CHƯƠNG I VÀI NÉT VỀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỔNG CÔNG TY HÀNG KHÔNGVIỆT NAM I. Khái quát chung về công nghệ và chuyển giao công nghệ 1.Khái niệm về công nghệ : Trong đời sống hiện đại ngày nay, có rất nhiều khái niệm mà tuỳ theo chỗ đứng và giác độ quan tâm, nhiều khi cùng tên gọi mà lại không cùng một cách hiểu, hoặc cùng một nội dung mà có nhiều tên gọi khác nhau. Thuật ngữ công nghệ cũng như vậy. Đến nay có rất nhiều cách hiểu đối với thuật ngữ này.
Trong các tài liệu khoa học, người ta thường dùng thuật ngữ công nghệ với 3 khái niệm sau: a. Công nghệ là một bộ môn khoa học ứng dụng nhằm vận dụng các quy luật tự nhiên và các nguyên lý khoa học để đáp ứng các nhu cầu vật chất và tinh thần của con người. Công nghệ là các phương tiện kỹ thuật, là sự thể hiện vật chất hoá của các tri thức ứng dụng. Công nghệ là một tập hợp các cách thức, những phương pháp dựa trên cơ sở khoa học và được sử dụng vào sản xuất trong các ngành khác nhau, nhằm tạo ra các sản phẩm vật chất.
Từ những năm 60 trở lại đây do hoạt động sôi động của thị trường công nghệ thế giới thu hút sự quan tâm của các giới khoa học, ý nghĩa của khái niệm công nghệ được mở rộng trong lĩnh vực kinh doanh và được luật pháp quốc tế xem là một đối tượng điều chỉnh. Do vậy Hội đồng kinh tế xã hội Châu Á Thái Bình Dương – ESCAP (Economic Social Council for Asian and Pacific) đã đưa ra khái niệm công nghệ mới đó là “hệ thống các giải pháp, những kỹ năng, kiến thức và phương pháp chế tạo, sử dụng…. được sử dụng trong sản xuất chế tạo hoặc dịch vụ công nghiệp. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyển giao công nghệ trong chiến lược phát triển của Tổng Công Ty HKVN Trong bộ luật dân sự do Nhà nước Việt Nam ban hành, công nghệ được định nghĩa như sau: “Công nghệ là hệ thống các giải pháp được tạo nên bởi sự ứng dụng các kiến thức khoa học được sử dụng để giải quyết một hoặc một số nhiệm vụ thực tiễn trong sản xuất và kinh doanh”.
Các thành phần cơ bản của công nghệ: Thông thường công nghệ được hiểu là sự kết hợp giữa phần cứng và phần mềm với một tỉ lệ nào đó. Tuy nhiên, khi công nghệ được sử dụng cho một hệ thống sản xuất và dưới giác độ phân tích, công nghệ được coi là tổ hợp của bốn thành phần có tác động qua lại với nhau và cùng thực hiện một quá trình sản xuất bất kỳ. Bốn thành phần đó là: - Phần cứng: là công nghệ chứa trong vật thể, bao gồm mọi phương tiện vật chất như các công cụ, trang bị máy móc, vật liệu, phương tiện vận chuyển, nhà máy…Đây chính là phần Technoware, viết tắt là T. - Phần con người: Là công nghệ hàm chứa trong con người làm việc trong công nghệ như: kỹ năng, kinh nghiệm, tính sáng tạo, sự khôn ngoan, khả năng lãnh đạo, đạo đức lao động….
Đây là Humanware, viêt tắt là H. - Phần thông tin: Là công nghệ hàm chứa trong các kiến thức có tổ chức được tư liệu hoá như: các lý thuyết, các khái niệm, các phương pháp, các thông số, các công thức, các bí quyết…. Đây là Infoware, viết tắt là I. - Phần tổ chức (orgaware): hàm chứa có khung thể chế, tạo nên bộ khung tổ chức, quản lý như thẩm quyền, trách nhiệm, mối quan hệ, sự phân phối, sắp xếp, mối liên kết… Cần lưu ý là hoạt động sản xuất bất kỳ đều đòi hỏi phải có đồng thời bốn thành phần và mỗi một thành phần trên đều có những vai trò và chức năng riêng của mình.
Tuy trong số bốn thành phần thì thành phần trang thiết bị chính là xương sống, là cốt lõi của hoạt động chuyển hoá nhưng cái xương sống đó lại do chính con người điều khiển và vận hành. Do đó, thành phần con người là chìa khoá của hoạt động sản xuất, nhưng họ lại buộc phải hoạt động theo các hướng 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyển giao công nghệ trong chiến lược phát triển của Tổng Công Ty HKVN dẫn, các bí quyết do thành phần thông tin cung cấp. Qua đó, ta thấy được thành phần thông tin là cơ sở hướng dẫn người lao động vận hành thiết bị và đưa ra các quyết định về sản xuất. Thành phần cuối cùng là thành phần tổ chức thì có nhiệm vụ liên kết ba thành phần nêu trên, và nó có tác dụng kích thích người lao động để nâng cao hiệu quả của hoạt động sản xuất.
Việc phân chia công nghệ ra làm bốn thành phần sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc phân tích sự mất cân đối, sự không đồng bộ đồng thời chỉ ra được chỗ yếu, điểm mạnh của hệ thống hiện có và từ đó giúp ta có thể xác định hướng tăng cường nhằm đáp ứng các nhiệm vụ do yêu cầu sản xuất đặt ra với những hao phí nguồn lực ít nhất. Về bản chất, công nghệ thực ra không phải là “Lực lượng độc lập và tự trị”, nó chỉ là “Công cụ” để giải quyết vấn đề mà thôi. Công nghệ có phát triển hay không là do môi trường kinh tế- chính trị- xã hội của mỗi quốc gia quyết định. Một công nghệ có thể phù hợp với những điều kiện của môi trường khác.
Quyết định lựa chọn công nghệ của mỗi quốc gia làdo các yếu tố như: yêu cầu chất lượng, chủng loại và nhu cầu thị trường về sản phẩmv. Đồng thời, quyết định này thì bị ràng buộc bởi các quan hệ thương mại và đầu tư quốc tế. Các thuộc tính cơ bản của công nghệ: Để không lầm lẫn và dẫn tới thua thiệt trong đàm phán mua bán công nghệ ta cần nắm rõ các thuộc tính cơ bản của công nghệ: - Tính hệ thống: Công nghệ là hệ thống các giải pháp mà con người sử dụng trong quá trình thực hiện một mục tiêu cụ thể… Rõ ràng là không thể nhìn nhận hay “cắt” công nghệ ra thành từng giải pháp riêng lẻ. Ví dụ trong trường hợp “bên kia” chỉ thoả thuận bán máy móc mà không kèm theo một trợ giúp kỹ thuật nào khác thì mua được máy móc hiện đại không có nghĩa là có được công nghệ hiện đại để sản xuất ra sản phẩm mong muốn.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyển giao công nghệ trong chiến lược phát triển của Tổng Công Ty HKVN Các giải pháp cũng không phải là một phép cộng đơn giản mà là sự kết hợp hoàn chỉnh của một tổng thể, một hệ thống. Hệ thống này nhằm đạt tới một mục đích một kết quả cụ thể (loại sản phẩm, số lượng, chất lượng, mức tiêu hao vật tư, lao động nhất định…). Do vậy khi đàm phán phải yêu cầu có đầy đủ các số liệu, bảng biểu, công thức, các kết quả thí nghiệm, ứng dụng; các chỉ tiêu kỹ thuật, các yêu cầu thông tin; các yêu cầu cập nhật bảo dưỡng, năng suất; các linh kiện phụ trợ, các hàng hoá nguyên nhiên vật liệu bổ sung, thay thế; thống kê về các loại công nghệ có khả năng tương tự để đánh giá tính “tiến bộ” của công nghệ chứ không chỉ đơn thuần thông qua kết quả của sản xuất thể hiện ở qui mô sản xuất, chất lượng sản phẩm và chi phí sản xuất. Và tất nhiên trong một chừng mực nhất định có thể phải xét đến cả khía cạnh không gây ô nhiễm môi trường.
- Tính sinh thể: Cũng như các sản phẩm hàng hoá khác, công nghệ có chu kỳ sống của nó: ra đời, tăng trưởng, chiếm lĩnh thị trường, bão hoà, lỗi thời, tiêu vong; và cũng chịu sự chi phối của các phương án chiến lược sản phẩm truyền thống. Cho nên việc bên nước ngoài chuyển giao các công nghệ lỗi thời sắp bị thay thế vào một thị trường mới như ở ta cũng không nằm ngoài qui luật và có thể hiểu được. Buộc phải chấp nhận “cũ người mới ta” là không thể tránh khỏi và cũng tránh cho ta tìm nhập vào những công nghệ mới quá đắt tiền trong khi chúng ta không có khả năng điều hành, quản lý một cách có hiệu quả về mặt kỹ thuật (thiếu chuyên gia, kỹ sư và công nhân giỏi). Nhưng cũng không thể chấp nhận những công nghệ quá cũ (ở giai đoạn lỗi thời tiến tới tiêu vong) bởi chúng ta (các nước thuộc thế giới thứ ba) không có khả năng chuyển những “công nghệ phế thải” đó đi đâu nữa, mà tiếp tục sử dụng thì không mang lại hiệu quả kinh tế thậm chí còn gây thua lỗ.
Ta có thể thấy rõ rằng hiện tại các liên doanh sản xuất xi măng theo công nghệ lò đứng nhập của Trung Quốc đang “chết đứng” ở ta, đó có thể coi là hậu quả của việc nhận công nghệ quá lỗi thời. Và cũng khác với sản phẩm hàng hoá khác, công nghệ chỉ có thể tồn tại và phát triển như một cơ thể sống tức là: phải nuôi dưỡng (bảo đảm cung cấp các 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyển giao công nghệ trong chiến lược phát triển của Tổng Công Ty HKVN yếu tố đầu vào), có môi trường, có thích nghi hoá, có bảo dưỡng duy trì và hoàn thiện. Nếu suy nghĩ như vậy thì việc lựa chọn công nghệ thích ứng phải thật nghiêm túc khách quan thì mới tránh được tình trạng nhập phải công nghệ không phù hợp, tránh được tình trạng xem công nghệ như một đối tượng “tĩnh” hay một sản phẩm “chết” để loại bỏ được gánh nặng sau này. - Tính thông tin: Đây cũng là một thuộc tính riêng của công nghệ.
Do đó, việc xác định quyền sở hữu, bảo vệ, đánh giá, xử lý, cập nhật trong việc mua bán đòi hỏi có sự can thiệp, hướng dẫn và bảo hộ của hệ thống pháp luật không chỉ ở phạm vi quốc gia mà cả quốc tế. Điều này đặt ra vấn đề cần có nguồn luật điều chỉnh và bắt buộc mọi hoạt động liên quan đến chuyển giao công nghệ phải được cơ quan Nhà nước cấp giấy phép. Đồng thời thuộc tính này cũng đòi hỏi các kỹ năng linh hoạt và các kinh nghiệm trong quá trình thăm dò, tình báo, đàm phán, ký kết và thực hiện hợp đồng CGCN. Chuyển giao công nghệ: Theo Nghị Định của Chính phủ số 45 / 1998 / NĐ- CP ngày 01 / 07 / 1998 quy định chi tiết về chuyển giao công nghệ thì “Chuyển giao công nghệ” là hình thức mua và bán công nghệ trên cơ sở hợp đồng chuyển giao công nghệ đã được thoả thuận phù hợp với các quy định của pháp luật.