phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được cấu trúc thành ba chương: Chƣơng 1: Những nhân tố tác động đến việc hoạch chính sách đối ngoại của Trung Quốc dƣới thời Tập Cận Bình Trong chương này, tác giả sẽ đi sâu phân tích, đánh giá những nhân tố tác động, ảnh hưởng đến việc hoạch định và thực thi chính sách đối ngoại của Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình, trong đó phân chia thành nhân tố bên ngoài và nhân tố bên trong. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 2: Nội hàm và thực trạng triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc dƣới thời Tập Cận Bình Trong chương này, tác giả sẽ đi sâu phân tích, chỉ ra nội hàm của chính sách ngoại giao cũng như thực trạng triển khai, những thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai chính sách đối ngoại, từ đó đưa ra một số dự báo về khả năng triển khai chính sách đối ngoại của Trung Quốc trong thời gian tới. Chƣơng 3: Đánh giá và dự báo tác động của chính sách đối ngoại Trung Quốc thời kỳ Tập Cận Bình đối với thế giới, khu vực Trong chương này, tác giả sẽ đưa ra đi sâu phân tích tác động, ảnh hưởng của chính sách đối ngoại của Trung Quốc dưới thời Tập Cận Bình đối với thế giới, khu vực và nhất là với Việt Nam bao gồm những tác động tích cực, tiêu cực, từ đó đưa ra một số kiến nghị chính sách đối với Việt Nam trong xử lý mối quan hệ với Trung Quốc trong thời gian tới. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA TRUNG QUỐC THỜI KỲ TẬP CẬN BÌNH Chính sách đối ngoại của bất cứ quốc gia nào cũng đều được hoạch định xuất phát từ những nhân tố tác động ở cả bên ngoài và bên trong.
Dưới thời Tập Cận Bình, chính sách đối ngoại của Trung Quốc cũng được hoạch định dựa trên cơ sở hai nhân tố quan trọng này. Nhân tố bên ngoài 1. Tình hình thế giới diễn biến phức tạp và mau lẹ Thứ nhất, mặc dù kinh tế thế giới đã tăng trưởng trở lại, nhưng đà phục hồi chậm và không đồng đều giữa các quốc gia, khu vực. Sau khi chạm đáy suy giảm do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, kinh tế thế giới bắt đầu tăng trưởng trở lại và đạt 3,35% trong năm 2010 (so với 1,84% của năm 2008 và -1,68% của năm 2009).
Tuy nhiên, cho đến nay, kinh tế giới vẫn chưa phục hồi được tốc độ tăng trưởng như trước khủng hoảng, với tốc độ tăng trưởng trong 5 năm (2011 - 2015) chỉ đạt bình quân 2,61%, thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng bình quân 3,7% trong giai đoạn trước khủng hoảng (1990 - 2007). Kinh tế thế giới hiện vẫn đang đối mặt với nhiều nguy cơ thách thức. Tình trạng thâm hụt ngân sách và nợ công cao tại các nền kinh tế phát triển, nhất là tại khu vực Eurozone, tiềm ẩn nguy cơ làm bùng phát một cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ mới. Kinh tế các nước phát triển tiếp tục trì trệ (EU phục hồi chậm, Nhật Bản suy thoái); kinh tế các nước “mới nổi” chững lại (Trung Quốc) và suy thoái (Nga, Brazil).
Đặc biệt, dưới thời Tổng thống Donald Trump, Mỹ đẩy mạnh cuộc chiến tranh thương mại với các đối tác chủ chốt, nhất là với Trung Quốc, có nguy cơ làm đảo lộn trật tự kinh tế - thương mại toàn cầu, tác động tiêu cực đến nền kinh tế thế giới, khu vực. Các tổ chức và chuyên gia kinh tế cảnh báo, cuộc chiến thương mại 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com do Mỹ phát động, nhất là với Trung Quốc sẽ không có người thắng - người thua, mà cả hai đều thua, đồng thời tác động sâu rộng đến kinh tế toàn cầu. Kim ngạch xuất khẩu từ Mỹ sang Trung Quốc chỉ chiếm chưa đầy 1% GDP và 8% tổng kim ngạch xuất khẩu của Mỹ. Trong khi đó, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ chiếm gần 4% GDP và 20% giá trị xuất khẩu của quốc gia này [17].
Giá trị gia tăng từ xuất khẩu sang Mỹ chiếm 3% GDP của Trung Quốc. Vì thế, nếu Mỹ đánh thuế với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc (hơn 500 tỷ USD) và Trung Quốc đánh thuế đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ (khoảng 130 tỷ USD), kinh tế thế giới sẽ giảm 1-3 điểm phần trăm trong vài năm tới… Ngoài ra, tình trạng bất ổn chính trị, xung đột quân sự vẫn xảy ra ở nhiều nơi trên thế giới; thảm họa thiên nhiên, biến đổi khí hậu toàn cầu diễn biến khó lường tiếp tục đe dọa đến sự phát triển bền vững, ổn định của nền kinh tế thế giới. Thứ hai, cục diện thế giới đa cực đang ngày càng hình thành rõ nét hơn, vai trò của Mỹ suy giảm tương đối, tạo điều kiện cho Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng, vị thế trên trường quốc tế. Trong những năm gần đây, với sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc, Ấn Độ, sự phục hồi của Nga, sự độc lập hơn của EU, Nhật Bản trong quan hệ với Mỹ… là động lực thúc đẩy hình thành thế giới đa cực với các trung tâm quyền lực: Mỹ, Trung Quốc, EU, Nga, Nhật Bản, Ấn Độ… Trong đó, mặc dù Mỹ tiếp tục là siêu cường có ảnh hưởng lớn nhất, nhưng vai trò và vị thế của Mỹ trên thế giới đang ngày càng suy giảm trong tương quan lực lượng với các trung tâm quyền lực khác.
Mỹ suy giảm sức mạnh tương đối trong tương quan so sánh với các cường quốc khác, nhất là về kinh tế. Kinh tế Mỹ gặp nhiều khó khăn, vị thế nền kinh tế “số 1” thế giới đang bị đe dọa. Năm 2000, GDP của Mỹ gấp 12 lần Trung Quốc, nhưng đến năm 2017 chỉ còn gấp khoảng 1,5 lần, nhưng nếu tính GDP theo sức mua tương đương (PPP), thì Mỹ đã thấp hơn Trung Quốc. Năm 2017, PPP của Mỹ là 19,4 ngàn tỷ USD so với 23,19 ngàn tỷ USD của Trung Quốc.
Dưới thời 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính quyền Tổng thống Donald Trump, bản thân Mỹ cũng nhận diện được sự suy giảm quyền lực của mình nên đề ra khẩu hiệu “làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Đặc biệt, việc Mỹ rút khỏi một số định chế quốc tế (Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, UNESCO…) và can dự vào nhiều nơi trên thế giới, khiến uy tín, vị thế của Mỹ có nguy cơ suy giảm. Nhiều đồng minh, đối tác của Mỹ đã bất chấp sự ngăn cản của Mỹ để tăng cường hợp tác với Trung Quốc, điển hình là việc các nước đồng minh của Mỹ ở châu Âu như Đức, Pháp, Anh, Italia… bất chấp sự ngăn cản của Mỹ vẫn tham gia Ngân hàng Đầu tư hạ tầng châu Á (AIIB). Bên cạnh đó, sức mạnh quân sự của Mỹ ngày càng suy giảm trong tương quan so sánh với các cường quốc khác.
Mặc dù hiện nay Mỹ vẫn là siêu cường quân sự, với chi phí quân sự chiếm hơn 40% chi phí quân sự toàn cầu, được trang bị nhiều loại trang thiết bị vũ khí quân sự hiện đại… nhưng việc Mỹ bị sa lầy trong các cuộc chiến ở Iraq, Afganistan, Syria… đã khiến cho sức mạnh quân sự của nước này bị ảnh hưởng và đặc biệt hiện nay nhiều nước tỏ ra quan ngại trước các điều chỉnh chính sách quốc phòng quân sự dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhất là sau khi Tổng thống Donald Trump liên tục thay đổi vị trí Bộ trưởng Quốc phòng (3 lần thay đổi Bộ trưởng Quốc phòng). Thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển dịch cán cân quyền lực từ một trật tự thế giới “một siêu cường, nhiều trung tâm” sang một trật tự mới cân bằng hơn. Hiện nay, vai trò và vị thế của Trung Quốc đang ngày càng tiệm cận với Mỹ. Trong 5 - 10 năm tới, Mỹ vẫn có thể duy trì được ưu thế hàng đầu của mình trong một số lĩnh vực như quân sự, nhưng Trung Quốc có nhiều khả năng sẽ vượt Mỹ để trở thành nền kinh tế “số 1” thế giới, trong khi các lĩnh vực khác như khoa học - công nghệ, vũ khí siêu thanh có thể tiệm cận hoặc ngang bằng, thậm chí vượt Mỹ ở một số khu vực.
Bên cạnh đó, sự nổi lên của các cường quốc, hình thành các cực hướng tới cục diện đa cực. Theo đó, Nga từng bước phục hồi và mở rộng sức mạnh, trở thành một nhân tố quan trọng thúc đẩy quá trình hình thành thế giới đa cực. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhờ kế thừa vị thế và tiềm lực của siêu cường Liên Xô, với đất đai rộng lớn, tài nguyên phong phú, tiềm lực khoa học công nghệ và tiềm lực quân sự hùng mạnh… sau thời kỳ rơi vào suy thoái “hậu Xô Viết”, hiện Nga đã trỗi dậy mạnh mẽ, từng bước khôi phục địa vị cường quốc chính trị, kinh tế và quân sự, có vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế. Trong khi đó, Nhật Bản đang nỗ lực tìm kiếm vị thế lớn hơn tại Liên hợp quốc, đồng thời tích cực thực hiện mục tiêu trở thành cường quốc quân sự, qua đó trở thành một cường quốc có sức mạnh chính trị, quân sự tương xứng với sức mạnh kinh tế.
Các học giả thế giới đánh giá, trong những thập kỷ tới, vị thế chính trị của Nhật Bản sẽ được nâng cao ngang tầm với địa vị kinh tế và dần trở thành một cực trong trật tự thế giới đa cực. Ấn Độ có nền văn hóa lâu đời, dân số đông, tiềm lực kinh tế và quân sự ngày càng được tăng cường, đang từng bước vươn ảnh hưởng ra phạm vi toàn cầu với tư cách là “cường quốc thế giới” [22]. Đặc biệt, trong bối cảnh nền kinh tế các nước lớn đều gặp khó khăn, Ấn Độ đã nổi lên như một điểm sáng về phát triển kinh tế, với GDP tăng hơn 7,5% (2015, 2016). Với sự trỗi dậy mạnh mẽ thời gian qua, Ấn Độ được đánh giá là một thế lực mới trên trường quốc tế và được nhiều nước coi trọng.
Thứ ba, các nước lớn đẩy mạnh điều chỉnh chiến lược gia tăng cạnh tranh ảnh hưởng và lợi ích, buộc Trung Quốc phải có điều chỉnh chính sách ngoại giao theo hướng chủ động, linh hoạt và hiệu quả.