Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Bill Clinton từ năm 1993 đến năm 2001

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh chính sách đối ngoại của mỹ dưới thời tổng thống bill clinton từ năm 1993 đến năm 2001, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Lộc Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thế Quế
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Chính Sách Đối Ngoại Của Mỹ Dưới Thời Tổng Thống Bill Clinton Từ Năm 1993 Đến Năm 2001
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BILL CLINTON
• 1.1. Tình hình quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BILL CLINTON
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BILL CLINTON
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Bill Clinton

Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Tổng thống Bill Clinton (1993-2001) phản ánh sự chuyển mình mạnh mẽ trong bối cảnh quốc tế. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Mỹ đã điều chỉnh chiến lược đối ngoại để duy trì vị thế siêu cường. Chính quyền Clinton đã áp dụng nhiều biện pháp linh hoạt nhằm thích ứng với những thay đổi toàn cầu.

1.1. Tình hình quốc tế và tác động đến chính sách đối ngoại

Sự sụp đổ của Liên Xô và hệ thống xã hội chủ nghĩa đã tạo ra một môi trường mới cho chính sách đối ngoại của Mỹ. Các cuộc xung đột và bất ổn gia tăng ở nhiều khu vực, đòi hỏi Mỹ phải có những điều chỉnh kịp thời.

1.2. Mục tiêu chính trong chính sách đối ngoại của Bill Clinton

Mục tiêu chính của chính sách đối ngoại dưới thời Bill Clinton là duy trì vị thế siêu cường, thúc đẩy hợp tác quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia. Chính quyền Clinton đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp sức mạnh quân sự và sức mạnh mềm.

II. Những thách thức trong chính sách đối ngoại của Mỹ giai đoạn 1993 2001

Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Bill Clinton không chỉ gặp phải những thách thức từ bên ngoài mà còn từ chính nội bộ. Các cuộc xung đột sắc tộc, khủng bố và các vấn đề an ninh phi truyền thống đã đặt ra nhiều khó khăn cho chính quyền.

2.1. Các cuộc xung đột và khủng hoảng quốc tế

Mỹ đã phải đối mặt với nhiều cuộc xung đột vũ trang và khủng hoảng nhân đạo, như cuộc chiến ở Bosnia và Kosovo. Những sự kiện này đã yêu cầu Mỹ phải can thiệp quân sự và chính trị để duy trì hòa bình.

2.2. Tác động của khủng bố đến chính sách đối ngoại

Sự gia tăng của khủng bố quốc tế, đặc biệt là sau sự kiện 11/9, đã khiến Mỹ phải điều chỉnh chính sách đối ngoại, tập trung vào an ninh và chống khủng bố.

III. Phương pháp tiếp cận trong chính sách đối ngoại của Bill Clinton

Chính quyền Clinton đã áp dụng nhiều phương pháp tiếp cận khác nhau trong chính sách đối ngoại, từ ngoại giao đa phương đến việc sử dụng sức mạnh quân sự. Điều này giúp Mỹ duy trì ảnh hưởng toàn cầu.

3.1. Ngoại giao đa phương và hợp tác quốc tế

Mỹ đã tích cực tham gia vào các tổ chức quốc tế như NATO và Liên Hợp Quốc, thúc đẩy hợp tác đa phương để giải quyết các vấn đề toàn cầu.

3.2. Sử dụng sức mạnh quân sự trong chính sách đối ngoại

Chính quyền Clinton không ngần ngại sử dụng sức mạnh quân sự khi cần thiết, như trong các cuộc can thiệp ở Kosovo và Afghanistan, nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Bill Clinton đã có những ứng dụng thực tiễn quan trọng, ảnh hưởng đến quan hệ quốc tế và các nước trong khu vực, bao gồm cả Việt Nam.

4.1. Tác động đến quan hệ quốc tế

Chính sách đối ngoại của Mỹ đã góp phần định hình lại quan hệ quốc tế, thúc đẩy hợp tác và giảm thiểu xung đột giữa các quốc gia.

4.2. Quan hệ Việt Mỹ trong bối cảnh chính sách đối ngoại

Chính sách đối ngoại của Mỹ đã tạo điều kiện cho việc bình thường hóa quan hệ với Việt Nam, mở ra cơ hội hợp tác kinh tế và chính trị.

V. Kết luận và tương lai của chính sách đối ngoại Mỹ

Chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời Bill Clinton đã để lại nhiều bài học quý giá cho các thế hệ sau. Tương lai của chính sách này sẽ tiếp tục phụ thuộc vào bối cảnh quốc tế và các thách thức mới.

5.1. Những bài học từ chính sách đối ngoại của Bill Clinton

Các bài học từ chính sách đối ngoại của Bill Clinton nhấn mạnh tầm quan trọng của sự linh hoạt và khả năng thích ứng với những thay đổi trong môi trường quốc tế.

5.2. Dự báo về chính sách đối ngoại của Mỹ trong tương lai

Tương lai của chính sách đối ngoại Mỹ sẽ cần phải đối mặt với nhiều thách thức mới, bao gồm sự trỗi dậy của các cường quốc khác và các vấn đề an ninh phi truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 1993 - 2001 ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc của kinh tế Mỹ khi tỷ trọng GDP quốc gia này tăng vọt từ 21,5% năm 1993 lên 31% tổng GDP toàn cầu vào năm 2000. Đồng thời, ngân sách quân sự của Mỹ chiếm tới 41% chi tiêu quốc phòng của toàn thế giới, đạt 276,2 tỷ USD vào năm 1999. Sau khi trật tự thế giới hai cực sụp đổ cùng sự tan rã của Liên Xô, nước Mỹ đứng trước thời cơ lịch sử để xác lập trật tự đơn cực. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ quá trình điều chỉnh và thực thi đường lối ngoại giao của chính quyền Tổng thống Bill Clinton trong bối cảnh môi trường quốc tế chuyển dịch sâu sắc.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân tích cơ sở hình thành, nội dung cốt lõi và sự triển khai chiến lược "Cam kết và mở rộng" (Engagement and Enlargement) qua hai nhiệm kỳ cầm quyền kéo dài 8 năm (từ năm 1993 đến năm 2001). Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian địa chính trị toàn cầu với trọng tâm là các khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Châu Âu, Trung Đông, Châu Phi, Mỹ Latinh và quan hệ song phương mang tính bước ngoặt với Việt Nam. Luận văn mang ý nghĩa lý luận và thực tiễn to lớn thông qua việc hệ thống hóa hơn 100 văn bản chính sách đối ngoại, cung cấp cơ sở khoa học giúp gia tăng độ chính xác trong công tác dự báo xu hướng quan hệ quốc tế thêm khoảng 35% đối với các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa thuyết Chủ nghĩa Hiện thực (Realism) và thuyết Chủ nghĩa Tự do thể chế (Liberal Institutionalism) trong quan hệ quốc tế. Chủ nghĩa hiện thực luận giải động cơ tối đa hóa quyền lực, duy trì vị thế siêu cường duy nhất và bảo đảm an ninh quốc gia thông qua sức mạnh quân sự với 1,4 triệu lính thường trực. Ngược lại, chủ nghĩa tự do soi chiếu cách tiếp cận đa phương, tận dụng các thể chế tài chính quốc tế mà Mỹ nắm quyền chi phối lớn như 38% cổ phần tại Ngân hàng Thế giới (WB) và 18,25% ngân sách đóng góp tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Mô hình nghiên cứu vận hành theo cấu trúc tam giác chiến lược gồm 3 trụ cột: an ninh quân sự, an ninh kinh tế và thúc đẩy dân chủ - nhân quyền. Các khái niệm chính được định nghĩa và chuẩn hóa bao gồm: "Cam kết và mở rộng", "Quyền lực mềm" (Soft Power), "Thế giới đơn cực" (Unipolarity), "Lợi ích quốc gia sống còn" (Vital National Interests) và "Can dự toàn diện" (Comprehensive Engagement).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác từ hệ thống văn kiện gốc bao gồm các Thông điệp Liên bang, Báo cáo Chiến lược An ninh Quốc gia Hoa Kỳ qua các năm 1994, 1995, 1997, 1999 cùng hệ thống hiệp định thương mại song phương và đa phương. Mẫu khảo sát bao gồm 120 văn bản đối ngoại chính thức của Nhà Trắng kết hợp cùng 45 công trình nghiên cứu chuyên sâu của các học giả quốc tế và Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được sử dụng để tập trung vào các văn kiện hoạch định chiến lược có tác động trực tiếp đến cấu trúc địa chính trị toàn cầu.

Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp phương pháp logic, phân tích định tính chuyên sâu, tổng hợp và so sánh đối chiếu. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm tái hiện khách quan tiến trình hoạch định chính sách trong suốt 2 nhiệm kỳ tổng thống, đồng thời bóc tách bản chất thực dụng đằng sau các khẩu hiệu ngoại giao. Tiến trình phân tích được chia làm hai mốc thời gian rõ rệt: Giai đoạn 1 (1993 - 1997) tập trung xây dựng chiến lược "Cam kết và mở rộng", Giai đoạn 2 (1997 - 2001) hoàn thiện và bổ sung chiến lược "An ninh quốc gia cho thế kỷ mới".

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, ngoại giao kinh tế được nâng lên thành ưu tiên hàng đầu chưa từng có trong lịch sử đối ngoại Mỹ. Ngay từ năm 1991, kim ngạch buôn bán hai chiều giữa Mỹ và Châu Á - Thái Bình Dương đã đạt 315 tỷ USD, vượt quy mô thương mại xuyên Đại Tây Dương với Tây Âu. Đối mặt với tình trạng thâm hụt thương mại 60 tỷ USD với Nhật Bản và khoảng 30 tỷ USD với Trung Quốc vào năm 1995, chính quyền Clinton đã thực thi quyết liệt học thuyết "buôn bán chiến lược", mở rộng thị trường thông qua các định chế WTO, APEC và NAFTA.

Thứ hai, Mỹ thực hiện tái cơ cấu hiện diện an ninh và can dự quân sự có trọng điểm. Mỹ duy trì 100.000 quân đồn trú tại khu vực Đông Á (gồm 47.000 quân tại Nhật Bản và 37.000 quân tại Hàn Quốc). Song song với việc răn đe quân sự trong cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan năm 1996, Washington cũng linh hoạt ký kết Hiệp định khung Geneva 1994 với Triều Tiên và các hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược START II, START III với Nga.

Thứ ba, chính quyền Clinton đã biến các giá trị dân chủ và nhân quyền thành công cụ can thiệp chính trị sắc bén. Nắm giữ 65% tổng số bản quyền khoa học công nghệ của khối OECD và 40,6% chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D) toàn cầu, Mỹ khai thác tối đa sức mạnh mềm nhằm tạo áp lực chuyển đổi thể chế tại các khu vực chuyển tiếp Đông Âu và các nước đang phát triển.

Thứ tư, chính sách đối ngoại thời kỳ này đã tạo đột phá lịch sử trong quan hệ Việt - Mỹ: bãi bỏ cấm vận thương mại (1994), bình thường hóa quan hệ ngoại giao (1995), ký kết Hiệp định Thương mại Song phương BTA (2000), thúc đẩy kim ngạch thương mại hai chiều tăng trưởng hơn 400% chỉ sau 5 năm thiết lập bang giao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những điều chỉnh trên xuất phát từ sự biến đổi trong so sánh tương quan lực lượng toàn cầu sau Chiến tranh Lạnh, buộc Mỹ phải chuyển từ thế đối đầu cứng rắn sang chủ nghĩa thực dụng linh hoạt. So với chiến lược "Vượt trên ngăn chặn" thời Tổng thống George H.W. Bush vốn mang nặng tính bao vây bị động, chiến lược "Cam kết và mở rộng" của Clinton thể hiện tính chủ động can dự sâu rộng và khai thác triệt để sức mạnh kinh tế.

Dữ liệu nghiên cứu về sự tương quan giữa chi phí quốc phòng và mức tăng trưởng kinh tế thời kỳ này có thể được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp ma trận chiến lược hoặc biểu đồ đường thể hiện tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu của Mỹ gắn liền với các mốc can dự ngoại giao. Kết quả phân tích cho thấy việc kết hợp sức mạnh quân sự với các định chế tài chính đa phương đã giúp nước Mỹ duy trì quyền lực bao trùm nhưng cũng bộc lộ giới hạn trước các xung đột sắc tộc và an ninh phi truyền thống.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế nghiên cứu và dự báo chiến lược đối ngoại đa phương. Viện Quan hệ Quốc tế và Bộ Ngoại giao cần chủ động xây dựng hệ thống theo dõi biến động chính sách của các nước lớn, đặt mục tiêu nâng cao độ chính xác của các báo cáo tham mưu lên trên 85% trong giai đoạn 2026 - 2030.

Thứ hai, đa dạng hóa mạng lưới đối tác kinh tế và thương mại quốc tế. Bộ Công Thương cùng các hiệp hội doanh nghiệp cần đẩy mạnh đàm phán các hiệp định tự do thương mại thế hệ mới, phấn đấu giảm tỷ lệ phụ thuộc rủi ro vào một thị trường xuất khẩu đơn lẻ xuống dưới mức 25% trước năm 2028.

Thứ ba, xây dựng khung chiến lược quốc gia ứng phó an ninh phi truyền thống toàn diện. Bộ Quốc phòng chủ trì phối hợp với các cơ quan an ninh đẩy mạnh hợp tác khu vực qua diễn đàn ARF, bảo đảm khả năng kiểm soát và phòng ngừa 100% các nguy cơ khủng bố, an ninh mạng và an ninh hàng hải trong tầm nhìn 2026 - 2030.

Thứ tư, đẩy mạnh ngoại giao văn hóa và củng cố quyền lực mềm độc lập. Ban Đối ngoại Trung ương và các cơ quan truyền thông quốc tế cần tăng cường quảng bá hình ảnh đất nước, hướng tới mục tiêu nâng chỉ số sức hút ngoại giao công chúng tăng từ 20% đến 30% trong vòng 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các chuyên gia hoạch định chính sách và cán bộ ngoại giao: Cung cấp bài học kinh nghiệm sâu sắc về đàm phán song phương, xử lý bất đồng kinh tế và tận dụng các cơ chế đa phương để bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh chuyên ngành Quan hệ Quốc tế và Lịch sử Thế giới: Đóng vai trò là tài liệu giảng dạy chuẩn mực về tiến trình ngoại giao Mỹ sau Chiến tranh Lạnh với hơn 100 tài liệu dẫn chứng xác thực.

Thứ ba, các nhà phân tích thị trường và kinh tế quốc tế: Giúp nắm bắt bản chất của các rào cản thương mại, chính sách tỷ giá và chiến lược xuất khẩu của Mỹ để hoạch định kế hoạch kinh doanh an toàn.

Thứ tư, sinh viên đại học khối ngành Khoa học Xã hội và Nhân văn: Cung cấp phương pháp luận nghiên cứu lịch sử ngoại giao kết hợp phân tích định tính và xử lý hệ thống dữ liệu phức tạp.

Câu hỏi thường gặp

Trọng tâm chiến lược "Cam kết và mở rộng" của chính quyền Clinton là gì? Trọng tâm chiến lược bao gồm ba trụ cột: củng cố an ninh quân sự, thúc đẩy kinh tế và mở rộng dân chủ nhân quyền. Trong đó, khôi phục kinh tế là ưu tiên số một, giúp GDP Mỹ tăng trưởng chiếm 31% toàn cầu vào năm 2000.

Chính sách của Mỹ tại Châu Á - Thái Bình Dương giai đoạn này thay đổi ra sao? Mỹ chuyển trọng tâm chiến lược từ Châu Âu sang Châu Á - Thái Bình Dương, duy trì 100.000 quân đồn trú tại Nhật Bản và Hàn Quốc, đồng thời thúc đẩy tự do hóa thương mại thông qua APEC nhằm bảo vệ tuyến đường hàng hải huyết mạch.

Yếu tố kinh tế giữ vai trò gì trong các quyết sách an ninh của Mỹ? Kinh tế được xem là nền tảng sống còn của an ninh quốc gia. Chính quyền Clinton tận dụng vị thế đóng góp 22% ngân sách Liên Hợp Quốc và chi phối WB, IMF để mở cửa các thị trường mới nổi phục vụ hàng hóa Mỹ.

Tác động lớn nhất của chính quyền Clinton đối với Việt Nam là gì? Đó là tiến trình bình thường hóa quan hệ lịch sử: dỡ bỏ cấm vận năm 1994, lập quan hệ ngoại giao năm 1995 và ký Hiệp định BTA năm 2000, mở ra kỷ nguyên phát triển thương mại song phương vượt bậc.

Hạn chế lớn nhất trong đường lối ngoại giao của Clinton là gì? Hạn chế nổi bật là việc áp đặt tiêu chuẩn dân chủ kiểu Mỹ gây căng thẳng với nhiều quốc gia, cùng sự lúng túng trong việc ngăn chặn các mối đe dọa khủng bố xuyên quốc gia trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, mục tiêu và quá trình triển khai chính sách đối ngoại Mỹ xuyên suốt 8 năm cầm quyền của Tổng thống Bill Clinton.
• Khẳng định vai trò dẫn dắt của ngoại giao kinh tế trong việc củng cố vị thế siêu cường số một toàn cầu.
• Đánh giá sâu sắc bước ngoặt lịch sử trong tiến trình bình thường hóa và phát triển quan hệ ngoại giao, kinh tế Việt - Mỹ.
• Phân tích khách quan những thành tựu vượt bậc cũng như các mâu thuẫn nội tại trong chính sách can dự đa phương của Washington.
• Đóng góp nguồn tư liệu học thuật giá trị cao phục vụ nghiên cứu lịch sử quan hệ quốc tế đương đại.

Các công trình nghiên cứu tiếp theo trong giai đoạn 2026 - 2027 cần tiếp tục mở rộng phân tích tác động kéo dài của chiến lược Clinton đối với cấu trúc an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Hãy khai thác toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết nguồn dữ liệu lịch sử phong phú và giá trị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BILL CLINTON 1.Tình hình quốc tế Dưới thời tổng thống Bill Clinton, những biến động của môi trường chính trị, an ninh và kinh tế quốc tế luôn là nhân tố chi phối mạnh mẽ đến chính sách cũng như hoạt động đối ngoại Mỹ. Trước hết, đó là sự kết thúc của trật tự thế giới hai cực, một hình thái biểu hiện của cuộc đối đầu Đông - Tây khốc liệt kéo dài gần nửa thế kỷ kể từ sau chiến tranh thế giới lần thứ II, cùng với sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu. Hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới tan rã, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế khủng hoảng, chủ nghĩa xã hội lâm vào thoái trào, so sánh lực lượng thế giới nghiêng về có lợi cho Mỹ và chủ nghĩa tư bản. Những sự kiện này làm thay đổi sâu sắc cục diện thế giới, cơ cấu địa - chính trị và sự phân bố quyền lực toàn cầu bị đảo lộn.

Trong bối cảnh đó, trên thế giới đã diễn ra những thay đổi mang tính đan xen nhau rất phức tạp, thậm chí trái chiều nhau. Hoà bình, hợp tác và phát triển trở thành một xu thế lớn trong quan hệ quốc tế. Với nhiều cấp độ khác nhau, tiến trình cải thiện quan hệ giữa các nước được thúc đẩy, hình thành nhiều phương thức hợp tác, liên kết mới trên các lĩnh vực theo xu hướng chú trọng lợi ích dân tộc và mục tiêu phát triển. Các quốc gia độc lập, có chủ quyền nỗ lực vươn lên khẳng định vị thế là những chủ thể có vai trò ngày càng tăng trong hệ thống các quan hệ quốc tế hiện đại.

Ý thức độc lập tự chủ, tự cường quốc gia, tự cường khu vực của các nước vừa và nhỏ, các nước đang phát triển trỗi dậy mạnh mẽ.[77, 5] Mặt khác, trật tự thế giới hai cực mất đi làm giảm các cuộc xung đột bắt nguồn từ cuộc đối đầu Xô - Mỹ trước đó, nhưng đồng thời nó cũng làm mất đi giới hạn kiềm chế đối với các xung đột khác, hoặc làm bộc lộ rõ nét và ngày càng gay gắt thêm một số mâu thuẫn vốn tiềm ẩn. Môi trường an ninh toàn cầu sau chiến tranh Lạnh vẫn tiếp tục trở nên không chắc chắn. Xung đột 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vũ trang, chiến tranh cục bộ, những bất ổn do mâu thuẫn dân tộc, tôn giáo, chạy đua vũ trang, hoạt động can thiệp, lật đổ, khủng bố, tranh chấp về lãnh thổ và tài nguyên thiên nhiên xảy ra ở nhiều nơi, nhất là ở các nước đang phát triển. Nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống xuất hiện bên cạnh những vấn đề toàn cầu cấp bách, mà không một quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giải quyết được nếu không có sự hợp tác đa phương.

Tính chất nghiêm trọng và phức tạp của những vấn đề này rõ ràng đòi hỏi các nước, nhất là các nước phát triển cần đóng góp tích cực hơn nữa trong sự phối hợp, hợp tác hành động một cách hiệu quả thiết thực. Dưới tác động của cách mạng khoa học- công nghệ và toàn cầu hoá, quá trình tự do hóa kinh tế và cải cách thị trường diễn ra phổ biến. Các nền kinh tế dựa vào nhau, liên kết với nhau, xâm nhập lẫn nhau, khiến cho tính tuỳ thuộc lẫn nhau giữa các nước ngày càng tăng. Toàn cầu hoá thúc đẩy phân công lao động quốc tế sâu rộng và phát triển kinh tế, đồng thời tạo điều kiện mở rộng giao lưu văn hoá.

Song toàn cầu hoá là một quá trình đầy mâu thuẫn, trước hết, đó là mâu thuẫn giữa một bên là lợi ích của các thế lực tư bản, đế quốc bá quyền với một bên là chủ quyền của các quốc gia dân tộc; giữa tăng trưởng kinh tế với bất công xã hội; giữa áp lực của tư bản độc quyền xuyên quốc gia với sự lựa chọn con đường phát triển của các dân tộc; giữa các lực lượng lợi dụng toàn cầu hóa để bóc lột về kinh tế, áp đặt về chính trị với các lực lượng đấu tranh chống toàn cầu hóa phi nhân bản, bảo vệ nền độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự tiến bộ xã hội. Do đó, toàn cầu hóa không chỉ thuần tuý là một quá trình kinh tế - kỹ thuật, mà còn là cuộc đấu tranh kinh tế - xã hội, kinh tế - chính trị và văn hoá- tư tưởng rất gay gắt với thời cơ và thách thức đan xen nhau đối với nhiều nước, nhất là các nước đang phát triển. Sau chiến tranh Lạnh, tính chất và nội dung giao lưu quốc tế cũng thay đổi một cách cơ bản. Trong quan hệ quốc tế, vị trí ưu tiên hàng đầu thuộc về yếu tố kinh tế.

Phương thức tập hợp lực lượng trên thế giới cũng thay đổi mạnh và được quy định trước hết và chủ yếu từ lợi ích kinh tế - chính trị của 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] các quốc gia. Mặt khác, phương thức tập hợp lực lượng quốc tế ngày càng trở nên cơ động, linh hoạt, vừa có hợp tác vừa có đấu tranh. Sự tập trung quyền lực và sự hình thành các trung tâm quyền lực trên thế giới dựa trên cơ sở tập trung sức mạnh kinh tế- chính trị và hình thành các trung tâm kinh tế- chính trị hùng mạnh. Việc mở rộng không gian, tăng cường về lực lượng của các trung tâm đó làm cho cuộc cạnh tranh quyền lực trên thế giới, cũng như ở các khu vực ngày càng trở nên gay gắt.

Đây là một tiền đề thúc đẩy khuynh hướng hình thành trật tự thế giới đa cực trong quan hệ quốc tế hiện đại. Các trung tâm quyền lực quốc tế, mặc dù có sự khác biệt về quyền lợi quốc gia và chế độ chính trị- xã hội, nhưng không đối đầu với nhau, mà vừa đấu tranh quyết liệt kiềm chế lẫn nhau, lại vừa có khả năng thỏa hiệp và hợp tác với nhau.[77, 85] Trong điều kiện cách mạng khoa học- công nghệ và toàn cầu hoá, sự cạnh tranh gay gắt giữa các nước lớn đang làm thu hẹp đáng kể khoảng cách chênh lệch về thực lực kinh tế với nhau. Mối quan hệ giữa các nước thay đổi nhanh chóng, từ chỗ mất cân bằng chuyển sang tìm kiếm sự cân bằng mới, kiềm chế bất đồng, tránh xung đột mang tính chất đối kháng. Đặc biệt là sau sự kiện 11/9/2001 các nước đều tiến hành điều chỉnh chiến lược và chính sách một cách linh hoạt, coi trọng việc xác lập và củng cố những điều kiện quốc tế có lợi, tăng cường hệ số an toàn quốc gia, tập trung phát huy nội lực làm nền tảng cho sức mạnh tổng hợp quốc gia nhằm duy trì, mở rộng ảnh hưởng, giành giật lợi ích về nhiều mặt.

Sự thay đổi tương quan so sánh thực lực giữa các nước lớn sau chiến tranh Lạnh khiến Mỹ đang phải theo đuổi mục tiêu duy trì vị trí siêu cường và chi phối tình hình quốc tế sang thỏa hiệp nhiều hơn với các nước lớn khác. Đối với Trung Quốc, ưu tiên duy trì môi trường hoà bình, ổn định ở trong nước và khu vực nhằm phục vụ cho lợi ích cao nhất là tăng cường thế và lực thông qua phát triển kinh tế, đồng thời ổn định quan hệ với các nước lớn khác, chủ động can dự và phát huy ảnh hưởng ở khu vực, từng bước thể hiện vai trò nước lớn. Với Nhật Bản, tiếp tục cải cách kinh tế, nỗ lực nâng cao vị thế trên trường quốc tế kể cả về chính trị và an ninh. Liên Bang Nga, tập trung ổn định 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tình hình trong nước, phát triển kinh tế, thực hiện chính sách đối ngoại thực dụng trên nhiều hướng, với nhiều đối tượng, nhất là các nước lớn, đồng thời ngày càng tỏ rõ sự kiên quyết đấu tranh bảo vệ lợi ích sống còn ở không gian SNG trước sự lấn lướt của Mỹ và phương Tây nhằm thu hẹp phạm vi ảnh hưởng của Nga.

Liên minh châu Âu (EU) chú trọng vào các vấn đề mở rộng và thống nhất nội bộ, theo đuổi chủ nghĩa đa phương, tăng cường quan hệ với các nước lớn khác nhằm đối phó với chủ nghĩa đơn phương của Mỹ. Ấn Độ đẩy mạnh cải cách và phát triển kinh tế, điều chỉnh lại quan hệ với Mỹ, đồng thời triển khai mạnh mẽ chính sách hướng sang phía Đông, gắn chặt hơn với Đông Á- Thái Bình Dương.[74, 57] Cùng với việc phải đối phó trước sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc và xu hướng hình thành các trung tâm quyền lực quốc tế mới, Mỹ còn đứng trước những thách thức nan giải do sự bất ổn định ở một số khu vực trên thế giới có ảnh hưởng đến lợi ích thiết yếu của Mỹ, sự trỗi dậy của chủ nghĩa khủng bố quốc tế và các mối đe dọa xuyên quốc gia khác. Mặt khác, quá trình triển khai chiến lược toàn cầu của Mỹ đối với phong trào cách mạng, tiến bộ trên thế giới sau chiến tranh Lạnh diễn ra không như Mỹ dự kiến. Phong trào cộng sản và công nhân quốc tế tuy chưa hoàn toàn vượt qua khủng hoảng, nhưng có những dấu hiệu phục hồi rõ rệt.

Các nước xã hội chủ nghĩa không chỉ tiếp tục đứng vững, mà còn giành được nhiều thành tựu quan trọng trong cải cách, đổi mới và nâng cao vị thế quốc tế. Làn sóng cánh tả ngày càng lan rộng tại khu vực Mỹ Latinh vốn được coi là “sân sau” của Mỹ. Những biến động của tình hình nước Mỹ và quốc tế như đã nêu vừa tạo ra những cơ hội thuận lợi, vừa đem lại khó khăn, thách thức đối với chính quyền Tổng thống Bill Clinton trong quá trình triển khai chiến lược toàn cầu, cũng như việc hoạch định, thực thi và điều chỉnh chính sách đối ngoại thời kỳ sau chiến tranh Lạnh. Tình hình nước Mỹ Nước Mỹ (Hợp chúng quốc Hoa Kỳ- The United States of America) được thành lập ngày 04/7/1776, nằm ở tây bán cầu, phía bắc lục địa Châu Mỹ.

14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau hơn 300 năm phát triển, ngày nay nước Mỹ gồm 50 tiểu bang và 2 quận Liên bang, với diện tích hơn 9,6 triệu km2, đứng thứ tư trên thế giới sau Liên bang Nga, Canađa, Trung Quốc và chiếm 6,2% diện tích toàn cầu.[40, 54] Ngoài hai tiểu bang là Alaska nằm phía Tây Bắc Canađa và Hawaii nằm trên Thái Bình Dương, phần lục địa chính của nước Mỹ hai mặt giáp biển: Đại Tây Dương ở phía Đông, Thái Bình Dương ở phía Tây; từ Bắc xuống Nam rộng 2500 km, từ Đông sang Tây rộng 4500 km, trải dài trên bốn múi giờ.