mở đầu và tạo nên hiệu ứng lan truyền trong tổng thể nền kinh tế để chuyển dịch cơ cấu kinh tế có hiệu quả. Cơ cấu kinh tế hiệu quả và hợp lý Một cơ cấu kinh tế hiệu quả, hợp lý được biểu hiện thông qua: Cơ cấu kinh tế đó cho phép khai thác tối đa những ưu thế và những thuận lợi về các nguồn lực chung như: vị thế, đất đai, khí hậu, truyền thống và các tiềm năng vốn có về xã hội, lao động. Bảo đảm và tạo điều kiện thúc đẩy sự phát triển của mỗi ngành, mỗi vùng và mỗi thành phần kinh tế. Cơ cấu kinh tế đó tạo được những điều kiện thuận lợi cho các ngành kinh tế phát triển với số lượng và chủng loại sản phẩm đặc trưng, đa dạng, phong phú, đảm bảo tiêu dùng của dân cư và xuất khẩu.
Tạo tích lũy tối ưu cho nền kinh tế quốc dân, xuất phát từ việc phải tạo được khả năng tích lũy cao ở những ngành, những vùng có nhiều lợi thế so sánh để chúng vừa có khả năng tự bù đắp cho mình, đồng thời có khả năng hỗ trợ cho các ngành, các vùng khác và góp phần làm tăng tích lũy cho toàn bộ nền kinh tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 12 Xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý sẽ ảnh hưởng mạnh mẽ, trực tiếp đến nhịp độ tăng trưởng và quy mô tăng trưởng kinh tế, tạo ra những tiền đề vật chất để phát huy có hiệu quả hơn nền kinh tế quốc dân. Đến lượt nó, sự tăng trưởng kinh tế, tạo điều kiện thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội, khai thác và phát huy những nguồn lực trong vùng, trong quốc gia có hiệu quả. Một số yêu cầu khách quan để xây dựng một cơ cấu kinh tế tối ưu Một cơ cấu kinh tế được đánh giá là tối ưu khi đáp ứng được các yêu cầu sau: Phản ánh được và đúng các quy luật khách quan bao gồm các quy luật tự nhiên, kinh tế - xã hội, nhất là các quy luật kinh tế như: quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ; các quy luật của tái sản xuất như: quy luật năng suất lao động, quy luật tích lũy, quy luật phân phối tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân.
Đảm bảo khai thác tối đa tiềm năng của đất nước, nhất là đối với những nước chưa qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa với cơ sở vật chất kỹ thuật lạc hậu chậm phát triển, nguồn lực còn rất dồi dào. Sử dụng ngày càng nhiều lợi thế tuyệt đối và lợi thế so sánh giữa các nước, các vùng và các khu vực. Vai trò này gắn liền với việc hình thành “cơ cấu kinh tế mở”. Ở góc độ vĩ mô, chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành phải gắn với việc xây dựng chiến lược hướng mạnh về xuất khẩu, nhập khẩu thay thế những mặt hàng trong nước sản xuất không hiệu quả; gắn với sự phân công lao động và thương mại quốc tế.
Phản ánh được xu hướng phát triển của cách mạng khoa học công nghệ, xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa hội nhập kinh tế quốc tế. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành phải lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo kết quả cuối cùng của một cơ cấu kinh tế tối ưu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mối quan hệ giữa chuyển dịch cơ cấu kinh tế và phát triển kinh tế Cơ cấu kinh tế là cơ sở cho những nhân tố quyết định phúc lợi của nhân dân, cách thức thay đổi cơ cấu cho phù hợp với quá trình phát triển của nền kinh tế là một vấn đề quan trọng thu hút sự quan tâm nghiên cứu của các nhà kinh tế.
Bắt đầu bằng những thay đổi của cơ cấu phát sinh trong quá trình phát triển, sau đó đi sâu vào nghiên cứu nhiều khía cạnh khác của quá trình chuyển đổi cơ cấu có sự can thiệp của Nhà nước và Chính phủ. Cho tới nay, nhiều công trình nghiên cứu đã đưa ra bằng chứng chắc chắn là có những quy luật phản ánh phương thức thay đổi của cơ cấu kinh tế khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên. Sự phát triển các ngành kinh tế trong một nền kinh tế chứa đựng một cơ cấu kinh tế nhất định, và ngược lại, việc quyết định đầu tư tập trung các nguồn lực để phát triển mạnh một số ngành kinh tế trong toàn bộ nền kinh tế sẽ ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của nền kinh tế. Quyết định chọn ngành đúng để đầu tư nguồn lực sẽ tạo động lực để thúc đẩy nền kinh tế phát triển mạnh hơn và ngược lại, sẽ làm giảm tốc độ của nền kinh tế.
[21] Cơ sở giúp ta thấy được mối liên hệ giữa quá trình phát triển kinh tế và thay đổi cơ cấu là cách thức tính toán GDP theo các biến số kinh tế vĩ mô. Hàm sản xuất Y=ƒ(K, L, R, A) có thể được sử dụng để xem xét sự ảnh hưởng của một số yếu tố đối với một ngành, từ đó suy rộng ra đối với tổng sản phẩm quốc gia. Có thể nói các yếu tố ảnh hưởng đến sản lượng sản xuất cũng sẽ có ảnh hưởng đến cơ cấu kinh tế, từ đó ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong tổng thể nền kinh tế. Từ hàm sản xuất, có thể chuyển đổi thành hàm đo lường mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố đến tốc độ phát triển của sản lượng quốc dân như sau: [27] Gy = a + Wk.gl Trong đó: g: Tốc độ tăng của các số.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 14 W: Tỷ lệ của các yếu tố đầu vào trong tổng thu nhập quốc dân. y: Tổng thu nhập quốc dân. l: Tổng lao động tham gia. a: Biến số đo lường mức hiệu quả của hàm sản xuất từ việc tăng năng suất lao động và cải tiến công nghệ.
Trước hết, nếu xét về phía cung, chúng ta phải phân tích cơ cấu sản xuất được tính theo các ngành sản xuất. Ngoài các ngành có thể dễ quan sát như nông nghiệp, công nghiệp, hệ thống tài chính là ngành có tầm quan trọng đặc biệt trong cơ cấu của một nền kinh tế. Một số kết quả quan sát cho thấy rằng, khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên, thì tỷ trọng trong sản phẩm quốc dân của ngành nông nghiệp cũng giảm cùng với số lao động sử dụng và tỷ trọng của ngành công nghiệp, trong đó chủ yếu là ngành khai khoáng và ngành chế biến tăng lên cùng với số lao động sử dụng. [26] Đặc biệt ngành chế biến ban đầu có xu hướng tập trung vào sản xuất các mặt hàng tiêu dùng giản đơn như lương thực, thực phẩm và quần áo, sau này chuyển dần sang sản xuất các mặt hàng tư liệu sản xuất thuộc ngành công nghiệp nặng và sau cùng là các sản phẩm vi điện tử và các sản phẩm có công nghệ cao.
Vai trò của các ngành dịch vụ có xu hướng tăng lên tương đối rõ rệt. Do kết quả mở rộng của nền kinh tế quốc dân khi quá trình phát triển diễn ra nên sự phụ thuộc vào ngoại thương giảm dần cùng với tỷ trọng của sản phẩm khai thác trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Một điều đáng quan tâm nữa là quá trình tăng trưởng có liên hệ chặt chẽ với sự đa dạng hóa sản xuất. Mặt hàng chế biến và dịch vụ ngày càng đa dạng hơn sẽ có tác dụng mở rộng cơ cấu sản xuất mà trước đây chủ yếu là nông nghiệp.
Trình độ chuyên môn hóa trong sản xuất và phân phối sẽ tăng lên khi nhu cầu trong nền kinh tế trở nên đa dạng hơn. Tương tự như vậy trong nội bộ các ngành sản xuất. Vì thế, trong nội bộ khu vực kinh tế nông thôn, các nghề phụ, phi nông nghiệp cũng sẽ trở thành các nguồn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 thu nhập và công ăn việc làm ngày càng quan trọng hơn so với thu nhập trực tiếp từ nông nghiệp nghĩa là khu vực không chính thức trong nền kinh tế sẽ giảm đi. Tóm lại, quá trình phát triển tăng trưởng kinh tế của một quốc gia thường được xem xét như một quá trình làm thay đổi thu nhập bình quân đầu người.
Mặc dù có nhiều thay đổi trong quan niệm về phát triển và tăng trưởng nhưng chỉ tiêu trên vẫn được coi trọng và làm thước đo cho sự phát triển về kinh tế. Một xu hướng mang tính quy luật là cùng với sự phát triển của nền kinh tế, cũng diễn ra một quá trình làm thay đổi về cơ cấu kinh tế tức là một sự thay đổi tương đối về vai trò mức đóng góp, tốc độ phát triển của từng thành phần, từng yếu tố riêng về cấu thành nên toàn bộ nền kinh tế. Một trong những cơ cấu kinh tế được quan tâm và nghiên cứu nhiều nhất trong mối liên hệ với quá trình tăng trưởng và phát triển nền kinh tế là cơ cấu ngành. Cơ cấu đó về phần mình lại được thể hiện trong quá trình sản xuất tiêu dùng và ngoại thương.
Mối quan hệ giữa cơ cấu và sự phát triển kinh tế có vai trò rất quan trọng vì gắn với nó là cả một động thái về sự phân bổ các nguồn lực hạn hẹp của nền kinh tế một cách tối ưu trong những thời điểm nhất định cho các ngành sản xuất khác nhau. Cơ cấu ngành trong quan hệ ngoại thương cũng thể hiện lợi thế tương đối và khả năng cạnh tranh của một quốc gia trong toàn cảnh nền kinh tế thế giới có biến động. Quá trình chuyển dịch cơ cấu là một quá trình tất yếu gắn với sự phát triển kinh tế. Đồng thời nhịp độ phát triển, tính bền vững của quá trình tăng trưởng lại phụ thuộc vào khả năng chuyển dịch cơ cấu linh hoạt, phù hợp với những điều kiện bên ngoài và các lợi thế tương đối của một nền kinh tế.
Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Thị trường và trình độ phát triển của kinh tế thị trường: Sự ra đời và phát triển các mô hình kinh tế mà nhân loại đã trải qua đến nay khẳng định: kinh tế thị trường có tác động to lớn đến sự phát triển khoa học công nghệ, đối với sự phát triển cơ cấu ngành, vùng kinh tế, việc tăng năng suất lao động xã hội, việc phát triển lực lượng sản xuất. Những tác động này đòi hỏi sự đổi mới và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.