời gian phát sóng. Từ việc cung cấp cho công chúng những thông tin ngắn gọn ban đầu hay đưa ra những lời bình luận, đánh giá ban đầu, thông tin của phát thanh còn được cung cấp liên tục theo diễn biến của sự việc. Và để thông tin nhanh, người làm phát thanh phải thao tác chuyên nghiệp, nhanh nhẹn, chủ động đối phó và xử lí thông tin.