Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp

Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công… 271 trang · Đại học Quốc gia Hà Nội · 2020.

• Tác giả: Phạm Duy Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Văn Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Khoa học và Công nghệ
• Đề tài: Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC BẢNG/HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu của Luận án
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu
• Cách tiếp cận
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa (đóng góp) của Luận án
• Cấu trúc của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1. Mối quan hệ giữa đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ
• 1.1.1. Các công trình khoa học đã công bố ở ngoài nước
• 1.1.2. Các công trình khoa học đã công bố ở trong nước
• 1.2. Mối quan hệ giữa chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm và thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
• 1.2.1. Các công trình khoa học đã công bố ở nước ngoài
• 1.2.2. Các công trình khoa học đã công bố ở trong nước
• 1.3. Nhận xét các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài Luận án
• 1.3.1. Những vấn đề mà các công trình khoa học đã công bố đã đề cập
• 1.3.2. Những vấn đề mà các công trình khoa học đã công bố chưa đề cập
• 1.3.3. Những vấn đề mà Luận án cần tập trung nghiên cứu giải quyết
• 1.3.4. Về cơ sở thực tiễn
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG DOANH NGHIỆP CƠ KHÍ CHẾ TẠO
• 2.1. Cơ sở lý luận về đổi mới công nghệ
• 2.1.1. Khái niệm đổi mới
• 2.1.2. Khái niệm đổi mới công nghệ
• 2.1.3. Các yếu tố tác động đến hoạt động đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
• 2.1.4. Tổng quan ngành cơ khí chế tạo và doanh nghiệp cơ khí chế tạo
• 2.2. Cơ sở lý luận về đầu tư mạo hiểm
• 2.2.1. Khái niệm đầu tư mạo hiểm
• 2.2.2. Các đặc tính của vốn đầu tư mạo hiểm
• 2.2.3. Khái niệm quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.2.4. Đặc điểm quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.2.5. Vai trò của quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.2.6. Các yếu tố tác động việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.2.7. Các loại quỹ đầu tư mạo hiểm
• 2.3. Quan hệ giữa đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ
• 2.3.1. Mối quan hệ giữa phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm và thúc đẩy đổi mới công nghệ
• 2.3.1.1. Các quan điểm đồng nhất
• 2.3.1.2. Các quan điểm bổ sung
• 2.3.1.3. Các quan điểm trái chiều
• 2.3.2. Mô hình liên doanh phù hợp giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí chế tạo đổi mới công nghệ ở Việt Nam
• 2.4. Chính sách phát triển đầu tư mạo hiểm
• 2.4.1. Khái niệm chính sách
• 2.4.2. Đặc điểm của chính sách
• 2.4.3. Cấu trúc của chính sách
• 2.4.4. Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
• 2.5. Các lý thuyết liên quan chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
• 2.5.1. Lý thuyết cung cầu
• 2.5.2. Lý thuyết hệ thống
• 2.5.3. Lý thuyết phân tích chính sách
• 2.5.4. Lý thuyết hoạch định chính sách
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA NGÀNH CƠ KHÍ CHẾ TẠO TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Đánh giá chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.1.1. Đánh giá nội dung các văn bản pháp quy liên quan chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.1.2. Kết quả đánh giá nội dung các văn bản pháp quy liên quan chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.1.3. Đánh giá việc thực hiện chính sách
• 3.1.4. Đánh giá tác động của chính sách
• 3.2. Đánh giá chính sách thúc đẩy đổi mới công nghệ tại Việt Nam
• 3.2.1. Đánh giá nội dung các văn bản pháp quy liên quan chính sách đổi mới công nghệ
• 3.2.2. Kết quả đánh giá các văn bản pháp quy liên quan chính sách đổi mới công nghệ tại Việt Nam
• 3.3. Thực trạng hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.3.1. IDG Ventures Vietnam
• 3.3.2. Vietnam Silicon Valley
• 3.3.3. Đánh giá thực trạng hoạt động của quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 3.4. Đặc trưng đổi mới công nghệ và nhu cầu vốn đổi mới công nghệ
• 3.4.1. Rủi ro thị trường
• 3.4.2. Rủi ro thanh khoản
• 3.4.3. Rủi ro tập trung
• 3.4.4. Rủi ro tín dụng
• 3.4.5. Rủi ro tái đầu tư
• 3.4.6. Rủi ro lạm phát
• 3.4.7. Rủi ro thời gian
• 3.4.8. Rủi ro tuổi thọ
• 3.4.9. Rủi ro đầu tư nước ngoài
• 3.5. Thực trạng hoạt động đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.5.1. Hoạt động đổi mới công nghệ
• 3.5.2. Đổi mới công nghệ trong ngành cơ khí chế tạo tại Việt Nam
• 3.5.3. Đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo thành phố Hồ Chí Minh
• 3.5.4. Đánh giá hoạt động đổi mới công nghệ trong ngành cơ khí chế tạo Việt Nam
• 3.6. Đánh giá mối quan hệ giữa chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm đến hoạt động đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại Việt Nam hiện nay
• 3.6.1. Quy trình nghiên cứu của Luận án
• 3.6.2. Vấn đề và mục tiêu nghiên cứu
• 3.6.3. Kết quả các nghiên cứu trước
• 3.6.4. Phỏng vấn sâu các đơn vị liên quan
• 3.6.5. Xây dựng bảng hỏi
• 3.6.6. Khảo sát sơ bộ & điều chỉnh
• 3.6.7. Khảo sát chính thức
• 3.6.8. Xử lý kết quả khảo sát
• 3.6.9. Thảo luận và kiểm định giả thuyết
• 3.7. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM NHẰM THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI CÔNG NGHỆ TRONG DOANH NGHIỆP NGÀNH CƠ KHÍ CHẾ TẠO
• 4.1. Bối cảnh trong và ngoài nước thúc đẩy hình thành chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam
• 4.2. Các yếu tố trong khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp
• 4.2.1. Nâng cao năng lực đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp
• 4.2.2. Điều kiện được đầu tư mạo hiểm
• 4.2.3. Quy chế quỹ đầu tư mạo hiểm
• 4.2.4. Phát triển cơ sở hạ tầng
• 4.2.5. Phát triển các loại quỹ đầu tư mạo hiểm
• 4.2.6. Hỗ trợ của chính phủ
• 4.3. Tiểu kết chương 4
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: CÂU HỎI PHỎNG VẤN SÂU
• PHỤ LỤC 2: BẢNG KHẢO SÁT DOANH NGHIỆP
• PHỤ LỤC 3: KẾT QUẢ PHỎNG VẤN SÂU
• Kết quả phỏng vấn sâu các đơn vị quản lý nhà nước liên quan
• Kết quả phỏng vấn sâu doanh nghiệp cơ khí chế tạo đổi mới công nghệ
• Kết quả phỏng vấn sâu các quỹ đầu tư mạo hiểm
• PHỤ LỤC 4: PHƯƠNG PHÁP LẤY MẪU
• PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG
• PHỤ LỤC 6: TỔNG QUAN CÁC YẾU TỐ KHUNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP

Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP.HCM đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp cơ khí. Quỹ đầu tư mạo hiểm không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc phát triển công nghệ tiên tiến. Điều này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành cơ khí tại thành phố.

1.1. Khái niệm và vai trò của quỹ đầu tư mạo hiểm

Quỹ đầu tư mạo hiểm là nguồn vốn quan trọng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và đổi mới công nghệ. Chúng cung cấp không chỉ tài chính mà còn kinh nghiệm quản lý và mạng lưới kết nối, giúp doanh nghiệp phát triển bền vững.

1.2. Tình hình hiện tại của quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP.HCM

Hiện nay, TP.HCM có nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc thu hút vốn đầu tư. Các doanh nghiệp cơ khí cần cải thiện khả năng tiếp cận nguồn vốn này để đổi mới công nghệ hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm

Mặc dù quỹ đầu tư mạo hiểm có tiềm năng lớn, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc phát triển. Các doanh nghiệp cơ khí thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn này do thiếu tài sản thế chấp và kinh nghiệm quản lý.

2.1. Rào cản trong việc tiếp cận vốn đầu tư mạo hiểm

Nhiều doanh nghiệp cơ khí gặp khó khăn trong việc chứng minh khả năng sinh lời và tiềm năng phát triển, dẫn đến việc khó khăn trong việc thu hút quỹ đầu tư mạo hiểm.

2.2. Thiếu hụt thông tin và hỗ trợ từ chính phủ

Chính phủ cần cung cấp thông tin rõ ràng và hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc tiếp cận quỹ đầu tư mạo hiểm. Việc thiếu thông tin có thể làm giảm khả năng thu hút đầu tư.

III. Phương pháp phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm hiệu quả

Để phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm, cần có các phương pháp hiệu quả nhằm thu hút vốn và hỗ trợ doanh nghiệp. Các chính sách cần được thiết kế để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp cơ khí.

3.1. Tăng cường hợp tác giữa quỹ đầu tư và doanh nghiệp

Hợp tác chặt chẽ giữa quỹ đầu tư và doanh nghiệp sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và tăng cường khả năng đổi mới công nghệ. Các quỹ cần có các chương trình hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp.

3.2. Xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp bền vững

Một hệ sinh thái khởi nghiệp mạnh mẽ sẽ tạo ra môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp cơ khí phát triển. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức tài chính để xây dựng hệ sinh thái này.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quỹ đầu tư mạo hiểm trong doanh nghiệp cơ khí

Quỹ đầu tư mạo hiểm đã chứng minh được hiệu quả trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ tại các doanh nghiệp cơ khí. Nhiều doanh nghiệp đã thành công nhờ vào nguồn vốn và sự hỗ trợ từ các quỹ này.

4.1. Các doanh nghiệp tiêu biểu đã thành công nhờ quỹ đầu tư

Nhiều doanh nghiệp cơ khí tại TP.HCM đã áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực sản xuất nhờ vào sự hỗ trợ từ quỹ đầu tư mạo hiểm. Điều này đã giúp họ tăng trưởng doanh thu và mở rộng thị trường.

4.2. Kết quả nghiên cứu về tác động của quỹ đầu tư

Nghiên cứu cho thấy rằng các doanh nghiệp nhận được đầu tư từ quỹ mạo hiểm có tỷ lệ thành công cao hơn trong việc đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm mới.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của quỹ đầu tư mạo hiểm

Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP.HCM có tiềm năng lớn trong việc thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí. Tuy nhiên, cần có những cải cách để nâng cao hiệu quả hoạt động của các quỹ này.

5.1. Đề xuất cải cách chính sách hỗ trợ quỹ đầu tư

Cần có các chính sách hỗ trợ rõ ràng và cụ thể để thu hút quỹ đầu tư mạo hiểm vào Việt Nam, đặc biệt là trong lĩnh vực cơ khí chế tạo.

5.2. Tương lai của quỹ đầu tư mạo hiểm tại TP.HCM

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu đổi mới, quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển của ngành cơ khí tại TP.HCM.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ với đề tài "Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp (Nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại thành phố Hồ Chí Minh)" được nghiên cứu sinh Phạm Duy Hiếu thực hiện tại Khoa Khoa học quản lý, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Trần Văn Hải, hoàn thành vào tháng 10 năm 2020.

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong bối cảnh Việt Nam hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại như ATIGA, VJEPA, CPTPP, EVFTA và tiến trình ký kết RCEP, các doanh nghiệp trong nước phải đối mặt với môi trường cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Ngành cơ khí chế tạo giữ vai trò nền tảng sản xuất máy móc, trang thiết bị và chi phối sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế (từ phụ tùng ô tô, xe máy, linh kiện máy tính đến thiết bị nông nghiệp công nghệ cao, dệt may, da giày). Tuy nhiên, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí chế tạo chiếm trên 90% số lượng doanh nghiệp năm 2020 nhưng gặp rào cản lớn về tài sản thế chấp và kỹ năng quản lý, dẫn tới việc khó tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng truyền thống để tài trợ cho các hoạt động đổi mới công nghệ vốn tiềm ẩn rủi ro cao và chu kỳ hoàn vốn kéo dài. Khoảng trống thực tiễn và pháp lý cốt lõi được tác giả xác định là: tính đến năm 2020, Việt Nam chưa có một văn bản luật hoặc văn bản dưới luật chuyên biệt, hoàn chỉnh quy định về quỹ đầu tư mạo hiểm với đầy đủ các công cụ ưu đãi, hỗ trợ của chính phủ và hạ tầng kỹ thuật tương thích; các nội dung liên quan chỉ nằm rải rác, thiếu đồng bộ trong một số văn bản pháp quy về khoa học công nghệ hoặc hỗ trợ doanh nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định rõ:

• Mục tiêu tổng quát: Hình thành khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước về chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp;
  2. Nghiên cứu cơ sở khoa học về chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí chế tạo;
  3. Đánh giá thực trạng chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm và thực trạng đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành cơ khí chế tạo tại Việt Nam;
  4. Hình thành khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo;
  5. Đề xuất mô hình liên doanh phù hợp giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành cơ khí chế tạo.

Hệ thống câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu được đánh số chuẩn xác theo văn bản luận án:

• 5.1. Câu hỏi nghiên cứu chính: Khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp như thế nào để thu hút các nhà đầu tư mạo hiểm và các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo đổi mới công nghệ?
• 5.2. Câu hỏi nghiên cứu phụ: Mô hình liên doanh phù hợp giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo như thế nào?
• 5.3. Giả thuyết nghiên cứu chính: Để đảm bảo chính sách mang tính khả thi cao thì khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp phải bao gồm các yếu tố về lợi ích thúc đẩy sự đầu tư của các quỹ đầu tư mạo hiểm, phát triển các hoạt động đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo và đảm bảo các yêu cầu quản lý nhà nước.
• 5.4. Giả thuyết nghiên cứu phụ: Để đảm bảo sự liên kết và phát triển bền vững thì mô hình liên doanh giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo phải bao gồm các thành phần có lợi ích gắn bó lâu dài.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các yếu tố trong khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và phân tích dữ liệu thực tế giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2018 (cuộc khảo sát định lượng chính thức tiến hành từ đầu tháng 3 năm 2018 đến cuối tháng 6 năm 2018).
• Phạm vi không gian: Khảo sát các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và tham vấn cơ quan quản lý tại 7 tỉnh, thành phố phía Nam.
• Phạm vi nội dung: Giới hạn nghiên cứu chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm thúc đẩy đổi mới công nghệ cho các dự án có khả năng sinh lợi cao của các doanh nghiệp thuộc Tiểu mục 203 (Kỹ thuật cơ khí, chế tạo máy) thuộc Mục 2 (Khoa học kỹ thuật và công nghệ) theo Quyết định số 12/2008/QĐ-BKHCN ngày 04/9/2008 của Bộ Khoa học và Công nghệ; nghiên cứu chỉ viện dẫn việc áp dụng các văn bản pháp quy sẵn có mà không điều chỉnh trực tiếp các văn bản này.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã hệ thống hóa khối lượng lớn tài liệu học thuật trong và ngoài nước theo hai nhóm nội dung chính: mối quan hệ giữa đầu tư mạo hiểm với đổi mới công nghệ, và mối quan hệ giữa chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm với việc thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp.

Ở nhóm nghiên cứu quốc tế về mối quan hệ giữa đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ:

• Timmons, Jeffry và Bygrave, William D. đã khảo sát 1.501 khoản đầu tư giai đoạn 1967-1982 tại Hoa Kỳ, chứng minh các khoản đầu tư mạo hiểm vòng đầu vào các dự án "sáng tạo cao" tăng trưởng mạnh hơn các dự án thông thường, đồng thời sự kết hợp giữa vốn mạo hiểm và doanh nghiệp công nghệ nhỏ giúp đẩy nhanh thương mại hóa sáng chế.
• Báo cáo của OECD (từ thập niên 1990 đến năm 2020) xác nhận vai trò trọng yếu của vốn mạo hiểm đối với các doanh nghiệp công nghệ nhỏ và vừa mà hệ thống ngân hàng truyền thống từ chối tài trợ, đề xuất bốn trụ cột chính sách: tạo môi trường đầu tư, giảm rủi ro cho nhà đầu tư, tăng tính thanh khoản và phát triển tinh thần kinh doanh.
• Nghiên cứu của Ủy ban Châu Âu (EC, 2009) trên dữ liệu 21 quốc gia và 10 ngành sản xuất (1991-2005) khẳng định đầu tư mạo hiểm hỗ trợ đổi mới công nghệ ở doanh nghiệp nhỏ và vừa hiệu quả vượt trội so với ngân hàng, đặc biệt tại các quốc gia có độ mở cửa kinh tế cao và nguồn nhân lực chất lượng tốt.
• Pradhan và cộng sự (2017) khảo sát khu vực kinh tế Châu Âu giai đoạn 1989-2014, nhấn mạnh chính sách cần dung hòa các quan điểm khác biệt giữa nhà đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp đổi mới công nghệ để duy trì sự hợp tác bền vững.
• Nghiên cứu trên 176 doanh nghiệp sản xuất của Pháp giai đoạn 1993-2006 (gồm 88 doanh nghiệp nhận vốn mạo hiểm và 88 doanh nghiệp không nhận vốn mạo hiểm) chỉ ra tác động hai giai đoạn: tái lập cấu trúc quản trị ban đầu có thể làm chậm đổi mới, nhưng sau khi ổn định sẽ làm tăng mạnh hiệu quả đổi mới công nghệ.

Ở nhóm nghiên cứu quốc tế về khung chính sách phát triển đầu tư mạo hiểm:

• Henry Chesbrough và Wim Vanhaverbeke (2011) với công trình về đổi mới mở và chính sách công ở Châu Âu, nêu bật vai trò của đào tạo nhân lực, bảo vệ sở hữu trí tuệ và nguồn tài chính mở.
• Caio Cezar Monteiro Ramalho (2011) phân tích chính sách công đối với 127 doanh nghiệp vốn tư nhân và đầu tư mạo hiểm tại Brazil.
• Krista Tuomi và Lopo De Castro Neto (2013) nghiên cứu so sánh chính sách đổi mới và đầu tư mạo hiểm tại Brazil và Nam Phi.
• Willem Koenders (2013) tổng kết chính sách đầu tư mạo hiểm tại Hà Lan; Karen E. đúc kết bài học tài trợ cho doanh nghiệp đổi mới.
• Đặc biệt, hai công trình nền tảng được tác giả khai thác sâu: R. Vidra (2012, 2014) với nghiên cứu "All Politics is Local: Sources of variance in the diffusion of venture capital policies" phân tích bộ dữ liệu 46 quốc gia và danh mục các công cụ chính sách công; Iman A. Seoudi (2014) với "Public Policy for Venture Capital: A Review of the Literature" tổng quan toàn diện các chính sách về thuế, trợ cấp nghiên cứu, hạ tầng kỹ thuật và công nhận cấu trúc công ty hợp danh hữu hạn (Limited Partnership - LP).

Ở nhóm nghiên cứu trong nước:

• Phan Đức Thiện (2004) nghiên cứu giải pháp khuyến khích vốn đầu tư mạo hiểm vào quá trình đổi mới công nghệ tại Việt Nam.
• Phạm Đại Dương (2009) phân tích kênh huy động vốn cho doanh nghiệp khoa học công nghệ, kiến nghị nâng tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và phát huy vai trò vốn mồi của ngân sách.
• Lê Tuấn Anh (2014) khảo sát chính sách thúc đẩy đổi mới công nghệ trong cụm công nghiệp gốm tại Biên Hòa, Đồng Nai.
• Nguyễn Phương Ly (2015) chỉ ra các rào cản tiếp cận vốn ngân hàng và kiến nghị ban hành luật về đầu tư mạo hiểm, thành lập hiệp hội đầu tư mạo hiểm.
• Nguyễn Thu Nhã (2015) khảo sát trường hợp hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm hỗ trợ đổi mới công nghệ tại tỉnh Hải Dương.
• Phạm Duy Hiếu (2018) phân tích chính sách đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam và nguồn tài chính đổi mới công nghệ trong cơ khí nông nghiệp.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án nhận diện: Các công trình trước đây đa phần tiếp cận đơn lẻ, tập trung vào việc kiến nghị sửa đổi một vài chính sách kinh tế vĩ mô hoặc xem xét riêng rẽ phía cung vốn hay phía cầu vốn mà chưa thiết kế một khung chính sách hoàn chỉnh theo hướng tiếp cận "ba bên liên quan" (Stakeholders), bao gồm: bên cung vốn (quỹ đầu tư mạo hiểm), bên cầu vốn (doanh nghiệp cơ khí chế tạo đổi mới công nghệ) và cơ quan quản lý nhà nước. Đồng thời, chưa có công trình nào giải quyết cụ thể mô hình liên doanh đầu tư mạo hiểm kết hợp nguồn vốn mồi ngân sách với khu vực tư nhân dành riêng cho doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý thuyết và khung phân tích, luận án vận dụng các lý thuyết kinh tế và khoa học quản lý:

1. Lý thuyết cung cầu: Phân tích sự tương tác giữa bên cung ứng vốn mạo hiểm và bên có nhu cầu vốn đổi mới công nghệ.
2. Lý thuyết hệ thống: Xem xét chính sách như một chỉnh thể hữu cơ tương tác với môi trường kinh tế - thể chế.
3. Lý thuyết phân tích chính sách: Áp dụng khung phân tích của Peter Knoepfel (2007) để xác định nội dung, thu thập dữ liệu, phân tích các yếu tố cấu thành và đánh giá ảnh hưởng của các công cụ chính sách.
4. Lý thuyết hoạch định chính sách: Xác định quy trình ban hành của nhà nước nhằm thiết lập môi trường chia sẻ rủi ro giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp.
5. Khung khái niệm đổi mới theo Cẩm nang Oslo (Oslo Manual phiên bản 4 năm 2018): Phân biệt rõ "hoạt động đổi mới" (innovation activities - thể hiện quá trình phát triển, tài chính, thương mại) và "đổi mới" (innovation - kết quả đạt được); kết hợp tiêu chuẩn đánh giá chính sách của ILO.

Khung phân tích của luận án (Hình 2.3) liên kết các yếu tố bên ngoài, yếu tố bên trong tác động đến đổi mới công nghệ và hệ sinh thái đầu tư mạo hiểm. Bản chất khác biệt căn bản giữa hai nguồn vốn được tác giả tổng hợp tại Bảng 2.1:

Tiêu chí so sánh	Hỗ trợ ngân sách Nhà nước	Vốn đầu tư mạo hiểm
Mục tiêu can thiệp	Thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội, phát triển khoa học công nghệ công cộng, không ưu tiên tối đa hóa lợi nhuận.	Tìm kiếm lợi nhuận thương mại cao tương xứng với mức độ rủi ro lớn từ các dự án công nghệ.
Cơ chế thu hồi và chia sẻ rủi ro	Thẩm định theo thủ tục hành chính nghiêm ngặt, ràng buộc hoàn trả hoặc quyết toán vốn công, không chấp nhận rủi ro kinh doanh.	Cùng chịu rủi ro mất vốn; lợi nhuận được chia sẻ thông qua tỷ lệ sở hữu vốn cổ phần và thoái vốn.
Hỗ trợ phi tài chính	Thường chỉ giới hạn ở việc cấp phát kinh phí, kiểm tra hành chính định kỳ.	Trực tiếp tham gia quản trị, kiểm soát chất lượng, cung cấp mạng lưới thị trường và tư vấn kỹ thuật.
Thời gian giải ngân và linh hoạt	Quy trình phê duyệt qua nhiều tầng nấc hành chính, độ trễ thời gian lớn.	Đưa ra quyết định nhanh chóng, linh hoạt theo các vòng gọi vốn và cột mốc thương mại hóa.

Về phương pháp nghiên cứu, tác giả phối hợp phương pháp định tính và định lượng (nghiên cứu hỗn hợp):

• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Khảo sát các công trình khoa học trong và ngoài nước, các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ tại Việt Nam.
• Phương pháp phỏng vấn sâu định tính: Được thực hiện với 3 nhóm đối tượng liên quan (Phụ lục 3):
  • Nhóm 1: 12 nhà quản lý doanh nghiệp cơ khí chế tạo đã thực hiện hoặc đang có nhu cầu đổi mới công nghệ thuộc Hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện thành phố Hồ Chí Minh.
  • Nhóm 2: 05 quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động nhiều năm tại thành phố Hồ Chí Minh.
  • Nhóm 3: 12 cơ quan quản lý nhà nước phụ trách công thương và khoa học công nghệ thuộc 7 địa phương phía Nam (Sở Công Thương và Sở Khoa học và Công nghệ của TP.HCM, Đồng Nai, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Thuận, An Giang, TP. Cần Thơ).
• Phương pháp tham vấn chuyên gia qua hội thảo khoa học: Tham gia hội thảo chuyên đề do Sở Công Thương thành phố Hồ Chí Minh tổ chức với sự tham dự của đại diện UBND TP.HCM, Sở Khoa học và Công nghệ, Hội Doanh nghiệp Cơ khí - Điện TP.HCM và các quỹ đầu tư mạo hiểm.
• Phương pháp khảo sát định lượng và kỹ thuật thống kê:
  • Mẫu khảo sát: Sử dụng kỹ thuật lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản đối với các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo tại TP.HCM. Bảng câu hỏi được phát trực tiếp thông qua Phòng Quản lý công nghiệp thuộc Sở Công Thương TP.HCM tại các hội nghị, hội thảo chuyên đề ngành cơ khí trong giai đoạn tháng 3/2018 đến tháng 6/2018 và thu hồi trực tiếp.
  • Công cụ xử lý: Phần mềm SPSS 20.
  • Quy trình phân tích số liệu: Đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha và chỉ số tương quan biến - tổng (Item-Total Statistics) cho các nhóm biến; kiểm định tính thích hợp của dữ liệu qua hệ số KMO và Bartlett's Test cho cả biến độc lập và biến phụ thuộc; phân tích nhân tố khám phá EFA (Rotated Component Matrix, Total Variance Explained); phân tích hồi quy tuyến tính (Model Summary, Residuals Statistics); kiểm tra các giả định mô hình thông qua biểu đồ phần dư chuẩn hóa Histogram, Normal P-P Plot và biểu đồ phân tán Scatter Plot.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan các công trình khoa học đã công bố liên quan đến chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp

Chương 1 hệ thống hóa và phân tích bức tranh tổng thể các công trình nghiên cứu trên phạm vi quốc tế và tại Việt Nam. Tác giả chỉ rõ các bằng chứng thực nghiệm quốc tế đều khẳng định đầu tư mạo hiểm có vai trò vượt trội trong việc tài trợ cho hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp quy mô nhỏ nhờ cơ chế chia sẻ rủi ro và hỗ trợ năng lực quản trị. Nghiên cứu điểm lại các mô hình chính sách điển hình tại Hoa Kỳ, Châu Âu, Israel, Hà Lan, Canada, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nga, Brazil và Nam Phi.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu đã chỉ ra sự bế tắc của các doanh nghiệp cơ khí trong việc tìm kiếm nguồn vốn tín dụng ngân hàng do thiếu tài sản thế chấp và chu kỳ khấu hao chậm. Điểm mấu chốt của chương là xác định các khoảng trống học thuật: chưa có công trình nào xây dựng khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm dựa trên việc cân bằng lợi ích của ba nhóm chủ thể (nhà nước, quỹ đầu tư, doanh nghiệp cơ khí chế tạo) và chưa đề xuất được mô hình liên doanh cụ thể phù hợp với thể chế kinh tế Việt Nam.

Chương 2. Cơ sở khoa học về chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí chế tạo

Chương 2 làm sáng tỏ các khái niệm cơ bản về đổi mới, đổi mới công nghệ, đặc tính của vốn và cấu trúc quỹ đầu tư mạo hiểm. Tác giả phân loại và đối chiếu ba luồng quan điểm học thuật chính về mối quan hệ giữa đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ:

• Quan điểm đồng nhất (Bảng 2.2): Khẳng định đầu tư mạo hiểm và đổi mới công nghệ có mối liên hệ nhân quả cùng chiều chặt chẽ; vốn mạo hiểm kích thích trực tiếp số lượng sáng chế và thương mại hóa sản phẩm.
• Quan điểm bổ sung (Bảng 2.3): Cho rằng đầu tư mạo hiểm chỉ phát huy tối đa hiệu quả khi đi kèm các yếu tố bổ trợ như năng lực hấp thụ công nghệ nội bộ của doanh nghiệp, chính sách bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và cơ sở hạ tầng ươm tạo.
• Quan điểm trái chiều (Bảng 2.4): Cảnh báo sự tham gia của quỹ đầu tư mạo hiểm có thể làm phân tán định hướng dài hạn của người sáng lập, gia tăng áp lực thoái vốn ngắn hạn hoặc gây xung đột kiểm soát doanh nghiệp.

Về mô hình tổ chức, chương 2 phân tích cấu trúc quan hệ đối tác hữu hạn (Limited Partnership - LP) giữa nhà quản lý quỹ điều hành (General Partner - GP) và các nhà đầu tư góp vốn hữu hạn (Limited Partner - LP). Đồng thời, tác giả luận giải các lý thuyết cung - cầu, lý thuyết hệ thống, lý thuyết phân tích chính sách và hoạch định chính sách, kết hợp bộ tiêu chuẩn đánh giá chính sách của ILO (Bảng 2.5) để định hình khung lý luận cho luận án.

Chương 3. Thực trạng chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành cơ khí chế tạo tại Việt Nam

Chương 3 tập trung đánh giá thực trạng hệ thống văn bản pháp quy, hoạt động của các quỹ đầu tư mạo hiểm và năng lực đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp cơ khí.

• Về văn bản pháp quy: Hệ thống pháp lý Việt Nam giai đoạn 2014-2020 thiếu vắng một đạo luật riêng về đầu tư mạo hiểm. Các quy định rải rác trong Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư chưa tạo hành lang bảo vệ cấu trúc công ty hợp danh hữu hạn và kênh thoái vốn IPO.
• Về thực trạng quỹ đầu tư mạo hiểm: Luận án phân tích danh mục của các quỹ lớn như IDG Ventures Vietnam (Bảng 3.8), Vietnam Silicon Valley (VSV), Dragon Capital (Bảng 3.6 với 10 doanh nghiệp hàng đầu) và VinaCapital/DFJ (Bảng 3.7). Phần lớn các khoản đầu tư tập trung vào lĩnh vực ICT, thương mại điện tử và dịch vụ, gần như bỏ trống lĩnh vực cơ khí chế tạo do tính chất thâm dụng vốn và tỷ suất sinh lời chậm.
• Về các rủi ro trong đổi mới công nghệ ngành cơ khí: Tác giả nhận diện hệ thống 9 rủi ro trọng yếu gồm rủi ro thị trường, rủi ro thanh khoản, rủi ro tập trung, rủi ro tín dụng, rủi ro tái đầu tư, rủi ro lạm phát, rủi ro thời gian, rủi ro tuổi thọ và rủi ro đầu tư nước ngoài.
• Về năng lực đổi mới của doanh nghiệp cơ khí: Sử dụng dữ liệu tổng hợp và điều tra thực tế, tác giả phản ánh qua hàng loạt bảng thống kê chuyên sâu:
  • Mục tiêu đổi mới công nghệ quốc gia và Chỉ số Đổi mới Toàn cầu (GII) của Việt Nam so với khu vực (Bảng 3.9, 3.10);
  • Mục đích và hoạt động đổi mới công nghệ của doanh nghiệp cơ khí (Bảng 3.11, 3.12);
  • Tỷ lệ đầu tư cho đổi mới công nghệ trên doanh thu của ngành cơ khí còn ở mức rất thấp (Bảng 3.13);
  • Rào cản lớn nhất đối với đổi mới công nghệ ngành cơ khí chính là thiếu hụt nguồn vốn đầu tư và chi phí công nghệ cao (Bảng 3.14);
  • Tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới so với không đổi mới, phân bổ theo quy mô và loại hình sở hữu kinh tế (Bảng 3.15, 3.16, 3.17, 3.18);
  • Phân tích so sánh năng lực cạnh tranh ngành qua Hình 3.4 về quy mô công nghiệp hỗ trợ ngành ô tô giữa Thái Lan và Việt Nam;
  • Thiết lập Ma trận đánh giá các yếu tố bên ngoài EFE (Bảng 3.19), Ma trận đánh giá các yếu tố bên trong IFE (Bảng 3.20) và Ma trận SWOT (Bảng 3.21) cho ngành cơ khí chế tạo.
• Về quy trình điều tra và kiểm định mô hình: Thực hiện quy trình nghiên cứu chuẩn tắc (Hình 3.5, 3.6), tổng hợp ý kiến phỏng vấn sâu 3 nhóm liên quan (Bảng 3.22), xác định danh mục biến khảo sát (Bảng 3.23) và kiểm định thống kê trên SPSS 20 (chi tiết tại Phụ lục 4 và Phụ lục 5).

Chương 4. Khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo

Trên cơ sở kết quả phân tích định tính và định lượng, Chương 4 phân tích bối cảnh hội nhập quốc tế (các FTA thế hệ mới, sự chuyển dịch chuỗi cung ứng, cạnh tranh thương mại) và xác lập nội dung cốt lõi của khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm thúc đẩy đổi mới công nghệ ngành cơ khí. Khung chính sách được cấu thành từ 6 yếu tố trọng tâm:

1. Nâng cao năng lực đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp: Xây dựng lộ trình công nghệ, hỗ trợ kỹ năng lập dự án và chuẩn hóa hệ thống quản trị nội bộ.
2. Điều kiện được đầu tư mạo hiểm: Minh bạch báo cáo tài chính, đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, xác định tính khả thi thương mại và tỷ suất sinh lời của sản phẩm cơ khí.
3. Quy chế quỹ đầu tư mạo hiểm: Hoàn thiện hành lang pháp lý công nhận mô hình đối tác hữu hạn (LP), hợp đồng đầu tư linh hoạt, cơ chế phân chia lợi nhuận và thủ tục thoái vốn an toàn.
4. Phát triển cơ sở hạ tầng: Hình thành các trung tâm ươm tạo công nghệ cơ khí, khu công nghiệp chuyên ngành, phòng thí nghiệm dùng chung và mạng lưới kết nối cung - cầu công nghệ (Techmart).
5. Phát triển các loại quỹ đầu tư mạo hiểm: Đa dạng hóa các loại hình quỹ tư nhân trong nước, quỹ đầu tư mạo hiểm của tập đoàn doanh nghiệp (CVC), mạng lưới nhà đầu tư thiên thần và quỹ quốc tế.
6. Hỗ trợ của chính phủ: Cung cấp nguồn vốn mồi ngân sách, áp dụng chính sách tín dụng thuế, miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp khi thoái vốn và bảo lãnh rủi ro ban đầu.

Bên cạnh khung chính sách, tác giả đề xuất mô hình liên doanh đầu tư mạo hiểm hỗn hợp ba bên gồm: Quỹ vốn mồi của Nhà nước (đóng vai trò bảo trợ, cấp vốn mồi ban đầu) - Các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân/quốc tế (nắm quyền điều hành chuyên nghiệp, thẩm định dự án) - Doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí chế tạo TP.HCM (cung cấp công nghệ, năng lực sản xuất thực tế).

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án mang lại các đóng góp:

• Hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận về chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm gắn liền với đặc thù đổi mới công nghệ trong ngành cơ khí chế tạo – một ngành sản xuất nền tảng nhưng gặp nhiều trở ngại về tích lũy vốn và tài sản bảo đảm.
• Thiết lập khung tiếp cận đa bên (Three-Stakeholders Approach) trong phân tích và hoạch định chính sách, kết nối hài hòa mục tiêu quản lý vĩ mô của Nhà nước, mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận kèm kiểm soát rủi ro của Quỹ đầu tư mạo hiểm, và mục tiêu tiếp cận vốn để hiện đại hóa sản xuất của Doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí.

Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp các phát hiện và giải pháp:

• Cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện về thực trạng chính sách, rào cản vốn và hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2014-2018.
• Đề xuất khung chính sách gồm 6 yếu tố khả thi, làm luận cứ khoa học để các cơ quan quản lý (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) xây dựng văn bản quy phạm pháp luật chuyên biệt về đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam.
• Thiết kế mô hình liên doanh đầu tư mạo hiểm hỗn hợp ba bên (Nhà nước góp vốn mồi - Quỹ tư nhân quản lý - Doanh nghiệp thực hiện), giải quyết trở ngại về cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính trong lĩnh vực chế tạo máy.
• Hệ thống hóa các khuyến nghị thực tiễn: đơn giản hóa thủ tục hành chính một cửa, thiết lập cơ chế ưu đãi thuế khấu trừ chi phí R&D, thúc đẩy thị trường chứng khoán thứ cấp hỗ trợ thoái vốn bằng hình thức IPO, và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật cơ khí.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Về phạm vi không gian: Nghiên cứu thực nghiệm định lượng chỉ giới hạn khảo sát các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo tại địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng ra các trung tâm cơ khí lớn khác ở phía Bắc và miền Trung (như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Nam).
• Về phạm vi đối tượng: Luận án chỉ tập trung vào nhóm doanh nghiệp thuộc Tiểu mục 203 (Kỹ thuật cơ khí, chế tạo máy) theo Quyết định 12/2008/QĐ-BKHCN có dự án khả năng sinh lợi cao, chưa bao quát toàn bộ các phân ngành cơ khí phụ trợ khác.
• Về phương diện pháp lý: Nghiên cứu chỉ dừng lại ở việc viện dẫn, đánh giá thực thi các văn bản pháp quy hiện hành tính đến năm 2020 mà không trực tiếp can thiệp điều chỉnh các điều khoản luật chuyên ngành.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Mở rộng phạm vi khảo sát định lượng sang các tỉnh, thành phố công nghiệp trọng điểm khác trên cả nước để so sánh sự khác biệt vùng miền về nhu cầu vốn mạo hiểm.
• Kiểm chứng thực nghiệm mô hình liên doanh ba bên đề xuất trên các dự án thí điểm cụ thể trong lĩnh vực chế tạo thiết bị nông nghiệp công nghệ cao hoặc phụ tùng công nghiệp hỗ trợ.
• Cập nhật và đánh giá tác động của hệ thống văn bản pháp luật mới ban hành sau năm 2020 điều chỉnh hoạt động của các quỹ đổi mới sáng tạo khởi nghiệp.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với các cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, UBND các tỉnh, thành phố): Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế khung chính sách chuyên biệt, điều chỉnh quy định về thuế, công nhận mô hình quỹ hợp danh hữu hạn và cơ chế sử dụng ngân sách làm "vốn mồi".
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản trị Kinh doanh, Tài chính: Tham khảo cấu trúc nghiên cứu hỗn hợp kết hợp phân tích chính sách định tính với kỹ thuật xử lý định lượng trên SPSS 20; tham khảo tổng quan tài liệu về đầu tư mạo hiểm và Cẩm nang Oslo 2018.
• Đối với hiệp hội ngành nghề và doanh nghiệp cơ khí chế tạo: Giúp các nhà quản trị nhận thức rõ các điều kiện nhận vốn đầu tư mạo hiểm, quản trị rủi ro công nghệ và chuẩn bị năng lực để tham gia các mô hình liên doanh vốn cổ phần.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án giải quyết vấn đề cốt lõi nào của các doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại TP.HCM?
Luận án giải quyết bài toán thiếu hụt nguồn vốn cho đổi mới công nghệ do doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí chế tạo khó tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng vì thiếu tài sản thế chấp và rủi ro công nghệ cao. Nghiên cứu đề xuất phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm như một kênh tài trợ vốn cổ phần không đòi hỏi thế chấp, đi kèm hỗ trợ năng lực quản trị.

2. Khung chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm trong luận án gồm những yếu tố nào?
Khung chính sách được xác lập tại Chương 4 gồm 6 yếu tố: (1) Nâng cao năng lực đổi mới công nghệ cho doanh nghiệp; (2) Điều kiện được đầu tư mạo hiểm; (3) Quy chế quỹ đầu tư mạo hiểm; (4) Phát triển cơ sở hạ tầng; (5) Phát triển các loại quỹ đầu tư mạo hiểm; (6) Hỗ trợ của chính phủ.

3. Mô hình liên doanh giữa quỹ đầu tư mạo hiểm và doanh nghiệp cơ khí được đề xuất ra sao?
Tác giả đề xuất mô hình liên doanh hỗn hợp ba thành phần gồm: Quỹ vốn mồi từ nguồn ngân sách nhà nước, các quỹ đầu tư mạo hiểm tư nhân (trong nước hoặc công ty đầu tư mạo hiểm trực thuộc doanh nghiệp nước ngoài - CVC), và các doanh nghiệp nhỏ và vừa cơ khí chế tạo tại TP.HCM.

4. Nghiên cứu sử dụng những phương pháp thu thập dữ liệu thực tế nào?
Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu pháp quy; phỏng vấn sâu 3 nhóm liên quan (12 doanh nghiệp cơ khí chế tạo, 05 quỹ đầu tư mạo hiểm, 12 đơn vị quản lý nhà nước tại 7 địa phương); tham gia hội thảo khoa học của Sở Công Thương TP.HCM; và phát phiếu khảo sát ngẫu nhiên đơn giản qua Phòng Quản lý công nghiệp - Sở Công Thương TP.HCM xử lý bằng phần mềm SPSS 20.

5. Cơ sở lý luận chính được sử dụng để phân tích chính sách và đổi mới công nghệ là gì?
Luận án vận dụng tiếp cận phân tích chính sách của Peter Knoepfel (2007), các lý thuyết cung - cầu, lý thuyết hệ thống, lý thuyết hoạch định chính sách, tiêu chí đánh giá chính sách của ILO và khái niệm đổi mới theo Cẩm nang Oslo (Oslo Manual phiên bản 4 năm 2018).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Phạm Duy Hiếu đã phân tích toàn diện cơ sở khoa học và thực trạng chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm phục vụ đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại thành phố Hồ Chí Minh. Thông qua việc kết hợp các khung lý thuyết quản lý chính sách với phân tích thực nghiệm định tính và định lượng, luận án đã xác lập một khung chính sách hoàn chỉnh gồm 6 yếu tố và mô hình liên doanh ba bên có tính khả thi. Công trình đóng góp luận cứ khoa học cho quá trình hoàn thiện thể chế đầu tư mạo hiểm, góp phần thúc đẩy năng lực đổi mới công nghệ của ngành cơ khí chế tạo trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam đẩy mạnh hội nhập quốc tế để tăng cƣờng xuất khẩu bằng các hiệp định nhƣ Hiệp định Thƣơng mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định Thƣơng mại Tự do ASEAN - Trung Quốc, Hiệp định Đối tác Kinh tế Việt Nam - Nhật Bản (VJEPA), Hiệp định Thƣơng mại Tự do Việt Nam - Hàn Quốc, Hiệp định Thƣơng mại Tự do Việt Nam - Liên minh Kinh tế Á-Âu (EAEU - bao gồm các nƣớc Liên bang Nga, Cộng hòa Belarus, Cộng hòa Kazakhstan, Cộng hòa Armenia và Cộng hòa Kyrgyzstan). Thời gian gần đây (2020) kinh tế thế giới tăng trƣởng chậm lại và biến chuyển khó dự đoán, một phần xuất phát từ các thay đổi trong chính sách thƣơng mại của Hoa Kỳ, chiến tranh thƣơng mại Mỹ - Trung kéo dài và ngày càng phức tạp. Ngoài ra xu hƣớng gia tăng chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch chung trên thế giới đã tác động đến sản xuất, xuất khẩu của Việt Nam.

Để phát triển thị trƣờng, Việt Nam đã tích cực, chủ động đề xuất, tham gia các hiệp định thƣơng mại tự do đa quốc gia nhƣ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng (CPTPP) chính thức có hiệu lực đối với Việt Nam từ ngày 14/1/2019; còn Hiệp định thƣơng mại tự do Việt Nam - Cộng đồng châu Âu (EVFTA) có hiệu lực ngày 01/8/2020. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) giữa ASEAN và 5 đối tác đã có FTA với ASEAN là Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản, Australia và New Zealand, RCEP tạo ra một khu vực thƣơng mại tự do lớn với khoảng 3 tỷ dân và chiếm 30% tổng GDP toàn cầu đã bắt đầu đàm phán từ ngày 9/5/2013 và dự kiến ký trong năm 2020. Tuy nhiên khi cơ hội xuất khẩu sản phẩm Việt Nam tăng nhanh thì các doanh nghiệp Việt Nam phải chấp nhận một môi trƣờng cạnh tranh toàn cầu nhiều rủi ro với các công ty đa quốc gia. Để nâng cao ƣu thế cạnh tranh trên thị trƣờng trong nƣớc và thế giới, doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ nhằm nâng cao chất lƣợng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất và bổ sung thêm các sản phẩm mới.

Hiện nay số lƣợng doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam ngày càng tăng, chiếm đa số trong nền kinh tế (trên 90% doanh nghiệp năm 2020) nhƣng có đặc điểm là hạn chế về tài sản thế chấp và kỹ năng quản lý nên khó tiếp cận nguồn vốn vay từ phía các 1 ngân hàng và các tổ chức tín dụng để đổi mới công nghệ nhằm phát triển kinh doanh. Ngoài ra hoạt động đổi mới công nghệ cũng bao hàm nhiều rủi ro nên cần có nguồn vốn đầu tƣ phù hợp. Nhiều năm qua trên thế giới, vốn đầu tƣ mạo hiểm đã và đang đầu tƣ vào lãnh vực đổi mới sáng tạo có lợi nhuận cao của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (chứ không chỉ riêng hoạt động khởi nghiệp). Các quỹ đầu tƣ mạo hiểm với triết lý kinh doanh “rủi ro cao và lợi nhuận lớn” đã đầu tƣ vào rất nhiều ngành sản xuất và đạt nhiều kết quả kinh doanh nổi trội tại các nƣớc phát triển và mở ra mô hình hợp tác kinh doanh mới giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa (đang thiếu vốn) với quỹ đầu tƣ mạo hiểm mà không cần tài sản thế chấp.

Do điều kiện đặc thù nên Việt Nam tập trung phát triển nguồn vốn hỗ trợ phát triển doanh nghiệp từ các tổ chức tín dụng nhƣ ngân hàng, … nhƣng trƣớc sự đòi hỏi nguồn cung vốn dồi dào để phát triển mạnh nền kinh tế quốc gia đáp ứng các thị trƣờng mới mở từ các hiệp định, nguồn vốn này cũng không thỏa mãn nhu cầu về quy mô cho vay và điều kiện cho vay. Xu thế chung trên thế giới các quốc gia tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa để huy động vốn và sự năng động của nhân dân [OECD; 2020]. Ở Việt Nam Chính phủ tập trung phát triển các doanh nghiệp nhỏ và vừa làm cơ sở tăng trƣởng kinh tế, nhiều chủ trƣơng chính sách đã đƣợc ban hành trong những năm gần đây nhằm tạo môi trƣờng thích hợp, điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động sản xuất và tham gia xuất khẩu. Trong các hỗ trợ từ Chính phủ thì nguồn vốn cho đổi mới công nghệ chƣa đƣợc đáp hoàn toàn do nguồn ngân sách và vốn tín dụng trong nƣớc còn hạn chế.

Hiện nay (năm 2020) Việt Nam chƣa có một văn bản luật hay văn bản dƣới luật riêng biệt, hoàn chỉnh quy định về quỹ đầu tƣ mạo hiểm với nội dung đầy đủ các công cụ, giải pháp về ƣu đãi đầu tƣ, các hỗ trợ từ chính phủ, cơ sở vật chất kỹ thuật liên quan để khuyến khích, thu hút quỹ đầu tƣ mạo hiểm trên thế giới đầu tƣ vào Việt Nam. Trên thực tế các nội dung về quỹ đầu tƣ mạo hiểm chỉ đƣợc nêu một phần nhỏ, không toàn diện trong các văn bản khác nhau về khoa học công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp và thiếu các công cụ, giải pháp cụ thể, … do đó chƣa thực sự thu hút đƣợc các nhà đầu tƣ vốn mạo hiểm rất dồi dào trên thế giới đang tìm các hoạt động có lợi nhuận cao nhƣ đổi mới công nghệ, khởi nghiệp để đầu tƣ. Ngoài ra ngành cơ khí chế tạo đƣợc thế giới xem là ngành sản 2 xuất cơ bản tạo ra máy móc, thiết bị, công nghệ và chi phối sự phát triển tất cả sản phẩm của nền kinh tế. Để đổi mới các sản phẩm quốc gia nhằm tăng cƣờng ƣu thế cạnh tranh và đẩy mạnh kim ngạch xuất khẩu thì đầu tiên phải đổi mới công nghệ ngành cơ khí chế tạo.

Các quốc gia đều đầu tƣ vào cơ sở phát triển cơ khí chế tạo để nâng cao trình độ và đảm bảo yêu cầu phát triển của các ngành khác và chiếm ƣu thế cạnh tranh trong thế kỷ 21, đáp ứng các yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu đổi mới quy mô quốc gia, công nghiệp tự động trong y học, xu hƣớng chế tạo sản phẩm chuyên ngành,. Ở Việt Nam ngành cơ khí chế tạo phục vụ rất đa dạng và phong phú nhƣ sản xuất phụ tùng ôtô, xe máy, phụ kiện máy tính, các thiết bị tự động hóa phục vụ nông nghiệp công nghệ cao; công nghiệp hỗ trợ; nuôi trồng thủy sản; chế biến hàng tiêu dùng bằng gỗ; dệt may, da giày,. với sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành cơ khí chế tạo. Tóm lại để phát triển quốc gia đáp ứng nhu cầu hội nhập kinh tế thế giới, cần phải đổi mới các sản phẩm trong nền kinh tế quốc gia.

Để phát triển hiệu quả và chủ động về đổi mới công nghệ các sản phẩm thì đầu tiên phải đổi mới công nghệ ngành cơ khí chế tạo trong nƣớc. Hiện nay các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chiếm đa số trong ngành cơ khí chế tạo, nhƣng do tài sản thế chấp nhỏ, dự án đổi mới công nghệ có tiềm ẩn nhiều rủi ro, quản lý chƣa chặt chẽ nên khó tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng trong nƣớc. Một đặc điểm của ngành cơ khí chế tạo là cần vốn đầu tƣ lớn, khấu hao chậm, thị trƣờng không lớn, dễ bị cạnh tranh do hàng giả, hàng nhái. Trên thế giới hiện nay quỹ đầu tƣ mạo hiểm đang hỗ trợ vốn và kỹ năng quản lý, tiếp cận thị trƣờng, nâng cao hiệu quả đầu tƣ cho các doanh nghiệp có lợi nhuận lớn và rủi ro cao nhƣ các dự án đổi mới công nghệ, khởi nghiệp.

Tuy nhiên trƣớc khi đầu tƣ vào các quốc gia, nhà đầu tƣ thƣờng nghiên cứu và so sánh chính sách (của các quốc gia) liên quan hoạt động của mình nhằm tìm ra điều kiện ƣu đãi nhất về đầu tƣ kinh doanh thông qua các công cụ, giải pháp về ƣu đãi đầu tƣ, các hỗ trợ từ chính phủ, cơ sở vật chất kỹ thuật liên quan trong khung chính sách. Do đó để thu hút hiệu quả nguồn vốn đầu tƣ mạo hiểm trên thế giới đang tìm kiếm các cơ hội đầu tƣ vào các hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp nhỏ và vừa ngành cơ khí chế tạo, Việt Nam cần 3 có một chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp bao gồm các ƣu đãi đầu tƣ, các hỗ trợ từ chính phủ, cơ sở vật chất kỹ thuật liên quan,. (thể hiện bằng một văn bản pháp quy riêng biệt bao hàm khung chính sách) hấp dẫn các nhà đầu tƣ mạo hiểm trên thế giới và các doanh nghiệp cơ khí chế tạo. Từ yêu cầu này đã hình thành một nghiên cứu có tên “Chính sách phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp (Nghiên cứu trường hợp các doanh nghiệp cơ khí chế tạo tại thành phố Hồ Chí Minh)”.

Mục tiêu của Luận án 2. Mục tiêu tổng quát Hình thành khung chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp. Mục tiêu cụ thể - Tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nƣớc về chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp, nghiên cứu cơ sở khoa học về chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp; nghiên cứu thực trạng chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và hình thành khung chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp. - Đề xuất một mô hình liên doanh phù hợp giữa quỹ đầu tƣ mạo hiểm và các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo.

Đối tƣợng nghiên cứu Các yếu tố trong khung chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu 4. Phạm vi nghiên cứu về thời gian Thời gian từ năm 2014 đến năm 2018. Phạm vi nghiên cứu về không gian Luận án khảo sát các doanh nghiệp ngành cơ khí chế tạo tại thành phố Hồ Chí Minh.

Phạm vi nghiên cứu về nội dung Luận án giới hạn nội dung nghiên cứu: chính sách phát triển quỹ đầu tƣ mạo hiểm thúc đẩy đổi mới công nghệ trong các doanh nghiệp cơ khí chế tạo với các dự án đầu tƣ khả năng sinh lợi cao.