MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Năm 1990, đồng tính luyến ái đã đƣợc Tổ chức Y tế thế giới loại khỏi danh sách bệnh lý. Từ đó tới nay đã có 21 nƣớc và vùng lãnh thổ hợp pháp hóa hôn nhân đồng giới, 40 quốc gia và cùng lãnh thổ khác cho phép “chung sống có đăng ký”. Mới nhất, vào năm 2015, Mỹ đã tuyên bố chấp nhận hôn nhân đồng giới, Thái Lan cũng đã thông qua luật chống kỳ thị ngƣời LGBT [88].
Cùng vào năm 2015, từ điển Oxford đã bổ sung danh xƣng mới cho ngƣời không xác định giới tính- Mx. Ở Việt Nam, trong thời gian vừa qua, vấn đề bảo về quyền cho cộng đồng LGBT (cộng đồng ngƣời đồng tính, song tính, chuyển giới) đƣợc rất nhiều tổ chức dân sự xã hội quan tâm. Có thể nhắc tới những nghiên cứu, đánh giá và các hoạt động rất thành công, đem lại tác động tích cực và mạnh mẽ đối với toàn xã hội, góp phần thay đổi nhận thức cho cộng đồng của các cơ quan, tổ chức nhƣ: iSEE, Trung tâm ICS, Trung tâm CCIHP, Viện ISDS, Trung tâm CECEM, Mạng lƣới quốc gia phòng chống HIV/AIDS, Trung tâm CSAGA. Vào ngày 26 tháng 9 năm 2014 Việt Nam đã bỏ phiếu thuận cho một Nghị quyết của Hội đồng nhân quyền về quyền của ngƣời đồng tính, song tính và chuyển giới [90].
Trong phiên kiểm định nhân quyền UPR ngày 20 tháng 6 năm 2014 Việt Nam cũng đã chấp nhận một kiến nghị quan trọng của Chile xây dựng một Luật chống mọi hình thức phân biệt đối xử, bao gồm cả với ngƣời đồng tính, song tính và chuyển giới [89]. Chấp nhận kiến nghị này đồng nghĩa với việc xây dựng một khung pháp lý bảo vệ quyền của cộng đồng LGBT, và giúp họ LGBT có thể kiện khi bị kỳ thị và phân biệt đối xử trong công việc, tiếp cận dịch vụ công và trong quan hệ dân sự khác. Đây là một cam kết chính trị mạnh mẽ của Việt Nam, mở ra một hƣớng đi thiết thực và cần thiết cho phong trào bảo vệ quyền của cộng đồng LGBT. Ngày 19 tháng 6 năm 2014, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật hôn nhân gia đình, bỏ điều cấm kết hôn giữa những ngƣời cùng giới tính [45].
Đây là một 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thay đổi quan trọng cho phép hai ngƣời cùng giới tính sống chung, nhà nƣớc không can thiệp vào cuộc sống riêng của họ, và đám cƣới của họ đƣợc tổ chức nhƣ sự kiện dân sự mà không bị chính quyền địa phƣơng giải tán. Nhƣng quan trọng hơn, nó đã thay đổi tƣ duy của các nhà làm luật từ “đồng tính là sai trái cần phải cấm” sang “quyền của ngƣời đồng tính cần phải đƣợc tôn trọng”. Chính vì vậy, trong một loạt các Luật sửa đổi liên quan nhƣ Luật nghĩa vụ quân sự, Luật tạm giam, tạm giữ, Bộ luật dân sự…quyền của ngƣời đồng tính, song tính và chuyển giới tự động đƣợc Ban soạn thảo lƣu ý, và các đại biểu quốc hội cho ý kiến. Điều này chứng tỏ quyền của cộng đồng LGBT đã trở thành một phần không thể tách rời trong nghị trình xây dựng luật pháp ở Việt Nam.
Hiến pháp Việt Nam năm 2013 đã ghi rõ “Mọi công dân đều có quyền bình đẳng trƣớc pháp luật” (Điều 16, chƣơng II Quyền con ngƣời, Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân) [91]. Năm 1977, Việt Nam trở thành thành viên của Liên Hợp quốc. Việt Nam cũng đã gia nhập Công ƣớc Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa (ICESCR), Công ƣớc về xóa bỏ mọi hình thức phân biệt đối xử với phụ nữ (CEDAW) vào năm 1982, Công ƣớc Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR) và Công ƣớc Quyền Trẻ em (CRC) vào năm 1990 [10]. Thông qua đó, Việt Nam đã thể hiện sự cam kết tôn trọng phẩm giá và quyền của mọi con ngƣời nhƣ nhau.
Và nhƣ vậy, cộng đồng ngƣời đồng tính cũng không nằm ngoài quy định trên. Nhiều điều kiện để phát triển, để ngƣời đồng tính đƣợc sống một cách đúng nghĩa, nhƣng trên thực tế, cộng đồng ngƣời đồng tính đang gặp phải rất nhiều khó khăn và cản trở trong cuộc sống, họ phải đối mặt với rất nhiều vấn đề nhƣ: tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, tìm kiếm việc làm, tham gia học tập, giải trí,. Và một trong những vấn đề mà ngƣời đồng tính đang gặp phải hiện nay ở Việt Nam đó là việc thực hiện quá trình công khai. Mặc dù việc công khai là quyền riêng tƣ của mỗi cá nhân ngƣời đồng tính, nhƣng sự định kiến, kì thị của mọi ngƣời trong xã hội với vấn đề đồng tính vẫn vô cùng nặng nề.
Đó chính là rào cản rất lớn mà mỗi ngƣời đồng tính gặp phải khi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khao khát đƣợc sống thật với chính mình. Nhiều ngƣời đồng tính khi công khai đã phải chịu đựng sự phản đối, xa lánh, kì thị thậm chí là bạo hành từ phía gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng xã hội. Trong thực tế, có không ít ngƣời đồng tính công khai thành công, nhƣng số lƣợng ngƣời đồng tính công khai không thành công hoặc chƣa công khai lại nhiều hơn. Hiện nay ở Việt Nam, số lƣợng ngƣời đồng tính công khai không nhiều.
Theo nghiên cứu của Viện iSEE (Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trƣờng) năm 2009 với hơn 3000 ngƣời đồng tính nam cho kết quả 2,5% là hoàn toàn công khai, 5% là gần nhƣ công khai. Nhiều ngƣời đồng tính không công khai do họ nghĩ không nhất thiết phải công khai (23%), sợ bị xã hội kì thị (41%), sợ gia đình không chấp nhận (39%), sợ bị trêu chọc bắt nạt (29%) và sợ bị mất việc (10%). Nhƣ vậy, quá trình công khai của ngƣời đồng tính hiện nay ở Việt Nam vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn. Cộng đồng ngƣời đồng tính hiện nay đang rất cần sự cảm thông, chia sẻ từ phía gia đình, xã hội và cả sự dũng cảm từ chính bản thân họ để thực hiện thành công quá trình công khai.
Bên cạnh những phản ứng tích cực từ phía gia đình và xã hội, mỗi ngƣời đồng tính còn cần phải trang bị cho mình rất nhiều yếu tố trƣớc khi thƣc hiện quá trình công khai: kiến thức, tinh thần, tâm lý, kỹ năng,. Hiện nay, ngƣời đồng tính chủ yếu phải tự tìm hiểu kiến thức, tự chuẩn bị những yếu tố cần thiết để có thể công khai với gia đình và cộng đồng, và điều đó gặp rất nhiều rủi ro. Công tác xã hội ra đời có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, bảo vệ quyền con ngƣời, đồng thời thúc đẩy xây dựng một xã hội công bằng, bình đẳng vì hạnh phúc của tất cả các cá nhân trong xã hội. Đây đƣợc xem nhƣ là một trong những lĩnh vực chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lƣợng cuộc sống tinh thần của mỗi cá nhân và gia đình.
Công tác xã hội hoạt động hƣớng với mục đích phục hồi các chức năng xã hội, nâng cao năng lực cho các đối tƣợng yếu thế trong xã hội để họ tự vƣơn lên hòa nhập cộng đồng. Bên cạnh đó, công tác xã hội còn hƣớng tới cải thiện môi trƣờng xã hội để tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của các cá nhân, nhóm hay cộng đồng. Một trong những phƣơng pháp cơ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bản nhất, có tính ứng dụng cao của ngành nghề này chính là công tác xã hội cá nhân. Phƣơng pháp này hƣớng tới trợ giúp cho những đối tƣợng yếu thế thông qua mối quan hệ “một- một” giữa nhân viên công tác xã hội và thân chủ.
Hiện nay, cộng đồng LGBT nói chung và ngƣời đồng tính nói riêng đang rất cần có thêm những dịch vụ xã hội trợ giúp để họ có thể ổn định cuộc sống, hòa nhập với mọi ngƣời. Đó cũng chính là sự cần thiết phải có những trợ giúp từ phía những nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệp. Có thể vận dụng đƣợc phƣơng pháp công tác xã hội chuyên nghiệp mà đặc biệt là phƣơng pháp xã hội cá nhân để hỗ trợ cho ngƣời đồng tính trong quá trình công khai là một bƣớc tiến mới. Điều quan trọng nhất chính là ngƣời đồng tính với sự giúp đỡ của nhân viên công tác xã hội có thể tự chủ động vƣơn lên, vƣợt qua khó khăn để công khai thành công với gia đình và cộng đồng.
Từ những lý do trên tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài “Công tác xã hội cá nhân hỗ trợ người đồng tính tại Hà Nội”. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Trên thế giới 2. Nghiên cứu tổng quan về người đồng tính Nghiên cứu trên thế giới về ngƣời đồng tính cho tới nay khá phong phú, là một nền tảng kiến thức sâu rộng dành cho cộng đồng LGBT nói riêng và cho những ngƣời có nhu cầu tìm hiểu nói chung.
Đầu tiên, cần tìm hiểu các tài liệu nghiên cứu về thuật ngữ LGBT. Cụm từ LGBT đƣợc giải thích khá rõ ràng thông qua các bài viết chuyên sâu của các Trung tâm làm việc về tâm lý (American Psychological Asociation)- bài viết tóm tắt lại những câu hỏi và giải đáp một cách ngắn gọn về LGBT- “Trả lời câu hỏi để bạn có hiểu biết cụ thể hơn về xu hướng tính dục và đồng tính” (“Answers to your questions for a better understanding of sexual orientation & homosexuality”), [52], “Định nghĩa về giới tính, giới, bản dạng giới, xu hướng tính dục”- (“Definitions of term Sex, Gender, Gender identify, Sexual orientation”), [51]. Đồng thời, có thể tìm hiểu thông qua các dự án về phát triển nhƣ MAP (Movement Advancement 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Project), Glaad với tài liệu hƣớng dẫn cách hiểu về thuật ngữ liên quan tới LGBT- “Một hướng dẫn của Ally về người LGBT và sự bình đẳng” (“An Ally‟s guide Terminology Talk about LGBT people& equality”), [75]. Bên cạnh đó, có thể dễ dàng tìm kiếm kiến thức về thuật ngữ LGBT trên trang web Campuspride, với bài “Thuật ngữ LGBT”- (“LGBT- Terminology”), [53].
Các bài viết, sách hƣớng dẫn nói trên đều chỉ ra một cách rất chi tiết ý nghĩa của các thuật ngữ về LGBT, đây là nguồn tài liệu rất quan trọng, mang tính nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn về lĩnh vực này. Thứ hai, trên thế giới có rất nhiều những khảo sát về cộng đồng LGBT nói chung và ngƣời đồng tính nói riêng.