Luận án tiến sĩ công bố thông tin tài chính trên báo cáo thường niên của doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Luận án tiến sĩ phân tích công bố thông tin tài chính trên báo cáo thường niên của doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam.

• Tác giả: Lê Thị Trâm Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Quang Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Kế Toán - Kiểm Toán
• Đề tài: Công Bố Thông Tin Tài Chính Trong Báo Cáo Thường Niên Của Doanh Nghiệp Phi Tài Chính Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG BỐ THÔNG TIN TÀI CHÍNH TRÊN BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN TTCK
• 2. THỰC TRẠNG CÔNG BỐ THÔNG TIN TÀI CHÍNH TRÊN BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3. GIẢI PHÁP VÀ KHUYẾN NGHỊ HOÀN THIỆN CÔNG BỐ THÔNG TIN TÀI CHÍNH TRÊN BÁO CÁO THƯỜNG NIÊN CỦA CÁC DOANH NGHIỆP PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• DANH MỤC CÁC BÀI VIẾT ĐĂNG TẠP CHÍ ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC SƠ ĐỒ HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Công Bố Thông Tin Tài Chính Trong Báo Cáo Thường Niên

Công bố thông tin tài chính (CBTT) trong báo cáo thường niên của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho nhà đầu tư. Báo cáo thường niên không chỉ là tài liệu pháp lý mà còn là công cụ giúp doanh nghiệp thể hiện sự minh bạch và trách nhiệm với cổ đông. Thông qua báo cáo này, doanh nghiệp có thể truyền tải các thông tin tài chính quan trọng, từ đó tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và các bên liên quan.

1.1. Khái Niệm Về Công Bố Thông Tin Tài Chính

Công bố thông tin tài chính là việc doanh nghiệp công khai các thông tin liên quan đến tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và dòng tiền. Điều này giúp các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan về sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

1.2. Vai Trò Của Báo Cáo Thường Niên

Báo cáo thường niên không chỉ cung cấp thông tin tài chính mà còn phản ánh chiến lược phát triển, các dự án đầu tư và kế hoạch kinh doanh trong tương lai. Điều này giúp nhà đầu tư đánh giá tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp.

II. Thách Thức Trong Công Bố Thông Tin Tài Chính Tại Việt Nam

Mặc dù công bố thông tin tài chính là cần thiết, nhưng nhiều doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức trong việc thực hiện. Các vấn đề như thiếu minh bạch, thông tin không đầy đủ và không kịp thời có thể ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Điều này không chỉ làm giảm tính cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường chứng khoán.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Công Bố Thông Tin

Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện công bố thông tin một cách đầy đủ và kịp thời, dẫn đến sự nghi ngờ từ phía nhà đầu tư. Điều này có thể gây ra sự bất ổn định trên thị trường chứng khoán.

2.2. Khó Khăn Trong Việc Tuân Thủ Quy Định

Việc tuân thủ các quy định về công bố thông tin tài chính còn gặp nhiều khó khăn do sự phức tạp của các quy định pháp lý và sự thiếu hụt nguồn lực trong doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Cải Thiện Công Bố Thông Tin Tài Chính

Để nâng cao chất lượng công bố thông tin tài chính, các doanh nghiệp cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện quy trình công bố thông tin không chỉ giúp doanh nghiệp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo niềm tin cho nhà đầu tư. Các giải pháp như tăng cường đào tạo nhân viên, áp dụng công nghệ thông tin và cải thiện quy trình kiểm toán là rất cần thiết.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Nhân Viên

Đào tạo nhân viên về quy trình công bố thông tin tài chính sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc cung cấp thông tin chính xác và kịp thời.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Sử dụng công nghệ thông tin trong việc thu thập và công bố thông tin tài chính sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và nâng cao độ chính xác của thông tin.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Công Bố Thông Tin Tài Chính

Việc công bố thông tin tài chính không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để doanh nghiệp thể hiện giá trị của mình. Các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam đã có nhiều cải tiến trong việc công bố thông tin, từ đó thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư. Những doanh nghiệp thực hiện tốt công bố thông tin thường có giá cổ phiếu ổn định và tăng trưởng bền vững.

4.1. Tác Động Đến Quyết Định Đầu Tư

Thông tin tài chính minh bạch giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, từ đó tạo ra sự ổn định cho thị trường chứng khoán.

4.2. Tăng Cường Niềm Tin Của Nhà Đầu Tư

Khi doanh nghiệp công bố thông tin một cách minh bạch, nhà đầu tư sẽ cảm thấy yên tâm hơn khi đầu tư vào doanh nghiệp đó.

V. Kết Luận Về Công Bố Thông Tin Tài Chính Tại Việt Nam

Công bố thông tin tài chính trong báo cáo thường niên của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết tại Việt Nam là một yếu tố quan trọng trong việc xây dựng niềm tin với nhà đầu tư. Để nâng cao chất lượng công bố thông tin, các doanh nghiệp cần cải thiện quy trình và áp dụng các phương pháp hiện đại. Tương lai của công bố thông tin tài chính tại Việt Nam sẽ phụ thuộc vào sự nỗ lực của các doanh nghiệp trong việc thực hiện minh bạch và trách nhiệm.

5.1. Tương Lai Của Công Bố Thông Tin Tài Chính

Với sự phát triển của công nghệ và yêu cầu ngày càng cao từ nhà đầu tư, công bố thông tin tài chính sẽ ngày càng trở nên quan trọng hơn trong tương lai.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Doanh Nghiệp

Doanh nghiệp cần chủ động cải thiện quy trình công bố thông tin, đảm bảo tính minh bạch và kịp thời để thu hút nhà đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Thị trường chứng khoán (TTCK) đóng vai trò huyết mạch trong việc huy động các nguồn vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế quốc dân. Tại Việt Nam, tổng giá trị vốn huy động qua TTCK kể từ khi vận hành đã vượt mức 2 triệu tỷ đồng, đóng góp bình quân 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tương đương gần 60% tổng dư nợ tín dụng ngân hàng. Quy mô nhà đầu tư gia tăng đột phá từ 3.000 tài khoản (năm 2000) lên tới hơn 1,69 triệu tài khoản, thu hút 17,2 tỷ USD vốn đầu tư gián tiếp. Trong cấu trúc thị trường, nhóm doanh nghiệp phi tài chính niêm yết (DNPTCNY) chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng và giá trị vốn hóa thuộc các ngành công nghiệp, bất động sản, xây dựng, y tế, dịch vụ. Tuy nhiên, tính minh bạch và mức độ bất cân xứng thông tin vẫn là rào cản căn bản đối với sự phát triển bền vững của thị trường.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế: các công trình học thuật trong nước trước đây (như Ngô Thu Giang, 2014; Nguyễn Công Phương và Nguyễn Thị Thanh Phương, 2014; Đặng Thị Bích Ngọc, 2018) chủ yếu tập trung đánh giá thông tin trên Báo cáo tài chính (BCTC) riêng lẻ mà xem nhẹ Báo cáo thường niên (BCTN) – một ấn phẩm truyền thông toàn diện tích hợp cả dữ liệu định lượng kiểm toán và thông tin tường thuật hướng tới tương lai. Hơn nữa, các nghiên cứu chưa đặt trọng tâm phân tích sự xung đột và khác biệt bản chất giữa Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS) với Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IAS/IFRS) trong bối cảnh Bộ Tài chính phê duyệt Đề án áp dụng IFRS theo Quyết định 345/QĐ-BTC ngày 16/03/2020.

Luận án của nghiên cứu sinh Lê Thị Trâm Anh (2022) tại Trường Đại học Thương Mại giải quyết hệ thống 4 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và các giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Công bố thông tin tài chính (TTTC) trên BCTN của các DNPTCNY bao gồm những nội dung và cấu trúc thành phần nào?
• RQ2: Thực trạng mức độ tuân thủ công bố TTTC bắt buộc và mức độ chủ động công bố TTTC tự nguyện trên BCTN của các DNPTCNY trên TTCK Việt Nam diễn ra như thế nào?
• RQ3: Những yếu tố thuộc đặc điểm doanh nghiệp và quản trị công ty nào tác động có ý nghĩa thống kê đến mức độ công bố TTTC trên BCTN?
• RQ4: DNPTCNY và cơ quan quản lý cần thực thi những giải pháp chiến lược nào nhằm hoàn thiện công bố TTTC trên BCTN, đáp ứng yêu cầu hội nhập IFRS?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu được xác lập bao gồm:

• H1: Quy mô doanh nghiệp (tổng tài sản và giá trị vốn hóa) có mối tương quan thuận chiều với mức độ công bố TTTC.
• H2: Tỷ lệ sở hữu của Nhà nước có tác động đến mức độ công bố TTTC.
• H3: Tỷ lệ sở hữu của tổ chức/nước ngoài thúc đẩy gia tăng mức độ công bố TTTC.
• H4: Quy mô và tính độc lập của Hội đồng quản trị/Ban Giám đốc tác động thuận chiều đến mức độ công bố TTTC.
• H5: Trình độ chuyên môn kế toán – tài chính của Ban Giám đốc có ảnh hưởng tích cực đến mức độ công bố TTTC.
• H6: Khả năng sinh lời (ROA, ROE) có mối liên hệ cùng chiều với mức độ công bố TTTC.
• H7: Đòn bẩy tài chính (tỷ lệ nợ) có ảnh hưởng đến mức độ công bố TTTC.
• H8: Việc lựa chọn công ty kiểm toán thuộc nhóm Big 4 làm gia tăng mức độ công bố TTTC.

Khung lý thuyết vận dụng đa tầng kết hợp: Lý thuyết Bất đối xứng thông tin (Information Asymmetry Theory), Lý thuyết Đại diện (Agency Theory), Lý thuyết Tín hiệu (Signaling Theory), Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory) và Lý thuyết Tính hợp thức (Legitimacy Theory). Phạm vi khảo sát bao quát mẫu thực nghiệm gồm 300 DNPTCNY niêm yết trên cả hai Sở Giao dịch Chứng khoán: HOSE (150 doanh nghiệp) và HNX (150 doanh nghiệp) trong giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2020, tạo cơ sở thực chứng vững chắc cho việc hoạch định chính sách minh bạch thông tin.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước về công bố thông tin trên thị trường vốn được chia thành ba nhánh nghiên cứu chính:

Nhánh 1: Đo lường mức độ tuân thủ công bố thông tin bắt buộc (Mandatory Disclosure). Xuất phát từ quan điểm của Stephen Owusu-Ansah (1998) và Wallace & Naser (1995), công bố thông tin bắt buộc là nghĩa vụ pháp lý tối thiểu nhằm bảo vệ lợi ích công chúng đầu tư (Taplin et al., 2002). Ali et al. (2004) khi đánh giá việc áp dụng 14 chuẩn mực kế toán tại Ấn Độ, Pakistan và Bangladesh đã khẳng định các nền kinh tế mới nổi muốn thu hút vốn ngoại tệ bắt buộc phải nâng cao chuẩn mực trình bày BCTC. Tại Việt Nam, Nguyễn Công Phương và Nguyễn Thị Thanh Phương (2014) sử dụng danh mục 165 chỉ tiêu theo Quyết định 15/2006/QĐ-BTC và Thông tư 200/2014/TT-BTC, chỉ ra rằng mức độ tuân thủ bắt buộc ở các doanh nghiệp niêm yết vẫn chưa đồng đều.

Nhánh 2: Công bố thông tin tự nguyện và thông tin tường thuật (Voluntary and Narrative Disclosure). Healy & Palepu (2001) và Akhtaruddin (2005) chỉ ra rằng thông tin bắt buộc không đủ thỏa mãn kỳ vọng của nhà đầu tư, đòi hỏi doanh nghiệp phải công bố bổ sung nhằm truyền tải hiệu quả hoạt động kinh doanh. Tác giả Bartlett & Jones (1997) và Deegan & Gordon (1996) ghi nhận sự gia tăng vượt bậc của các thông tin trách nhiệm xã hội (CSR) và môi trường. Pascal Balata & Gaétan Breton (2005) nghiên cứu thư chủ tịch HĐQT đã phát hiện sự bất nhất giữa mức độ lạc quan trong văn bản tường thuật với các chỉ số kế toán thực tế. Nghiên cứu của John M. Penrose (2008) chỉ ra nhiều sai lệch kỹ thuật trong các đồ thị minh họa trên BCTN. Tại Việt Nam, Phạm Đức Hiếu & Đỗ Thị Lan Hương (2015) và Đặng Thị Thúy Hằng (2016) đã tiên phong xây dựng bộ chỉ tiêu đo lường công bố tự nguyện từ 42 đến 72 tiêu chí.

Nhánh 3: Tranh luận về các yếu tố tác động đến mức độ công bố thông tin. Tồn tại hai luồng quan điểm đối lập sâu sắc:

• Về biến đòn bẩy tài chính: Ahmed & Courtis (1999) chứng minh đòn bẩy tài chính tác động cùng chiều với mức độ công bố nhằm giảm thiểu chi phí sử dụng nợ. Ngược lại, Wallace et al. (1994) và Trần Thị Phương Thảo & Trần Quỳnh Anh (2020) chỉ ra doanh nghiệp có đòn bẩy cao thường che giấu thông tin do áp lực vi phạm hợp đồng nợ vay. Meek et al. (1995) lại khẳng định không tồn tại mối liên hệ có ý nghĩa thống kê giữa đòn bẩy và công bố thông tin.
• Về biến khả năng sinh lời (ROA/ROE): Ngô Thu Giang (2014), Trương Đông Lộc & Nguyễn Xuân Thuận (2018) chứng minh khả năng sinh lời tác động cùng chiều với mức độ công bố do động cơ phát tín hiệu thành quả của ban điều hành. Trái lại, Bujaki & McConomy (2002) cùng Nguyễn Công Phương & Nguyễn Thị Thanh Phương (2014) lại tìm thấy tương quan nghịch biến do các doanh nghiệp có tỷ suất sinh lời vượt trội muốn hạn chế công bố để tránh sự chú ý của đối thủ cạnh tranh và cơ quan thuế.

Luận án định vị vị trí khoa học tiên phong thông qua việc khắc phục tính đơn lẻ của các nghiên cứu trước: không chỉ xem xét thông tin bắt buộc hay tự nguyện một cách tách rời, mà tích hợp đồng thời cả hai loại hình trên cùng một mẫu nghiên cứu chuẩn hóa. Luận án tiến hành so sánh đối chiếu đa phương diện với hai nghiên cứu quốc tế điển hình là Owusu-Ansah (1998) tại thị trường Zimbabwe và Barako et al. (2006) tại Kenya, từ đó chỉ rõ các đặc trưng thể chế chuyển đổi của Việt Nam trong giai đoạn tiền hội nhập IFRS toàn diện.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và mở rộng giới hạn ứng dụng của các lý thuyết quản trị và kế toán tài chính trong bối cảnh thị trường cận biên:

• Mở rộng Lý thuyết Đại diện (Agency Theory - Jensen & Meckling, 1976; Fama & Jensen, 1983): Minh định rằng trong môi trường sở hữu phân tán kết hợp sở hữu nhà nước đan xen, BCTN đóng vai trò như một cơ chế giám sát hữu hiệu giúp giảm thiểu chi phí đại diện (agency costs) giữa cổ đông thiểu số và nhà quản lý điều hành.
• Bổ sung Lý thuyết Tín hiệu (Signaling Theory - Spence, 1973; Ross, 1977): Chứng minh việc công bố thông tin tự nguyện (như phân tích biến động chi phí theo chức năng, dự báo doanh thu, thị phần) là tín hiệu đáng tin cậy giúp phân biệt các doanh nghiệp có năng lực quản trị vượt trội, trực tiếp hỗ trợ định giá cổ phiếu.
• Củng cố Lý thuyết Bất cân xứng thông tin (Information Asymmetry Theory - Akerlof, 1970): Luận giải cấu trúc TTTC đa chiều trên BCTN giúp xóa bỏ "thị trường xe quả chanh" (lemons problem), nâng cao tính thanh khoản và phân bổ vốn hiệu quả.
• Tích hợp Lý thuyết Tính hợp thức (Legitimacy Theory - Suchman, 1995): Làm sáng tỏ động cơ giải trình các chỉ tiêu tài chính gắn liền với định hướng phát triển bền vững của ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án được thiết lập dựa trên mô hình tích hợp ba chiều không gian:

    [THEO PHƯƠNG TIỆN]               [THEO TÍNH CHẤT]                 [THEO THỜI GIAN]
    - Hệ thống BCTC                  - TTTC Bắt buộc                 - TTTC Quá khứ
      (BCĐKT, BCKQKD, BCLCTT,          (VAS, Luật KT, Luật CK,         (Dữ liệu kiểm toán,
       Thuyết minh BCTC)                TT 200, TT 155/TT 96)           chuỗi số liệu 3-5 năm)
    - Báo cáo bộ phận BCTN           - TTTC Tự nguyện                - TTTC Dự báo
      (Báo cáo Ban Giám đốc,           (Phân tích chi phí, thị phần,   (Kế hoạch kinh doanh,
       Báo cáo HĐQT, Quản trị)          dự báo dòng tiền, EPS)          dự báo doanh thu, EPS)

Luận án phân định rõ ràng các phạm trù:

• TTTC bắt buộc: Là nghĩa vụ tối thiểu theo luật định (Luật Kế toán 2015, Luật Chứng khoán 2006/2010/2019, Thông tư 200/2014/TT-BTC, Thông tư 155/2015/TT-BTC, Thông tư 210/2009/TT-BTC và 26 chuẩn mực VAS).
• TTTC tự nguyện: Tập hợp các chỉ tiêu vượt trên yêu cầu pháp lý tối thiểu, bao gồm: phân tích tốc độ tăng trưởng doanh thu và khả năng chiếm lĩnh thị trường; phân tích chi phí kinh doanh theo chức năng hoạt động; phân tích chi phí quản lý doanh nghiệp; và mô hình dự báo tài chính tương lai.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích áp dụng nghiêm ngặt cho các DNPTCNY, loại trừ các định chế tài chính trung gian (ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, quỹ đầu tư) do sự khác biệt căn bản về khuôn mẫu kế toán và mức độ rủi ro hệ thống.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được định vị vững chắc trên nền tảng triết học thực chứng (Positivism Paradigm) với lập trường nhận thức khách quan (Objectivist Epistemology). Thiết kế nghiên cứu kết hợp đa phương pháp (Mixed Methods Design) theo quy trình tuần tự:

  - Tổng quan tài liệu        - 165+ chỉ mục bắt buộc/tự nguyện    - Chấm điểm 300 BCTN
  - Phỏng vấn chuyên gia      - Phiếu khảo sát 10 câu hỏi          - Phân tích SPSS 20
  - So sánh VAS vs IFRS         đến các nhà đầu tư cá nhân         - Mô hình hồi quy OLS

Quy mô mẫu được xác định chính xác gồm 300 DNPTCNY, phân bổ đồng đều 150 doanh nghiệp tại HOSE và 150 doanh nghiệp tại HNX. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống (Systematic Random Sampling) dựa trên danh sách mã chứng khoán theo bảng chữ cái với bước nhảy $k = 4$, đảm bảo tính đại diện cao cho toàn bộ các ngành nghề kinh tế.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được kiểm soát nghiêm ngặt qua 4 bước:

1. Nghiên cứu tài liệu và chuẩn mực: Khảo sát hệ thống văn bản pháp lý, đối chiếu từng điều khoản giữa 26 chuẩn mực VAS và chuẩn mực quốc tế IAS/IFRS tương ứng (Phụ lục 23).
2. Phỏng vấn sâu đa đối tượng:
   • Phỏng vấn chuyên gia học thuật, cán bộ quản lý thuộc Bộ Tài chính, UBCKNN và Hội đồng chuẩn mực kế toán.
   • Phỏng vấn sâu doanh nghiệp với đại diện Ban Quản trị, Ban Giám đốc, Kế toán trưởng và chuyên viên kế toán tại các DNPTCNY (Phụ lục 28).
3. Khảo sát điều tra thực nghiệm: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc gồm 10 câu hỏi đóng gửi tới các nhà đầu tư cá nhân trên thị trường thông qua hình thức trực tiếp, thư điện tử và khảo sát trực tuyến.
4. Chấm điểm nội dung BCTN: Áp dụng phương pháp chỉ số không trọng số (Unweighted Disclosure Index) – kế thừa phương pháp luận của Cooke (1989, 1992), Owusu-Ansah (1998) và Đặng Thị Bích Ngọc (2018).

Công thức xác định chỉ số mức độ công bố TTTC: $$\text{Mức độ công bố TTTC} = \left( \frac{\text{Số điểm đạt được của DNPTCNY}}{\text{Tổng số điểm của toàn bộ chỉ mục áp dụng}} \right) \times 100%$$

Nguyên tắc chấm điểm: Mỗi chỉ mục có trình bày hoặc không phát sinh giao dịch được chấm 1 điểm; chỉ mục có phát sinh nghiệp vụ nhưng không trình bày trên BCTN nhận 0 điểm.

Data và phân tích

Dữ liệu thứ cấp được trích xuất trực tiếp từ BCTC kiểm toán và BCTN của 300 DNPTCNY giai đoạn 2017–2020. Dữ liệu sơ cấp được tổng hợp qua bảng tính Microsoft Excel và chuyển nạp vào phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS phiên bản 20.

Mô hình hồi quy đa biến được thiết lập: $$\text{DISC}_i = \beta_0 + \beta_1 \text{SIZE_ASSET}_i + \beta_2 \text{SIZE_CAP}_i + \beta_3 \text{STATE}_i + \beta_4 \text{INST}_i + \beta_5 \text{BOD_SIZE}_i + \beta_6 \text{BOD_EXP}_i + \beta_7 \text{ROA}_i + \beta_8 \text{LEV}_i + \beta_9 \text{AGE}i + \beta{10} \text{BIG4}_i + \varepsilon_i$$

Các kiểm định kỹ thuật nâng cao bao gồm:

• Thống kê mô tả (Descriptive Statistics): Tính toán giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, giá trị nhỏ nhất, lớn nhất.
• Phân tích ma trận tương quan Pearson: Đánh giá mối liên hệ tuyến tính giữa biến phụ thuộc và các biến độc lập.
• Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến: Sử dụng hệ số phóng đại phương sai (VIF) và hệ số chấp nhận (Tolerance) để đảm bảo các giá trị $\text{VIF} < 10$.
• Phân tích phương sai ANOVA và Kiểm định t hai mẫu độc lập (Independent-Samples T-Test): Đánh giá sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về mức độ công bố TTTC giữa hai sàn niêm yết HOSE và HNX.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, tồn tại sự phân hóa rõ rệt giữa công bố bắt buộc và công bố tự nguyện. Mức độ công bố TTTC bắt buộc đạt tỷ lệ tuân thủ bình quân ở mức khá cao (trên 75%), phản ánh tính hiệu lực của các chế tài xử phạt từ UBCKNN. Ngược lại, mức độ công bố TTTC tự nguyện đạt mức rất khiêm tốn (dưới 45%). Các thông tin tự nguyện như dự báo dòng tiền tương lai, phân tích chi phí kinh doanh theo chức năng chỉ xuất hiện rải rác ở các tập đoàn quy mô lớn.

Thứ hai, xác thực bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố quyết định mức độ công bố thông tin:

• Quy mô doanh nghiệp (SIZE): Có tương quan thuận chiều mạnh mẽ với mức độ công bố ($p < 0,01$), ủng hộ Lý thuyết Đại diện khi các doanh nghiệp lớn chịu sức ép giám sát lớn hơn từ thị trường.
• Chất lượng kiểm toán độc lập (BIG4): Các DNPTCNY được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big 4 (PwC, Deloitte, EY, KPMG) có điểm số công bố thông tin bắt buộc và tự nguyện cao hơn rõ rệt so với nhóm còn lại ($p < 0,05$).
• Trình độ chuyên môn kế toán của Ban Giám đốc (BOD_EXP): Có tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), khẳng định năng lực chuyên môn của nhà điều hành thúc đẩy tính minh bạch trong việc lập và trình bày BCTN.
• Sở hữu nhà nước (STATE) và Sở hữu tổ chức (INST): Tỷ lệ sở hữu nước ngoài và tổ chức thúc đẩy việc gia tăng công bố thông tin tự nguyện nhằm đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Thứ ba, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai sở giao dịch. Kết quả kiểm định Independent-Samples T-Test chỉ ra mức độ công bố TTTC của các doanh nghiệp niêm yết trên sàn HOSE cao hơn có ý nghĩa thống kê so với các doanh nghiệp trên sàn HNX ($p < 0,05$), xuất phát từ sự khác biệt về điều kiện niêm yết vốn điều lệ và tỷ lệ nhà đầu tư tổ chức tham gia.

Thứ tư, hiện tượng bất nhất giữa dữ liệu kế toán và ngôn ngữ tường thuật. Khảo sát thực trạng cho thấy tình trạng thông tin trên BCTC đã kiểm toán và phần diễn giải của Ban Giám đốc/HĐQT thiếu sự hòa hợp. Một số doanh nghiệp có biểu hiện sử dụng biểu đồ sai quy cách kỹ thuật hoặc ngôn từ lạc quan thái quá để che giấu sự suy giảm của các chỉ số tài chính cơ bản.

       BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ KIỂM ĐỊNH GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU

Implications đa chiều

• Về mặt học thuật và lý thuyết: Luận án làm phong phú thêm kho tàng y văn về hành vi công bố thông tin tại các thị trường tài chính đang phát triển; giải quyết các bất đồng học thuật về tác động của biến đòn bẩy và khả năng sinh lời trong điều kiện thể chế đặc thù của Việt Nam.
• Về mặt phương pháp luận: Xây dựng thành công bộ công cụ chỉ số công bố thông tin tài chính phân tầng (bắt buộc và tự nguyện) có thể chuyển giao và áp dụng để đánh giá minh bạch thông tin cho các thị trường cận biên lân cận.
• Về mặt thực tiễn cho doanh nghiệp: Cung cấp hướng dẫn cụ thể về việc xây dựng BCTN hiện đại; thiết lập danh mục chỉ tiêu tự nguyện chi tiết: phân tích tăng trưởng doanh thu theo phân khúc, phân tích cơ cấu chi phí theo chức năng hoạt động, và công bố các hệ số tài chính chuyên sâu.
• Về mặt chính sách quản lý nhà nước:
  • Đề xuất Bộ Tài chính ban hành hệ thống Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Việt Nam (VFRS) tương thích hoàn toàn với IAS/IFRS theo Đề án 345/QĐ-BTC, đặc biệt là các chuẩn mực về công cụ tài chính, giá trị hợp lý và báo cáo bộ phận.
  • Kiến nghị UBCKNN nâng cấp quy chế công bố thông tin, chuẩn hóa biểu mẫu BCTN điện tử, áp dụng chuẩn định dạng dữ liệu có thể đọc được bằng máy (XBRL) nhằm tăng cường năng lực giám sát và khai thác dữ liệu thị trường.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn nghiên cứu:

1. Giới hạn về không gian mẫu: Tập trung thuần túy vào các DNPTCNY, chưa mở rộng sang khối doanh nghiệp tài chính, bảo hiểm, ngân hàng vốn có các quy định báo cáo đặc thù.
2. Giới hạn phương pháp đo lường: Việc áp dụng chỉ số không trọng số (Unweighted Index) gán mức độ quan trọng ngang nhau cho mọi chỉ mục thông tin, chưa phản ánh đầy đủ thang đo ưu tiên thực tế của các nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp.
3. Giới hạn về dữ liệu chuỗi thời gian: Dữ liệu khảo sát từ năm 2017 đến 2020 phản ánh giai đoạn trước khi Thông tư 96/2020/TT-BTC có hiệu lực đầy đủ và trước khi áp dụng IFRS tự nguyện tại Việt Nam.

Định hướng nghiên cứu tương lai:

• Xây dựng chỉ số công bố thông tin có trọng số (Weighted Disclosure Index) dựa trên phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) thông qua việc lấy ý kiến các chuyên gia phân tích tài chính và quản lý quỹ.
• Mở rộng đánh giá việc tích hợp thông tin phi tài chính, Báo cáo Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) và Báo cáo Tích hợp (Integrated Reporting - IR) trên BCTN theo chuẩn mực của Hội đồng Báo cáo Tích hợp Quốc tế (IIRC).
• Ứng dụng công nghệ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (Natural Language Processing - NLP) và học máy (Machine Learning) để phân tích sắc thái cảm xúc (sentiment analysis) trong các thông điệp tường thuật của Chủ tịch HĐQT và Tổng Giám đốc.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Luận án tạo lập một cơ sở dữ liệu thực chứng quy mô lớn gồm 300 doanh nghiệp, cung cấp tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Kế toán, Kiểm toán và Tài chính - Ngân hàng.
• Thúc đẩy thị trường vốn: Nâng cao chất lượng BCTN giúp hạ thấp chi phí vốn chủ sở hữu (Cost of Equity), gia tăng khả năng thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FDI & FII), góp phần đáp ứng các tiêu chuẩn nâng hạng TTCK Việt Nam từ thị trường cận biên (Frontier Market) lên thị trường mới nổi (Emerging Market) theo tiêu chí của MSCI và FTSE Russell.
• Đổi mới khung khổ pháp lý: Các giải pháp và danh mục chuẩn mực kế toán đề xuất sửa đổi, ban hành mới trong Chương 3 của luận án là tài liệu tham khảo trực tiếp cho Ban soạn thảo chuẩn mực kế toán thuộc Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán - Bộ Tài chính.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích lý thuyết đa tầng, hệ thống chỉ số đo lường công bố thông tin chuẩn hóa và quy trình nghiên cứu thực chứng mẫu mực.
• Hội đồng quản trị và Ban Giám đốc DNPTCNY: Sở hữu cẩm nang chi tiết để chuẩn hóa nội dung BCTN, nâng cao điểm xếp hạng quản trị công ty và cải thiện năng lực cạnh tranh trên thị trường vốn.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, HOSE, HNX): Có luận cứ khoa học để hoàn thiện Thông tư hướng dẫn công bố thông tin, tăng cường chế tài thanh kiểm tra và đẩy nhanh tiến độ áp dụng IFRS.
• Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức tài chính: Nâng cao kỹ năng thẩm định, phân tích mối liên hệ giữa các con số tài chính và các giải trình định tính của ban điều hành, phòng ngừa rủi ro thông tin sai lệch.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Trả lời: Luận án đã tích hợp thành công Lý thuyết Tín hiệu và Lý thuyết Đại diện trong việc giải thích hành vi công bố thông tin tài chính tự nguyện tại một thị trường cận biên đang chuyển đổi. Luận án chứng minh rằng trong bối cảnh chuẩn mực VAS còn khoảng cách lớn so với IFRS, thông tin tự nguyện trên BCTN hoạt động như một công cụ phát tín hiệu hữu hiệu nhằm giảm thiểu chi phí đại diện và thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Khác với nghiên cứu của Ngô Thu Giang (2014) chỉ xét 87 doanh nghiệp hoặc Đặng Thị Bích Ngọc (2018) tập trung vào BCTC, luận án mở rộng quy mô mẫu lên 300 DNPTCNY đại diện cho cả 2 sàn HOSE và HNX. Đồng thời, nghiên cứu sử dụng phương pháp đối chiếu ma trận chi tiết giữa 26 chuẩn mực VAS với toàn bộ hệ thống IAS/IFRS, kết hợp khảo sát điều tra xã hội học với phân tích hồi quy OLS đa biến có kiểm soát đa cộng tuyến và phân tích ANOVA/T-Test.

3. Phát hiện nào gây bất ngờ nhất từ kết quả thực nghiệm? Trả lời: Phát hiện về sự thiếu đồng nhất giữa các chỉ tiêu tài chính đã được kiểm toán với phần văn bản tường thuật và biểu đồ minh họa trong báo cáo của Ban Giám đốc. Một tỷ lệ đáng kể các DNPTCNY sử dụng đồ thị không chuẩn hóa hoặc giải trình mang tính ngụy biện khi kết quả kinh doanh suy giảm, tái khẳng định hiện tượng lệch pha thông tin đã được Pascal Balata & Gaétan Breton (2005) cảnh báo trên bình diện quốc tế.

4. Nghiên cứu có cung cấp giao thức tái lập (Replication Protocol) không? Trả lời: Hoàn toàn có. Luận án cung cấp chi tiết danh mục mã 300 doanh nghiệp khảo sát (Phụ lục 26), hệ thống bảng hỏi điều tra 10 câu hỏi, bảng tiêu chí đối chiếu chỉ số công bố bắt buộc và tự nguyện, cùng toàn bộ ma trận tương quan Pearson, hệ số VIF và kết quả ANOVA trong phần phụ lục, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập và kiểm chứng quy trình thực nghiệm.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm được phác thảo như thế nào? Trả lời: Chương trình nghiên cứu dài hạn hướng tới: (i) Đo lường tác động của việc áp dụng bắt buộc IFRS/VFRS sau năm 2025 đối với chất lượng BCTN; (ii) Phát triển mô hình đánh giá tích hợp ESG - BCTN theo tiêu chuẩn ISSB (International Sustainability Standards Board); (iii) Xây dựng thuật toán AI tự động chấm điểm minh bạch tài chính thời gian thực cho toàn bộ thị trường chứng khoán Việt Nam.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về công bố TTTC trên BCTN của các DNPTCNY, phân định ranh giới và mối quan hệ hữu cơ giữa thông tin bắt buộc và tự nguyện, giữa dữ liệu quá khứ và dự báo tương lai.
2. Thiết lập thành công hệ thống chỉ số đo lường mức độ công bố TTTC toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa yêu cầu của hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) với chuẩn mực quốc tế (IAS/IFRS).
3. Đánh giá thực chứng bức tranh công bố thông tin của 300 DNPTCNY trên cả hai sàn HOSE và HNX giai đoạn 2017–2020, chỉ ra mức độ tuân thủ cao ở phần bắt buộc nhưng còn rất hạn chế ở phần tự nguyện và dự báo.
4. Xác định các yếu tố then chốt tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê đến mức độ công bố thông tin: Quy mô doanh nghiệp, Chất lượng kiểm toán Big 4, Trình độ chuyên môn của Ban Giám đốc, và Tỷ lệ sở hữu của khối tổ chức/nước ngoài.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ và khả thi: hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, ban hành VFRS, xây dựng danh mục và công thức xác định cụ thể cho các chỉ tiêu tự nguyện, chuẩn hóa BCTN điện tử nhằm đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế và nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Thị trường chứng khoán (TTCK) là một kênh huy động vốn dài hạn, hiệu quả cho nền kinh tế của các nước phát triển và các nước đang phát triển như Việt Nam. Bên cạnh kênh cho vay của các ngân hàng thương mại truyền thống, TTCK cũng đang đóng góp một phần không nhỏ vào việc cung cấp nguồn tài chính cho tăng trưởng kinh tế. Một thị trường tài chính ổn định trong đó có TTCK phát triển yếu tố quan trọng mang lại sự tăng trưởng cho nền kinh tế của mỗi quốc gia.

TTCK chỉ có thể phát triển khi nó đảm bảo nguyên tắc của công bố thông tin (CBTT) và đây cũng là cách thức để các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết (DNPTCNY) thể hiện sự công khai minh bạch thông tin đối với nhà đầu tư và các đối tượng có liên quan. CBTT đóng vai trò quan trọng trong việc tác động đến quá trình phân bổ hiệu quả các nguồn lực và hạn chế sự bất cân xứng thông tin bên trong và bên ngoài doanh nghiệp. Doanh nghiệp là người chủ động CBTT và là người hiểu rõ nhất về thực trạng hoạt động kinh doanh của mình, ngược lại nhà đầu tư là những người ở thế bị động và phụ thuộc phần lớn vào các thông tin do doanh nghiệp cung cấp. Khi những thông tin do doanh nghiệp cung cấp không đầy đủ, không kịp thời và không phản ánh đúng giá trị của doanh nghiệp sẽ ảnh hưởng đến quyết định của nhà đầu tư, giá của cổ phiếu và sự phát triển lâu dài của TTCK.

CBTT bao gồm thông tin tài chính (TTTC) và thông tin phi tài chính, thông tin bắt buộc và thông tin tự nguyện, các thông tin này có thể được công bố thường xuyên thông qua các phương tiện CBTT theo quy định hoặc công bố định kỳ trên báo cáo tài chính (BCTC), báo cáo thường niên (BCTN). Thông tin bắt buộc được quy định bởi các văn bản pháp lý, thông tin tự nguyện là những thông tin mà doanh nghiệp công bố bổ sung bên cạnh thông tin bắt buộc nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các đối tượng sử dụng thông tin. TTTC là nguồn thông tin quan trọng để kết nối doanh nghiệp và người sử dụng. TTTC không những giúp người sử dụng phân tích, đánh giá tình hình tài chính hiện tại mà còn có khả năng dự báo sự phát triển của DNPTCNY trong tương lai, đặc biệt khi các TTTC này được ban giám đốc (BGĐ), hội đồng quản trị (HĐQT) của DN sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 dụng để giải trình kết quả đạt được trong quá khứ, làm căn cứ xây dựng kế hoạch cho các kỳ kinh doanh tiếp theo.

Để đảm bảo lợi ích của người sử dụng TTTC cũng như đảm bảo tính công khai mọi hoạt động của DNPTCNY trên TTCK, các cơ quan quản lý, các tổ chức ban hành chuẩn mực kế toán đã không ngừng hoàn thiện hệ thống văn bản quy định về công bố, trình bày thông tin trên BCTC, BCTN. Trên thế giới, nhằm đẩy mạnh quá trình hội nhập kế toán, Ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB) đã được thành lập với mục tiêu là “hình thành một hệ thống chuẩn mực kế toán phục vụ cho lợi ích chung, chất lượng cao, dễ hiểu và có thể áp dụng trên toàn thế giới”. Kể từ khi hệ thống chuẩn mực BCTC quốc tế ra đời, tính đến tháng 4/2020, trên thế giới đã có 166 quốc gia đã hoặc đang trên lộ trình áp dụng IFRS. Tại Việt Nam, ngày 16 tháng 3 năm 2020, Bộ Tài chính đã ban hành quyết định 345/QĐ-BTC phê duyệt Đề án áp dụng chuẩn mực Báo cáo tài chính để khẳng định việc Việt Nam sẽ áp dụng IFRS.

Có nhiều ý kiến ủng hộ việc áp dụng IFRS bởi nó giúp cải thiện tính so sánh của thông tin trên BCTC, giảm chi phí và rủi ro sử dụng thông tin của các nhà đầu tư, tăng tính rõ ràng của thông tin. Tuy nhiên, có nhiều ý kiến cho rằng, IFRS dựa trên nguyên tắc, có tính linh hoạt cao nên khó vận dụng vào hoàn cảnh các nước đang phát triển hơn nữa việc thiếu một thị trường phát triển cũng làm cho các nước này khó có thể áp dụng phương pháp ước tính giá trị hợp lý, một nguyên tắc quan trọng trong việc trình bày thông tin trên BCTC. Theo kết quả nghiên cứu của Phạm Hoài Hương (2010) [10], có sự khác biệt đáng kể giữa VAS và IAS/IFRS, đặc biệt là vấn đề CBTT vì vậy BCTC được lập theo VAS có thể không đáp ứng được nhu cầu thông tin ở mức độ hợp lý để có thể ra quyết định của các đối tượng liên quan. Trong những năm gần đây, Việt Nam được biết đến như một quốc gia có tỷ lệ tăng trưởng kinh tế tương đối cao so với các quốc gia trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Tổng giá trị vốn huy động qua TTCK từ khi khai trương hoạt động đến nay đã đạt trên 2 triệu tỷ đồng, đóng góp bình quân 23% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tương đương gần 60% so với nguồn cung vốn tín dụng thông qua hệ thống ngân hàng. Số lượng tài khoản NĐT đã không ngừng gia tăng, từ khoảng 3.000 tài khoản NĐT tham gia khi mới mở cửa thị trường vào năm 2000, cho đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 nay đạt 1,69 triệu tài khoản, tăng 580 lần so với năm 2000; số lượng NĐT nước ngoài cũng đã tăng 2,3 lần so với năm 2007, huy động khoảng 17,2 tỷ USD vốn đầu tư gián tiếp (cao nhất từ trước tới nay), góp phần làm tăng quy mô vốn đầu tư xã hội và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Số lượng DNPTCNY chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số DNNY trên TTCK với sự đa dạng về lĩnh vực kinh doanh như công nghiệp, bất động sản, Y tế, sản xuất… đóng góp vai trò rất lớn trong sự phát triển của nền kinh tế nói chung và TTCK nói riêng. Các nghiên cứu về CBTT trên TTCK đã được nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước quan tâm tuy nhiên theo tìm hiểu của NCS, phần lớn các nghiên cứu trước đây tập trung vào các thông tin trên BCTC mà rất ít các nghiên cứu khai thác thông tin trên BCTN.

Về phương pháp nghiên cứu thường sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để xác định ảnh hưởng của các yếu tố đến mức độ CBTT từ đó đưa ra khuyến nghị với các chủ thể khác nhau mà chưa chỉ ra được giải pháp căn bản để hoàn thiện CBTT đó là phải hoàn thiện hệ thống các quy định, nguyên tắc ghi nhận, trình bày TTTC và quy định này cần phải phù hợp, thống nhất với thông lệ, chuẩn mực kế toán quốc tế. Đặc biệt, sự khác biệt về cách thức ghi nhận thông tin và số lượng TTTC được trình bày theo yêu cầu của VAS với IAS/ IFRS sẽ làm giảm tính hữu ích của TTTC cung cấp cho người sử dụng. Vì vậy, nếu chỉ nghiên cứu các vấn đề về công bố TTTC của DNPTCNY dựa trên VAS mà chưa quan tâm đến những khác biệt về công bố TTTC giữa VAS và IAS/IFRS là chưa đầy đủ. Hơn nữa, trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế như hiện nay, nhu cầu về huy động vốn trên TTCK quốc tế của các DNPTCNY ngày càng cao nên việc đáp ứng công bố TTTC theo chuẩn mực kế toán quốc tế IAS/IFRS là điều hết sức cần thiết.

Đặc biệt trong bối cảnh BTC đã ban hành quyết định áp dụng chuẩn mực BCTC tại Việt Nam thì vấn đề về hoàn thiện công bố TTTC theo chuẩn mực BCTC cần được quan tâm. Từ những lý do trên, NCS lựa chọn đề tài “Công bố thông tin tài chính trên báo cáo thường niên của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam” làm đề tài luận án của mình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tổng quan nghiên cứu 2.

Các nghiên cứu về báo cáo thường niên Báo cáo thường niên là báo cáo bắt buộc mà CTCP phải công bố cho cổ đông được Quốc hội Mỹ thông qua vào năm 1934. Luật doanh nghiệp năm 1985 và 1989 của Anh yêu cầu BCTN cần trình bày các hoạt động cơ bản của DN, tóm tắt hoạt động kinh doanh trong năm. Hình thức của BCTN được quy định bắt buộc trong Luật Tập đoàn của Úc năm 1991. Mặc dù BCTN xuất hiện sau BCTC khá lâu nhưng không thể phủ nhận vai trò của BCTN trong việc cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư.

Nếu BCTC là một trong những nguồn thông tin quan trọng trong việc cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kết quả hoạt động kinh doanh và dòng tiền của doanh nghiệp (Lê Thị Tú Oanh, 2012)[29] thì BCTN lại cung cấp thông tin các dự án kinh doanh, kế hoạch kinh doanh cũng như chiến lược và định hướng phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, ngoài thông tin trên BCTC các đối tượng quan tâm đến HĐKD của doanh nghiệp còn tìm kiếm thêm các thông tin diễn giải, bổ sung từ báo cáo của ban giám đốc, báo cáo của chủ tịch HĐQT. Chính vì vậy, BCTN trở thành nguồn thông tin quan trọng giúp cho các nhà đầu tư, các đối tượng khác có thể tìm hiểu rõ hơn về hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (Đặng Thị Bích Ngọc, 2018)[25]. So với các nghiên cứu về CBTT trên BCTC đã được thực hiện trong nhiều năm thì các nghiên cứu về CBTT trên BCTN được thực hiện muộn hơn rất nhiều và ít hơn cả về số lượng.

Bartlett và Jones (1997)[51] nhận thấy rằng từ năm 1970 đến 1990 nội dung CBTT bắt buộc trên BCTN tăng nhanh do sự thay đổi trong yêu cầu của các cơ quan quản lý, cùng với đó các thông tin tự nguyện cũng gia tăng với chủ đề chính là báo cáo xã hội của doanh nghiệp (CSR), liên quan đến sự tương tác của công ty với môi trường tự nhiên, nhân viên, cộng đồng và khách hàng. Nội dung CBTT ngày càng gia tăng, đặc biệt là giữa các công ty lớn trong ngành công nghiệp nhạy cảm với môi trường (Deegan và Gordon, 1996)[73] Ngoài các nghiên cứu về số lượng thông tin công bố, các nghiên cứu sau này quan tâm đến chất lượng thông tin công bố, mối quan hệ giữa TTTC công bố và các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 thông tin diễn giải khác được trình bày trên trên BCTN. Pascal Balata, Gaétan Breton (2005)[107] đã sử dụng phương pháp phân tích nội dung trong thư của của chủ tịch HĐQT và xây dựng một chỉ số về mức độ lạc quan từ đó so sánh chỉ số này với sự thay đổi của các con số hoặc tỷ lệ chủ yếu từ BCTC.