CHƯƠNG I: VÀI NÉT CƠ BẢN VỀ VẬN CHUYỂN HÀNG KHÔ, HÀNG BÁCH HÓA ĐA NĂNG TRONG VẬN TẢI THỦY NỘI ĐỊA. Đặc điểm và các phương thức kinh doanh vận tải thủy nội địa. Đặc điểm, vai trò vận tải thủy nội địa. Thông thường trong buôn bán, người bán, ngưòi mua có hàng nhưng không có tàu, thuyền để chuyên chở.
Vì vậy để hợp đồng mua bán hàng hóa thực hiện được, thì người bán hoặc ngưòi mua phải đi thuê tàu, thuyền…. Việc thuê tàu, thuyền … để chở hàng hóa đó chính là việc kí kết hợp đồng chuyên chở hàng hóa bằng đường thủy. Hợp đồng chuyên chở hàng hóa bằng đường thủy chính là sự thỏa thuận và kết ước giữa hai bên: bên chuyên chở và bên thuê chở, theo đó người chuyên chở có nghĩa vụ dùng tàu, thuyền… để chở hàng từ một cảng này đến một cảng khác nhằm thu tiền cước do người thuê chở có nghĩa vụ trả. Ngày nay khi xu thế hội nhập hóa, toàn cầu hóa đang ở xu hướng mạnh mẽ, các nước trên thế giới ngày càng gia tăng buôn bán với bên ngoài, vì vậy vận tải biển chiếm vị trí lớn trong hoạt động vận chuyển hàng hóa.
Việt Nam với vị trí địa lý thuận lợi, với bờ biển dài khoảng 3200 km lại có nhiều vũng, vịnh, chắn gió tốt, nước sâu rất có thích hợp cho các tàu neo đậu để xây dựng thành các hải cảng lớn, biển nước ta nằm dọc đường hàng hải quốc tế từ ấn độ dương sang Thái Bình Dương, là nơi giao lưu buôn bán quốc tế của nhiều nước, có nhiều cảng biển cho việc phát triển về vận tải biển. Vì vậy việc nâng cao khả năng khai thác vận tải biển sẽ đóng góp quan trọng trong nền kinh tế quốc dân nói chung và nền ngoại thương nước ta nói riêng. Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp Bên cạnh vận tải bằng đường biển, vận tải bằng đường sông của nước ta cũng phát triển không ngừng. Với hệ thống sông ngòi dầy dặc và có những con sông lớn nối liền với các quốc gia lân cận, thế cho nên vận tải đường sông cũng đóng góp một phần rất quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa nội địa và quốc tế.
Ưu nhược điểm của vận tải thủy So với một số phương thức vận chuyển khác thì vận chuyển bằng đường thủy có một số ưu điểm sau: tương đối thuận tiện vì người thuê chở có thể thuê bất cứ một chiếc tàu nào với kích cỡ và trọng tải từ vài chục tấn đến hàng vạn tấn để thuê chở hàng hóa cho mình và đến bất cứ cảng nào mình muốn, vận chuyển được hàng hóa có khối lượng lớn, cồng kềnh, giá cước tương đối rẻ vì ngày nay người ta có thể đóng những con tàu rất lớn từ 200 đến 400 nghìn tấn cho nên giá cước tính trên đơn vị hàng hóa mà nó vận chuyển xuống rất thấp. Căn cứ pháp lý của nghiệp vụ thuê tàu rất rõ ràng, về cơ bản tuân thủ các tập quán thương mại và hàng hải thể hiện trong các điều kiện cơ sở. Giao hàng làm cho các tập quán các lợi ích khi giao kết hợp đồng kinh doanh thương mại quốc tế của các đương sự được cụ thể hơn và xác thực hơn. Vận tải bằng đường thủy có thể chở được hầu hết các loại hàng: từ hàng tạp hóa, tạp phẩm, đến hàng lỏng, khí, hành khách cho đến hàng đông lạnh, hàng tươi sống.
Tuy nhiên, khi chuyên chở đường dài thì vận tải thủy lại không thích hợp với chuyên chở những hàng hóa đòi hỏi thời gian giao hàng nhanh. Hơn nữa, chuyên chở hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển thường gặp nhiều rủi ro nguy hiểm, vì vận tải đường biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên. Môi trường hoạt động, thời tiết, điều kiện, thủy văn trên mặt biển luôn luôn ảnh hưởng đến quá trình chuyên chở. Những rủi ro, thiên tai, tai nạn bất Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp ngờ trên biển thường gây ra những tổn thất lớn cho tàu hàng hóa , cho người.
Tuy nhiên những rủi ro, tổn thất trong hàng hải đang được khắc phục dần bằng những phương tiện kĩ thuật hiện đại. Các phương thức kinh doanh vận tải thủy nội địa. Các phương thức kinh doanh vận tải thủy nội địa: Hiện nay, có một số hình thức phân loại đội tàu vận tải biển như sau: Nếu phân chia theo đối tượng vận chuyển thì các tàu vận tải biển chia thành ba loại: Tàu hàng, tàu khách, tàu vừa chở hàng vừa chở khách. Cách thức tổ chức khai thác các loại tàu mặc dù có những điểm chung nhưng vẫn có những điểm khác nhau.
Trong nội dung bài viết này, em chỉ đề cập đến tàu hàng. Căn cứ vào cách thức tổ chức chuyến đi (hình thức tổ chức chạy tàu) của các tàu vận tải biển mà người ta chia hoạt động của đội tàu vận tải biển thành hai loại: Vận chuyển theo hình thức tàu chuyến (tramp) và vận chuyển theo hình thức tàu chợ (liner). Đặc trưng cơ bản trong ngành vận tải biển hiện nay là ngoài những tuyến vận tải thường xuyên được tổ chức theo hình thức khai thác tàu chợ, do có những lượng hàng hoá không lớn vẫn xuất hiện trong thị trường vận tải, nên hình thức vận tải tàu chuyến vẫn rất phù hợp với những nước đang phát triển, kém phát triển, đội tàu vận tải biển nhỏ bé, hệ thống cảng chưa phát triển. Căn cứ theo dạng vận chuyển, hoạt động của đội tàu vận tải biển được chia thành: Vận chuyển đường biển riêng rẽ; vận chuyển đa phương thức (vận tải biển chỉ là một bộ phận trong dây chuyền vận chuyển từ kho tới kho trên cơ sở một hợp đồng vận tải đơn nhất giữa người kinh doanh vận chuyển và người Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp thuê vận chuyển); vận chuyển biển pha sông; vận chuyển sà lan trên các tàu mẹ trên biển.
Các loại tàu tham gia vận chuyển bao gồm: tàu chở container; tàu dầu; tàu chở hàng rời, đổ đống; tàu mẹ chở sà lan; tàu hàng khô, tổng hợp. Với các hình thức phân loại đội tàu như trên, trong hàng hải có hai hình thức kinh doanh tàu: kinh doanh tàu chạy rỗng (tramp) và kinh doanh tàu chợ (liner). Tàu chạy rỗng hay còn gọi là tàu chạy không định kỳ (Irregular) là tàu kinh doanh chuyên chở hàng hoá (chủ yếu là hàng khô có khối lượng lớn và hàng lỏng) trên cơ sở hợp đồng thuê tàu. Nó phục vụ theo yêu cầu của người thuê tàu.
Tàu chợ còn gọi là tàu chạy định kỳ (Regular) là tàu kinh doanh thường xuyên trên một luồng nhất định, ghé vào các cảng nhất định và theo lịch trình đã sắp xếp từ trước. Hình thức này xuất hiện cuối thế kỷ XIX và được phát triển nhanh chóng. Qua hai phương thức kinh doanh tàu chủ yếu ở trên, có các phương thức thuê tàu chủ yếu: - Phương thức thuê tàu chợ. - Phương thức thuê tàu chuyến.
- Phương thức thuê tàu định hạn. Phương thức thuê tàu chợ. Thuê tàu chợ còn gọi là lưu cước tàu chợ (Booking shipping space) là người chủ thông qua người môi giới thuê tàu yêu cầu chủ tàu hoặc người chuyên chở giành cho thuê một phần chiếc tàu chợ để chuyên chở hàng hoá từ cảng này đến cảng khác. Mối quan hệ giữa người chủ hàng và người chuyên chở được điều chỉnh bằng vận đơn đường biển.
Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp Vận đơn đường biển là bằng chứng duy nhất xác nhận hợp đồng chuyên chở đường biển đã được ký kết, có chức năng: - Là biên lai nhận hàng của người chuyên chở. - Là chứng từ xác nhận quyền sở hữu hàng hoá ghi trong vận đơn. Người cầm vận đơn hợp pháp có quyền sở hữu hàng hoá và đòi người chuyên chở giao hàng cho mình. Do đó nó là: chứng từ có giá trị để mua bán, chuyển nhượng, cầm cố ….
- Vận đơn là bằng chứng xác nhận hợp đồng chuyên chở đã ký kết. * Đối tượng chuyên chở tàu chạy thường xuyên bao gồm tất cả các loại hàng: hàng lỏng, hàng khô có bao bì hay để trần, thành phẩm hoặc bán thành phẩm và các mặt hàng nguyên liệu … Các loại hàng trong tàu chạy thường xuyên bao gồm các loại hàng lẻ, hàng đặc biệt đòi hỏi xếp dỡ bằng phương pháp chuyên môn. Tàu chợ là loại tàu thường cấu trúc nhiều tầng boong, nhiều hầm trọng tải vừa phải, tốc độ tối thiểu là 14 hải lý/giờ. Đối với tuyến biển xa tốc độ tối thiểu là 16 hải lý/giờ.
Ngày nay thường đạt tới 20 hải lý/giờ. Tàu thường có thiết bị xếp dỡ riêng trên tàu. Phương thức thuê tàu chuyến. Thuê tàu chuyến (voyage charter) là chủ tàu (ship's owner) cho người thuê tàu (charterer) thuê toà bộ hay một phần chiếc tàu chạy rỗng (tramp) để chuyên chở hàng hoá từ một hay vài cảng đến một hay vài cảng khác.
Mối quan hệ giữa chủ tàu và người thuê tàu được điều chỉnh bằng một văn bản gọi là hợp đồng thuê tàu (Voyage charter party) viết tắt là C/P. * Đối tượng vận chuyển của tàu chuyến thường là các loại hàng có khối lượng lớn (hàng lỏng, hàng khô) thường chở đầy tàu bao gồm các loại hàng như than, hàng ngũ cốc, quặng, sắt thép, phân bón, …. Đỗ Quốc Tuấn Marketing 42A LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề tốt nghiệp Trên 80% hàng hoá được vận chuyển bằng tàu chuyến, tập trung ở các mặt hàng sau: Các loại quặng, hàng hạt, phân bón rời hoặc đóng bao, than và cốc, gỗ các loại, đường rời hay đóng bao. - Đặc điểm của hợp đồng tàu chuyến là chủ hàng thường thuê cả chuyến, giá cả thương lượng thông qua đại lý.
- Phương tiện vận chuyển bao gồm các loại tàu một boong, miệng hầm lớn, tàu chuyên dùng để vận chuyển các loại hàng thích hợp và các loại tàu vận chuyển tổng hợp. Cỡ tàu vận chuyển chiếm tỷ lệ nhiều nhất là cỡ tàu 1 vạn tấn đến 2 vạn tấn. Tốc độ trung bình từ 14 - 16 hải lý/giờ. Thị trường tàu chuyến thường chia thành khu vực, căn cứ theo phạm vi hoạt động của tàu.
* Cách thuê tàu chuyến: Việc giao dịch thuê tàu chuyến, hai bên tự do thương lượng về cả giá cước và điều kiện chuyên chở. Chủ tàu giữ quyền điều động quản lý con tàu, thuỷ thủ và trả mọi chi phí kinh doanh, mọi rủi ro về kinh doanh khai thác tàu. Người thuê tàu phải trả cước theo khối lượng hàng chuyên chở hoặc theo cước thuê bao cả tàu.