MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn vấn đề can thiệp Giảm nghèo là chủ trương, chính sách lớn, một trong những nhiệm vụ hàng đầu mà Đảng, Nhà nước đề ra; nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng bền vững gắn với bảo đảm công bằng xã hội. Thực tiễn triển khai nhiệm vụ giảm nghèo trong 10 năm qua trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh cho thấy: hộ nghèo chủ yếu tập trung ở nông thôn, vùng núi, hải đảo, lao động chính đa phần là nữ, khó khăn trong phát triển kinh tế. Trong những năm qua, kết quả giảm nghèo trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh đã từng bước thể hiện sự hiệu quả của chính sách giảm nghèo và sự tích cực, chủ động của các cấp uỷ, chính quyền tỉnh.
Sự nỗ lực của Đảng và Nhà nước, sự đoàn kết của nhân đã tạo điều kiện để người nghèo tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ xã hội cơ bản, cơ sở hạ tầng của các huyện, xã có tỷ lệ hộ nghèo cao được tăng cường, đời sống người nghèo được cải thiện rõ rệt, tỷ lệ hộ nghèo toàn tỉnh đã giảm từ 4,56% đầu giai đoạn xuống còn 2,25% vào cuối năm 2017, trong đó tỷ lệ giảm tuyệt đối là 2,31% (năm 2016 giảm 1,17%; năm 2017 giảm 1,14%), ước 6 tháng đầu năm 2018 tỷ lệ giảm nghèo là 0,3%; tính đến tháng 6/2018 tỷ lệ giảm nghèo ước đạt 74,57% so với kế hoạch Nghị quyết Hội đồng nhân dân tỉnh đề ra cho cả giai đoạn 2016 – 2020. Riêng xã Tiền An, cuối năm 2017, toàn xã hiện còn 45 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 1,77%, giảm 69 hộ nghèo và có 200 hộ cận nghèo, chiếm tỷ lệ 14,17%. Tuy nhiên, để đạt được chỉ tiêu giảm tỷ lệ hộ nghèo còn dưới 0,98% vào năm 2020, BCĐ giảm nghèo xã cần tham mưu cho UBND thực hiện đồng bộ các chính sách liên quan đến công tác giảm nghèo bền vững kết hợp với các hoạt động công tác xã hội, giáo dục, phổ biến thông tin chính sách, pháp luật tới người dân, đặc biệt là hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn xã. Qua đánh giá sơ bộ ban đầu, chất lượng sống của hộ nghèo trên địa bàn xã không được đảm bảo, chỗ ở và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn, mất an toàn, tiềm ẩn nhiều rủi ro, sức khoẻ không đảm bảo, khó phát triển kinh tế.
1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc biệt, đối với phụ nữ thuộc hộ nghèo với sức chịu đựng kém hơn nam giới thì nguy cơ về sức khoẻ và khả năng tham gia và các hoạt động xã hội, tìm kiếm việc làm cũng gặp hạn chế. Quan sát ban đầu cho thấy, phụ nữ nghèo thường có xuất phát điểm là trình độ học vấn không đồng đều, nên khó tìm được việc làm hoặc làm những công việc có thu nhập thấp, công việc mang tính thời vụ, bấp bênh thiếu ổn định. Họ ít có cơ hội tiếp cận với công nghệ, đào tạo, từ đó thiếu cơ hội nâng cao kiến thức và kỹ năng cho bản thân. Bên cạnh đó, tâm lý lo âu, cảm giác không an toàn và lo sợ rủi ro ở họ rất cao vì họ chưa được đảm bảo về các điều kiện sinh hoạt thiết yếu.
Việc không được đảm bảo đáp ứng các nhu cầu cơ bản của cá nhân đã làm ảnh hưởng đến chất lượng sống và tâm lý của phụ nữ. Chất lượng sống không đảm bảo dẫn đến suy giảm sức khỏe và kéo theo đó là phụ nữ không thể tiếp tục làm việc hay tìm cho mình một công việc phù hợp. Phụ nữ nghèo thường có những đặc điểm về tâm lý như mặc cảm, tự ti, nhưng họ lại là những người có nghị lực sống và mong muốn vươn lên. Bản thân họ có những thế mạnh riêng, có những kinh nghiệm, trải nghiệm sống quý báu mà không phải ai cũng có được.
Nhân viên công tác xã hội chính là người hỗ trợ họ nhận thức được tiềm năng, nguồn lực giúp họ phát huy năng lực, vươn lên trong cuộc sống. Đề tài “Công tác xã hội cá nhân với phụ nữ nghèo tại xã Tiền An, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh” được thực hiệnvới mong muốn áp dụng kiến thức được học về công tác xã hội để nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học và bài bản vấn đề này nhằm góp phần nâng cao đời sống cho phụ nữ nghèo ở xã Tiền An, thị xã Quảng Yên, hướng tới cộng đồng xã vững mạnh, văn minh. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2. Mục tiêu nghiên cứu Dựa trên các cơ sở lý luận và thực trạng hoạt động CTXH trợ giúp phụ nữ nghèo, luận văn sẽ làm sáng tỏ một số vấn đề như sau: 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Mô tả thực trạng về phụ nữ nghèo trên địa bàn nghiên cứu; - Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động CTXH đối với phụ nữ nghèo trên địa bàn xã Tiền An, thị xã Quảng Yên.
- Vận dụng và tiến hành một số phương pháp đặc thù của công tác xã hội là công tác xã hội cá nhân vào một trường hợp thực tiễn tại xã Tiền An, thị xã Quảng Yên. Từ đó đưa ra những giải pháp, khuyến nghị nhằm tăng cường hiệu quả của hoạt động CTXH trong việc thay đổi nhận thức về phụ nữnghèo, giảm thiểu khó khăn, vươn lên trong cuộc sống và hòa nhập tốt với cộng đồng. Nhiệm vụ nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn cần: - Hệ thống hóa các lý thuyết được sử dụng trong đề tài thông qua các công trình nghiên cứu đã thực hiện và các tài liệu thứ cấp. - Tìm hiểu một số thông tin liên quan đến tình hình thực hiện chương trình giảm nghèo tại xã Tiền An.
- Mô tả thực trạng về phụ nữ nghèo trên địa bàn nghiên cứu đồng thời tìm hiểu những nguyên nhân dẫn tới tình trạng nghèo. - Xác định và lượng giá được nhu cầu, nguyện vọng của phụ nữ nghèo trên đại bàn xã Tiền An. - Tiến hành làm việc với một đối tượng cụ thể; xây dựng kế hoạch can thiệp, trợ giúp đối tượng; đánh giá hiệu quả của sự giúp đỡ. - Định hướng và đề xuất các giải pháp, khuyến nghị có tính thực tiễn, đảm bảo thực hiện tốt công tác xã hội đối với phụ nữ nghèo tại xã Tiền An.
Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu can thiệp 3. Đối tượng nghiên cứu can thiệp: Công tác xã hội cá nhân với phụ nữ nghèo tại thôn Cỏ Khê, xã Tiền An, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh. Phạm vi nghiên cứu can thiệp 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phạm vi thời gian:Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 7/2017 đến tháng 7/2018. - Phạm vi không gian: Nghiên cứu được tiến hành tại xã Tiền An, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh.
- Phạm vi nội dung: (i) thực trạng hoạt động công tác xã hội cá nhân hỗ trợ phụ nữ thuộc hộ nghèo trên địa bàn xã Tiền An, xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh; (ii) ứng dụng công tác xã hội cá nhân trong việc hỗ trợ phụ nữ thuộc hộ nghèo; (iii) những giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động CTXH cá nhân trong việc hỗ trợ phụ nữ thuộc hộ nghèo. Phƣơng pháp sử dụng trong nghiên cứu can thiệp 4. Phương pháp luận: Luận văn này được nghiên cứu dựa trên cơ sở duy vật biên chứng: từ mối quan hệ giữa phụ nữ thuộc hộ nghèo và cộng đồng, gia đình của họ để đánh giá thực trạng về đời sống của những người phụ nữ này và các hoạt động CTXH cánhân. Đưa ra những đề xuất, khuyến nghị để nâng cao hiệu quả CTXH cá nhân đối với nhóm đối tượng này trên địa bàn tỉnh.
Phương pháp nghiên cứu: Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở kết hợp một cách khoa học nhiều phương pháp: Phương pháp nghiên cứu tài liệu, phương pháp điều tra xã hội học, phương pháp điều tra bằng bảng hỏi, phương pháp phỏng vấn sâu, phương pháp quan sát, phương pháp công tác xã hội cá nhân. Phương pháp nghiên cứu tài liệu Đây là phương pháp sử dụng các kỹ thuật chuyên môn nhằm thu thập thông tin, nghiên cứu và phân tích các tài liệu có liên quan như các tài liệu về công tác xã hội, công tác xã hội nhóm, công tác xã hội với người thuộc hộ nghèo, báo cáo tổng kết chương trình giảm nghèo, báo cáo về tình hình phát triển kinh tế xã hội qua các năm của xã Tiền An, các báo cáo về kết quả các chương trình hỗ trợ giảm nghèo của thị xã Quảng Yên và các văn bản pháp 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lý, tài liệu từ các nguồn sách báo, báo điện tử, công trình nghiên khoa học của nhiều tác giả liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu. Phương pháp điều tra xã hội học Luận văn này được áp dụng kết hợp giữa hai phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm có cái nhìn tổng thể, toàn diện cho kết quả nghiên cứu. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Đây là phương pháp thu thập thông tin dựa trên hình thức phỏng vấn trực tiếp dựa trên các câu hỏi được soạn trước trong một bảng hỏi.
Đây là phương pháp nghiên cứu hữu dụng trong việc cung cấp cái nhìn chuyên sâu trong một vấn đề cũng như đánh giá quan điểm, cách nhìn nhận của đối tượng điều tra. Người được hỏi trả lời theo ý kiến cá nhân về hoạt động công tác xã hội nhóm trong việc hỗ trợ hộ nghèo phát triển kinh tế hộ gia đình bằng cách đánh giá theo thang đo có sẵn và trả lời một số câu hỏi mở. Trong nghiên cứu này, bảng hỏi sẽ được áp dụng cho 24 phụ nữ thuộc hộ nghèo trên địa bàn xã Tiền An để tìm hiểu, thu thập thông tin chung về thực trạng đời sống của nhóm đối tượng người này như điều kiện về nhà ở, thu nhập, nghề nghiệp, tình trạng tiếp cận các nhu cầu xã hội cơ bản…, thực trạng các hoạt động CTXH đối với phụ nữ thuộc hộ nghèo như các hoạt động hỗ trợ xã hội, kết nối nguồn lực, truyền thông và tuyên truyền… 4. Phương pháp phỏng vấn sâu Phương pháp này được sử dụng nhằm thu thập thông tin sâu hơn để phục vụ nghiên cứu thông qua việc hỏi đáp, phỏng vấn đối tượng nghiên cứu.
Trong luận văn này, phỏng vấn sâu được sử dụng để tìm hiểu các phản ứng, suy nghĩ, thái độ, động cơ, quan điểm, chính kiến của các đối tượng nghiên cứu, nhận diện những vấn đề khó khăn của đối tượng và địa bàn nghiên cứu khi triển khai các hoạt động CTXH cá nhân trong việc hỗ trợ phụ nữ thuộc hộ nghèo. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.