mở đầu 2 Cơ cấu ngành kinh tế - Khu vực nông lâm nghiệp, thủy sản % ≤ 10% 21 0,43 Đạt đầu GĐ 2 - Khu vực dịch vụ % ≥ 44% 41 0,93 Đạt cuối GĐ 2 - Khu vực dịch vụ % ≥ 46% 38 0,82 Hoàn thành GĐ2 Chỉ số cơ cấu ngành kinh tế 0,72 Đạt giữa GĐ2 3 Cơ cấu lao động theo ngành - Khu vực nông lâm nghiệp, thủy sản % ≤ 30% 50 0,6 Đạt đầu GĐ2 - Khu vực công nghiệp, xây dựng % ≥ 32% 23 0,71 Đạt giữa GĐ2 - Khu vực dịch vụ % ≥ 38% 27 0,71 Đạt giữa GĐ2 Chỉ số cơ cấu lao động 0,67 Đạt đầu GĐ2 4 Tỷ trọng ngành công nghiệp chế biến Đạt đầu GĐ2 trong GDP % ≥ 35% 17,34 0,49 5 Độ mở nền kinh tế % ≥ 100% 145% 1,45 Hoàn thành GĐ3 6 Tỷ lệ xuất khẩu hàng chế tác trong xuất khẩu hàng hóa % ≥ 75% 50 0,66 Đạt đầu GĐ2 7 Tỷ trọng xuất khẩu hàng công nghệ cao trong tổng xuất khẩu hàng hóa % ≥ 30% 10,1 0,33 Hoàn thành GĐ1 Chỉ số cơ cấu ngành kinh tế 0,47 Đạt đầu GĐ2 8 Tốc độ tăng dân số % ≤ 1% 1,06 0,94 Đạt cuối GĐ3 9 Tỷ lệ sinh viên trong tổng dân số % 15 11,8 0,78 Đạt giữa GĐ2 10 Số bác sĩ/1000 dân B.sĩ 15 0,74 0,49 Đạt đầu GĐ2 11 Tuổi thọ bình quân Tuổi 75 73,2 0,97 Đạt đầu GĐ2 12 Tỷ lệ đô thị hóa (dân số thành thị)% % ≥ 50 33,47 0,66 Đạt đầu GĐ2 13 Hệ số GINI 4 4,3 0,93 Đạt cuối GĐ3 14 Hệ số giản cách thu nhập ≤8 9,2 0,86 Hoàn thành GĐ2 15 Tỷ lệ dân số sử dụng nước sạch % 100% 70(t.thị) 0,52 Đạt đầu GĐ2 40(n.thôn Chỉ số xã hội 0,75 Đạt giữa GĐ2 Chỉ số CNH 0,54 Đạt đầu GĐ2 Nguồn: Tạp chí Kinh tế & Phát triển, số 201 tháng 3/2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan về kinh tế tri thức Bên cạnh cách giải thích truyền thống về lịch sử phát triển nhân loại tiếp cận từ phương thức sản xuất xã hội, vào đầu những năm 90 thế kỷ XX nhiều nhà khoa học còn phân chia giai đoạn lịch sử văn minh nhân loại căn cứ vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất. Theo cách này, nhân loại đã trải qua nền văn minh nông nghiệp (từ khi xuất hiện xã hội loài người đến những năm 70 của thế kỷ XVIII) lên nền văn minh công nghiệp (từ những năm 70 thế kỷ XVIII đến nay) và đang trong giai đoạn quá độ chuyển lên một nền văn minh cao hơn gọi là nền văn minh trí tuệ. Trong đó, nền kinh tế được chuyển từ kinh tế nông nghiệp lên kinh tế công nghiệp và đang quá độ chuyển lên kinh tế tri thức.
Kinh tế tri thức là gì? Vào đầu những năm 90 thế kỷ XX, do nhận thức về vai trò quan trọng hàng đầu của sản xuất, phân phối và sử dụng tri thức trong tăng trưởng kinh tế, các nhà khoa học và tổ chức thực tiễn đã sử dụng thuật ngữ “kinh tế tri thức”. Thuật ngữ này nhanh chóng được thừa nhận và đưa vào sử dụng rộng rãi. Tuy đã có nhiều quan niệm và giải thích khác nhau về thuật ngữ này2, song các nhà khoa học đều có sự thống nhất trong nhận thức về bản chất của nền kinh tế tri thức khác với hai nền kinh tế trước nó. Nếu trong quá trình sản xuất của cải của nền kinh tế nông nghiệp dựa chủ yếu vào sức cơ bắp của con người và tài nguyên thiên nhiên, còn trong nền kinh tế công nghiệp tuy đã có sự trợ giúp của máy móc nhưng sức cơ bắp của con người và tài nguyên thiên nhiên vẫn giữ trọng yếu, thì trong nền kinh tế tri thức, tri thức đóng vai trò quyết định hàng đầu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia.
Trên thực tế, không có một nền kinh tế nông nghiệp hay nền kinh tế công nghiệp thuần túy. Tức là trong nền kinh tế nông nghiệp cũng đã chứa đựng một số 2 Xem: Ngân hàng Thế giới: Báo cáo về tình hình phát triển thế giới: Tri thức cho phát triển, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998; OECD, The Knowledge-based Economy, A Set of Facts and Figures, Paris 1999; Nền kinh tế tri thức – nhận thức và hành động, NXB Thống kê, Hà Nội, 2000; Báo Nhân Dân ngày 11/7/2001: Kinh tế tri thức; GS. Nguyễn Kế Tuấn (chủ biên): Phát triển kinh tế tri thức đẩy nhanh quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004; Tạp chí Cộng sản, ngày 7/5/2012: Công nghiệp hóa – hiện đại hóa gắn với phát triển kinh tế tri thức và bảo vệ môi trường trong thời kỳ quá độ, http://123.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/tulieuvedang/ … LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 25 yếu tố của nền kinh tế công nghiệp và trong nền kinh tế công nghiệp cũng vẫn còn một số yếu tố của nền kinh tế nông nghiệp. Trong nền kinh tế nông nghiệp, tri thức chủ yếu là những kinh nghiệm được tích lũy từ các hoạt động thực tế, năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất đều thấp kém.
So với nền kinh tế nông nghiệp, trong nền kinh tế công nghiệp, tri thức đã chiếm vị trí ngày càng quan trọng hơn. Nó không chỉ là kinh nghiệm từ các hoạt động thực tế, mà còn khám phá ra những quy luật vận động của tự nhiên, xã hội và tư duy để đưa ra những sáng chế, phát minh nhằm tăng năng suất, chất lượng và hiệu quả. Trong nền kinh tế tri thức, tri thức là bộ phận nguồn lực quan trọng nhất, quyết định nhất của lực lượng sản xuất hiện đại, mà trình độ phát triển của lực lượng sản xuất lại đóng vai trò quyết định sự phát triển xã hội. Có nhiều cách hiểu khác nhau, song có thể thấy, nền KTTT có những đặc trưng cơ bản và tiêu chí sau: - Tri thức trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, là vốn quý nhất, là nguồn lực quan trọng hàng đầu quyết định sự tăng trưởng và phát triển kinh tế.
- Trong nền kinh tế tri thức, cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động kinh tế có những biến đổi sâu sắc, nhanh chóng, trong đó cơ cấu sản xuất dựa ngày càng nhiều vào ứng dụng các thành tựu của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ cao. - Cơ cấu lao động trong nền KTTT có những biến đổi, trong đó lao động tri thức chiếm tỷ trọng cao (70-90%), nguồn lực nhanh chóng được tri thức hóa, sự sáng tạo, đổi mới, học tập trở thành nhu cầu thường xuyên đối với mọi người. - Trong nền KTTT, hàm lượng tri thức trong sản phẩm ngày càng cao, quyền sở hữu đối với tri thức trở nên quan trọng hơn những yếu tố như tài nguyên, đất đai. - Mọi hoạt động của KTTT đều liên quan đến vấn đề toàn cầu hóa, có tác động sâu sắc đến nhiều mặt của đời sống xã hội trong mỗi quốc gia và trên thế giới.
Có thể thấy những khác biệt chủ yếu của nền KTTT so với nền kinh tế công nghiệp: (1) Trong nền kinh tế tri thức, tri thức trở thành nguồn vốn chủ yếu nhất, hơn cả tài nguyên và lao động, tuy hai yếu tố này vẫn là cơ bản không thể thiếu; (2) Trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 26 nền kinh tế công nghiệp chủ đạo là cơ khí hóa, hóa học hóa, điện khí hóa thì trong nền KTTT là số hóa và tự động hóa; (3) Chuyển sang KTTT là chuyển từ các ngành công nghiệp chế biến sang các ngành công nghiệp công nghệ cao (công nghiệp tri thức), chuyển từ sản xuất vật phẩm sang dịch vụ, đặc biệt là các ngành dịch vụ dựa nhiều vào tri thức; (4) Tạo ra của cải và nâng cao năng lực cạnh tranh chủ yếu là nhờ vào nghiên cứu, sáng tạo ra công nghệ mới, sản phẩm mới; (5) Công nghệ đổi mới nhanh chóng, nhiều ngành sản xuất và doanh nghiệp mất đi, nhiều ngành và doanh nghiệp mới ra đời. Như vậy, nền kinh tế tri thức là nền kinh tế tiếp nối nền kinh tế công nghiệp, phát triển ở trình độ cao hơn nền kinh tế công nghiệp, là nền kinh tế mà nhân loại đang hướng tới. Có thể hiểu kinh tế tri thức là một nền kinh tế trong đó sự sản sinh ra, phổ cập và sử dụng tri thức giữ vai trò quyết định đối với sự phát triển kinh tế, tạo ra của cải, nâng cao chất lượng cuộc sống.4 Quan niệm về CNH, HĐH gắn liền với phát triển KTTT Việt Nam Bối cảnh quốc tế: Bước vào thế kỷ XXI, nền kinh tế thế giới được phát triển theo hai xu hướng bao trùm là sự phát triển của kinh tế tri thức và toàn cầu hóa kinh tế. Sự phát triển của kinh tế tri thức.
Phát triển kinh tế tri thức là xu hướng dựa trên trình độ cao của lực lượng sản xuất hơn hẳn so với kinh tế công nghiệp. Theo xu hướng này, nền kinh tế thế giới đang biến đổi sâu sắc và toàn diện cả về trình độ công nghệ, ngành sản xuất và cơ cấu sản phẩm. Tri thức khoa học và công nghệ, kỹ năng của con người là những yếu tố quyết định nhất của sản xuất và trở thành lực lượng sản xuất quan trọng hàng đầu. Những yếu tố đó trở thành nguyên nhân trực tiếp của mọi biến đổi trong đời sống kinh tế - xã hội thông qua việc tạo ra những ngành sản xuất mới với những công nghệ mới, phương pháp sản xuất mới, những vật liệu và nguồn năng lượng mới với những ưu thế vượt trội so với những công cụ, nguyên liệu, năng lượng và phương pháp truyền thống do nền kinh tế công nghiệp tạo ra.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 27 Trên thực tế, xu hướng phát triển kinh tế tri thức đã được khởi động từ cuối những năm 70 thế kỷ XX khi trên thế giới bắt đầu diễn ra cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại. Theo xu hướng này, đến nay con người đã đi rất xa trong việc sáng tạo ra các công cụ sản xuất mới (máy tính điện tử, máy tự động, hệ thống máy tự động, robot.