Cơ Hội và Thách Thức Đối Với Xuất Khẩu Nông Sản Của Việt Nam Sang Liên Bang Nga

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu nông sản của việt nam sang liên bang nga trong bối cảnh thực, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Phan Nhữ Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Minh
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Cơ Hội và Thách Thức Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Sang Liên Bang Nga
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC KÍ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA, HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á- ÂU VÀ GIỚI THIỆU MẶT HÀNG NÔNG SẢN
• 1.1. Tổng quan chung về hoạt động xuất khẩu hàng hóa
• 1.1.1. Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa
• 1.1.2. Các loại hình xuất khẩu hàng hóa
• 1.1.3. Vai trò & Lợi ích của việc xuất khẩu hàng hóa
• 1.2. Giới thiệu chung về Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – Liên Minh Kinh tế Á-Âu
• 1.2.1. Bối cảnh ra đời
• 1.2.2. Mục tiêu của Việt Nam khi tham gia kí kết Hiệp định
• 1.2.3. Một số nội dung chính của hiệp định
• 1.2.4. Những quy định có liên quan đến xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 1.3. Khái quát về mặt hàng nông sản
• 1.3.1. Khái niệm mặt hàng nông sản
• 1.3.2. Đặc điểm của mặt hàng nông sản
• 1.3.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu nông sản đối với quốc gia
• 1.4. Tổng quan về thị trường hàng nông sản của Liên Bang Nga
• 1.4.1. Quy mô và đặc điểm thị trường
• 1.4.2. Tình hình nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga
• 1.4.3. Các qui định về nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga
• 1.5. Tiềm năng, lợi thế và hạn chế của Việt Nam về xuất khẩu nông sản sang thị trường Liên Bang Nga
• 1.5.1. Lợi thế đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 1.5.2. Hạn chế đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 1.6. Kinh nghiệm xuất khẩu nông sản sang Liên Bang Nga của một số nước và bài học đối với Việt Nam
• 1.6.1. Kinh nghiệm một số nước
• 1.6.2. Kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM SANG LIÊN BANG NGA TRONG ĐIỀU KIỆN THỰC THI HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM - LIÊN MINH KINH TẾ Á ÂU
• 2.1. Tình hình xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga giai đoạn 2010 – 2016
• 2.1.1. Kim ngạch xuất khẩu nông sản
• 2.1.2. Cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu
• 2.1.3. Đánh giá chung
• 2.2. Cơ hội đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 2.2.1. Gia tăng kim ngạch xuất khẩu
• 2.2.2. Tăng cường thu hút vốn đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp
• 2.2.3. Cơ hội tiếp cận khoa học kỹ thuật hiện đại
• 2.2.4. Góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản
• 2.3. Thách thức đối với xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 2.3.1. Cạnh tranh gay gắt ở thị trường nông sản Liên Bang Nga
• 2.3.2. Thách thức từ việc thực thi các quy định của Hiệp định
• 2.3.3. Những yếu kém của sản xuất nông nghiệp của Việt Nam
• 2.4. Đánh giá chung về những cơ hội và thách thức
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP TẬN DỤNG CƠ HỘI, VƯỢT QUA THÁCH THỨC NHẰM ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG LIÊN BANG NGA
• 3.1. Triển vọng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga trong điều kiện thực thi Hiệp định Thương mại tự do
• 3.1.1. Những thuận lợi
• 3.1.2. Những khó khăn
• 3.1.3. Dự báo nhu cầu nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga
• 3.1.4. Triển vọng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Liên Bang Nga
• 3.2. Giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Liên Bang Nga
• 3.2.1. Giải pháp vĩ mô
• 3.2.2. Giải pháp vi mô
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Thực Trạng Tiềm Năng

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, với hơn 40% dân số tham gia vào lĩnh vực này. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, Việt Nam có thế mạnh lớn về xuất khẩu nông sản, một trong những ngành đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu. Xuất khẩu nông sản Việt Nam không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực sản xuất trong nước và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Để duy trì và phát triển lợi thế này, việc nghiên cứu thị trường, nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức là vô cùng quan trọng. Bài viết này sẽ tập trung phân tích thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nga, một đối tác thương mại truyền thống và tiềm năng.

1.1. Vai trò của Nông Sản Việt Nam xuất khẩu trong nền kinh tế

Ngành nông nghiệp, đặc biệt là xuất khẩu nông sản, đóng góp vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế Việt Nam. Nông sản Việt Nam xuất khẩu chiếm tỷ trọng lớn trong tổng kim ngạch xuất khẩu, tạo công ăn việc làm cho hàng triệu người dân và góp phần đảm bảo an ninh lương thực. Theo số liệu thống kê, xuất khẩu nông sản đóng góp đáng kể vào GDP và là nguồn thu ngoại tệ quan trọng. Để phát huy tối đa vai trò này, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp từ phía nhà nước và nỗ lực không ngừng từ các doanh nghiệp.

1.2. Tiềm năng tăng trưởng xuất khẩu nông sản Việt Nam

Việt Nam có nhiều tiềm năng để tăng trưởng xuất khẩu nông sản. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, đất đai màu mỡ, khí hậu đa dạng, Việt Nam có thể sản xuất nhiều loại nông sản chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường thế giới. Bên cạnh đó, việc tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt là Hiệp định thương mại Việt Nam - Nga, mở ra cơ hội tiếp cận thị trường mới, giảm thiểu rào cản thương mại và tăng cường hợp tác kinh tế.

II. Phân Tích Thách Thức Xuất Khẩu Nông Sản Sang Thị Trường Nga

Mặc dù có nhiều tiềm năng, xuất khẩu nông sản Việt Nam sang Liên Bang Nga cũng đối mặt với không ít thách thức. Các rào cản thương mại Nga, tiêu chuẩn chất lượng khắt khe, cạnh tranh từ các quốc gia khác và vấn đề logistics là những yếu tố cần được xem xét kỹ lưỡng. Để vượt qua những thách thức này, các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm, tìm hiểu kỹ về thị trường và xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy.

2.1. Tiêu chuẩn chất lượng nông sản Nga và rào cản thương mại

Thị trường nông sản Nga áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng rất khắt khe đối với hàng hóa nhập khẩu, bao gồm cả nông sản. Các tiêu chuẩn này liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, an toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm dịch thực vật và các quy định về nhãn mác. Ngoài ra, các rào cản thương mại Nga, như thuế quan, hạn ngạch và các biện pháp phi thuế quan, cũng gây khó khăn cho các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản Việt Nam.

2.2. Cạnh tranh từ các nước khác trên Thị trường nông sản Nga

Thị trường nông sản Nga là một thị trường cạnh tranh khốc liệt, với sự tham gia của nhiều quốc gia trên thế giới. Các nước như Brazil, Argentina, Thổ Nhĩ Kỳ và Trung Quốc là những đối thủ cạnh tranh chính của Việt Nam trong việc xuất khẩu nông sản sang Nga. Các quốc gia này có lợi thế về giá cả, chất lượng hoặc chủng loại sản phẩm. Để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp Việt Nam cần phải có chiến lược marketing và phân phối hiệu quả.

2.3. Vấn đề Logistics xuất khẩu nông sản sang Nga

Logistics xuất khẩu nông sản sang Nga là một vấn đề phức tạp và tốn kém. Việc vận chuyển hàng hóa từ Việt Nam sang Nga, đặc biệt là các mặt hàng tươi sống, đòi hỏi hệ thống logistics hiện đại và hiệu quả. Các chi phí liên quan đến vận chuyển, bảo quản, kiểm tra và thủ tục hải quan có thể làm tăng giá thành sản phẩm và giảm khả năng cạnh tranh.

III. Giải Pháp Nâng Cao Cơ Hội Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Sang Nga

Để tận dụng tối đa cơ hội xuất khẩu và vượt qua những thách thức, Việt Nam cần có các giải pháp đồng bộ từ cấp chính phủ đến doanh nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc cải thiện chất lượng sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu, tìm kiếm thị trường ngách, tăng cường hợp tác với đối tác Nga và tận dụng tối đa lợi thế từ Hiệp định thương mại Việt Nam - Nga.

3.1. Nâng cao Tiêu chuẩn chất lượng nông sản và chứng nhận

Việc nâng cao tiêu chuẩn chất lượng nông sản là yếu tố then chốt để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường Nga. Các doanh nghiệp cần áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về an toàn vệ sinh thực phẩm, kiểm dịch thực vật và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, việc đạt được các chứng nhận uy tín, như GlobalGAP, VietGAP, HACCP, sẽ giúp tăng cường niềm tin của người tiêu dùng Nga đối với sản phẩm Việt Nam.

3.2. Phát triển Logistics xuất khẩu nông sản hiệu quả

Phát triển hệ thống logistics xuất khẩu nông sản hiệu quả là yếu tố quan trọng để giảm chi phí và tăng tốc độ vận chuyển. Cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng logistics, như kho lạnh, phương tiện vận chuyển chuyên dụng và hệ thống thông tin quản lý chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó, cần đơn giản hóa thủ tục hải quan và giảm thiểu các chi phí phát sinh.

3.3. Tăng cường xúc tiến thương mại và quảng bá nông sản Việt Nam

Cần tăng cường hoạt động xúc tiến thương mại và quảng bá nông sản Việt Nam trên thị trường Nga. Tham gia các hội chợ triển lãm, tổ chức các sự kiện giới thiệu sản phẩm và xây dựng thương hiệu là những hoạt động cần thiết. Bên cạnh đó, cần tận dụng các kênh truyền thông trực tuyến và mạng xã hội để tiếp cận người tiêu dùng Nga.

IV. Nghiên Cứu Sản Phẩm Nông Sản Tiềm Năng Cho Thị Trường Nga

Nghiên cứu và xác định các sản phẩm nông sản tiềm năng là bước quan trọng để khai thác tối đa thị trường Nga. Các sản phẩm như rau quả tươi, thủy sản, cà phê, hạt điều và các loại gia vị có nhu cầu lớn tại Nga. Tuy nhiên, cần nghiên cứu kỹ về thị hiếu, thói quen tiêu dùng và các quy định nhập khẩu của Nga để đảm bảo sản phẩm phù hợp và đáp ứng được yêu cầu.

4.1. Phân tích nhu cầu nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga

Việc phân tích kỹ nhu cầu nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga là rất quan trọng để xác định các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu. Theo số liệu thống kê, Nga nhập khẩu nhiều rau quả tươi, thủy sản, thịt và các sản phẩm chế biến từ nông sản. Cần nghiên cứu kỹ về số lượng, giá cả và các yêu cầu về chất lượng của từng loại sản phẩm.

4.2. Xác định sản phẩm nông sản chủ lực và thị trường ngách

Việc xác định sản phẩm nông sản chủ lực và thị trường ngách là rất quan trọng để tập trung nguồn lực và đạt hiệu quả cao. Các sản phẩm như rau quả tươi, thủy sản, cà phê, hạt điều và các loại gia vị có tiềm năng lớn trên thị trường Nga. Tuy nhiên, cần nghiên cứu kỹ về thị hiếu, thói quen tiêu dùng và các quy định nhập khẩu của Nga để đảm bảo sản phẩm phù hợp và đáp ứng được yêu cầu.

V. Tăng Cường Hợp Tác Việt Nam Nga Trong Lĩnh Vực Nông Nghiệp

Để thúc đẩy xuất khẩu nông sản, cần tăng cường hợp tác Việt Nam - Nga trong lĩnh vực nông nghiệp. Các hoạt động hợp tác có thể bao gồm trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật, đầu tư vào sản xuất và chế biến nông sản. Việc xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy với các doanh nghiệp Nga cũng là yếu tố quan trọng để thành công.

5.1. Phát triển chuỗi cung ứng nông sản bền vững

Cần phát triển chuỗi cung ứng nông sản bền vững từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà sản xuất, nhà chế biến, nhà phân phối và các cơ quan quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, cần áp dụng các công nghệ tiên tiến để tăng năng suất, giảm chi phí và bảo vệ môi trường.

5.2. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nông sản

Cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp cho doanh nghiệp xuất khẩu nông sản. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính, hỗ trợ xúc tiến thương mại, hỗ trợ đào tạo và hỗ trợ tiếp cận thông tin thị trường. Bên cạnh đó, cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi để các doanh nghiệp có thể phát triển bền vững.

VI. Kết Luận Triển Vọng Xuất Khẩu Nông Sản Việt Nam Tại Nga

Với những nỗ lực không ngừng, xuất khẩu nông sản Việt Nam sang thị trường Nga có nhiều triển vọng tươi sáng. Việc tận dụng tối đa lợi thế từ Hiệp định thương mại Việt Nam - Nga, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng mối quan hệ đối tác tin cậy sẽ giúp Việt Nam khẳng định vị thế là một trong những nhà cung cấp nông sản hàng đầu cho thị trường Nga.

6.1. Dự báo tăng trưởng xuất khẩu nông sản trong tương lai

Dự báo tăng trưởng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Nga trong tương lai là rất khả quan. Với nhu cầu ngày càng tăng của thị trường Nga và những nỗ lực cải thiện chất lượng sản phẩm và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu có thể tăng trưởng đáng kể trong những năm tới.

6.2. Định hướng phát triển bền vững xuất khẩu nông sản

Cần có định hướng phát triển bền vững cho xuất khẩu nông sản của Việt Nam. Điều này đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố kinh tế, xã hội và môi trường. Cần chú trọng đến việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, nâng cao đời sống của người nông dân và đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực nông nghiệp đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam khi thu hút khoảng 42,2% lực lượng lao động (tương đương 22,5 triệu người trên tổng số 53,3 triệu lao động cả nước). Trong quan hệ thương mại song phương, các mặt hàng nông sản luôn giữ vai trò chủ lực và chiếm trên 50% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Liên Bang Nga. Khi Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Kinh tế Á - Âu chính thức có hiệu lực từ ngày 5/10/2016, hơn 59% dòng thuế nhập khẩu của khối đã được loại bỏ ngay lập tức, mở ra không gian tăng trưởng vượt bậc nhưng cũng đi kèm những tiêu chuẩn kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt từ thị trường 142,42 triệu dân.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá toàn diện cơ hội và thách thức đối với xuất khẩu các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam sang Liên Bang Nga trong bối cảnh thực thi hiệp định thương mại tự do. Từ cơ sở phân tích thực trạng giai đoạn 2010 - 2016 và nội dung cam kết, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm gia tăng kim ngạch, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển thị phần bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 7 nhóm mặt hàng nông sản xuất khẩu chủ lực gồm cà phê, chè, hạt tiêu, hạt điều, gạo, cao su và rau quả tại thị trường Liên Bang Nga. Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao hàm lượng giá trị gia tăng nội địa đạt trên 40%, đồng thời giúp cơ quan quản lý nhà nước hoàn thiện chiến lược đàm phán và xúc tiến thương mại quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Lợi thế so sánh của David Ricardo và Lý thuyết Tỷ lệ các yếu tố sản xuất của Heckscher - Ohlin để giải thích cơ cấu thương mại bổ trợ giữa Việt Nam và Liên Bang Nga. Bên cạnh đó, Lý thuyết Liên minh thuế quan và Khu vực mậu dịch tự do của Jacob Viner được sử dụng nhằm làm rõ hiệu ứng tạo lập và chuyển hướng thương mại phát sinh từ hiệp định.

Khung phân tích tập trung vào các khái niệm nền tảng bao gồm: xuất khẩu hàng hóa theo Luật Thương mại 2005; quy tắc xuất xứ hàng hóa gắn với tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa và Hàm lượng giá trị gia tăng; các biện pháp phòng vệ thương mại; cùng hệ thống rào cản phi thuế quan như biện pháp kiểm dịch động thực vật và rào cản kỹ thuật trong thương mại quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thương mại Quốc tế, Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan Việt Nam, Bộ Công Thương, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam cùng cơ quan Hải quan Liên bang Nga giai đoạn 2010 - 2016.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có mục đích đối với toàn bộ chuỗi số liệu thứ cấp của 7 nhóm mặt hàng nông sản chủ lực có kim ngạch lớn nhất. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát tổng kim ngạch nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga dao động từ 22,97 tỷ USD đến 39,58 tỷ USD mỗi năm, đại diện cho hơn 80% tổng giá trị nông sản Việt Nam xuất sang thị trường này. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích tổng hợp, so sánh chuỗi thời gian và phương pháp diễn giải quy nạp là nhằm phản ánh khách quan biến động dòng chảy thương mại trước và sau khi hiệp định được ký kết, từ đó chỉ ra những mối liên hệ nhân quả giữa lộ trình cắt giảm thuế quan và năng lực thích ứng của nông sản Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô nhập khẩu nông sản của Liên Bang Nga chịu biến động mạnh từ các yếu tố địa chính trị. Do ảnh hưởng từ lệnh cấm vận của phương Tây, tổng kim ngạch nhập khẩu nông sản của Nga sụt giảm 37,48% từ mức 39,585 tỷ USD năm 2013 xuống còn 24,750 tỷ USD vào năm 2015, trước khi đạt 22,972 tỷ USD năm 2016. Sự sụt giảm này tạo ra khoảng trống thị trường lớn cho các quốc gia ngoài khối phương Tây như Việt Nam.

Thứ hai, nông sản Việt Nam đã xác lập vị thế vững chắc ở một số phân khúc chuyên biệt. Hạt điều Việt Nam chiếm trên 80% thị phần tiêu thụ tại Nga; hạt tiêu nguyên hạt chiếm tới 85% cơ cấu nhập khẩu tiêu của nước này; chè đen đóng gói thô trên 3kg chiếm hơn 80% lượng chè Nga nhập khẩu. Bên cạnh đó, Nga tiêu thụ tới 9,48% tổng kim ngạch chè toàn cầu và 70% lượng cà phê tiêu thụ nội địa là cà phê hòa tan, hoàn toàn phù hợp với thế mạnh sản xuất cà phê Robusta của Việt Nam.

Thứ ba, cam kết mở cửa thị trường mang lại lợi thế cạnh tranh thuế quan vượt trội. Hiệp định xóa bỏ thuế quan ngay lập tức cho 59% biểu thuế EAEU, đưa thuế suất hạt tiêu, hạt điều, cao su từ mức 5% về 0%. Riêng mặt hàng gạo, Nga cấp hạn ngạch thuế quan 10.000 tấn mỗi năm với thuế suất 0%, trong khi mức thuế ngoài hạn ngạch lên tới 15% (không dưới 0,045 EUR/kg).

Thảo luận kết quả

Diễn biến kim ngạch và cơ cấu thị phần nông sản có thể được trực quan hóa rõ nét qua biểu đồ tăng trưởng chuỗi thời gian kết hợp bảng cân đối xuất nhập khẩu. Việc sụt giảm tốc độ tăng trưởng xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang Nga trong giai đoạn 2014 - 2016 bắt nguồn từ nguyên nhân đồng Rúp mất giá, chi phí mở thư tín dụng L/C quá đắt đỏ và thói quen thanh toán trả chậm của thương nhân Nga.

So với các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận ở góc độ thương mại tổng thể, luận văn này đi sâu chỉ rõ các rào cản kỹ thuật mới phát sinh. Cụ thể, Quy chuẩn kỹ thuật TPTC 021/2011 và Tiêu chuẩn vệ sinh SanPin 2.1293-03 của Liên minh Hải quan đặt ra ngưỡng kiểm soát dư lượng vô cùng khắt khe, như giới hạn Aflatoxin B1 tối đa 0,005 mg/kg đối với chè và cà phê, hay hàm lượng chì từ 0,4 đến 10,0 mg/kg tùy nhóm sản phẩm. Đây là lý do cốt lõi khiến nhiều lô hàng nông sản thô chưa qua chế biến sâu của Việt Nam gặp rủi ro bị từ chối nhập khẩu.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế tài chính và hỗ trợ thanh toán quốc tế. Ngân hàng Nhà nước cần chủ trì phối hợp với các ngân hàng thương mại thúc đẩy cơ chế thanh toán song phương bằng đồng bản tệ (VND - RUB) và cung cấp gói bảo hiểm tín dụng xuất khẩu cho các hợp đồng trả chậm, phấn đấu cắt giảm 50% chi phí mở L/C và giải tỏa rủi ro tài chính cho doanh nghiệp giai đoạn 2018 - 2020.

Thứ hai, nâng cấp quy trình kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các Hiệp hội ngành hàng cần xây dựng vùng chuyên canh đạt chuẩn VietGAP và GlobalGAP, kiểm soát dư lượng hóa chất độc hại và kim loại nặng đạt chuẩn TPTC 021/2011, hướng tới mục tiêu 100% lô hàng xuất khẩu sang Nga đạt chuẩn kỹ thuật vào năm 2022.

Thứ ba, đẩy mạnh đầu tư công nghệ chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần chuyển đổi mạnh mẽ từ xuất khẩu nông sản thô sang sản phẩm tinh chế như cà phê hòa tan, điều rang muối đóng gói và chè túi nhúng hình tháp, nhằm nâng tỷ trọng hàm lượng giá trị gia tăng nội địa đạt trên 50% và hạ tỷ trọng hàng sơ chế xuống dưới 40% trong lộ trình 3 đến 5 năm tới.

Thứ tư, tái cấu trúc hệ thống logistics và mạng lưới phân phối tại Nga. Bộ Công Thương phối hợp với cộng đồng doanh nghiệp thiết lập các trung tâm phân phối và kho vận tập trung tại Moscow và Saint Petersburg, tăng tần suất hiện diện tại hội chợ quốc tế WorldFood Moscow lên 2 lần mỗi năm, đặt mục tiêu tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu nông sản sang Nga đạt 15% đến 20% mỗi năm tới năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn có thể sử dụng các số liệu thực chứng của luận văn để điều chỉnh chiến lược xúc tiến thương mại và đàm phán giải quyết các rào cản kỹ thuật phi thuế quan.

Lãnh đạo và phòng kinh doanh quốc tế tại các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản tìm thấy trong luận văn cẩm nang chi tiết về biểu thuế ưu đãi, quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kiểm dịch của Nga để xây dựng phương án thâm nhập thị trường tối ưu.

Các Hiệp hội ngành hàng như Hiệp hội Cà phê - Ca cao, Hiệp hội Điều, Hiệp hội Hồ tiêu và Hiệp hội Lương thực Việt Nam có thể khai thác các phân tích chuỗi giá trị để tổ chức liên kết sản xuất, hỗ trợ hội viên đưa hàng vào hệ thống siêu thị lớn tại Liên Bang Nga.

Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế Quốc tế, Thương mại Quốc tế sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp đánh giá tác động của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Câu hỏi thường gặp

Hiệp định mang lại ưu đãi thuế quan nổi bật nào cho nông sản xuất khẩu của Việt Nam?

Ngay khi hiệp định có hiệu lực từ ngày 5/10/2016, 59% dòng thuế được loại bỏ về 0%. Các mặt hàng chủ lực như hạt tiêu, hạt điều tươi và khô, cao su nguyên sinh và tổng hợp được xóa bỏ hoàn toàn mức thuế 5%, tạo ưu thế cạnh tranh trực tiếp trước các đối thủ chưa ký kết hiệp định thương mại tự do với Liên minh Kinh tế Á - Âu.

Mặt hàng gạo Việt Nam chịu quy định hạn ngạch thuế quan như thế nào tại thị trường Nga?

Hiệp định quy định mức hạn ngạch thuế quan cho gạo Việt Nam là 10.000 tấn mỗi năm với thuế suất 0% đối với gạo đồ hạt dài có tỷ lệ dài/rộng từ 3 trở lên. Khi xuất khẩu vượt hạn ngạch 10.000 tấn, doanh nghiệp phải chịu mức thuế suất tối huệ quốc là 15% nhưng không thấp hơn 0,045 EUR cho mỗi kilôgam.

Rào cản kỹ thuật nào của Liên Bang Nga đòi hỏi doanh nghiệp phải đặc biệt lưu ý?

Quy chuẩn kỹ thuật TPTC 021/2011 và SanPin 2.1293-03 kiểm soát rất gắt gao dư lượng hóa chất. Điển hình, hàm lượng Aflatoxin B1 trong hạt điều, chè và cà phê không được vượt quá 0,005 mg/kg, dư lượng chì trong rau củ tối đa là 0,5 mg/kg và chè là 10,0 mg/kg; vi phạm các ngưỡng này lô hàng sẽ bị trả về ngay lập tức.

Thị hiếu tiêu thụ cà phê và chè của người dân Nga có đặc điểm gì nổi bật?

Người dân Nga tiêu thụ trung bình 0,75 kg cà phê mỗi người một năm, trong đó 70% là cà phê hòa tan được sản xuất từ nguyên liệu Robusta. Đối với chè, 98% dân số uống chè và hơn 80% sản lượng nhập khẩu là chè đen đóng gói thô trên 3kg để các nhà máy tại Nga tự pha trộn, đóng gói túi lọc tiện lợi.

Doanh nghiệp Việt Nam gặp khó khăn lớn nhất nào trong phương thức thanh toán với đối tác Nga?

Các ngân hàng Liên Bang Nga kiểm soát thủ tục mở L/C rất phức tạp cùng mức phí cao, đồng thời thương nhân Nga có thói quen mua hàng trả chậm. Sự thiếu vắng cơ chế bảo lãnh tài chính song phương khiến các doanh nghiệp Việt Nam dễ gặp rủi ro công nợ khó đòi khi mở rộng thị trường.

Kết luận

• Khẳng định thị trường 142,42 triệu dân Liên Bang Nga là địa bàn chiến lược đầy tiềm năng cho nông sản Việt Nam.
• Hệ thống hóa toàn diện các cam kết cắt giảm thuế quan từ hiệp định thương mại tự do với hơn 59% dòng thuế về 0%.
• Nhận diện chi tiết các thách thức kỹ thuật về an toàn thực phẩm theo chuẩn TPTC 021/2011 và SanPin 2.1293-03.
• Chỉ rõ các điểm nghẽn nội tại về tỷ trọng chế biến sâu và cơ chế thanh toán quốc tế của doanh nghiệp xuất khẩu.
• Cung cấp khung giải pháp khả thi kết hợp chính sách vĩ mô của nhà nước và chiến lược kinh doanh vi mô của doanh nghiệp.

Đóng góp khoa học lớn nhất của luận văn là đã thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu định lượng chuyên sâu về tác động của hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EAEU đối với từng nhóm nông sản xuất khẩu chủ lực. Bước đi tiếp theo cho các bên liên quan là khẩn trương quy hoạch vùng trồng đạt chuẩn và hiện đại hóa dây chuyền chế biến trong giai đoạn 2018 - 2022 nhằm đón đầu lộ trình miễn giảm thuế. Các nhà quản lý và doanh nghiệp xuất khẩu hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để hoạch định chiến lược kinh doanh quốc tế hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT KHẨU HÀNG HÓA, HIỆP ĐỊNH THƯƠNG MẠI TỰ DO VIỆT NAM – LIÊN MINH KINH TẾ Á- ÂU VÀ GIỚI THIỆU MẶT HÀNG NÔNG SẢN 1.1 Tổng quan chung về hoạt động xuất khẩu hàng hóa 1.1 Khái niệm về xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu hàng hoá là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo qui định của pháp luật (Luật Thương Mại 2005, Điều 28). Không chỉ là những hoạt động mua bán thông thường mà hoạt động xuất khẩu đòi hỏi sự tham gia của các chủ thể mang quốc tịch khác nhau, hoạt động xuất khẩu không chỉ đơn thuần mang lại lợi nhuận cho một hay một vài chủ thể tham gia vào hoạt động này mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Hoạt động xuất khẩu mang lại nguồn thu ngoại tệ, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, nâng cao năng lực sản xuất trong nước, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế.2 Các loại hình xuất khẩu hàng hóa Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp: là hình thức mà nhà sản xuất giao dịch trực tiếp với khách hàng nước ngoài ở khu vực thị trường nước ngoài thông qua tổ chức của mình. Hình thức này thể hiện thông qua: Đại diện bán hàng xuất khẩu; Chi nhánh bán hàng tại nước ngoài.

Hình thức xuất khẩu này có ưu điểm là các nhà xuất khẩu trực tiếp tiếp xúc với thị trường, tiếp cận được với khách hàng, nắm bắt tình hình thị trường một cách trực tiếp từ đó đáp ứng nhanh nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên hạn chế của thị trường này là doanh nghiệp xuất khẩu sẽ phải chịu chi phí rủi ro lớn, cần có thời gian để thâm nhập được thị trường, đồng thời thông tin về thị trường cũng có phần hạn chế. Xuất khẩu gián tiếp Xuất khẩu gián tiếp: là hình thức khi doanh nghiệp thông qua dịch vụ của tổ chức độc lập đặt ngay tại nước xuất khẩu để tiến hành xuất khẩu sản phẩm của nước mình ra nước ngoài. Trong hình thức này doanh nghiệp có thể sử dụng các trung luan.au 6 gian phân phối như: công ty quản lý xuất khẩu, đại lý xuất khẩu, hãng buôn xuất khẩu… Hình thức xuất khẩu này có ưu điểm là: người mua bán hoặc trung gian nắm rõ phong tục tập quán của thị trường do đó có khả năng đẩy nhanh việc mua bán và giảm rủi ro và chi phí cho các doanh nghiệp xuất khẩu.

Nhược điểm của hình thức xuất khẩu này là: các doanh nghiệp xuất khẩu không tiếp cận trực tiếp với thị trường, khách hàng do đó ít có khả năng đáp ứng đúng các nhu cầu của khách hàng tiềm năng. Buôn bán đối lưu Là phương thức trao đổi trong đó xuất khẩu kết hợp chặt chẽ với nhập khẩu người bán đồng thời là người mua lượng hàng giao đi và nhận về có giá trị tương đương, tránh cho các doanh nghiệp được các rủi ro về ngoại hối Tái xuất và chuyển khẩu Trong hoạt động tái xuất khẩu người ta tiến hành nhập khẩu tạm thời hàng hoá từ bên ngoài vào, sau đó lại xuất khẩu sang một thị trường thứ ba. Hình thức này có độ rủi ro lớn nhưng lợi nhuận thu được cũng rất cao. Xuất khẩu tại chỗ Đây là hình thức xuất khẩu mà hàng hoá và dịch vụ có thể chưa vượt qua ngoài biên giới quốc gia nhưng ý nghĩa kinh tế của nó tương tự như hoạt động xuất khẩu.

Đó là việc cung cấp hàng hoá dịch vụ cho các ngoại giao đoàn, khách du lịch quốc tế. Gia công xuất khẩu Gia công quốc tế là một phương thức giao dịch kinh doanh trong đó một bên (nhận gia công) nhập khẩu nguyên liệu hay bán thành phẩm của bên khác (bên đặt gia công) để chế biến ra thành phẩm giao lại cho bên đặt gia công và nhận thù lao gia công (phí gia công).3 Vai trò & Lợi ích của việc xuất khẩu hàng hóa luan.au 7 - Tạo nguồn dự trữ ngoại tệ quan trọng - Phát huy được các lợi thế so sánh - Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, định hướng sản xuất - Giải quyết công ăn việc làm, tạo thu nhập và nâng cao mức sống của nhân dân - Nâng cao uy tín của hàng hoá trong nước trên thị trường thế giới, nâng cao vị thế của một quốc gia trên trường quốc tế. - Động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 1.2 Giới thiệu chung về Hiệp định thương mại tự do Việt Nam –Liên Minh Kinh tế Á-Âu 1. Bối cảnh ra đời Liên minh Kinh tế Á Âu (EAEU) bao gồm 5 thành viên chính thức là Liên Bang Nga, CH Belarus, CH Kazakhstan, CH Armenia và CH Kyrgyzstan.

Khu vực thị trường này từ trước tới nay vẫn tương đối đóng với hàng hóa của Việt Nam. Đồng thời, đây cũng gần như là Hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên của Liên minh khu vực với một một quốc gia ngoại khối bởi EAEU từng đàm phán FTA với một số nước nhưng không đạt được tiến triển và bị đình trệ hoặc hủy bỏ. Do đó, cơ hội đối với hàng hóa Việt Nam là rất lớn khi được cắt giảm thuế quan vào khu vực thị trường này mà lại không phải cạnh tranh với những đối thủ FTA khác. Nhưng quan trọng hơn cả là cơ cấu sản phẩm của hai khu vực là tương đối bổ sung cho nhau nên một khi FTA được ký kết chắc chắn sẽ thúc đẩy đáng kể cả kim ngạch xuất và nhập khẩu giữa hai bên.

Với hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EAEU, các nhà xuất khẩu Việt Nam có thể đa đẩy mạnh việc xuất khẩu nhiều mặt hàng vào Liên minh, góp phần gia tăng kim ngạch xuất khẩu cho quốc gia. Diễn biến đàm phán FTA Việt Nam - EAEU - 28/3/2013: FTA Việt Nam – Liên minh thuế quan Nga-Belarus-Kazakhstan chính thức khởi động đàm phán. - Tổng cộng có 8 vòng đàm phán chính thức (vòng cuối cùng tại Hà Nội ngày 8-14/12/2014), nhiều vòng không chính thức.au 8 - Ngày 15/12/2014: Hai bên đã ký Tuyên bố chung kết thúc đàm phán. - Ngày 29/5/2015: Hai bên chính thức ký kết FTA Việt Nam – Liên minh Kinh tế Á-Âu.

(Ngày 29/5/2014: ba nước Nga, Belarus, Kazakhstan đã thành lập Liên minh Kinh tế Á-Âu thay cho Liên minh thuế quan (CU) trước đây, và kết nạp thêm hai thành viên mới là Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Kyrgyzstan) - Ngày 5/10/2016: Hiệp định chính thức có hiệu lực. Việc ký kết Hiệp định này là một trong những ưu tiên hàng đầu của Liên minh về hội nhập kinh tế với thế giới với kỳ vọng sẽ mở rộng được quan hệ thương mại, đầu tư với khu vực Đông Nam Á trong Chiến lược tăng cường quan hệ với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương của Liên Bang Nga. Mục tiêu của Việt Nam khi tham gia kí kết Hiệp định Một là, góp phần mở rộng thị trường cho hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang các nước thành viên Liên minh, từ đó có thể dễ dàng thâm nhập sang các nước thuộc Liên Xô (cũ). Mặc dù mới được thành lập từ ngày 01 tháng 01 năm 2010 với tên gọi Liên minh Hải quan, EAEU có vai trò hết sức quan trọng đối với việc phát triển của một số quốc gia thuộc Liên Xô cũ hướng tới một không gian kinh tế thống nhất.

Hai là, thu hút đầu tư trong những lĩnh vực như khai thác và chế biến khoáng sản, sản xuất năng lượng, chế tạo máy, hóa chất vì đây là những thế mạnh sẵn có của EAEU bởi họ có nguồn tài nguyên thiên nhiên giàu có như dầu mỏ, than á, quặng sắt,.Bản thân Việt Nam cũng là một quốc gia rất giàu có về tài tài nguyên thiên nhiên và khoáng sản nên nếu có thể tận dụng được nguồn đầu tư từ Liên Minh thì đây sẽ là cơ hội hợp tác rất tốt cho cả hai bên. Đồng thời, thông qua Hiệp định, Việt Nam cũng có cơ hội đẩy mạnh và mở rộng đầu tư sang các nước Liên minh trong công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến, khai thác dầu khí. Ba là, mở rộng cơ hội tiếp thu công nghệ tiên tiến đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Hiện nay, các sản phẩm khoa học công nghệ Việt Nam, dù đã được cải tiến và đổi mới nhiều, song phần lớn vẫn sử dụng những luan.au 9 công nghệ cũ, lạc hậu.

Trong các nước thành viên Liên minh, Liên Bang Nga là quốc gia có nền công nghiệp phát triển cao nhất trong các lĩnh vực khoa học - kỹ thuật và công nghiệp như năng lượng, dầu khí, công nghệ chế tạo máy,… Vì vậy, việc tham gia vào Hiệp Định sẽ giúp các doanh nghiệp Việt Nam có nhiều cơ hội tiếp cận với khoa học và công nghệ cao mà qua đó từng bước thu hẹp khoảng cách về kiến thức, kỹ năng nghiên cứu phát triển cũng như nâng cao năng lực sáng tạo khoa học-công nghệ của cá nhân và nền khoa học và công nghệ trong nước. Bốn là, góp phần tạo ra mội trường kinh doanh và đầu tư ổn định, minh bạch, thông thoáng, thuận lợi cho tất cả các quốc gia thành viên thông qua các cam kết về hàng hóa, dịch vụ và đầu tư mà các bên đã thống nhất trong FTA. Năm là, mở rộng và tăng cường các quan hệ hợp tác song phương toàn diện giữa Việt Nam và các nước thành viên Liên minh, đặc biệt là củng cố quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Liên Bang Nga. Một số nội dung chính của hiệp định 1.1 Các cam kết về thuế quan Cam kết của EAEU Cam kết mở cửa thị trường hàng hóa (qua loại bỏ thuế quan) của EAEU cho Việt Nam có thể chia thành các nhóm sau:  Nhóm loại bỏ thuế quan ngay sau khi hiệp định có hiệu lực : gồm 6.718 dòng thuế, chiếm khoảng 59% biểu thuế, gồm một số mặt hàng như thủy sản, túi xách, nhựa, rau, củ quả, các loại hạt, dầu thực vật, thịt sống, một số vật liệu xây dựng như đá granite, thạch sanh, cao lanh, đất sét, đá hoa; quặng kim loại tự nhiên, các loại than, dầu mỏ, xăng, khí tự nhiên, hóa chất, chất phụ gia…( Trung tâm WTO – VCCI, 2015)  Nhóm loại bỏ thuế quan theo lộ trình cắt giảm từng năm, mỗi năm giảm thêm 1,4% và sẽ loại bỏ thuế quan ở năm cuối của lộ trình (muộn nhất là đến 2025): gồm 2.876 dòng thuế, gồm một số mặt hàng như dệt may, giày dép, gỗ, sữa và các luan.au 10 sản phẩm từ sữa, phomat, hoa tươi, mỹ phẩm, thiết bị gia đình và văn phòng, phụ kiện hàng may mặc,…  Nhóm không cam kết (N/U): bao gồm 1.