CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.1 ĐẶC ĐIỂM CÁC DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH 1.1 Khái niệm, vai trò và yêu cầu đối với dự án đầu tư xây dựng công trình.1 Khái niệm Theo luật xây dựng số 16/2003/QH11 thì dự án đầu tư xây dựng công trình được xác định như sau: Dự án đầu tư xây dựng công trình là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình xây dựng nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời hạn nhất định. Dự án đầu tư xây dựng công trình bao gồm phần thuyết minh và phần thiết kế cơ sở. Dự án đầu tư xây dựng công trình gọi tắt là dự án xây dựng khác với các dự án khác là dự án đầu tư bắt buộc có liên quan đến xây dựng, dù tỷ trọng trong tổng vốn đầu tư của phần xây dựng có rất nhỏ. Như vậy có thể hiểu dự án xây dựng bao gồm hai nội dung là đầu tư và hoạt động xây dựng.
Nhưng do đặc điểm của các dự án xây dựng bao giờ cũng yêu cầu có một diện tích nhất định, ở một địa điểm nhất định ( bao gồm đất, khoảng không, mặt nước, mặt biển và thềm lục địa) do đó có thể biểu diễn dự án xây dựng như sau: DỰ ÁN XÂY CÔNG TRÌNH = KẾ HOẠCH + TIỀN + THỜI GIAN + ĐẤT => XÂY DỰNG DỰNG Hiểu theo một cách đơn giản dự án xây dựng bao gồm các vấn đề sau: Kế hoạch: Tính kế hoạch ở đây thể hiện qua mục đích của dự án, những mục đích này phải đi liền với mục tiêu rõ ràng. Khi mà các mục tiêu cụ thể đã đạt được thì cũng là lúc dự án đi vào giai đoạn hoàn thành. Vốn đầu tư: 5 Nếu ta coi những kế hoạch cụ thể là điều kiện cần để lập dự án thì việc huy động vốn có thể coi là điều kiện đủ để triển khai và hoàn thành dự án. Thời gian Đây là một nhân tố góp phần không nhỏ cho sự thành công của dự án.
Một dự án chậm trễ về mặt thời gian cũng sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ cho các mục tiêu của dự án. Đất Đất là một yếu tố vật chất hết sức quan trọng. Đây là một tài nguyên hữu hạn chứ không phải là vô tận. Đất ngoài các giá trị về địa chất, còn có giá trị về vị trí, địa lý, kinh tế, môi trường, xã hội…Vì vậy quy hoạch, khai thác và sử dụng đất cho các dự án xây dựng có những đặc điểm và yêu cầu riêng, cần hết sức lưu ý khi thực hiện dự án xây dựng.2 Vai trò của dự án đầu tư xây dựng - Là phương diện hay cầu nối để tìm đối tác trong và ngoài nước liên doanh bỏ vốn đầu tư.
- Là phương tiện thuyết phục các tổ chức tài chính tiền tệ trong và ngoài nước tài trợ cho vay vốn khi mà nguồn vốn để xây dựng công trình chưa đủ đáp ứng. - Là cơ sở để xây dựng kế hoạch thực hiện đầu tư, theo dõi đôn đốc quá trình thực hiện và kiểm tra quá trình thực hiện dự án. - Là văn kiện cơ bản để các cơ quan quản lý Nhà nước xem xét, phê duyệt, cấp giấy phép đầu tư. - Là căn cứ quan trọng nhất để theo dõi đánh giá và điều chỉnh kịp thời những tồn đọng và vướng mắc trong quá trình thực hiện và khai thác công trình.
- Dự án (báo cáo nghiên cứu khả thi) có tác dụng tích cực để giải quyết những vấn đề nảy sinh trong quan hệ giữa các bên có liên quan đến thực hiện dự án. - Dự án là căn cứ quan trọng để xem xét, xử lý hài hòa mối quan hệ về quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia liên doanh, giữa liên doanh và Nhà nước Việt Nam. Đây cũng là cơ sở pháp lý để xét xử khi có tranh chấp giữa các bên tham gia 6 liên doanh. Dự án còn là căn cứ để xây dựng hợp đồng liên doanh, soạn thảo điều luật của doanh nghiệp liên doanh.
Với những vai trò quan trọng như vậy dự án không chỉ là cầu nối giúp cho đất nước phát triển, mà còn kêu gọi sự đầu tư từ những doanh nghiệp trong nước lẫn ngoài nước, giúp giảm gánh nặng đầu tư cho nhà nước. Dự án còn là nguồn cảm hứng thúc đẩy các ngành nghề khác phát triển nhờ vào sự phát triển cơ sở hạ tầng và đường xá .3 Yêu cầu đối với dự án đầu tư xây dựng Dự án đầu tư để đảm bảo tính khả thi cần đáp ứng những yêu cầu sau [8.]: - Tính khoa học và hệ thống: Đòi hỏi những người soạn thảo dự án phải có một quá trình nghiên cứu thật tỉ mỉ và kỹ càng, tính toán cẩn thận chính xác từng nội dung cụ thể của dự án. Đặc biệt có những nội dung rất phức tạp như phân tích tài chính, phân tích kỹ thuật. Đồng thời rất cần sự tư vấn của các cơ quan chuyên môn về dịch vụ đầu tư giúp đỡ.
- Tính pháp lý: Các dự án đầu tư cần có cơ sở pháp lý vững chắc, tức là phải phù hợp với chính sách và pháp luật của Nhà nước. Do đó, trong quá trình soạn thảo dự án phải nghiên cứu kỹ chủ trương đường lối chính sách của Nhà nước và các văn bản quy chế liên quan đến hoạt động đầu tư. - Tính đồng nhất: Đảm bảo tính thống nhất của các dự án đầu tư thì các dự án đầu tư phải tuân thủ các quy định chung của các cơ quan chức năng về hoạt động đầu tư kể cả các quy định về thủ tục đầu tư. Đối với các dự án quốc tế còn phải tuân thủ những quy định chung mang tính quốc tế.
- Tính thực tiễn: Để đảm bảo tính thực tiễn các dự án phải được nghiên cứu và xác định trên cơ sở phân tích, đánh giá đúng mức các điều kiện, hoàn cảnh cụ thể có liên quan trực tiếp hay gián tiếp tới hoạt động đầu tư. Việc chuẩn bị kỹ càng có khoa học sẽ giúp thực hiện dự án có hiệu quả cao nhất và giảm tới mức tối thiểu các rủi ro có thể xảy ra trong quá trình đầu tư.2 Đặc điểm dự án xây dựng. Dự án đầu tư XDCT có 8 đặc trưng cơ bản sau đây [9.]: 7 - Dự án có mục đích, mục tiêu rõ ràng: Trong mỗi dự án không phải chỉ có một mục đích mà nó còn là tập hợp của rất nhiều mục đích khác nhau. Mỗi mục đích đó được hiện thực hóa bằng các mục tiêu trong một thời hạn nhất định.
Khi mà các mục tiêu đó hoàn thành cũng chính là kết quả của dự án. Có thể coi dự án bao gồm rất nhiều các dự án nhỏ ràng buộc với nhau bằng chi phí, thời gian hoàn thành và chất lượng của sản phẩm được tạo ra. - Dự án có chu kỳ riêng và thời gian tồn tại hữu hạn: Mục đích của dự án là phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm trong một thời hạn nhất định. Ngay trong định nghĩa về dự án đầu tư XDCT cũng cho thấy thời gian tồn tại của một dự án chỉ là hữu hạn mà thôi.
Mỗi một dự án từ khi chỉ là những ý tưởng cho đến khi thực hiện và cuối cùng là bàn giao và kết thúc nó đều có thời gian nhất định riêng. Không có dự án nào có thể kéo dài mãi mãi được. - Dự án có liên quan đến nhiều bên và có sự tương tác phức tạp giữa các bộ phận quản lí chức năng và quản lí dự án: Dự án nào cũng có nhiều thành phần tham gia trong đó như là chủ đầu tư, nhà thầu thi công, giám sát tác giả, các cơ quan quản lý của nhà nước. Tùy theo tính chất của dự án và yêu cầu của chủ đầu tư mà thành phần các bên tham gia cũng có sự thay đổi.
Mỗi bên ở đây lại đảm nhiệm một vai trò và chức năng khác nhau nhưng giữa họ phải có sự thống nhất để tiến tới đạt các mục tiêu của dự án. Tuy nhiên không phải mục tiêu nào cũng có thể dễ dàng đạt được sự thống nhất, mà xen vào đó còn là các định hướng và quyền lợi riêng rẽ của mỗi bên. Vì mục tiêu của dự án, các nhà quản lý dự án cần duy trì mối quan hệ thường xuyên với các bộ phận quản lý khác. - Sản phẩm của dự án mang tính đơn chiếc, độc đáo: Sản phẩm của dự án không phải là sản phẩm hàng loạt mà có tính khác biệt ở một khía cạnh nào đó.
Do sự sáng tạo của con người mà tạo ra những sản phẩm mang tính độc đáo riêng như Tháp nghiêng PISA của nước Ý, Đập thủy điện Hoover ở Hoa Kỳ, Cầu cạn Millau Viaduct của Pháp. Tuy nhiên ở nhiều dự án như là các khu biệt thự hay nhà ở dù được sản xuất hàng loạt nhưng vẫn có điểm khác biệt (về vị trí, số lượng, khách hàng mua chúng. Đó cũng chính là điều tạo nên nét riêng biệt của các dự án. 8 - Dự án bị hạn chế bởi các nguồn lực: Mỗi dự án đều cần một nguồn lực nhất định để thực hiện.
Nó bao gồm nhân lực và trình độ của người điều hành dự án cũng như là tay nghề của công nhân, vật lực ( thiết bị máy móc và vật liệu làm dự án), công nghệ khoa học kỹ thuật áp dụng vào dự án. Ví dụ như chúng ta muốn xây dựng một công trình thủy lợi như là hồ chứa đi kèm với thủy điện. Thì nguồn lực của nó có thể là công ty xây dựng được ủy quyền, vật liệu địa phương, nhà cung ứng nguyên liệu, thiết bị, máy móc. Tuy cùng là một công ty xây dựng nhưng nhà thầu xây dựng khác nhau, các nguyên vật liệu sẵn có hoặc được cung cấp khác nhau thì sản phẩm làm ra cũng khác nhau.
Không những thế sản phẩm còn chịu sự tác động về vốn đầu tư, người thiết kế phải tính toán sau cho giá thành làm ra công trình phải là thấp nhất mà vẫn đảm bảo được chất lượng cao nhất phù hợp với yêu cầu của khách hàng. - Dự án luôn có tính bất định và rủi ro: Trong mỗi dự án xây dựng đều mang tính bất định của nó nghĩa là khi thực hiện dự án đều chịu sự tác động từ những nguyên nhân khách quan hay chủ quan.
