chương I có đề cập: Các lực lượng vũ trang Xô-viết là một bộ phận của nhân dân, giữa lực lượng vũ trang và nhân dân có sự thống nhất không gì phá vỡ nổi. Theo các tác giả, sự nhất trí giữa Quân đội và nhân dân thể hiện ở sự tham gia tích cực của Quân đội vào đời sống chính trị - xã hội của đất nước, thể hiện ở những mối quan hệ rộng rãi và nhiều mặt của các bộ đội và binh đoàn với các tổ chức đảng, Xô-viết, đoàn thanh niên và công đoàn, với các tập thể sản xuất của những người lao động. Về vấn đề giáo dục chiến sĩ tinh thần thống nhất giữa Quân đội và nhân dân, điểm 3 phần IV của chương ba đã xác định: Các cơ quan chính trị và các tổ chức đảng của Hồng quân cố làm cho lời thề “Tôi là con em của nhân dân lao động…” ăn sâu vào ý thức của mỗi chiến sĩ Hồng quân và trở thành nguyên tắc lãnh đạo trong mọi hoạt động của họ [116, tr. Theo các tác giả: để củng cố sự thống nhất giữa Quân đội và nhân dân cần có sự tham gia của tất cả mọi người dân Xô-viết vào việc nâng cao sức chiến đấu của Quân đội và hạm đội, vào việc giáo dục chính trị cho các chiến sĩ Hồng quân và coi đây là một trong những hình thức quan trọng để củng cố mối liên hệ của Hồng quân với hàng triệu quần chúng nông dân.
13 Qua nghiên cứu tác phẩm, có thể khẳng định: Sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình giáo dục chính trị trong quân đội Liên Xô là làm cho các chiến sĩ Hồng quân nhận thức được mối liên hệ gắn bó máu thịt với toàn thể nhân dân Xô-viết. Tuy nhiên, có thể khẳng định: công tác chính trị của quân đội Liên Xô trước đây đã thành công trong xây dựng Hồng quân để chiến thắng phát xít Đức trong chiến tranh thế giới lần thứ 2, nhưng đã không thành công trong bảo vệ Nhà nước và chế độ Xô-viết, bảo vệ Đảng Cộng sản Liên Xô khi Đảng Cộng sản Liên Xô sụp đổ do những nguyên nhân thoái hoá từ bên trong… Đó là bài học lớn cần được Quân đội ta rút kinh nghiệm nhằm xây dựng, củng cố và tăng cường hơn nữa mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa quân đội và nhân dân trong tình hình mới. - Lịch sử tư tưởng chính trị Trung Quốc, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1964 do La Trấn Vũ làm chủ biên, Trần Văn Tấn dịch. Trong tài liệu có đề cập đến những tư tưởng cơ bản về vai trò quần chúng nhân dân của các nhà tư tưởng cổ đại Trung Quốc.
Mạnh Tử là người đánh giá cao vai trò của dân và chỉ ra rằng các nhà cầm quyền giữ được nước hay để mất nước là do họ được lòng dân hay là ngược lại. Ông nói: Dân là quý, xã tắc là thứ yếu, vua là chuyện nhẹ. Các vua Kiệt, Trụ mà mất thiên hạ là vì họ đã mất lòng dân. Tại sao họ mất dân? Là vì họ làm mất lòng dân.
Muốn được thiên hạ, phải có đạo của nó. Đạo ấy là được dân thì liền được ngay thiên hạ. Được dân cũng phải có đạo của nó. Đạo ấy là được lòng dân thì liền được dân ngay [91, tr.
Như vậy, có thể khẳng định: “đạo” để làm được lòng dân theo tư tưởng của Mạnh Tử có thể được coi là ý tưởng về dân vận đầu tiên trong lịch sử. Tuân Tử - một nhà tư tưởng Trung Quốc cổ đại khác cho rằng: “Bậc minh quân, trị nước phải giảng dụ cho dân, giảng dụ rồi mới làm, làm được rồi thì ngừng lại, ngừng lại đúng ở chỗ cần thiết quan trọng thì thiên hạ sẽ yên ổn, lòng người mà ngay thẳng thì thiên hạ sẽ yên trị” [91, tr. Thực tế lịch sử đã chỉ ra rằng, trong tư tưởng chính trị về vấn đề quần chúng nhân dân mà Mạnh Tử, Tuân Tử đã đề cao chủ yếu là nhằm vào tầng lớp trên, kẻ sĩ, địa chủ hoặc thương nhân. Tuy nhiên, quan điểm của các nhà tư 14 tưởng thời Trung Quốc cổ đại về chính sách chăn dân có thể đưa lại cho chúng ta những ý tưởng về hoạch định chính sách dân vận thời nay vô cùng quý báu.
- Giáo trình Công tác chính trị của Quân Giải phóng nhân dân Trung Quốc dùng trong các Học viện, nhà trường trong thời kỳ mới. Do Chương Tư Nghị (Chủ biên), Nxb Đại học Quốc phòng QGPND Trung Quốc phát hành lần thứ nhất tháng 6 năm 1986, lần thứ hai tháng 10 năm 1987. Người dịch D- ương Minh Hào và Dương Thuỳ Trang - Cục Bảo vệ An ninh, Tổng cục Chính trị QĐND Việt Nam. Nội dung gồm: Lời nói đầu và 10 phần với 47 chương.
Đây là công trình mang tính lý luận và thực tiễn sâu sắc. Cuốn sách tổng kết kinh nghiệm giáo huấn, phản ánh quy luật khách quan, khái quát những vấn đề mang tính quy luật được rút ra từ thực tiễn; có sự sáng tạo mới trên cơ sở phát huy truyền thống tốt đẹp đáp ứng yêu cầu xây dựng Quân đội Trung Quốc ngày càng hiện đại. Bàn về ý nghĩa của xây dựng văn minh tinh thần XHCN, các tác giả khẳng định: Xây dựng văn minh tinh thần xã hội chủ nghĩa là tăng cường phát triển quan hệ mới giữa Quân đội với nhân dân và chính quyền. Quân đội từ nhân dân mà ra.
Vì vậy, phải phục vụ nhân dân. Trong chiến tranh cách mạng trường kỳ và trong thời gian sau ngày thành lập nước, Quân đội cùng chính quyền địa phương và quần chúng nhân dân đoàn kết chặt chẽ, cùng chiến đấu, kết thành quan hệ máu thịt thân thiết, tạo nên truyền thống tốt đẹp “yêu dân, ủng hộ chính quyền và ủng hộ Quân đội” [46, tr. Thông qua hoạt động xây dựng văn minh tinh thần của quân và dân Trung Quốc, một số vấn đề còn tồn đọng từ trước được giải quyết một cách ổn thoả. Giữa Quân đội và nhân dân đã có lý tưởng chung, mục tiêu chung, quần chúng nhân dân cảm thấy yêu quý bộ đội như con em mình; cán bộ, chiến sĩ cảm thấy yêu quý quần chúng nhân dân như chính người thân của mình.
Do đó, việc xây dựng tình đoàn kết quân - dân và đoàn kết Quân đội với cấp uỷ, chính quyền địa phương phải được xây dựng trên nền tảng đó càng phải được thử thách và rút kinh nghiệm thường xuyên trong thực tiễn. 15 Theo các tác giả, để tăng cường mối quan hệ quân - dân trong QGPND Trung Quốc: một mặt, Quân đội phải tích cực tham gia và giúp đỡ địa phương xây dựng XHCN. Đặc biệt là xây dựng các công trình trọng điểm, dùng những việc làm thực tế từ xây dựng văn minh vật chất XHCN để làm ảnh hưởng, tác động tốt tới quần chúng, thúc đẩy sự phát triển không ngừng của sự nghiệp xây dựng XHCN; mặt khác, phải ra sức tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng, tuyên truyền ý nghĩa to lớn của việc cải cách thể chế kinh tế, phải kịp thời ca ngợi thành tích tốt của các gương điển hình, kịp thời thông báo tin tức kinh tế cho quần chúng, cung cấp viện trợ khoa học kỹ thuật, thúc đẩy cải cách kinh tế, nâng cao năng suất lao động. Muốn vậy, phải “Lấy lãnh đạo địa phương làm chính” tức là triển khai công tác quân và dân cùng xây dựng văn minh tinh thần XHCN dưới sự chỉ đạo thống nhất của cấp uỷ đảng và chính quyền địa phương.
Bởi vì trận địa cùng xây dựng ấy là địa phương, chỉ có kiên trì lấy lãnh đạo địa phương làm chủ mới có thể làm cho nội dung, phương pháp, mục đích của công cuộc xây dựng văn minh tinh thần XHCN của quân và dân càng phù hợp hơn với tình hình thực tế và yêu cầu bức bách của quần chúng, mới đảm bảo cho hoạt động xây dựng văn minh tinh thần XHCN đồng nhất với trọng tâm công tác của địa phương, có thực sự làm được hai nhiệm vụ xây dựng văn minh vật chất và văn minh tinh thần mới bảo đảm tính liên tục và ổn định của công cuộc xây dựng văn minh tinh thần XHCN. Quán triệt nguyên tắc này, các đơn vị phải chịu sự lãnh đạo của cấp uỷ và chính quyền địa phương, kịp thời báo cáo xin chỉ thị công tác, phải chủ động tham mưu cho cấp uỷ và chính quyền, phải triển khai hoạt động xung quanh trọng tâm công tác của địa phương, không được làm ngoài phạm vi, phải chủ động giúp đỡ và dựa vào các tổ chức ở địa phương. “Lấy phát động tính tự giác làm việc của quần chúng là chính”, đó là sự vận dụng cụ thể đường lối quần chúng của Đảng chúng ta trong công cuộc toàn dân, toàn quân cùng xây dựng văn minh tinh thần XHCN [46, tr. 16 Theo nhóm tác giả, có phát động quần chúng một cách đầy đủ mới phát huy được tính sáng tạo và tính tích cực của họ, có như vậy công cuộc xây dựng XHCN mới có cơ sở quần chúng vững chắc và mới có thể làm thật sự sinh động, thật sự chắc chắn.
Kiên trì nguyên tắc “phát động quần chúng làm chủ”, bộ đội phải thường xuyên lắng nghe ý kiến quần chúng, đặc biệt là đối với một số quy định liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo, quyền lợi thiết thực của quần chúng và những quy định mang tính bắt buộc như là nếp sống văn minh, hương ước cần phải tôn trọng và phát động quần chúng thảo luận một cách toàn diện, khơi dậy tinh thần tự nguyện của quần chúng, đối với một số việc nên làm nhưng quần chúng nhất thời chưa nhận thức được, phải kiên trì thuyết phục, không được nôn nóng; phải phát huy tác dụng của các tổ chức đoàn thể ở địa phương, hỗ trợ địa phương bồi dưỡng đội ngũ cốt cán trong nhân dân để chọn ra các đảng viên, cán bộ, đoàn viên và các phần tử tiên tiến, đưa họ vào tổ chức và trở thành người dẫn đầu thúc đẩy quần chúng xây dựng XHCN. “Lấy công tác tư tưởng chính trị làm chính”, tức là bộ đội phải kiên trì nguyên tắc: “giúp đỡ về vặt tinh thần là chính, về mặt vật chất là phụ”. Phải nắm chắc nhân tố tích cực, tuyên dương điển hình tiên tiến, dẫn dắt quần chúng phát huy phong trào mới, đạo đức mới XHCN, thiết thực làm tốt công tác vận động tư tưởng cho những người vào sau, giáo dục cho họ từ bỏ thói hư tật xấu, trở thành dạng phong phú tôi luyện đạo đức trong sáng cho mọi người, mở rộng mặt trận tư tưởng XHCN.