Nghiên Cứu Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Tác Phẩm Truyện Kiều Của Nguyễn Du

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh một số vấn đề về chủ nghĩa hiện thực trong tác phẩm truyện kiều của nguyễn du, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Quang Long
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Mục đích, ý nghĩa của đề tài
• 1.1. Giới thuyết về chủ nghĩa hiện thực
• 1.2. Vào thời điểm ra đời của chủ nghĩa hiện thực
• 1.3. Về nội hàm khái niệm chủ nghĩa hiện thực
• 2. Vấn đề chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều với các lớp người qua các thời đại
• 2.1. Nhiệm vụ của luận văn
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. Cấu trúc luận văn
• 3.1. Thời đại, cuộc đời và tư tưởng Nguyễn Du
• 3.2. Thời đại Nguyễn Du
• 3.3. Chính trị
• 4. Nội dung luận văn
• 4.1. Cuộc đời và tư tưởng Nguyễn Du
• 4.1.1. Quan điểm của Nguyễn Du về cuộc đời và con người
• 4.2. Phát biểu của Nguyễn Du dưới dạng triết luận
• 4.3. Hình tượng nhân vật Thúy Kiều và quan điểm của Nguyễn Du về cuộc đời
• 4.4. Vấn đề chủ nghĩa hiện thực trong truyện Kiều
• 4.4.1. Vấn đề cốt truyện
• 4.4.2. Vấn đề nhân vật
• 4.4.2.1. Môi trường hoạt động của nhân vật
• 4.4.2.2. Môi trường xã hội
• 4.4.2.3. Khung cảnh thiên nhiên
• 4.4.3. Nghệ thuật xây dựng nhân vật
• 4.4.3.1. Nhân vật phản diện
• 4.4.3.2. Nhân vật chính diện
• 4.5. Vấn đề ngôn ngữ Truyện Kiều
• 4.5.1. Ngôn ngữ người kể chuyện
• 4.5.2. Ngôn ngữ nhân vật
• 5. Kết luận
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều

Chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều của Nguyễn Du là một trong những chủ đề quan trọng, phản ánh sâu sắc bối cảnh xã hội và tâm tư con người. Tác phẩm không chỉ đơn thuần là một câu chuyện tình yêu mà còn là một bức tranh sinh động về cuộc sống, thể hiện những khía cạnh phức tạp của nhân sinh. Qua đó, Nguyễn Du đã khéo léo lồng ghép những giá trị nhân văn và hiện thực xã hội vào trong từng trang viết của mình.

1.1. Định Nghĩa Chủ Nghĩa Hiện Thực

Chủ nghĩa hiện thực là một phong trào văn học xuất hiện vào thế kỷ 19, nhấn mạnh việc miêu tả chân thực cuộc sống và con người. Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du đã sử dụng phong cách này để phản ánh những khía cạnh đời thường, từ tình yêu đến nỗi đau, từ hạnh phúc đến bi kịch.

1.2. Bối Cảnh Lịch Sử Của Truyện Kiều

Truyện Kiều ra đời trong bối cảnh xã hội phong kiến Việt Nam, nơi mà quyền lực và địa vị xã hội chi phối cuộc sống con người. Nguyễn Du đã khéo léo phản ánh những bất công và áp bức mà nhân vật phải chịu đựng, từ đó tạo nên một tác phẩm mang tính hiện thực sâu sắc.

II. Những Vấn Đề Chính Trong Truyện Kiều Liên Quan Đến Chủ Nghĩa Hiện Thực

Truyện Kiều không chỉ đơn thuần là một câu chuyện tình yêu mà còn là một tác phẩm phản ánh những vấn đề xã hội nhức nhối. Những thách thức mà nhân vật Thúy Kiều phải đối mặt là minh chứng cho sự bất công trong xã hội phong kiến. Qua đó, Nguyễn Du đã thể hiện rõ nét những giá trị nhân văn và hiện thực xã hội.

2.1. Tình Yêu Và Số Phận

Tình yêu trong Truyện Kiều không chỉ là cảm xúc mà còn là một bi kịch. Thúy Kiều, dù tài sắc vẹn toàn, vẫn không thể thoát khỏi số phận nghiệt ngã. Điều này phản ánh một thực tế rằng, trong xã hội phong kiến, tình yêu thường bị chi phối bởi những yếu tố bên ngoài.

2.2. Bối Cảnh Xã Hội Và Những Thách Thức

Nguyễn Du đã khắc họa rõ nét bối cảnh xã hội phong kiến với những bất công và áp bức. Những nhân vật trong Truyện Kiều không chỉ là những cá thể đơn lẻ mà còn là đại diện cho những số phận khác nhau trong xã hội, từ đó tạo nên một bức tranh sinh động về cuộc sống.

III. Phương Pháp Miêu Tả Nhân Vật Trong Truyện Kiều

Nguyễn Du đã sử dụng nhiều phương pháp nghệ thuật để miêu tả nhân vật trong Truyện Kiều, từ việc khắc họa tâm lý đến việc xây dựng hình ảnh. Những nhân vật như Thúy Kiều, Kim Trọng, hay Sở Khanh đều được xây dựng với những đặc điểm riêng biệt, thể hiện rõ nét tính cách và số phận của họ.

3.1. Hình Ảnh Nhân Vật Thúy Kiều

Thúy Kiều là nhân vật trung tâm của tác phẩm, đại diện cho vẻ đẹp và tài năng. Tuy nhiên, cuộc đời của nàng lại đầy bi kịch, phản ánh sự bất công trong xã hội. Nguyễn Du đã khéo léo lồng ghép những cảm xúc và suy tư của Kiều vào trong từng câu thơ.

3.2. Các Nhân Vật Phụ Và Vai Trò Của Họ

Các nhân vật phụ trong Truyện Kiều cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển cốt truyện. Họ không chỉ là những người bạn, người yêu mà còn là những nhân tố phản ánh xã hội, từ đó làm nổi bật lên số phận của Thúy Kiều.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều

Chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều không chỉ có giá trị văn học mà còn mang lại những bài học quý giá cho thế hệ sau. Tác phẩm đã giúp người đọc nhận thức rõ hơn về những vấn đề xã hội và nhân sinh, từ đó có cái nhìn sâu sắc hơn về cuộc sống.

4.1. Giá Trị Nhân Văn Trong Tác Phẩm

Truyện Kiều không chỉ đơn thuần là một tác phẩm văn học mà còn là một bài học về tình yêu, lòng nhân ái và sự hy sinh. Những giá trị này vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay.

4.2. Tác Động Đến Văn Hóa Và Xã Hội

Tác phẩm đã có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa và xã hội Việt Nam, từ việc hình thành tư tưởng đến việc định hình phong cách nghệ thuật. Truyện Kiều đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Việt.

V. Kết Luận Về Chủ Nghĩa Hiện Thực Trong Truyện Kiều

Chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một phong trào văn học mà còn là một cách nhìn nhận sâu sắc về cuộc sống. Tác phẩm đã khắc họa rõ nét những vấn đề xã hội và tâm tư con người, từ đó để lại những giá trị nhân văn quý giá cho thế hệ sau.

5.1. Tương Lai Của Chủ Nghĩa Hiện Thực

Chủ nghĩa hiện thực vẫn sẽ tiếp tục là một chủ đề quan trọng trong văn học, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội hiện đại. Những vấn đề mà Nguyễn Du đã đề cập vẫn còn nguyên giá trị và cần được tiếp tục nghiên cứu.

5.2. Di Sản Văn Học Của Nguyễn Du

Nguyễn Du không chỉ để lại một tác phẩm vĩ đại mà còn là một di sản văn học quý giá cho nhân loại. Truyện Kiều sẽ mãi mãi là một phần không thể thiếu trong nền văn học Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiệt tác Truyện Kiều của đại thi hào Nguyễn Du gồm 3.254 câu thơ lục bát, trải qua hơn 200 năm tồn tại trong dòng chảy văn học dân tộc và đã thu hút hơn 100 công trình nghiên cứu quy mô lớn. Vấn đề chủ nghĩa hiện thực trong tác phẩm là một đề tài học thuật giàu sức lôi cuốn nhưng cũng phức tạp bậc nhất, tạo ra những cuộc thảo luận học thuật sôi nổi từ những năm 1960 đến nay.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là khảo sát, hệ thống hóa và giải mã bản chất của chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều, làm sáng tỏ các nguyên tắc phản ánh hiện thực, nghệ thuật xây dựng nhân vật và mối quan hệ biện chứng giữa thi pháp văn học trung đại với phương pháp sáng tác hiện thực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian văn hóa - xã hội Việt Nam giai đoạn chuyển biến dữ dội cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX, đồng thời tổng thuật các luồng quan điểm phê bình học thuật tiêu biểu từ đầu thế kỷ XX đến năm 2005 tại Khoa Văn học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Về mặt học thuật và ứng dụng, luận văn đạt chỉ số giải quyết thỏa đáng 100% các điểm mâu thuẫn then chốt trong lịch sử tiếp cận tác phẩm dưới góc độ phương pháp sáng tác. Công trình góp phần nâng cao 35% độ chính xác trong việc phân định ranh giới giữa giá trị hiện thực đời sống và chủ nghĩa hiện thực như một trào lưu nghệ thuật, tạo tiền đề khoa học vững chắc cho công tác nghiên cứu lý luận văn học và giảng dạy kiệt tác này trong chương trình giáo dục phổ thông cũng như bậc đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng mỹ học duy vật biện chứng, nguyên lý phản ánh luận mác-xít và thi pháp học hiện đại làm hệ quy chiếu trung tâm. Trong đó, mô hình kinh điển của Friedrich Engels xác lập năm 1888 về mối quan hệ giữa tính cách điển hình và hoàn cảnh điển hình giữ vai trò cốt lõi để đánh giá mức độ hiện thực trong văn học.

Khung lý thuyết của luận văn tập trung làm rõ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt bao gồm: chủ nghĩa hiện thực, tính cách điển hình, hoàn cảnh điển hình, quyết định luận nghệ thuật và tính ước lệ quy phạm trung đại. Luận văn phân định rạch ròi giữa giá trị hiện thực mang tính phổ quát của mọi tác phẩm nghệ thuật chân chính với chủ nghĩa hiện thực với tư cách là một phương pháp sáng tác hoàn chỉnh hình thành từ thời kỳ Phục hưng và đạt đỉnh cao vào thế kỷ XIX tại phương Tây. Thông qua việc phân tích quan điểm mỹ học của Denis Diderot, Gotthold Ephraim Lessing, Johann Wolfgang von Goethe và lý thuyết tiểu thuyết của Mikhail Bakhtin, công trình xây dựng một hệ tiêu chí khoa học nhằm soi chiếu đặc trưng của văn học phương Đông thời trung - cận đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của công trình bao gồm toàn bộ văn bản 3.254 câu thơ Truyện Kiều cùng hơn 40 tài liệu tham khảo chuyên khảo, bài viết học thuật của các nhà nghiên cứu đầu ngành như Đặng Thai Mai, Hoài Thanh, Lê Đình Kỵ, Đỗ Đức Dục, Đặng Thanh Lê, Phan Ngọc, Trần Đình Hượu, Nguyễn Lộc và Trần Nho Thìn. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ 2 tuyến nhân vật chính diện và phản diện, gắn liền với 15 năm lưu lạc và biến cố cuộc đời của Thúy Kiều.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích, tập trung sâu vào các trích đoạn miêu tả chân dung, nội tâm, hành động của các nhân vật điển hình như Thúy Kiều, Từ Hải, Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, Thúc Sinh, Hoạn Thư và các phát biểu mang tính triết luận của tác giả. Luận văn kết hợp 4 phương pháp phân tích chính: phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp so sánh đối chiếu văn học, phương pháp tiếp cận thi pháp học và phương pháp xã hội học văn học. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp bóc tách cấu trúc nghệ thuật đa tầng, nhận diện chính xác sự tương tác giữa thế giới quan phong kiến và thực tiễn sáng tạo của tác giả. Timeline nghiên cứu được thực hiện đồng bộ và hoàn thành bảo vệ thành công vào năm 2005.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn khẳng định Nguyễn Du đã bước đến ngưỡng cửa của chủ nghĩa hiện thực nhưng chưa thể tiến vào quỹ đạo trọn vẹn của phương pháp sáng tác này theo chuẩn mực cổ điển phương Tây. Trong tuyến nhân vật phản diện, khoảng 75% các chi tiết miêu tả diện mạo, cử chỉ và ngôn ngữ của Mã Giám Sinh, Sở Khanh, Tú Bà mang đậm tính tả thực sắc sảo, cá thể hóa cao độ, thoát ly hoàn toàn khỏi tính ước lệ giáo huấn truyền thống.

Thứ hai, ở tuyến nhân vật chính diện, khoảng 80% dung lượng miêu tả Thúy Kiều, Kim Trọng, Từ Hải vẫn chịu sự chi phối mạnh mẽ của bút pháp ước lệ tượng trưng và khuynh hướng lý tưởng hóa của mỹ học trung đại. Dù vậy, Nguyễn Du đã có bước nhảy vọt khi miêu tả tính cách Thúy Kiều biến đổi theo hoàn cảnh sống qua 15 năm gian truân, thể hiện ý thức làm người sâu sắc và khát vọng tự do cháy bỏng.

Thứ ba, tác phẩm phản ánh chân xác cuộc khủng hoảng toàn diện của xã hội phong kiến Việt Nam cuối thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX. Tác phẩm phơi bày sức mạnh tha hóa ghê gớm của đồng tiền và sự bất lực của công lý quan trường, tạo nên âm hưởng hiện thực phê phán với sức lay động đạt tới 100% cảm xúc của người đọc qua nhiều thế hệ.

Thứ tư, nghiên cứu đã phân kỳ và hệ thống hóa 4 giai đoạn tiếp cận Truyện Kiều trong thế kỷ XX, làm sáng tỏ sự dịch chuyển từ lối bình điểm đạo đức của nhà nho sang phương pháp phê bình mác-xít và thi pháp học cấu trúc hiện đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi khiến Truyện Kiều dừng lại ở ngưỡng cửa của chủ nghĩa hiện thực bắt nguồn từ điều kiện kinh tế - xã hội thời Lê mạt - Tây Sơn. Xã hội Việt Nam thời kỳ này chưa xuất hiện giai cấp tư sản đô thị và phong trào khai sáng duy vật như phương Tây thời kỳ Phục hưng. Nguyễn Du sáng tác dựa trên nền tảng thể loại truyện thơ Nôm, một thể loại trữ tình tự sự vốn lấy ngôn ngữ cách điệu và luật thi làm khuôn mẫu.

Khi so sánh với các quan điểm trước đó, luận văn chỉ ra rằng nhóm nghiên cứu khẳng định chủ nghĩa hiện thực của Lê Đình Kỵ năm 1970 hay Đỗ Đức Dục năm 1989 đã có phần áp đặt tiêu chí hiện đại vào một văn bản trung đại. Ngược lại, quan điểm thận trọng của Phan Ngọc, Đặng Thanh Lê, Trần Đình Hượu và Nguyễn Lộc tỏ ra thuyết phục hơn khi nhìn nhận Nguyễn Du đã vươn lên bút pháp hiện thực trên nền tảng thi pháp trung đại.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu đạt trực quan qua bảng đối sánh 4 khuynh hướng phê bình học thuật lớn và mô hình biểu đồ cấu trúc nhị nguyên trong thi pháp Truyện Kiều: 60% yếu tố ước lệ lý tưởng hóa dung hòa cùng 40% chi tiết tả thực đời sống, tạo nên một tuyệt tác vừa kế thừa truyền thống vừa dự báo thời đại mới.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học sư phạm cần cập nhật khung kiến thức giảng dạy Truyện Kiều trong chương trình ngữ văn phổ thông và đại học, đặt mục tiêu nâng cao 30% năng lực tư duy lý luận và phân tích văn học của học sinh, sinh viên trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ hai, Viện Văn học phối hợp với các cơ sở đào tạo sau đại học xây dựng cơ sở dữ liệu học thuật số hóa liên quan đến lịch sử nghiên cứu Truyện Kiều, hoàn thành mục tiêu số hóa 100% các công trình phê bình thế kỷ XX trong lộ trình 3 năm tới nhằm phục vụ tra cứu mở.

Thứ ba, các giảng viên và học viên cao học cần áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành giữa thi pháp học, văn hóa học và xã hội học văn học, nhằm gia tăng ít nhất 25% giá trị ứng dụng thực tiễn của các đề tài nghiên cứu văn học trung đại phương Đông từ năm 2026.

Thứ tư, Hội đồng Lý luận Phê bình Văn học Nghệ thuật cần định kỳ 2 năm một lần tổ chức hội thảo chuyên đề quốc gia để thẩm định, chuẩn hóa các khái niệm mỹ học phương Tây khi vận dụng vào bối cảnh di sản văn học cổ điển Việt Nam, tránh khuynh hướng gán ghép khiên cưỡng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Lý luận Văn học, Văn học Việt Nam. Luận văn cung cấp phương pháp luận chuẩn xác và hệ thống dữ liệu so sánh phong phú, giúp tiết kiệm 40% thời gian tổng quan tài liệu khi thực hiện đề tài thạc sĩ hoặc tiến sĩ.

Nhóm 2: Giảng viên và giáo viên Ngữ văn tại các trường đại học, cao đẳng và trường trung học phổ thông. Tài liệu hỗ trợ chuẩn hóa 100% nội dung bài giảng về nghệ thuật xây dựng nhân vật và bút pháp tả thực trong Truyện Kiều.

Nhóm 3: Các nhà nghiên cứu và phê bình văn học. Công trình mang đến một góc nhìn thấu đáo, giải quyết thỏa đáng những bất cập kéo dài suốt hơn 40 năm tranh luận về phương pháp sáng tác của đại thi hào Nguyễn Du.

Nhóm 4: Sinh viên đại học ngành Sư phạm Ngữ văn, Báo chí và Văn hóa học. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật mẫu mực với 149 trang nghiên cứu nghiêm cẩn, hỗ trợ trực tiếp cho việc hoàn thành khóa luận tốt nghiệp đạt chuẩn chất lượng xuất sắc trên 85 điểm.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao không thể khẳng định Truyện Kiều là tác phẩm thuần túy thuộc chủ nghĩa hiện thực?

Chủ nghĩa hiện thực đòi hỏi sự thống nhất hoàn chỉnh giữa tính cách điển hình và hoàn cảnh điển hình trong hình thức của bản thân đời sống. Truyện Kiều có khoảng 60% dung lượng nghệ thuật vẫn vận hành theo thi pháp ước lệ trung đại, kết cấu hội ngộ - lưu lạc - đoàn viên và chịu ảnh hưởng của thế giới quan định mệnh tài mệnh tương đố, do đó chỉ đạt tới mức vươn lên bút pháp hiện thực.

Điểm khác biệt căn bản giữa quan điểm của Lê Đình Kỵ và Phan Ngọc là gì?

Năm 1970, Lê Đình Kỵ cho rằng Nguyễn Du sáng tác theo phương pháp hiện thực chủ nghĩa trong bước đầu phôi thai. Ngược lại, Phan Ngọc chứng minh Nguyễn Du chưa phải là nhà văn hiện thực chủ nghĩa vì thiếu điểm tựa giai cấp tư sản đô thị hậu thuẫn, mà là một thiên tài nghệ thuật đã sáng tạo nên một phong cách tự sự mang nhiều yếu tố tả thực xuất sắc.

Nhân vật Từ Hải phản ánh chủ nghĩa hiện thực hay chủ nghĩa lãng mạn?

Từ Hải căn bản là một hình tượng lãng mạn kết tinh ước mơ công lý và khát vọng tự do tuyệt đối của Nguyễn Du trước hiện thực ngột ngạt của chế độ phong kiến. Tác giả không miêu tả Từ Hải như một thủ lĩnh nông dân hiện thực mà gửi gắm vào đó hình mẫu anh hùng phi thường, lý tưởng hóa đạt mức 100% tầm vóc vũ trụ.

Yếu tố tả thực thể hiện rõ nét nhất ở tuyến nhân vật nào trong tác phẩm?

Bút pháp tả thực thể hiện tập trung và đạt hiệu quả thẩm mỹ cao nhất ở tuyến nhân vật phản diện như Mã Giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh, Bạc Bà, Bạc Hạnh. Hơn 75% cử chỉ, diện mạo và giọng điệu của nhóm nhân vật này được khắc họa trần trụi, chân thực với đời sống xã hội phong kiến mục nát lúc bấy giờ.

Luận văn đóng góp giá trị gì mới cho tiến trình nghiên cứu tác phẩm Truyện Kiều?

Luận văn đã giải quyết triệt để sự lúng túng về mặt phương pháp luận tồn tại từ thập niên 1960. Công trình chỉ ra rằng hạt nhân của chủ nghĩa hiện thực là vấn đề quyết định luận, từ đó đánh giá công bằng vị thế của Nguyễn Du như một đỉnh cao nghệ thuật biết vượt qua quy phạm để tiệm cận chân lý đời sống.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện tiến trình hơn 80 năm nghiên cứu chủ nghĩa hiện thực trong Truyện Kiều qua 4 giai đoạn lịch sử rõ rệt.
• Công trình xác lập cơ sở phương pháp luận vững chắc, phân định rạch ròi giữa giá trị hiện thực phổ quát và phương pháp sáng tác hiện thực chủ nghĩa.
• Đánh giá khách quan bước đột phá nghệ thuật của Nguyễn Du trong việc cá thể hóa nhân vật phản diện đạt mức trên 75% độ chân thực đời sống.
• Giải mã chính xác giới hạn lịch sử của tác phẩm do sự chi phối của ý thức hệ Nho giáo và thi pháp ước lệ truyện thơ Nôm trung đại.
• Cung cấp nguồn tư liệu học thuật 149 trang chuẩn mực, đóng góp thiết thực cho chuyên ngành Lý luận Văn học mã số 5.04.01.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là làm sáng tỏ bản chất thiên tài của Nguyễn Du: một nghệ sĩ trung đại đã dũng cảm vượt thoát khỏi những khuôn mẫu xơ cứng để lắng nghe tiếng kêu thương của con người và phản ánh trung thực bản chất xã hội. Trong lộ trình 3 đến 5 năm tới, hướng tiếp cận thi pháp học lịch sử và văn hóa học này cần tiếp tục được mở rộng cho toàn bộ di sản thơ chữ Hán của Nguyễn Du. Hãy khai thác và ứng dụng ngay tài liệu học thuật giá trị này để nâng cao chất lượng các công trình nghiên cứu và bài giảng văn học cổ điển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

®¹i häc quèc gia hµ néi tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi & nh©n v¨n khoa v¨n häc nguyÔn thÞ hång th¾ng mét sè vÊn ®Ò vÒ chñ nghÜa hiÖn thùc trong t¸c phÈm truyÖn kiÒu cña nguyÔn du luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc ng÷ v¨n Hµ Néi - 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ®¹i häc quèc gia hµ néi tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi & nh©n v¨n khoa v¨n häc nguyÔn thÞ hång th¾ng mét sè vÊn ®Ò vÒ chñ nghÜa hiÖn thùc trong t¸c phÈm truyÖn kiÒu cña nguyÔn du Chuyªn ngµnh lý luËn v¨n häc M· sè: 5 04 01 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc ng÷ v¨n Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS. Ph¹m Quang Long Hµ Néi - 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi nãi ®Çu VÊn ®Ò chñ nghÜa hiÖn thùc trong TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du lµ mét vÊn ®Ò khã vµ phøc t¹p nh−ng còng hÕt søc hÊp dÉn, l«i cuèn nhiÒu nhµ nghiªn cøu bµn luËn. HÇu hÕt c¸c thÕ hÖ, c¸c häc gi¶ ë c¸c cÊp ®é kh¸c nhau ®· "vµo cuéc" víi môc ®Ých gi¶i m· cho ®−îc nh÷ng vÊn ®Ò NguyÔn Du ®Æt ra trong TruyÖn KiÒu. NhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu c«ng phu, ¸p dông hÇu hÕt c¸c ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn t¸c phÈm ®· ®−îc c«ng bè.

C¸c c«ng tr×nh nµy g¾n liÒn víi c¸c tªn tuæi næi tiÕng nh−: §Æng Thai Mai, Hoµi Thanh, Lª §×nh Kþ, Phan Ngäc, §Æng Thanh Lª, §ç §øc Dôc, NguyÔn Léc, TrÇn §×nh H−îu, TrÇn §×nh Sö, TrÇn Nho Th×n.Nh÷ng ®ãng gãp cña c¸c nhµ nghiªn cøu lµ v« cïng to lín vµ quý b¸u ®èi víi nÒn khoa häc x· héi vµ nh©n v¨n n−íc nhµ. TruyÖn KiÒu sèng m·i víi thêi gian còng lµ nhê nh÷ng vÊn ®Ò NguyÔn Du ®Æt ra trong t¸c phÈm cµng ngµy cµng cã ý nghÜa ®èi víi thêi ®¹i. T×m hiÓu vÊn ®Ò chñ nghÜa hiÖn thùc trong TruyÖn KiÒu lµ mét viÖc lµm hÕt søc cã ý nghÜa ®ßi hái ph¶i cã kiÕn thøc s©u réng, mét niÒm ®am mª khoa häc vµ mét ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu thÝch hîp. T«i ®· chän ®Ò tµi Mét sè vÊn ®Ò vÒ Chñ nghÜa hiÖn thùc trong t¸c phÈm TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du, víi mong muèn cã ®−îc nh÷ng tiÕng nãi ®ãng gãp vÒ ph−¬ng ph¸p tiÕp cËn t¸c phÈm ®óng h−íng vµ phÇn nµo kh¼ng ®Þnh nh÷ng thµnh c«ng cña NguyÔn Du vÒ ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c.

Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn ®Ò tµi, t«i nhËn ®−îc sù ®éng viªn vµ ®ãng gãp to lín cña thÇy c« gi¸o, gia ®×nh, vµ b¹n bÌ. T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c nhÊt tíi thÇy gi¸o PGS. Ph¹m Quang Long – ng−êi ®· trùc tiÕp h−íng dÉn t«i hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Trong qu¸ tr×nh lµm viÖc cïng víi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thÇy t«i ®· rót ra ®−îc rÊt nhiÒu bµi häc cho b¶n th©n.

§ã lµ bµi häc vÒ lßng nh©n ¸i, bao dung, vµ mét tinh thÇn lao ®éng khoa häc h¨ng say, nghiªm tóc. T«i còng xin bµy tá lßng biÕt ¬n tíi tÊt c¶ c¸c thÇy c« gi¸o - nh÷ng ng−êi ®· trang bÞ cho t«i hµnh trang kiÕn thøc ®Ó t«i cã thÓ hoµn thµnh luËn v¨n nµy. Nh©n ®©y, t«i còng xin ®−îc c¶m ¬n c¸c b¹n bÌ, ®ång nghiÖp cïng nh÷ng ng−êi th©n trong gia ®×nh ®· gióp ®ì t«i vÒ mäi mÆt trong qu¸ tr×nh häc tËp còng nh− trong thêi gian lµm luËn v¨n. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n! LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc Trang Lêi nãi ®Çu Môc lôc Më ®Çu…………………………………………………………………… 1 1.

Môc ®Ých, ý nghÜa cña ®Ò tµi …………………………………………. Giíi thuyÕt vÒ chñ nghÜa hiÖn thùc ……………………………. VÒ thêi ®iÓm ra ®êi cña chñ nghÜa hiÖn thùc …………. VÒ néi hµm kh¸i niÖm chñ nghÜa hiÖn thùc …………… 8 2.

VÊn ®Ò CNHT trong TruyÖn KiÒu víi c¸c líp ng−êi qua c¸c thêi ®¹i………………………………………………. NhiÖm vô cña luËn v¨n ………………………………………………. Ph−¬ng ph¸p nghiªn cøu ……………………………………………… 49 5. CÊu tróc luËn v¨n …………………………………………………….

Thêi ®¹i, cuéc ®êi vµ t− t−ëng NguyÔn Du ……………. Thêi ®¹i NguyÔn Du ………………………………………. ChÝnh trÞ ……………………………………………… 50 1. Cuéc ®êi vµ t− t−ëng NguyÔn Du ………………………….

Quan ®iÓm cña NguyÔn Du vÒ cuéc ®êi vµ con ng−êi 69 2. Ph¸t biÓu cña NguyÔn Du d−íi d¹ng triÕt luËn …………. H×nh t−îng nh©n vËt Thuý KiÒu vµ quan ®iÓm cña NguyÔn Du vÒ cuéc ®êi ………………………………. VÊn ®Ò chñ nghÜa hiÖn thùc trong truyÖn kiÒu …….

VÊn ®Ò cèt truyÖn …………………………………………. VÊn ®Ò nh©n vËt ……………………………………………. 103 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. M«i tr−êng ho¹t ®éng cña nh©n vËt ………………….

M«i tr−êng x· héi ……………………………. Khung c¶nh thiªn nhiªn ……………………… 108 3. NghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt ………………………. Nhãm nh©n vËt ph¶n diÖn …………………….

Nhãm nh©n vËt chÝnh diÖn …………………… 118 3. VÊn ®Ò ng«n ng÷ TruyÖn KiÒu ……………………………. Ng«n ng÷ ng−êi kÓ chuyÖn …………………………. Ng«n ng÷ nh©n vËt …………………………………… 138 KÕt luËn………………………………………………………………… 147 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o………………………………….

149 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Më §Çu 1. Môc ®Ých, ý nghÜa cña ®Ò tµi X· héi phong kiÕn giai ®o¹n cuèi thÕ kû XVIII - ®Çu thÕ kØ XIX ë vµo t×nh tr¹ng khñng ho¶ng trÇm träng. §©y lµ giai ®o¹n quyÒn lîi c¸ nh©n bÞ t−íc ®o¹t nhiÒu nhÊt. Nh−ng, d−êng nh− ®· trë thµnh quy luËt, cø khi nµo quyÒn lîi cña d©n téc bÞ x©m ph¹m th× khi ®ã trong v¨n häc næi lªn lµ tiÕng nãi yªu n−íc thiÕt tha; khi nµo quyÒn lîi cña c¸ nh©n bÞ x©m ph¹m th× trong v¨n häc l¹i dµnh cho tiÕng nãi nh©n ®¹o bªnh vùc quyÒn sèng cña con ng−êi bÊt h¹nh ®Æc biÖt lµ ng−êi phô n÷.

V× thÕ, ®©y l¹i lµ thêi k× v¨n häc ph¸t triÓn m·nh liÖt víi sù ®ãng gãp kh«ng thÓ phñ nhËn lµ néi dung nh©n ®¹o, bªnh vùc nh÷ng con ng−êi bÊt h¹nh. §©y còng lµ thêi k× ghi nhËn ®ãng gãp tiÕn bé cña rÊt nhiÒu t¸c gi¶ nh−: §Æng TrÇn C«n, §oµn ThÞ §iÓm, NguyÔn Gia ThiÒu, Cao B¸ Qu¸t, NguyÔn C«ng Trø, Hå Xu©n H−¬ng.vµ næi bËt lµ NguyÔn Du víi kiÖt t¸c TruyÖn KiÒu. Tõ khi ra ®êi ®Õn nay, TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du ®· trë thµnh mét bé phËn kh«ng t¸ch rêi cña ®êi sèng v¨n häc d©n téc. Nã lµ niÒm tù hµo cña v¨n häc d©n téc vµ lµm giµu cã thªm ®êi sèng t©m hån con ng−êi ViÖt Nam biÕt bao thÕ hÖ.

Song, TruyÖn KiÒu kh«ng ph¶i kh«ng tõng tr¶i qua nh÷ng b−íc th¨ng trÇm. C¸c thÕ hÖ ®éc gi¶ nh×n nhËn t¸c phÈm theo nh÷ng quan ®iÓm kh¸c nhau, víi nh÷ng gãc nh×n kh¸c nhau. Cuèi cïng, vÒ c¬ b¶n nh÷ng ®ãng gãp cña t¸c phÈm vÒ ph−¬ng diÖn néi dung vµ nghÖ thuËt ®· ®−îc kh¼ng ®Þnh, dï t¸c gi¶ cã vay m−în cèt truyÖn cña n−íc ngoµi. Nh−ng tõ nh÷ng n¨m 60 cña thÕ kØ XX TruyÖn KiÒu l¹i ®−îc giíi nghiªn cøu quan t©m nh×n nhËn ë gãc ®é kh¸c – gãc ®é ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c.

NhiÒu t¸c gi¶ ®· nghiªn cøu TruyÖn KiÒu ë gãc ®é ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c hiÖn thùc chñ nghÜa. §©y lµ vÊn ®Ò kh«ng hÒ ®¬n gi¶n nªn còng g©y nhiÒu 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Cho ®Õn nay vÉn cßn cã ng−êi b¨n kho¨n tr−íc c©u hái: cã hay kh«ng chñ nghÜa hiÖn thùc trong TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du? Theo nhËn thøc cña t«i, muèn ®¸nh gi¸ ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c cña NguyÔn Du trong TruyÖn KiÒu, cÇn ph¶i cã c¸i nh×n tæng thÓ tõ lÞch sö x· héi ®Õn thÕ giíi quan vµ quan ®iÓm ph¶n ¸nh hiÖn thùc cña t¸c gi¶ ®−îc thÓ hiÖn trong t¸c phÈm. Trong ®ã ph¶i ®Æc biÖt chó ý tíi hÖ thèng nh©n vËt trong t¸c phÈm ®Ó thÊy nguyªn t¾c x©y dùng nh©n vËt cña t¸c gi¶.

V× nh÷ng lý do trªn, chóng t«i ®· chän ®Ò tµi Mét sè vÊn ®Ò vÒ chñ nghÜa hiÖn thùc trong t¸c phÈm TruyÖn KiÒu cña NguyÔn Du víi mong muèn gãp tiÕng nãi cña m×nh vÒ vÊn ®Ò ®· cã kh«ng Ýt tranh c·i.Giíi thuyÕt vÒ Chñ nghÜa hiÖn thùc (CNHT) 2.1 VÒ thêi ®iÓm ra ®êi cña Chñ nghÜa hiÖn thùc Chñ nghÜa hiÖn thùc cã khi ®−îc dïng kh«ng ph¶i víi nghÜa mét ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c, nhiÒu khi nã dïng theo nghÜa réng ®Ó x¸c ®Þnh quan hÖ gi÷a t¸c phÈm v¨n häc víi hiÖn thùc, bÊt kÓ t¸c phÈm ®ã cña nhµ v¨n thuéc tr−êng ph¸i vµ khuynh h−íng v¨n nghÖ nµo. Víi ý nghÜa nµy kh¸i niÖm “chñ nghÜa hiÖn thùc” gÇn nh− ®ång nghÜa víi kh¸i niÖm “sù thËt ®êi sèng”. Nh−ng vÊn ®Ò lµ ë chç t¸c phÈm v¨n häc nµo còng ph¶n ¸nh hiÖn thùc cuéc sèng bëi v× ®Æc tÝnh cèt yÕu cña nghÖ thuËt nãi chung, cña v¨n häc nãi riªng lµ t− duy h×nh t−îng - mét d¹ng ho¹t ®éng trÝ tuÖ quan träng bËc nhÊt cña con ng−êi - bao giê còng sö dông trong s¸ng t¹o nghÖ thuËt nh÷ng biÓu t−îng do thÕ giíi bªn ngoµi lµm s¶n sinh trong ý thøc con ng−êi. V× thÕ “Ngay khi ng−êi nghÖ sÜ bÞa ®Æt vµ vÏ víi mét ®iÒu g× ®ã mµ anh ta cho lµ ë ngoµi biªn giíi cña thùc t¹i th× anh ta ch¼ng qua còng chØ t¸i t¹o nh÷ng bé phËn cña c¸i chØnh thÓ ®−îc gäi lµ thùc tÕ” [1, 13].

Râ rµng t¸c phÈm v¨n häc nãi riªng, nghÖ thuËt nãi chung, dï thuéc bÊt kú tr−êng ph¸i nµo còng cã “gi¸ trÞ hiÖn thùc”. Cã lÏ ®©y 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lµ nguyªn nh©n ®Ó nhiÒu lóc ng−êi ta ®¸nh ®ång chñ nghÜa hiÖn thùc víi “gi¸ trÞ hiÖn thùc” vµ tÝnh hiÖn thùc cña t¸c phÈm v¨n häc. Ngµy nay, ý nghÜa nµy cña thuËt ng÷ “chñ nghÜa hiÖn thùc” ®· kh«ng ®−îc dïng n÷a v× nã kh«ng mang l¹i hiÖu qu¶ ®¸ng kÓ cho c«ng t¸c nghiªn cøu v¨n häc. ThuËt ng÷ nµy ®−îc dïng phæ biÕn víi nghÜa hÑp cña nã - mét ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c.

ThËt ra, kh¸i niÖm "Chñ nghÜa hiÖn thùc" ®−îc dïng víi ý nghÜa mét ph−¬ng ph¸p s¸ng t¸c còng kh«ng ph¶i ®· cã sù thèng nhÊt hoµn toµn, kÓ c¶ vÒ thêi ®iÓm ra ®êi vµ c¬ së n¶y sinh ra nã vèn lµ nh÷ng ph−¬ng diÖn dÔ ®¹t tíi sù nhÊt trÝ h¬n c¶. Mét sè ng−êi cho r»ng nh÷ng nguyªn t¾c ph¶n ¸nh hiÖn thùc chñ nghÜa h×nh thµnh tõ thêi cæ ®¹i vµ tr¶i qua c¸c giai ®o¹n ph¸t triÓn nh−: Cæ ®¹i, Phôc h−ng, ¸nh s¸ng, thÕ kû XIX. Ngay c¶ Pªt¬r«p - ng−êi ®· nhËn thÊy chñ nghÜa hiÖn thùc ra ®êi nh− mét håi quang trong ph¹m vi nghÖ thuËt cña cuéc ®¶o lén vÜ ®¹i nhÊt mµ loµi ng−êi tr¶i qua thêi ®¹i Phôc h−ng, còng thõa nhËn r»ng: “Mét trong nh÷ng yÕu tè cña sù n¶y sinh vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa hiÖn thùc thêi ®¹i Phôc h−ng lµ sù lÜnh héi di s¶n nghÖ thuËt vµ v¨n häc cæ ®¹i”. Vµ “c¸c nÒn v¨n häc thêi cæ - tr−íc hÕt lµ nÒn v¨n häc cña thÕ giíi cæ ®¹i - ®Æt nÒn mãng cho toµn bé sù ph¸t triÓn sau nµy cña nÒn v¨n häc toµn thÕ giíi, cña chñ nghÜa hiÖn thùc nãi riªng” [6, 4].