CHƯƠNG I CƠ KHÍ HOÁ CÁC CHUỒNG TRẠI CHĂN NUÔI 1. Trại chăn nuôi là một hình thức tổ chức sản xuất cơ bản của ngành chăn nuôi ở khu vực quốc doanh và khu vực tập thể. Như vậy trại chăn nuôi là một đơn vị sản xuất độc lập có tư cách pháp nhân, chịu trách nhiệm pháp nhiệm sản xuất cho xã hội một hoặc một số loại sản phẩm có quyền sản xuất kinh doanh, hoạch toán lỗ lãi. Bước vào thế kỷ 21, chúng ta cần coi trọng việc phát triển chăn nuôi ở tầm cao hơn theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhằm chuyển dịch cơ cấu sản xuất và đa dạng hoá vật nuôi gắn với việc bảo vệ môi trường ở nông thôn, đa dạng hoá sản phẩm để có nhiều thực phẩm góp phần thực hiện chiến lược nhằm nâng cao tầm vóc thể lực (chủ yếu chiều cao) cho các thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam trong tương lai 20 - 30 năm tới , khi đất nước trở thành một nước công nghiệp hiện đại.
Để cơ khí hoá các chuồng trại chăn nuôi thì chúng phải được xây dựng theo những kiểu mẫu nhất định và đặc biệt là phải được tiêu chuẩn hoá. Có như vậy mới có thể lắp đặt các trang thiết bị vào trong chuồng trại. Ở các nước phát triển, cơ khí phục vụ chăn nuôi đã ra đời từ đầu thế kỷ XX. Cho đến nay đã hình thành các hệ thống thiết bị cơ giới hóa và tự động hóa đồng bộ, từ khâu chế biến thức ăn, phục vụ đời sống vật nuôi, đến khâu sơ chế bảo quản sản phẩm chăn nuôi.
Các chuồng trại chăn nuôi được xây dựng theo các kiểu mẫu nhất định và được tiêu chuẩn hóa giúp việc cơ khí hóa chăn nuôi thuận lợi. Đối với nước ta đến năm 1978 đã ban hành và tiêu chuẩn hoá một số chuồng trại chăn nuôi ví dụ trại lợn TL - 01, chuồng lợn k54, chuồng bò k72. Tuy nhiên với mức độ cơ khó hóa điện khí hoá ngày càng cao thì các mẫu chuồng trại cần phải được cải tiến bổ xung cho phù hợp. Cơ khí hóa chăn nuôi luôn đi theo và phải đáp ứng được các yêu cầu công nghệ và kỹ thuật của ngành chăn nuôi.
Nhiệm vụ chủ yếu là tăng cao năng xuất chăn nuôi giảm nhẹ sức lao động, đảm bảo chính xác các yêu cầu kỹ thuật của ngành chăn nuôi, vệ sinh môi trường, phòng trừ dịch bệnh nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm chăn nuôi. Việc đưa cơ giới vào phục vụ các khâu chăn sóc vật nuôi là điều kiện thuận lợi nhằm nâng cao hiệu quả chăn nuôi và chất lượng sản phẩm. Đó chính là mục tiêu và nhiệm vụ của việc cơ khí hóa các chuồng trại chăn nuôi. Yêu cầu kỹ thuật đối với chuồng trại chăn nuôi 1.
Trại chăn nuôi - Phải đáp ứng được phương hướng và quy mô sản xuất (do cơ quan chỉ đạo quy định) trên cơ sở tính toán hợp lý và khoa học (nuôi loại gia súc gì, số lượng bao nhiêu, kết cấu đàn gia súc thế nào.) - Địa điểm xây dựng trại phải thích hợp nghĩa là trại phải được xây dựng trên địa hình cao ráo, thoáng mát xa khu dân cư (ít nhất 500m) và ở cuối gió, gần trục đường giao thông chính để tiện vận chuyển nhưng cũng cần đảm bảo khoảng cách tối thiểu 100m để không gây chấn động, gần nguồn điện để tiện cơ khí hoá, điện khí hoá, gần nguồn nước để -1- rễ cung cấp nước, gần đồng rau cỏ để tiện chăn thả. - Một số qui trình sản xuất chính của trang trại phải được cơ điện khí hoá: Ví dụ. Chế biến thức ăn, cung cấp nước, vận chuyển phân phát thức ăn và thu dọn phân… - Phải có tổ chức chặt chẽ, nội quy hoạt động và đảm bảo nội quy phòng dịch, phòng hoả và an toàn lao động. - Phải có năng xuất cao và hiệu quả kinh tế nhất định.
- Phải đáp ứng quy mô từng loại chuồng (do người chăn nuôi quy định) - Vị trí các chuồng nuôi phải đảm bảo khoảng cách hợp lý, mặt chuồng hướng về phía Đông Nam hoặc Nam và được đặt trên địa hình cao ráo, rễ thoát nước. - Diện tích các loại chuồng phải đáp ứng mức quy định cho từng loại súc vật sao cho tiết kiệm triệt để diện tích xây dựng hữu ích. - Phải có một số công cụ máy móc cần thiết để phục vụ nuôi gia súc: cho ăn, uống, dọn phân, chăm sóc, chiếu sáng. Cấu trúc sắp xếp sao cho hợp lý để tạo điều kiện thuận tiện cho công nhân phụ trách.
- Có nội quy hàng ngày chặt chẽ. Trại chăn nuôi - Theo các loại gia súc gia cầm: trại lợn, trại gà, trại châu, trại bò.Nếu trại chỉ nuôi một loại súc vật thì gọi là trại chuyên môn, nếu nuôi nhiều loại súc vật thì gọi là trại tổng hợp. - Theo phương hướng sản xuất: trại giống, Trại sinh sản, trại thịt, trại sữa. Ví dụ: trại lợn thịt, trại lợn giống, trại gà thịt, trại gà trứng, trại bò sữa.
- Theo quy mô: phân loại theo số đầu con có mặt thường xuyên trong chuồng 1. Chuồng nuôi - Theo loại súc vật: chuồng lợn, chuồng gà, chuồng trâu, chuồng bò. - Theo nhiệm vụ: chuồng nuôi giống, chuồng nuôi thịt - Theo cấu tạo: + Đối với số dãy ngăn ô: chuồng 1 dãy, 2 dãy, 4 dãy + Đối với mái che: chuồng 1 mái, chuồng 2 mái + Đối với hình dáng: chuồng chữ nhật, chuồng tròn, chuồng đa giác + Đối với số tầng: chuồng 1 tầng, chuồng nhiều tầng 1. Nguyên tắc cấu tạo chuồng trại chăn nuôi 1.
Trại chăn nuôi Trại chăn nuôi gồm 2 loại nhà: - Nhà chính: chuồng nuôi súc vật -2- - Nhà phụ: nhà chế biến thức ăn, nhà sơ chế và chế biến sản phẩm, kho chứa thức ăn, nhà chứa phân, trạm bơm, trạm điện, nhà trực Ngoài ra trong trại còn bố chí sân chơi liền chuồng để cho gia súc vận động sân phơi gần kho hệ thống cống rãnh, hệ thống đường vận chuyên hàng rào, cổng ra vào. Chuồng nuôi Chuồng nuôi có cấu tạo gồm nền, tường mái. - Nền được ngăn thành ô để nuôi nhốt súc vật yêu cầu rắn chắc, không trơn, không ẩm thấp và có độ dốc nhất định về phía rãnh phân thường 1 4 cm/1m chiều dài. Hiện nay người ta cấu tạo nền có khe để phân nước tiểu tự lọt xuống, việc thu dọn phân trên nền cũng dễ dàng hơn - Tường cần bền vững, có khả năng cách nhiệt được thì càng tốt, yêu cầu phải có đủ các cửa sổ để đảm bảo thoáng mát về mùa nóng và đảm bảo độ chiếu sáng tự nhiên cho từng loại súc vật (tỷ số diện tích cửa sổ với diện tích nền chuồng) thường nó được xây thoang, xếp gạch kiểu hoa thị.
Tường phía Bắc hay Đông Bắc thường bố chí kín đáo hơn hoặc có các cửa để đóng kín tránh mưa rét nhất là mùa đông. Một số kiểu mẫu chuồng trại 1. Một số kiểu trại chăn nuôi - Trại lợn TL - 01 do bộ nông nghiệp bàn hành - Trại tổng hợp: Trung tâm nuôi heo gà giống thủ đức và trại lợn Đông Á 1. Một số kiểu chuồng nuôi a.
Kiểu chuồng nuôi bò Chuồng trại chăn nuôi bò thường có hai phương thức chăn nuôi chính là chăn thả tự nhiên và nuôi nhốt trong chuồng (nhốt buộc và nhốt thả tự do). Ở nước ta chăn nuôi bò thịt thường nuôi chăn thả hoặc kết hợp chăn thả và lán trại nghỉ. Các trung tâm giống, các cơ sở chăn nuôi bò sữa hoặc giống phần lớn nuôi nhốt hoặc nuôi nhốt kết hợp với sân và bãi vận động. - Nuôi chăn thả công nghiệp được áp dụng với các cơ sở có quỹ đất lớn, có cánh đồng cỏ tự nhiên kết hợp với gieo trồng chăm sóc đủ cỏ cho bò ăn luôn phiên theo chu kỳ thu hoạch của cỏ.
Việc ngăn khu vực cỏ cho ăn bằng hàng rào di động có lắp thiết bị phát xung điện, khi bò chạm vào thì tê nên làm cho bò sợ không đi quá khu vực đã định. Bò được tự do đi lại ăn nghỉ tại ô cỏ. Trên các ô ăn có các mang cho uống được lấy từ hệ thống cấp nước hoặc vận chuyển đến. Các loại thức ăn bổ xung được vận chuyển tới và cấp tại bãi nuôi.
- Nuôi nhốt trong chuồng, bò có thể bị buộc ngắn, buộc dài hoặc đi lại tự do trong chuồng, tùy theo kiểu nuôi mà ta lựa chọn. Chuồng nuôi có thể có một dãy hoặc hai dãy, máng ăn, rãnh thu phân có thể đặt ở giữa, hoặc một bên chuồng và nước uống có thể ở trong chuồng hoặc ở ngoài sân chơi. Kết cấu của chuồng phải đảm bảo các yêu cầu thoáng mát ánh sáng, nền chuồng không làm hỏng móng bò. Chuồng nuôi bò kiểu thả 1.
Cửa thông gió; 3. Bể chứa nước; 4.Máng ăn Riêng với bò sữa khu vực cho ăn được ngăn thành chỗ đứng riêng cho từng con, khi cho ăn có thể bị gài đầu để tiện cho việc chuẩn bị vắt sữa hoặc làm công tác thú y. Nuôi nhốt trong chuồng, ứng dụng cho chăn nuôi công nghiệp từ 500 con trở lên. Nuôi kiểu buộc, bò luôn bị buộc vào vị trí nhất định, chỉ có thể đứng lên nằm xuống.
Việc chăn nuôi theo kiểu buộc, tiết kiệm được diện tích, thuận lợi cho việc cơ giới hóa sản xuất. Chuồng nuôi kiểu buộc được phân làm 3 kiểu chỗ đứng: kiểu dài, trung bình và kiểu ngắn. Các loại chỗ đứng của kiểu bò nuôi nhốt buộc A. Chỗ đứng dài; B) Chỗ đứng trung bình; C) Chỗ đứng ngắn -4- b.
Kiểu chuồng nuôi lợn Chuồng chăn nuôi lợn được xây bằng gạch – Xi măng hoặc lắp ghép bằng các tấm bê tông cho hệ thống đường đi rãnh phân và cống thoát nước. Riêng các ô chuồng nuôi có thê được xây hoặc được chế tạo bằng các khung kim loại lắp ghép. Đối với các cơ sở chăn nuôi quy mô nhỏ và vừa các chuồng nuôi được xây bằng gạch – xi măng, còn các trại chăn nuôi công nghiệp vừa và lớn phần lớn áp dụng loại ô chuồng khung kim loại. Hiện nay nhiều cơ sở chăn nuôi đã nhập các bộ chuồng khung bằng kim loại để nuôi lợn sinh sản và lợn thịt… một số cơ sở và trại chăn nuôi trong nước đã chép mẫu và tự chế tạo và ứng dụng.
Sau đây là một số kiểu chuồng nuôi bằng khung kim loại: Hình 1. Chuồng nuôi lợn nái nuôi con 1. Thanh chặn mông; 6. Chuồng nuôi lợn lái hậu bị 1.
Vòi uống nước tự động; 3. Chuồng nuôi lợn con cai sữa 1. Vòi uống nước tự động; 4.