Báo Cáo Tổng Kết Đề Tài Nghiên Cứu Tác Động Của WTO Đến Ngành Da Giầy Việt Nam

Nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu đánh giá tác động gia nhập WTO tới ngành da giầy Việt Nam giai đoạn 2007-2012, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: KS. Phó Đức Hạnh
• Trường học: Viện Nghiên Cứu Da Giầy
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của WTO Đến Ngành Da Giầy Việt Nam (2007-2012)
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN I: TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WT0)
• 1.1. Lịch sử hình thành Tổ chức Thương mại Thế giới (WT0) được thành lập ngày 1 tháng 1 năm 1995, kế thừa tổ chức tiền thân của nó là Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT)
• 1.2. Mục tiêu, chức năng, cơ cấu và hoạt động của WT0
• 2. PHẦN II: TÁC ĐỘNG CỦA VIỆT GIA NHẬP WT0 ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ TRUNG QUỐC
• 2.1. Quá trình đàm phán để gia nhập WT0
• 2.2. Những tác động của việc gia nhập WT0 tới nền kinh tế Trung Quốc
• 3. PHẦN III: TÁC ĐỘNG CỦA VIỆT GIA NHẬP WT0 ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ VIỆT NAM
• 3.1. Tổng quan tác động
• 3.2. Tác động bằng xã hội
• 4. PHẦN IV: TÁC ĐỘNG CỦA GIA NHẬP WT0 TỚI NGÀNH NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
• 4.1. Tổng quan tác động ngành nông nghiệp
• 4.2. Tác động tiêu cực và thách thức thứ tự
• 5. PHẦN V: ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA VIỆT GIA NHẬP WT0 TỚI NGÀNH DA - GIẦY VIỆT NAM
• 5.1. Thực trạng ngành Da-Giầy Việt Nam
• 5.1.1. Về năng lực sản xuất thực tế
• 5.1.2. Về cơ cấu sở hữu
• 5.2. Mục tiêu phát triển của ngành Da - Giầy Việt Nam đến năm 2012
• 5.3. Tác động kinh tế đối với ngành da giầy
• 5.3.1. Về năng lực sản xuất hàng hóa
• 5.3.2. Về việc làm, đời sống người lao động
• 5.4. Đề xuất một số giải pháp
• 5.4.1. Giải pháp gia tăng xuất khẩu
• 5.4.2. Nâng cao năng lực quản trị của doanh nghiệp
• 5.4.3. Kiến nghị về cơ chế chính sách
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tác Động WTO Đến Ngành Da Giầy 2007 2012

Việt Nam gia nhập WTO vào ngày 11/01/2007, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hội nhập kinh tế quốc tế. Sự kiện này mang lại cả cơ hội và thách thức cho nền kinh tế, đặc biệt là ngành công nghiệp, trong đó có ngành da giầy Việt Nam. Việc gia nhập WTO đòi hỏi Việt Nam phải điều chỉnh hệ thống luật pháp, chính sách, cải cách hành chính, mở rộng quyền kinh doanh cho doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Các thay đổi bao gồm cắt giảm thuế quan, dỡ bỏ hàng rào phi thuế quan, thay đổi cơ chế kiểm soát ngoại hối và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Nghiên cứu đánh giá tác động của những thay đổi này đến ngành da giầy là rất quan trọng.

1.1. Bối cảnh hội nhập kinh tế và toàn cầu hóa

Việc gia nhập WTO là một phần của quá trình hội nhập kinh tế sâu rộng, mang đến nhiều cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế. Đồng thời, cũng tạo ra áp lực cạnh tranh lớn hơn từ các doanh nghiệp nước ngoài. Doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao năng lực cạnh tranh để tận dụng tối đa cơ hội từ hiệp định WTO.

1.2. Sự cần thiết đánh giá tác động của WTO

Đánh giá tác động của việc gia nhập WTO là cần thiết để xác định những lợi ích và thách thức mà ngành da giầy phải đối mặt. Kết quả đánh giá sẽ giúp chính phủ và doanh nghiệp đưa ra các chính sách và chiến lược phù hợp để thúc đẩy sự phát triển của ngành. Theo báo cáo nghiên cứu, cần phân tích cả tác động tích cực và tiêu cực của hội nhập kinh tế.

II. Thách Thức Cạnh Tranh Ngành Da Giầy Việt Nam Sau WTO

Gia nhập WTO mở ra cơ hội tiếp cận thị trường quốc tế, nhưng đồng thời cũng tạo ra thách thức lớn về cạnh tranh. Các doanh nghiệp da giầy Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ các doanh nghiệp nước ngoài về giá cả, chất lượng sản phẩm và công nghệ sản xuất. Để tồn tại và phát triển, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực. Theo Hiệp hội Da Giầy Việt Nam (LEFASO), đây là yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng ngành da giầy.

2.1. Áp lực cạnh tranh về giá và chất lượng sản phẩm

Các doanh nghiệp ngành da giầy Việt Nam phải đối mặt với áp lực cạnh tranh về giá từ các nước có chi phí sản xuất thấp hơn. Đồng thời, cũng phải cạnh tranh về chất lượng sản phẩm với các nước có công nghệ sản xuất tiên tiến hơn. Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và nâng cao kỹ năng cho người lao động để cải thiện chất lượng sản phẩm.

2.2. Khó khăn trong tiếp cận nguồn nguyên liệu chất lượng

Nhập khẩu nguyên liệu da giầy chất lượng cao với giá cả cạnh tranh là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp Việt Nam. Sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp dễ bị ảnh hưởng bởi biến động giá cả trên thị trường thế giới. Cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn nguyên liệu ổn định và chất lượng.

2.3. Hàng rào kỹ thuật và quy định thương mại

Các thị trường xuất khẩu lớn thường áp dụng các hàng rào kỹ thuật và quy định thương mại khắt khe đối với sản phẩm da giầy. Doanh nghiệp Việt Nam cần đáp ứng các tiêu chuẩn này để có thể xuất khẩu sản phẩm sang các thị trường này. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước trong việc cung cấp thông tin và hướng dẫn cho doanh nghiệp về các quy định thương mại quốc tế.

III. Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Da Giầy

Để ứng phó với những thách thức từ WTO, ngành da giầy Việt Nam cần tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh. Điều này bao gồm đầu tư vào công nghệ sản xuất tiên tiến, cải thiện chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng thương hiệu mạnh và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình này, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

3.1. Đầu tư vào công nghệ và đổi mới sản xuất

Việc áp dụng công nghệ sản xuất tiên tiến giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm. Cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) để tạo ra các sản phẩm mới và đáp ứng nhu cầu thị trường.

3.2. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành da giầy. Cần tăng cường đào tạo nghề, nâng cao kỹ năng cho người lao động và thu hút các chuyên gia giỏi từ nước ngoài. Các chính sách hỗ trợ ngành da giầy cần ưu tiên phát triển nguồn nhân lực.

3.3. Xây dựng thương hiệu và đa dạng hóa thị trường

Xây dựng thương hiệu mạnh giúp doanh nghiệp tạo dựng uy tín và tăng giá trị sản phẩm. Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu giúp giảm thiểu rủi ro khi một thị trường gặp khó khăn. Cần có chiến lược marketing hiệu quả để quảng bá sản phẩm da giầy Việt Nam ra thị trường quốc tế.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Ngành Da Giầy Hậu WTO

Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ ngành da giầy Việt Nam phát triển sau khi gia nhập WTO. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, giảm chi phí hoạt động cho doanh nghiệp, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ, và thúc đẩy xuất khẩu. Hiệp định FTA (Hiệp định Thương mại Tự do) cũng cần được tận dụng tối đa để mở rộng thị trường.

4.1. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi

Giảm thiểu thủ tục hành chính, cải thiện hạ tầng giao thông và logistics, và đảm bảo quyền sở hữu trí tuệ là những yếu tố quan trọng để tạo môi trường kinh doanh thuận lợi cho doanh nghiệp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành để thực hiện các giải pháp này.

4.2. Hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ

Các doanh nghiệp da giầy, đặc biệt là SMEs, thường gặp khó khăn trong tiếp cận vốn và công nghệ. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi và chuyển giao công nghệ để giúp doanh nghiệp vượt qua khó khăn. Các doanh nghiệp da giầy cần được tạo điều kiện thuận lợi để tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi.

4.3. Thúc đẩy xuất khẩu và mở rộng thị trường

Chính phủ cần hỗ trợ doanh nghiệp tham gia các hội chợ triển lãm quốc tế, cung cấp thông tin về thị trường và quy định thương mại, và đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA) để mở rộng thị trường xuất khẩu cho sản phẩm da giầy Việt Nam.

V. Kết Quả Đánh Giá Tác Động Thực Tế 2007 2012 Đến Da Giầy

Giai đoạn 2007-2012 chứng kiến những thay đổi đáng kể trong ngành da giầy Việt Nam sau khi gia nhập WTO. Kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng, nhưng đồng thời áp lực cạnh tranh cũng gia tăng. Nghiên cứu cần đánh giá tác động thực tế của WTO đến các yếu tố như năng lực sản xuất, việc làm, thu nhập của người lao động và giá trị gia tăng của sản phẩm.

5.1. Tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu da giầy

Số liệu thống kê cho thấy kim ngạch xuất khẩu da giầy tăng trưởng đáng kể trong giai đoạn 2007-2012. Tuy nhiên, cần phân tích sâu hơn về cơ cấu sản phẩm xuất khẩu và thị trường xuất khẩu để đánh giá tính bền vững của tăng trưởng.

5.2. Ảnh hưởng đến việc làm và thu nhập người lao động

Việc gia nhập WTO có thể tạo ra thêm việc làm trong ngành da giầy, nhưng đồng thời cũng có thể dẫn đến tình trạng cạnh tranh lao động và áp lực giảm lương. Cần đánh giá tác động đến việc làm, thu nhập và điều kiện làm việc của người lao động.

5.3. Tác động đến năng lực sản xuất và công nghệ

Cần đánh giá xem liệu việc gia nhập WTO có thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào nâng cao năng lực sản xuất và đổi mới công nghệ hay không. Phân tích công nghệ sản xuất da giầy được áp dụng để biết tình hình nâng cấp.

VI. Tương Lai Định Hướng Phát Triển Bền Vững Ngành Da Giầy

Để phát triển bền vững trong bối cảnh hội nhập, ngành da giầy Việt Nam cần chú trọng đến phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, và nâng cao trách nhiệm xã hội. Đồng thời, cần tận dụng tối đa cơ hội từ các hiệp định FTA để mở rộng thị trường và thu hút đầu tư. Chuỗi cung ứng ngành da giầy cần được tối ưu để nâng cao hiệu quả.

6.1. Phát triển bền vững và bảo vệ môi trường

Sản xuất da giầy thường gây ra ô nhiễm môi trường. Cần áp dụng các công nghệ sản xuất sạch hơn, sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường và quản lý chất thải hiệu quả để bảo vệ môi trường.

6.2. Nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần đảm bảo điều kiện làm việc tốt cho người lao động, tuân thủ các quy định về an toàn lao động và bảo vệ quyền lợi của người lao động. Trách nhiệm xã hội giúp xây dựng uy tín và tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp.

6.3. Tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do

Các hiệp định FTA mang lại nhiều cơ hội tiếp cận thị trường với thuế quan ưu đãi. Doanh nghiệp cần chủ động tìm hiểu và tận dụng các cơ hội này để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Nội dung chính

Đánh Giá Tác Động Của Việc Gia Nhập WTO Đến Ngành Da Giầy Việt Nam (2007 – 2012): Phân Tích Thực Trạng & Khung Chỉ Tiêu Đánh Giá Toàn Diện

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Việc Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) tạo ra những cơ hội đột phá và thách thức cấu trúc nào đối với ngành da giầy? Làm thế nào để xây dựng một hệ thống chỉ tiêu lượng hóa toàn diện nhằm đánh giá tác động kinh tế – xã hội của hội nhập đối với toàn ngành trong giai đoạn 2007 – 2012?
• Phương pháp tiếp cận: Đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp và xử lý dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan, Hiệp hội Da - Giày Việt Nam (LEFASO) và Bộ Công Thương; kết hợp mô hình phân tích kinh tế vĩ mô, đánh giá kinh nghiệm quốc tế (điển hình là bài học hậu WTO của Trung Quốc) và đối chiếu với các cam kết cắt giảm thuế quan, phi thuế quan đa phương.
• Phát hiện chính: Gia nhập WTO đã thúc đẩy tốc độ tăng trưởng xuất khẩu da giầy vượt bậc, mở rộng thị trường tới hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ. Tuy nhiên, ngành bộc lộ rõ các điểm nghẽn nội tại: tỷ lệ nội địa hóa thấp, phụ thuộc tới hơn 60–70% vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, chủ yếu dừng lại ở mô hình gia công công đoạn thấp (CMT), đồng thời đối mặt trực diện với các rào cản kỹ thuật khắt khe (tiêu chuẩn REACH của EU) và các vụ kiện phòng vệ thương mại/chống bán phá giá.
• Hàm ý phát triển: Nghiên cứu cung cấp khung tiêu chí chuẩn mực giúp các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp tái định hình chiến lược sản xuất: dịch chuyển từ gia công thuần túy sang tự chủ chuỗi cung ứng nguyên phụ liệu, hiện đại hóa công nghệ và nâng cấp năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh hội nhập

Ngày 11/01/2007, Việt Nam chính thức trở thành thành viên thứ 150 của WTO. Sự kiện lịch sử này đã đưa nền kinh tế bước vào kỷ nguyên mở cửa chưa từng có, với độ mở thương mại (tổng kim ngạch XNK/GDP) chạm mốc 156,2% vào năm 2007. Các nghiên cứu kinh tế giai đoạn đầu (như của CIEM, IDS, Dự án MUTRAP II) chủ yếu tập trung vào bình diện vĩ mô hoặc các mô hình cân bằng tổng thể (CGE) trên phạm vi toàn nền kinh tế.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Dù da giầy là một trong những ngành công nghiệp mũi nhọn có đóng góp kim ngạch xuất khẩu hàng đầu (thuộc nhóm các mặt hàng vượt ngưỡng tỷ USD) và giải quyết hàng trăm nghìn việc làm, song ở thời điểm bấy giờ vẫn thiếu vắng một công trình chuyên khảo đánh giá có hệ thống và chuyên sâu. Chưa có một bộ công cụ đánh giá tác động đồng thời cả về mặt nội lực sản xuất kinh tế lẫn biến động an sinh xã hội dành riêng cho ngành da giầy trong chu kỳ 2007 – 2012.

3. Tính thời sự và giá trị ứng dụng

Báo cáo đề tài khoa học mã số 173.08/RD/HĐ-KHCN do Viện Nghiên cứu Da Giầy (Bộ Công Thương) chủ trì mang tính thời sự cấp thiết. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm rõ bản chất của quá trình chuyển dịch sau khi hàng rào hạn ngạch bị bãi bỏ, mà còn dự báo chính xác các làn sóng bảo hộ mới thông qua hàng rào kỹ thuật (TBT/SPS) và kiện chống bán phá giá (Anti-dumping) tại các thị trường trọng điểm như EU và Hoa Kỳ.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận nghiên cứu (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Đề tài sử dụng phương pháp kết hợp giữa phân tích mô tả định lượng (quantitative descriptive analysis) và phân tích chính sách định tính (qualitative policy analysis). Khung nghiên cứu được cấu trúc thành hệ thống đa tầng:

• Tầng vĩ mô: Đánh giá các cam kết đa phương của WTO, nguyên tắc Tối huệ quốc (MFN), Đãi ngộ quốc gia (NT) và tiến trình giải quyết tranh chấp thương mại.
• Tầng trung mô (Cấp ngành): Đánh giá cấu trúc chuỗi giá trị ngành da giầy Việt Nam, so sánh tương quan năng lực cạnh tranh với đối thủ số 1 khu vực là Trung Quốc (quốc gia chiếm 50% sản lượng giày dép toàn cầu).
• Tầng vi mô (Cấp doanh nghiệp): Phân tích phản ứng và khả năng thích ứng của các nhóm doanh nghiệp theo hình thức sở hữu (Doanh nghiệp Nhà nước, Doanh nghiệp Tư nhân trong nước, Doanh nghiệp FDI).

2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

• Nguồn dữ liệu thống kê: Khai thác số liệu chuỗi thời gian (time-series data) từ năm 1995 đến 2008 của Tổng cục Hải quan, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương và Hiệp hội Da - Giày Việt Nam.
• Xử lý dữ liệu: Phân tích ma trận xuất nhập khẩu theo chủng loại sản phẩm (giày da nam/nữ, giày thể thao, vali túi xách, mũ da) và theo thị trường địa lý (Mỹ, EU, ASEAN, Nhật Bản).
• Tham chiếu kinh nghiệm quốc tế: Đánh giá bài học chuyển dịch sản xuất của Trung Quốc sau 5 năm gia nhập WTO (2001 – 2006) trong việc xây dựng chuỗi công nghiệp thuộc da khép kín và các chính sách cụm liên kết ngành (industrial clusters).

---

Các phát hiện chính của nghiên cứu (Key Findings)

1. Xuất khẩu tăng trưởng ngoạn mục nhưng tiềm ẩn rủi ro cơ cấu

Sau khi gia nhập WTO, các rào cản hạn ngạch xuất khẩu được dỡ bỏ hoàn toàn, sản phẩm da giầy Việt Nam không còn bị đối xử phân biệt. Kim ngạch xuất khẩu da giầy liên tục duy trì đà tăng trưởng cao, đóng góp vững chắc vào nhóm 9 mặt hàng xuất khẩu chủ lực trên 1 tỷ USD của cả nước. Thị trường được mở rộng vượt bậc sang hơn 200 quốc gia, trong đó thị trường Mỹ và EU giữ vai trò huyết mạch.

2. Nút thắt công nghiệp hỗ trợ và nghịch lý nhập siêu nguyên liệu

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý lớn: tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu luôn đi kèm với mức tăng vọt của nhập khẩu nguyên phụ liệu (da thuộc, vải giả da, đế giày, phụ kiện kim loại, hóa chất). Việc các ngành công nghiệp hỗ trợ trong nước phát triển chậm chạp đã buộc phần lớn doanh nghiệp chỉ thực hiện gia công đơn thuần (Cut - Make - Trim). Giá trị gia tăng giữ lại trong nước rất thấp, làm trầm trọng thêm tình trạng nhập siêu toàn ngành.

3. Áp lực phân hóa giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước

Khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tận dụng cơ hội WTO nhanh hơn đáng kể nhờ lợi thế quy mô vốn, công nghệ hiện đại và chuỗi khách hàng toàn cầu có sẵn. Khối FDI chiếm tới gần 57% tổng kim ngạch xuất khẩu, tạo ra sự chênh lệch lớn về năng lực cạnh tranh và tạo áp lực thu hút lao động tay nghề cao đối với các doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ (SMEs) trong nước.

4. Rào cản phi thuế quan và thách thức bảo hộ mới

Mặc dù thuế quan danh nghĩa giảm theo lộ trình cam kết, ngành da giầy Việt Nam lại vấp phải các rào cản bảo hộ phi thuế quan tinh vi:

• Vụ kiện chống bán phá giá (Anti-dumping - mã AD499): Điển hình là tranh chấp áp thuế chống bán phá giá giày mũ da tại thị trường EU.
• Quy chuẩn kỹ thuật môi trường (REACH): Quy định nghiêm ngặt về đăng ký, đánh giá và cấp phép hóa chất trong sản phẩm của Liên minh châu Âu đòi hỏi chi phí kiểm định và đổi mới dây chuyền rất lớn.

---

Đóng góp khoa học và giá trị ứng dụng (Contributions)

1. Đóng góp về mặt phương pháp luận

• Đề tài đã tiên phong thiết lập Hệ thống chỉ tiêu đánh giá tác động WTO chuyên biệt cho ngành Da - Giầy, phân tách rành mạch thành 2 nhóm trục đo lường:
  • Chỉ tiêu tác động kinh tế: Năng lực sản xuất thực tế, cơ cấu sở hữu vốn, tỷ trọng giá trị gia tăng nội địa, tốc độ tăng trưởng kim ngạch XNK và mức độ phụ thuộc nguyên phụ liệu.
  • Chỉ tiêu tác động xã hội: Quy mô sử dụng lao động, tỷ lệ tạo việc làm mới, mức thu nhập bình quân, an toàn vệ sinh lao động và phúc lợi an sinh của công nhân ngành da giầy.

2. Giá trị ứng dụng thực tiễn cho doanh nghiệp

• Cung cấp bức tranh toàn cảnh giúp lãnh đạo các doanh nghiệp da giầy nhận thức rõ quy tắc xuất xứ hàng hóa, cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO để chủ động phòng tránh rủi ro pháp lý thương mại quốc tế.
• Định hướng lộ trình chuyển đổi phương thức kinh doanh: từ nhận gia công đơn thuần (CMT) sang tự thiết kế và sản xuất (FOB/ODM), nâng cấp công nghệ thuộc da thân thiện với môi trường.

3. Khuyến nghị định hướng chính sách vĩ mô

• Kiến nghị Bộ Công Thương và Chính phủ ban hành chính sách ưu đãi đầu tư phát triển các Khu công nghiệp hỗ trợ chuyên ngành da giầy tập trung, xử lý nước thải tập trung cho công đoạn thuộc da nhằm giải quyết bài toán nút thắt nguyên liệu.
• Nâng cao năng lực cảnh báo sớm phòng vệ thương mại cho hiệp hội ngành nghề và thiết lập quỹ hỗ trợ đào tạo nghề chuyên sâu cho công nhân kỹ thuật.

---

Đối tượng hưởng lợi từ công trình (Target Audience)

• Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên kinh tế: Tài liệu tham khảo giá trị về kinh tế công nghiệp, chuỗi giá trị dệt may - da giầy và phương pháp luận đánh giá tác động hội nhập kinh tế quốc tế.
• Lãnh đạo và Quản trị viên doanh nghiệp Da Giày: Cẩm nang định hướng chiến lược kinh doanh, tối ưu hóa chi phí sản xuất, đổi mới công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật xanh của thị trường nhập khẩu.
• Cơ quan quản lý nhà nước & Hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ KH&ĐT): Cơ sở dữ liệu thực chứng phục vụ xây dựng Chiến lược phát triển ngành Da - Giầy Việt Nam giai đoạn 2015, tầm nhìn 2020.
• Hiệp hội ngành nghề (LEFASO): Công cụ hỗ trợ đàm phán thương mại, tư vấn bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hội viên trước các rào cản kỹ thuật quốc tế.

---

Các câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Đâu là phát hiện quan trọng nhất của báo cáo nghiên cứu này?

Trả lời: Phát hiện then chốt là sự mất cân đối nghiêm trọng trong chuỗi giá trị: dù xuất khẩu tăng trưởng vượt bậc sau khi vào WTO, ngành da giầy vẫn chịu tổn thương sâu sắc do phụ thuộc nặng nề vào nguyên phụ liệu nhập khẩu (chiếm gần 60% cơ cấu chi phí) và năng lực cạnh tranh chủ yếu dựa trên nhân công giá rẻ thay vì công nghệ hay thương hiệu.

2. Hệ thống chỉ tiêu đánh giá tác động của đề tài có điểm gì khác biệt?

Trả lời: Khác với các mô hình kinh tế lượng chung chung, hệ thống chỉ tiêu của đề tài được lượng hóa sát với thực tiễn sản xuất công nghiệp, tích hợp đồng thời các chỉ tiêu kỹ thuật - kinh tế (năng lực chế tạo, tỷ lệ chuyển đổi nguyên liệu) và các chỉ tiêu an sinh xã hội (việc làm, thu nhập công nhân).

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho các ngành khác không?

Trả lời: Có thể khái quát hóa cao cho các ngành công nghiệp thâm dụng lao động và định hướng xuất khẩu của Việt Nam như Dệt may, Chế biến gỗ, Lắp ráp điện tử – vốn có chung đặc điểm phụ thuộc lớn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và gia công công đoạn cuối.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào vấn đề gì?

Trả lời: Cần mở rộng nghiên cứu tác động của các Hiệp định Thương mại Tự do thế hệ mới (như EVFTA, CPTPP), các tiêu chuẩn phát triển bền vững (ESG), kinh tế tuần hoàn trong ngành thuộc da và tác động của tự động hóa/công nghiệp 4.0 tới lực lượng lao động.

5. Doanh nghiệp da giầy có thể ứng dụng kết quả này như thế nào?

Trả lời: Doanh nghiệp có thể ứng dụng bảng kiểm chỉ tiêu để tự đánh giá “sức khỏe” cạnh tranh, chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất sang ODM/OBM và chuẩn hóa quy trình hóa chất đáp ứng rào cản kỹ thuật REACH.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo nghiên cứu khoa học của Viện Nghiên cứu Da Giầy đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá tác động của việc gia nhập WTO đối với ngành Da - Giầy Việt Nam. Công trình đã phản ánh trung thực bức tranh vừa rực rỡ cơ hội vừa ngổn ngang thách thức của ngành trong những năm đầu hội nhập toàn cầu.

Để giữ vững vị thế cường quốc xuất khẩu giày dép trên bản đồ thế giới, ngành da giầy Việt Nam bắt buộc phải bước vào giai đoạn chuyển mình căn bản: chủ động nguồn nguyên phụ liệu nội địa, nâng cao hàm lượng công nghệ - thiết kế và đầu tư đồng bộ cho an sinh người lao động. Đây chính là kim chỉ nam chiến lược cho sự phát triển bền vững và thịnh vượng của toàn ngành trong các thập kỷ tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU PhÄIII - TỎ chỨc ThƠ|ƠIIG MẠI ThẺ GIỚI (WT0) Lịch sử hình thành Mục liêu, chức năng, các nguyên lắc cơ sản và cơ cầu 16 chức của WT0 Mục liêu chức năng Hguyên lắc cơ sản co cau lô chức và h0ạl động của WT0 PhAII II - TÁc ĐỘNG cỦA VIỆc GIA HIhẬP WTO DOI VOI NEN KIMh TE TTUNG QUOc Quá trình đàm phán đề gia nhập WT0 Hhững lác động của việc gia nhập WT0 tới nền kinh lế Trung Quốc PhATI III - TAc BONG cUA VIỆc GIA HhẬP WT0 ĐÓI VỚI HÉIH KIIh TẾ VIỆT HAM Tác động đến kinh lế Tang trojong Thojong mai Ôn định kinh lế vĩ mô Đầu to Trang ` n Bf LF 13 13 15 20 23 3.1 Thi trojong tai chinh ngan hang Tác động đến xã hội Việc làm công bằng xã hội PhATIIV - TÁc ĐỘNG cỦA GIA IhẬP WT0 TỚI HGÀNHh cÔIG HGHIỆP VIỆT HIAM Tác động lích cực và cơ hội Tác động liêu cực và thách thức PhATI V - DAIIh GIA TÁc ĐỘNG cỦA VIỆc GIA HhẬP WT0TỚI IGÀNh DA - GIẢY VIỆT HAM Thực lrạng ngành Da-Giầy Việt [am về năng lực sản xuất thực lế: Về cơ cấu sở hữu: Mục liêu phát triển của ngành Da - Giầy Việt Iam đến năm 2012 Tác động kinh lế đối với ngành da giầy về năng lực sản xuất hàng hóa Về xuất khẩu Về nhập khẩu Tác động lích cực trOng thojong mai Tác động liêu cực và thách thức trOng thojong mai Tác động về xã hội. Về la0 động 25 29 29 32 35 39 45 45 47 48 49 49 50 54 55 55 56 56 5.5 Về việc làm, đời sống ngơtời la0 động Đề xuất một số giải pháp ch0 ngành da giầy các giải pháp gia lăng xuất khẩu TIâng ca0 năng lực cạnh lranh Hâng ca0 năng lực quản lrị cấp ngành lIIâng ca0 năng lực quản †rị của d0anh nghiệp các kiến nghị về cơ chế chính sách PhẢI KÉT LUẬN VÀ KIÊN HGhỊ DAITh MUc TAI LIEU ThAM KhAO PhU LUc 56 58 58 58 59 59 61 DAHh SÁch HhỮIIG HIGGIỜI ThAM GIA ThỰCc hIỆII ĐÈ TÀI Đề lài: “Xây dựng hệ thống chí liêu đánh giá lác động da việc gia nhập Tổ chức Thojơng mại thế giới lới ngành Da - Giây Việt lam” học A TT họ và lên hàm, °?UAH€ĐHŠ | Nhiệm vụ học vị lác | | Pho DUc hAIh Ky so, | Viện IIcDG chủ nhiệm ~ ` .z_ „ | hiệp hội Da cộng lác 2_| IIGUVẺI Thị TòIIG Tiến sỹ Giày VI viên š TT Thông lin cộng lác 3| ĐIIIh ThU hÀIIG 7 , Thật SỸ L2 Kế h0ạch viên Dau toy 4 | IGUVẼI MẠITh KhÔI | Kỹsơ | Viện IcDG cong fac VI€H 5 | NGUYEN VAM HIEII Kỹ sơ | Viện IIcDG cộng lác viên chữ viết Hit AD499 APEc ASEAITI bhTT cGE cIEM DHHH DH DOhA DTI EU FDI GATT GDP GSP BANG cho GIAI cAc chU’ VIET TAT chú giải Hếng Anh Anti-dumping Asia-Pacific EcOnOmic cOOperahOn AssOcialiOn Of SOutheast Asian Ilah0ns central Institute Of EcOnOmic Management Defense Office Of hearings and Appeals Eur0pe Umi0n FOreign - directed Investment General Agreement 0n Tariffs and Trade Gr0ss DOsmetic PrOduct Generalized System Of chú giải Hễng Việt Vụ kiện chống sán phá giá các l0ại giày mũ da Diễn dan hop tac kinh lế châu Á Thái bình DoJơng hiệp hội các quốc gia Đông Ham Á bả0 hộ thực lế Mô hình cân sằng tổng thể Viện nghiên cứu quản lý kinh lế trung gong D0Oanh nghiệp nhà nojớc D0Oanh nghiệp Vong dam phan Thojong mai WTO dién ra tai DOhA Đầu lơi nojớc ng0ài Liên minh châu Âu Dau to trực tiếp nojớc ngÖài hiệp định chung về Thuế quan ThoJơng mại Tổng sản phẩm quốc nội hệ thống du đãi thuế quan Preferences Whi The State bank Of Vietnam nơjớc IIDT lệ ODA Official DevelOpment Assistance IEAch [egistratiOn, Evaluation, AuthOrisahOn and TestrichOn Of chemicals SMEs — Small and Medium Enterprises vua USD D6 la My WTO WoOrld Trade OrganizahOn VOV Voice of Vietnam WB World Bank IMF International Monetary Fund phô cập Tgan hang [ha Đồng liền nhân dân hỗ trợ phái triển chính thức Tiêu chuẩn h0á chất môi trojong cua cong déng EU DOath nghiép mho va United States dOllar Tổ chức ThoJơng mại thế giới ĐaI tieng noi ViẹtI m Ngân hàng thế giới Quỹ tiền tệ quốc tế DAITh MUc cAc hillh Trang hinh | Tốc độ lăng xuất khâu và lăng trojong GDP cua Viét Tam, 13 1996 - 2007 hình 2_ Vốn đầu lơ trực tiếp nojớc ngài giai đ0ạn 1996 — 2007 24 hình 3_ Tổng khối lơiợng và giá trị gia0 dịch của các nhà đầu to 26 nơiớc ngÖài lrên thị lrojờng chứng khOán Việt Ilam, 2001- 2007 (%) bang 1 bang 2 bang 3 bang 4 bang 5 bang 6 bang 7 bang 8 bang 9 bang 10 bang 11 bang 12 bang 13 bang 14 bang 15 bang 16 DAIIh MUc cÁc bÁIG Tang trojong GDP va dong gop va0 tang trojong GDP the0 ngành và thành phần kinh té, 2003-2007 Tỷ lệ kim ngạch xuất khẩu/GDP và kim ngạch xuất nhập khau/GDP cua Viét Ham, 1995-2007 cán cân thanh 10án quốc lế của Việt [am năm 2006 và 2007 Dong gop va0 tang trojong GDP the0 nganh, 2003-2007 (%) Tỷ trọng đóng góp của các khu vuc kitth #6 trOng tng san lơJợng công nghiệp năm 1996 và 2007 (%) Tốc độ lăng trojởng sản lojợng công nghiệp chế ta0, 1996-2007, The0O giá năm 1994 (%) cơ cau sản lojợng công nghiệp chế †ạ0 †he0 giá năm 1994, 1995- 2006 (%) Tỷ lệ bhTT và danh nghĩa (thuế quan) của một số mặt hàng trojớc lác động của các cam kết hội nhập, 2005-2020 (%) các ngành có ty lệ bhTT giảm mạnh nhất, 2006-2020 (%) Hăng lực sản xuất the0 cơ cấu sản phẩm và the0 thành phan kinh lế Hăng lực sản xuất thực lễ qua các năm, 2003 — 2008 các d0anh nghiệp phân the0 lĩnh vực và thành phần kinh lế, 2007 Mục liêu phát triển của ngành Da Giày Việt IIam, 2005 - 2008 va dự kiến 2010 - 2012 Kim ngạch xuất khâu †he0 chủng l0ại sản phẩm, 2005- 2008 và dự kiến năm 2010 - 2012) Kim ngạch xuất khâu †he0 thi trojờng chính, 2002- 2007 Kim ngạch xuất khẩu †he0 nojớc Trang 14 16 22 36 37 37 38 41 43 45 46 47 48 50 51 52 bảng 17 Mức độ lăng giá tri xuất nhập khẩu của ngành da giày, 2008-2015 54 (%) bảng 18 Tổng số la0 động làm việc lr0ng ngành, 2005-2007 và dự kiến 56 năm 2010-2012 M- sè: I73.08/RD/H§-KHCN 1 ViÖn Nghi n cou Da - GiCy PhAII MO DAU Hgày 11/01/2007 Việt Ilam chính thức là thành viên của Tổ chức ThơJơng mại Thế giới(WT0). Là thành viên của WT0 đánh dấu sojớc tiến lớn của Việt Iam tr0ng quá trình hội nhập và phát triển. Khi tham gia lỗ chức này Việt Ilam đã phải liến hành điều chỉnh hệ thống luật pháp và chính sách, cải cách hành chính, mở rộng quyền kinh d0anh ch0 các d0anh nghiệp (DI]I) trOng nojớc và d0anh nghiệp có vốn đầu to, nojoc ng0ài, cắt giảm thuế quan lr0ng công nghiệp, đỡ sỏ các hàng rà0 phi thuế, thay đổi cơ chế kiểm s0át ng0ại hối, x0á bỏ một số trợ cấp công nghiệp và đầu loi, thu hút trực liếp đầu ‡ơi nơiớc ng0ài(FDI) thông qua luật Đầu lo và luật DOanh nghiệp.

Sau gần hai năm tham gia và0 WT0, những thay đổi này đã tác động lich cực lới nền kinh lế Việt Iam nói chung, khu vực công nghiệp và ngành Da- Giầy Việt [lam nói riêng. Vấn đề cần đơjợc nghiên cứu, đánh giá sâu về những lác động tích cực nhoỊ giảm thuế quan †he0 lộ trình về hàng da giầy xuất khâu và nguyên phụ liệu nhập khâu và mở rộng thị lroJờng quốc lế; có điều kiện lăng cơiờng hợp lác, liên d0anh, liên kết với các lập đ0àn công ‡y nơjớc ng0ài dé đầu loi mở rộng sản xuất, liêu thụ sản phẩm có chất lơiợng và đa dạng h0á sản phẩm có thoJơng hiệu. bên cạnh đó có những lác động liêu cực who sự canh tranh khốc liệt cả về thị trojong lr0ng nojớc và quốc lé. Đề lừ đó điều chỉnh chiến lojợc phát triển, lăng cơjòng năng lực cạnh lranh giữ lốc độ tang trojomg ca.

Hăm 2008, còng một số đề lài nghiên cứu Kh0a học công nghệ nằm lr0ng lĩnh vực chuyên môn. Viện nghiên cứu Da - Giầy đơiợc bộ công ThojJơng gia0 thực hiện nghiên cứu đề lài: “IIghiên cứu xây dựng hệ thống chỉ liêu đánh giá tác động của việc gia nhập Tổ chức Thơjơng mại Thế giới lới ngành Da - Giầy Việt Iam tr0ng giai đ0ạn 2007-2012 ”, mã số 173. “Nghiên cứu xây dựng hệ thong chi tiêu đánh giá tác động của việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thể giới tới ngành Da - Giây Việt Nam giai đoạn 2007 - 2012” KS. Phó Đức Hạnh M.08/RD/H§-KHCN 2 ViOn Nghi‘n cou Da - GiCy Đề lài này đã nghiên cứu xử lý lài liệu thứ cấp và đề xuất các giải pháp.

Đây là công việc mới mẻ và không dễ dàng. Đơiợc sự chỉ đạO của ban lãnh đạ0 Viện nghiên “Nghiên cứu xây dựng hệ thong chi tiêu đánh giá tác động của việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thể giới tới ngành Da - Giây Việt Nam giai đoạn 2007 - 2012” KS. Phó Đức Hạnh M- sè: I73.08/RD/H§-KHCN 3 ViÖn Nghi n cou Da - GiCy cứu Da - Giầy, nhóm nghiên cứu đề tài mã số 173.08/TD/KhclIl, đã mạnh dạn nghiên cứu, phân tích và đề xuất giải pháp ứng phó lrơjớc các tác động của WT0 với ngành. hy vọng rằng, với những phân lích, đánh giá sát thực các thay đổi lích cực và liêu cực lr0ng sản xuất, kinh d0anh, xuất nhập khẩu ngành Da - Giầy ở các giai đ0ạn lrojớc và sau khi Việt Iam gia nhập WT0, sẽ phần nà0 cung cấp ch0 ngành các cơ sở đề điều chỉnh chiến lojợc phát triển, định hoJớng đầu 1ơi sâu, đổi mới công nghệ, nâng ca0 năng lực cạnh lranh về chất lơợng sản phẩm đa dạng h0á và duy trì lốc độ lăng lroiởng ch0 giai đ0ạn lới 2020.

Sau đây là nội dung chính của dé Hai. “Nghiên cứu xây dựng hệ thong chi tiêu đánh giá tác động của việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thể giới tới ngành Da - Giây Việt Nam giai đoạn 2007 - 2012” KS. Phó Đức Hạnh M- sè: I73.08/RD/H§-KHCN 4 ViÖn Nghi n cou Da - GiCy PhÀÏII I - TỎ chỨc ThŒ|ƠIIG MẠI ThẺ GIỚI (WT0) 1. Lịch sử hình thành Tổ chức ThoJơng mại thế giới (WT0) đojợc thành lập ngày 1 tháng 1 năm 1995, kế tục lồ chức liền thân của nó là hiệp định chung về Thuế quan và Thơơng mại (GATT).

GATT ra đời sau Đại chiến thế giới lần thứ 2 lr0ng trà0 lơu hình thành hàng l0ạt cơ chế đa siên điều liết các h0ạt động hợp lác kinh lế quốc lế mà điển hình là IIgân hàng Quốc lế Tái thiết và Phát triển, thơjờng đojợc siết đến nhơ| là Hgân hàng Thế giới (W0rld bank - Wb) và quỹ liền tệ Quốc lế (IMF) ngày nay.