Luận văn thạc sĩ étude de lutilisation des stratégies de compréhension en lecture par des étudiants 4è année du département de français de lesle asm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chiến lược hiểu bài đọc của sinh viên năm 4 khoa tiếng Pháp tại trường LESLE ASM, phân tích hiệu quả học tập.

• Tác giả: Phạm Thị Hồng Hà
• Người hướng dẫn: Pr. Nguyễn Quang Thuấn
• Trường học: Université Nationale de Ha Noi École Supérieure De Langues Étrangères
• Chuyên ngành: Didactique
• Đề tài: Étude De L'utilisation Des Stratégies De Compréhension En Lecture Par Des Étudiants En 4è Année Du Département De Français De L’esle - Asm
• Loại tài liệu: Mémoire de master
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• 1. CHAPITRE 1: LA LECTURE, LA COMPRÉHENSION EN LECTURE ET LES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE
• 1.1. Qu’est-ce que lire ?
• 1.2. La compréhension en lecture
• 1.3. Qu’est-ce que « la compréhension » ?
• 1.4. Modèles de compréhension en lecture
• 1.5. Les processus de compréhension
• 1.6. Le lecteur en L2
• 1.7. Modèles de lecture
• 1.8. Modèle du bas vers le haut
• 1.9. Modèle du haut vers le bas
• 1.10. Niveaux de compréhension en lecture
• 1.11. Le processus de lecture
• 1.12. Les stratégies de compréhension en lecture
• 1.12.1. Qu’est-ce qu’une stratégie ?
• 1.12.2. Les stratégies de compréhension en lecture
• 1.12.3. Les stratégies de compréhension selon le processus de lecture
• 1.12.4. Les stratégies de compréhension utilisées avant la lecture
• 1.12.5. Les stratégies de compréhension utilisées pendant la lecture
• 1.12.6. Les stratégies de compréhension utilisées après la lecture
• 1.12.7. Les stratégies métacognitives en lecture
• 2. CHAPITRE 2: L’UTILISATION DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE PAR DES ÉTUDIANTS DE 4E ANNÉE DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’ESLE - ASM
• 2.1. La méthodologie de la recherche
• 2.1.1. La première enquête
• 2.1.2. La population et l’échantillon
• 2.1.3. Le premier questionnaire
• 2.1.4. Le deuxième questionnaire
• 2.1.5. Le déroulement de l’enquête
• 2.2. La deuxième enquête
• 2.2.1. La population et l’échantillon
• 2.2.2. Le déroulement de l’enquête
• 2.3. Les résultats de la recherche
• 2.3.1. L’analyse et l’interprétation des résultats obtenus de la première enquête
• 2.3.2. Les connaissances des stratégies des étudiants
• 2.3.3. La perception des étudiants sur la CE
• 2.3.4. Les difficultés rencontrées en CE par les étudiants
• 2.3.5. L’utilisation des stratégies de compréhension par les étudiants
• 2.3.5.1. L’utilisation des stratégies de compréhension avant la lecture
• 2.3.5.2. L’utilisation des stratégies de compréhension pendant la lecture
• 2.3.5.3. L’utilisation des stratégies de compréhension après la lecture
• 2.3.5.4. L’utilisation des stratégies métacognitives en lecture
• 2.3.6. La motivation des étudiants pour l’apprentissage de la CE et des SCL
• 2.3.7. L’enseignement des SCL aux étudiants selon l’opinion des étudiants
• 2.3.8. Les conditions d’enseignement et d’apprentissage de la CE
• 2.3.9. La perception des étudiants sur l’enseignement des SCL aux étudiants
• 2.3.10. L’analyse et l’interprétation des résultats obtenus de la deuxième enquête
• 2.3.11. La perception des enseignants sur la CE
• 2.3.12. Les difficultés rencontrées en CE par les étudiants selon les enseignants
• 2.3.13. L’utilisation des SCL par les étudiants selon les enseignants
• 2.3.14. L’enseignement des SCL aux étudiants selon les enseignants
• 2.3.15. Les conditions d’enseignement et d’apprentissage de la CE
• 2.3.16. La perception des enseignants sur l’enseignement des SCL aux étudiants
• 3. CHAPITRE 3: QUELQUES PROPOSITIONS MÉTHODOLOGIQUES ET PÉDAGOGIQUES POUR L’ENSEIGNEMENT DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE
• 3.1. La pertinence de l’enseignement des SCL aux étudiants
• 3.2. Les SCL à enseigner
• 3.3. L’enseignement des SCL
• 3.3.1. La démarche pédagogique
• 3.3.2. L’enseignement explicite des SCL
• 3.3.2.1. L’enseignement explicite des SCL avant la lecture
• 3.3.2.2. L’enseignement explicite des SCL pendant la lecture
• 3.3.2.3. L’enseignement explicite des SCL après la lecture
• 3.3.3. L’enseignement explicite des stratégies métacognitives en lecture
• 3.4. L’enseignement des connaissances linguistiques et socioculturelles
• 3.5. L’enseignement des SCL à l’étudiant pour en faire un lecteur stratégique

Tóm tắt

I. Cách hiểu tổng quan về chiến lược đọc hiểu của sinh viên năm 4 khoa tiếng Pháp

Chiến lược đọc hiểu đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao hiệu quả học tập tiếng Pháp của sinh viên năm cuối. Đọc hiểu không chỉ là việc nhận diện từ ngữ mà còn là quá trình xây dựng ý nghĩa dựa trên sự tương tác giữa người đọc, văn bản và bối cảnh. Các phương pháp đọc hiểu tiếng Pháp hiện đại nhấn mạnh đến việc sử dụng các kỹ năng đọc hiểu sinh viên đại học như kích hoạt kiến thức trước khi đọc, dự đoán nội dung, và kiểm soát quá trình đọc. Việc áp dụng các chiến lược học tập tiếng Pháp giúp sinh viên phát triển khả năng phân tích ngôn ngữ tiếng Pháp và nâng cao năng lực đọc hiểu chuyên ngành. Nghiên cứu của Phạm Thị Hồng Hà (2010) tại ESLE-ASM cho thấy sinh viên năm 4 có kiến thức về các chiến lược đọc hiểu nhưng chưa vận dụng hiệu quả trong thực tế, đặc biệt là các chiến lược sau đọc và chiến lược metacognitive.

1.1. Khái niệm và vai trò của phương pháp đọc hiểu tiếng Pháp

Đọc hiểu tiếng Pháp là quá trình tương tác giữa người đọc và văn bản nhằm xây dựng ý nghĩa. Đây là một hoạt động tích cực, đòi hỏi người đọc phải vận dụng kiến thức ngôn ngữ, kiến thức thế giới và kỹ năng suy luận. Các phương pháp đọc hiểu tiếng Pháp bao gồm mô hình đọc từ dưới lên trên (bottom-up), từ trên xuống dưới (top-down) và mô hình tương tác, giúp sinh viên phát triển khả năng nhận diện từ vựng, cấu trúc câu và hiểu sâu sắc nội dung văn bản.

1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng đọc hiểu sinh viên đại học trong học tiếng Pháp

Kỹ năng đọc hiểu là nền tảng để sinh viên tiếp cận kiến thức chuyên ngành và phát triển các kỹ năng ngôn ngữ khác như viết và nói. Nghiên cứu chỉ ra rằng sinh viên có kỹ năng đọc hiểu tốt sẽ có khả năng học tập hiệu quả hơn và đạt kết quả cao trong các kỳ thi. Việc rèn luyện kỹ năng này giúp sinh viên không chỉ hiểu được nội dung mà còn biết cách phân tích, tổng hợp và đánh giá thông tin trong văn bản tiếng Pháp.

II. Hướng dẫn nhận diện thách thức trong đọc hiểu tiếng Pháp của sinh viên năm cuối

Sinh viên năm 4 khoa tiếng Pháp thường gặp nhiều khó khăn trong việc đọc hiểu văn bản tiếng Pháp, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập và khả năng ứng dụng ngôn ngữ. Các thách thức chính bao gồm hạn chế về vốn từ vựng, khó khăn trong việc phân tích ngôn ngữ tiếng Pháp, và thiếu kỹ thuật đọc nhanh tiếng Pháp hiệu quả. Ngoài ra, sự thiếu tự tin và áp lực tâm lý cũng làm giảm khả năng tiếp thu thông tin. Nghiên cứu tại ESLE-ASM cho thấy tỷ lệ sinh viên đạt điểm tốt trong môn đọc hiểu còn rất thấp, phản ánh sự cần thiết phải cải thiện các phương pháp nâng cao đọc hiểu và kỹ thuật đọc hiểu chuyên ngành.

2.1. Các khó khăn về từ vựng và ngữ pháp trong đọc hiểu văn bản tiếng Pháp

Khó khăn lớn nhất của sinh viên là việc nhận diện và hiểu nghĩa các từ mới, đặc biệt là các từ chuyên ngành và các cấu trúc ngữ pháp phức tạp. Việc này làm giảm tốc độ đọc và ảnh hưởng đến khả năng nắm bắt ý chính của văn bản. Nhiều sinh viên còn phụ thuộc quá nhiều vào việc dịch từng từ, dẫn đến mất mạch logic và không thể hiểu sâu sắc nội dung.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng kỹ thuật đọc nhanh tiếng Pháp và phân tích ngôn ngữ

Sinh viên thường đọc theo cách tuyến tính, từng từ một, thiếu kỹ thuật đọc nhanh tiếng Pháp như đọc theo nhóm từ hay dự đoán nội dung. Điều này làm giảm hiệu quả đọc và gây mệt mỏi. Bên cạnh đó, khả năng phân tích ngôn ngữ tiếng Pháp còn hạn chế khiến sinh viên khó nhận diện cấu trúc văn bản và các mối quan hệ logic giữa các phần.

III. Phương pháp áp dụng chiến lược học tập tiếng Pháp hiệu quả cho sinh viên năm 4

Để nâng cao khả năng đọc hiểu, sinh viên cần được hướng dẫn áp dụng các chiến lược học tập tiếng Pháp phù hợp với từng giai đoạn của quá trình đọc. Các chiến lược này bao gồm việc kích hoạt kiến thức trước khi đọc, sử dụng các kỹ thuật đọc nhanh, ghi chú hiệu quả và áp dụng các chiến lược metacognitive để tự điều chỉnh quá trình đọc. Việc kết hợp linh hoạt các chiến lược này giúp sinh viên phát triển kỹ năng đọc hiểu chuyên ngành và tăng cường khả năng xử lý thông tin trong tiếng Pháp.

3.1. Chiến lược đọc hiểu trước khi đọc kích hoạt kiến thức và dự đoán nội dung

Trước khi đọc, sinh viên nên kích hoạt các kiến thức liên quan đến chủ đề văn bản, đồng thời dự đoán nội dung dựa trên tiêu đề, hình ảnh hoặc các từ khóa. Việc này giúp tạo dựng khung hiểu biết và chuẩn bị tâm thế tiếp nhận thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả đọc hiểu.

3.2. Phương pháp đọc nhanh tiếng Pháp và ghi chú hiệu quả trong quá trình đọc

Áp dụng kỹ thuật đọc nhanh như đọc theo nhóm từ, bỏ qua các từ không quan trọng và tập trung vào ý chính giúp tăng tốc độ đọc. Đồng thời, việc ghi chú các ý chính, từ khóa và cấu trúc văn bản hỗ trợ sinh viên tổ chức thông tin và dễ dàng ôn tập sau này.

3.3. Sử dụng chiến lược metacognitive để kiểm soát và đánh giá quá trình đọc hiểu

Chiến lược metacognitive bao gồm việc nhận biết khi nào không hiểu, biết cách dừng lại để suy nghĩ, đặt câu hỏi và tự đánh giá mức độ hiểu của bản thân. Đây là kỹ năng quan trọng giúp sinh viên tự điều chỉnh phương pháp đọc và nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chiến lược đọc hiểu của sinh viên năm 4 khoa tiếng Pháp

Nghiên cứu thực tiễn tại Khoa tiếng Pháp, ESLE-ASM đã khảo sát việc sử dụng các phương pháp học tiếng Pháp cho sinh viên năm cuối thông qua hai cuộc điều tra với sinh viên và giảng viên. Kết quả cho thấy sinh viên có nhận thức tốt về các chiến lược đọc hiểu nhưng chưa vận dụng đầy đủ, đặc biệt là các chiến lược sau đọc và metacognitive. Việc áp dụng các chiến lược này đã góp phần cải thiện đáng kể kết quả đọc hiểu và nâng cao động lực học tập. Đồng thời, giảng viên cũng nhận thấy sự cần thiết trong việc tích hợp giảng dạy chiến lược đọc hiểu vào chương trình học.

4.1. Phân tích kết quả khảo sát về việc sử dụng chiến lược đọc hiểu của sinh viên

Khảo sát cho thấy 88% sinh viên thường xác định mục đích đọc trước khi bắt đầu, 75% kích hoạt kiến thức trước khi đọc, nhưng chỉ 31% sử dụng chiến lược metacognitive thường xuyên. Nhiều sinh viên chưa biết cách ghi chú và tóm tắt sau khi đọc, dẫn đến hiệu quả tiếp thu thấp. Các chiến lược như sử dụng ngữ cảnh để đoán nghĩa từ mới cũng chưa được áp dụng rộng rãi.

4.2. Đánh giá của giảng viên về việc giảng dạy và áp dụng chiến lược đọc hiểu

Giảng viên nhận định rằng việc giảng dạy các phương pháp nâng cao đọc hiểu còn hạn chế, chưa có sự hướng dẫn cụ thể và bài bản về chiến lược đọc. Họ đề xuất cần tăng cường các hoạt động thực hành, kết hợp giảng dạy kiến thức ngôn ngữ với kỹ thuật đọc và phát triển kỹ năng metacognitive cho sinh viên.

V. Bí quyết nâng cao kỹ năng đọc hiểu tiếng Pháp cho sinh viên năm cuối hiệu quả nhất

Để nâng cao kỹ năng đọc hiểu tiếng Pháp, sinh viên cần áp dụng một cách có hệ thống các phương pháp đọc hiểu tiếng Pháp kết hợp với việc rèn luyện thường xuyên. Bí quyết bao gồm việc luyện tập đọc đa dạng các loại văn bản, sử dụng công cụ hỗ trợ như từ điển và phần mềm học tập, đồng thời phát triển kỹ năng phân tích ngôn ngữ và tư duy phản biện. Việc xây dựng thói quen đọc có kế hoạch và tự đánh giá quá trình học giúp sinh viên trở thành người đọc chiến lược, chủ động và hiệu quả.

5.1. Luyện tập đa dạng văn bản và sử dụng công cụ hỗ trợ đọc hiểu

Việc đọc nhiều loại văn bản khác nhau như bài báo, tài liệu chuyên ngành, truyện ngắn giúp sinh viên làm quen với nhiều cấu trúc và từ vựng phong phú. Sử dụng từ điển song ngữ, phần mềm học tiếng Pháp hỗ trợ việc tra cứu nhanh và chính xác, giúp giảm bớt khó khăn trong quá trình đọc.

5.2. Phát triển kỹ năng phân tích ngôn ngữ và tư duy phản biện trong đọc hiểu

Sinh viên cần rèn luyện khả năng nhận diện cấu trúc câu, các mối quan hệ logic trong văn bản và phát triển tư duy phản biện để đánh giá nội dung. Kỹ năng này giúp hiểu sâu sắc hơn và áp dụng kiến thức vào thực tiễn học tập và nghiên cứu.

5.3. Xây dựng thói quen đọc có kế hoạch và tự đánh giá hiệu quả học tập

Lập kế hoạch đọc hàng ngày, đặt mục tiêu cụ thể và tự đánh giá quá trình đọc giúp sinh viên duy trì động lực và cải thiện kỹ năng liên tục. Việc phản hồi và điều chỉnh chiến lược đọc dựa trên kết quả tự đánh giá là yếu tố then chốt để trở thành người đọc chiến lược.

VI. Tương lai phát triển chiến lược đọc hiểu tiếng Pháp cho sinh viên năm 4 khoa tiếng Pháp

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển giáo dục hiện nay, việc nâng cao phương pháp học tiếng Pháp cho sinh viên năm cuối cần được chú trọng hơn nữa. Tương lai của chiến lược đọc hiểu sẽ hướng đến việc tích hợp công nghệ số, phát triển các chương trình đào tạo kỹ năng đọc hiểu chuyên sâu và cá nhân hóa phương pháp học tập. Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa giảng viên và sinh viên trong việc xây dựng môi trường học tập tích cực, sáng tạo và hỗ trợ phát triển toàn diện kỹ năng đọc hiểu tiếng Pháp.

6.1. Ứng dụng công nghệ số trong phát triển kỹ năng đọc hiểu tiếng Pháp

Sử dụng các nền tảng học trực tuyến, phần mềm tương tác và công cụ hỗ trợ đọc giúp sinh viên tiếp cận nguồn tài liệu phong phú và đa dạng. Công nghệ cũng hỗ trợ việc theo dõi tiến trình học tập và cung cấp phản hồi kịp thời, góp phần nâng cao hiệu quả học tập.

6.2. Phát triển chương trình đào tạo và cá nhân hóa chiến lược học tập

Chương trình đào tạo cần được thiết kế linh hoạt, phù hợp với trình độ và nhu cầu của từng sinh viên. Việc cá nhân hóa chiến lược học tập giúp sinh viên phát huy tối đa tiềm năng và khắc phục điểm yếu trong kỹ năng đọc hiểu.

6.3. Tăng cường hợp tác giữa giảng viên và sinh viên trong việc nâng cao kỹ năng đọc hiểu

Sự phối hợp giữa giảng viên và sinh viên trong việc xây dựng kế hoạch học tập, tổ chức các hoạt động thực hành và phản hồi liên tục sẽ tạo môi trường học tập tích cực, giúp sinh viên phát triển kỹ năng đọc hiểu một cách toàn diện và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hiện nay, trong bối cảnh xã hội thông tin, việc nâng cao năng lực đọc hiểu trở thành một nhu cầu thiết yếu đối với người học ngoại ngữ. Đặc biệt đối với sinh viên năm cuối chuyên ngành tiếng Pháp tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Học viện Khoa học Quân sự, việc trang bị các chiến lược đọc hiểu hiệu quả nhằm nâng cao kết quả học tập và khả năng vận dụng ngôn ngữ trong thực tế nghề nghiệp là vô cùng cấp thiết. Qua số liệu của kỳ thi cuối học kỳ I năm học 2009-2010 tại Khoa tiếng Pháp của ESLE-ASM, kết quả cho thấy: 0% sinh viên đạt loại giỏi và rất giỏi, 12,5% đạt loại khá, 75% trung bình và 12,5% không đạt yêu cầu. Điều này phản ánh thực trạng sinh viên gặp khó khăn trong quá trình đọc hiểu, dù phần lớn có khả năng nhận dạng từ vựng cơ bản. Lý do chủ yếu nằm ở việc các em chưa áp dụng hiệu quả các chiến lược đọc hiểu phù hợp để khai thác ý nghĩa văn bản.

Nghiên cứu tập trung khám phá việc sử dụng các chiến lược hiểu đọc (SCL) của sinh viên năm thứ tư khoa tiếng Pháp ESLE-ASM nhằm làm rõ các chiến lược được áp dụng, cách thức sử dụng cũng như những hạn chế và đề xuất giải pháp nâng cao khả năng đọc hiểu. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn tại trường Đại học Ngoại ngữ – Học viện Khoa học Quân sự trong năm học 2009-2010. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy đọc hiểu mà còn có ý nghĩa thúc đẩy việc phát triển năng lực ngôn ngữ cho sinh viên, đồng thời cung cấp căn cứ khoa học để hoàn thiện chương trình đào tạo tiếng Pháp tại môi trường đại học quân sự.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba thuyết và mô hình chính:

1. Mô hình tương tác của Giasson (1990) về đọc hiểu: Mô hình này xác định ba thành tố tương tác quyết định sự hiểu văn bản là người đọc, văn bản và ngữ cảnh đọc. Người đọc không chỉ tiếp nhận thụ động thông tin mà tích cực xây dựng ý nghĩa thông qua sự kết hợp kiến thức ngôn ngữ, kiến thức thế giới, cùng với hoàn cảnh cụ thể khi đọc.

2. Mô hình đọc từ dưới lên trên (bottom-up), từ trên xuống dưới (top-down) và mô hình tương tác: Mô hình bottom-up chủ yếu nhấn mạnh quá trình nhận diện các đơn vị ngôn ngữ từ nhỏ đến lớn (âm vị, từ, câu) theo trình tự, hướng dữ liệu từ văn bản đến người đọc. Mô hình top-down tập trung vào việc sử dụng kiến thức sẵn có, suy đoán, dự đoán để hiểu văn bản, theo hướng dữ liệu từ người đọc đến văn bản. Mô hình tương tác kết hợp linh hoạt cả hai phương thức nhằm tạo nên quá trình đọc hiểu hiệu quả nhất tùy vào hoàn cảnh và đặc điểm văn bản.

3. Chiến lược đọc hiểu (Stratégies de Compréhension en Lecture - SCL): Được định nghĩa là tập hợp các hành động, kỹ thuật, phương pháp được người đọc sử dụng một cách có chủ đích để hỗ trợ quá trình hiểu văn bản. Những chiến lược này được phân loại theo ba giai đoạn: trước đọc (activate kiến thức tiền có, dự đoán, xác định mục đích đọc, khảo sát sơ bộ văn bản…), trong khi đọc (sử dụng chỉ báo ngữ pháp, ngữ nghĩa, suy luận, tìm ý chính...), và sau đọc (tổng hợp, đánh giá, phản hồi). Đồng thời, chiến lược métacognitive (kiểm soát và đánh giá quá trình đọc) cũng được chú trọng.

3-5 khái niệm trọng tâm bao gồm: đọc tương tác, mức độ hiểu (hiểu chữ nghĩa, suy luận, phê phán, sáng tạo), kiến thức tiền sử dụng, và sự điều chỉnh chiến lược theo trình độ người đọc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát kết hợp giữa điều tra định lượng và định tính qua hai bộ bảng câu hỏi:

• Với sinh viên: Tổng cộng 65 sinh viên năm thứ tư khoa tiếng Pháp ESLE-ASM được chọn làm mẫu, bao gồm cả hai chuyên ngành quân sự và dân sự với độ tuổi từ 21-25. Bảng câu hỏi gồm hai phần: (1) Đánh giá nhận thức về 20 chiến lược đọc hiểu phổ biến và (2) Xác định thói quen sử dụng 45 chiến lược trong các giai đoạn đọc, cùng yếu tố về thái độ, động lực học tập và ý kiến về điều kiện giảng dạy.

• Với giảng viên: 11 giảng viên tiếng Pháp tại ESLE-ASM tham gia trả lời bảng câu hỏi gồm 31 câu nhằm thu thập quan điểm về thực trạng sử dụng SCL của sinh viên, khó khăn trong đọc hiểu, phương pháp dạy SCL và điều kiện thực tiễn tại khoa.

Quá trình khảo sát diễn ra tháng 2/2010 tại trường, 100% mẫu hoàn thành khảo sát. Dữ liệu được xử lý phân tích thống kê mô tả, so sánh tần xuất và kết hợp luận giải định tính nhằm làm rõ mối quan hệ giữa nhận thức, thói quen sử dụng SCL và kết quả đọc hiểu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ nhận biết chiến lược: Sinh viên biết và nhận diện đa phần 20 chiến lược đọc hiểu phổ biến. Tuy nhiên, tỷ lệ nhận biết khác nhau: chiến lược “nhận dạng từ mới” và “xác định chủ đề văn bản” có nhận thức cao nhất với 98%, trong khi “sơ đồ hóa văn bản” chỉ 48% và “ghi chú” 57%. 22% sinh viên không biết chiến lược khai thác tiêu đề và các chỉ báo văn bản, 17% không biết cách sử dụng ngữ cảnh để đoán nghĩa từ mới.

2. Thói quen sử dụng SCL trước khi đọc: Có 88% sinh viên thường xác định rõ mục đích đọc; 78% ý thức về ngữ cảnh và nhiệm vụ đọc; 75% kích hoạt kiến thức tiền sử dụng; 66% thực hiện khảo sát nhanh văn bản và 60% dự đoán nội dung. Tuy nhiên, chỉ 48% cảm thấy tự tin khi bắt đầu đọc.

3. Sử dụng SCL trong quá trình đọc: Có sự phân hóa rõ nét về thói quen sử dụng. Những chiến lược được dùng nhiều nhất là “xác định chủ đề đoạn văn” (74%), “xác định chủ đề văn bản” (72%), “dùng kiến thức tiền sử dụng” (72%) và “tìm ý chính rõ ràng” (72%). Những chiến lược tối ưu như “dùng ngữ cảnh đoán từ mới” (chỉ 46% sử dụng thường xuyên), “phân tích cấu trúc văn bản” (34%), “giải mã chỉ báo quan hệ câu” (32%) và “sử dụng dấu câu” (32%) đều bị bỏ qua hoặc dùng rất ít.

4. Sử dụng SCL sau khi đọc rất thấp: 81% sinh viên hầu như không tóm tắt hoặc sơ đồ hóa văn bản; 69% không kiểm tra lại giả thuyết đọc; chỉ 31% thường đánh giá mức độ hiểu của mình.

5. Chiến lược métacognitive bị bỏ quên: Đa số sinh viên không áp dụng các chiến lược métacognitive như nhận biết điểm mạnh/yếu (31%), theo dõi quá trình hiểu (29%), hay tương tác phê phán với văn bản (15%). 85% không bao giờ thực hiện phản hồi có chủ đích đối với văn bản.

6. Khó khăn gặp phải: Khó khăn từ vốn từ vựng là lớn nhất (75%), sau đó là ngữ pháp (68%) và yếu tố ngữ cảnh văn hóa (54%). Dù có động lực học tập khá cao (chỉ 2% không thích học CE), sinh viên dành ít thời gian học CE bên ngoài lớp (40% chỉ học 1 giờ cho 1 giờ học trên lớp).

7. Quan điểm giảng viên: Các giảng viên cũng nhận định sinh viên còn yếu trong việc áp dụng SCL, đồng thời nhiều người thiên về phương pháp dạy truyền thống, chú trọng cung cấp kiến thức ngôn ngữ hơn là phát triển chiến lược đọc.

Thảo luận kết quả

Chỉ ra rằng dù sinh viên biết một số chiến lược phổ biến, việc áp dụng chưa hiệu quả, đặc biệt là nhóm chiến lược hỗ trợ cao như sử dụng ngữ cảnh, phân tích cấu trúc, và SCL métacognitive. Điều này lý giải kết quả thi CE trung bình thấp, làm giảm hiệu quả toàn diện của việc học tiếng Pháp. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong lĩnh vực didactique des langues étrangères, chứng minh việc giảng dạy kỹ năng đọc hiểu cần tích hợp dạy chiến lược rõ ràng và lồng ghép vào giáo trình.

Các khó khăn về ngôn ngữ và thiếu thời gian luyện tập bên ngoài đã ảnh hưởng tiêu cực đến thái độ tự tin và khả năng kiểm soát quá trình đọc. Các biểu đồ phân bố tần suất sử dụng các chiến lược trước, trong và sau đọc sẽ minh họa sự chênh lệch này rõ nét. Ngoài ra, sự khác biệt giữa nhận thức của giáo viên và thực tế vận dụng của sinh viên cho thấy nhu cầu điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy chiến lược đọc hiểu một cách có hệ thống và trực tiếp: Giảng viên cần xây dựng các bài học cụ thể tập trung vào từng nhóm chiến lược đọc trong cả ba giai đoạn trước, trong và sau đọc. Áp dụng phương pháp “dạy chiến lược một cách có ý thức” nhằm nâng cao khả năng tự quản lý của người học. Mục tiêu tăng tỷ lệ sinh viên sử dụng các chiến lược métacognitive lên ít nhất 50% trong vòng một học kỳ. Chủ thể thực hiện là giảng viên bộ môn.

2. Phát triển tài liệu học tập bổ trợ theo hướng chiến lược: Soạn thảo và biên soạn các tài liệu có hướng dẫn chi tiết cách áp dụng SCL đi kèm các bài tập thực hành. Tài liệu cần phù hợp với trình độ sinh viên và gắn liền với ngữ liệu thực tế mà sinh viên quan tâm. Mục tiêu là tăng thời gian tự học hiệu quả lên ít nhất 2 giờ/tuần. Chủ thể thực hiện là bộ phận biên soạn chương trình và thư viện trường.

3. Tổ chức các buổi huấn luyện, hội thảo dành cho giảng viên về phương pháp dạy chiến lược đọc: Trang bị kiến thức cập nhật về lý thuyết SCL và kỹ thuật triển khai trong lớp học. Mục tiêu nâng cao nhận thức và chất lượng giảng dạy của 100% giảng viên tiếng Pháp trong vòng 6 tháng tiếp theo. Chủ thể thực hiện là Ban giám hiệu và phòng đào tạo.

4. Khuyến khích sinh viên tăng cường luyện tập đọc hiểu ngoài giờ học: Qua các nhóm học tập, câu lạc bộ tiếng Pháp, hoặc các nền tảng học trực tuyến với bài tập chiến lược đọc hiểu phong phú và phản hồi hỗ trợ. Mục tiêu nâng cao thái độ tích cực và kỹ năng đọc hiểu đa dạng của sinh viên, giảm tỷ lệ thiếu tự tin lên dưới 25% trong năm học tiếp theo. Chủ thể thực hiện là sinh viên và các câu lạc bộ ngoại khóa phối hợp với giảng viên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên tiếng Pháp và ngôn ngữ khác tại đại học: Tài liệu cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích hệ thống về SCL, giúp giảng viên phát triển phương pháp giảng dạy phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo ngôn ngữ.

2. Sinh viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Didactique des Langues Étrangères: Nghiên cứu là nguồn tham khảo về thực tiễn vận dụng lý thuyết đọc hiểu, mở rộng hiểu biết về ảnh hưởng của chiến lược đọc tới sự thành công trong học ngoại ngữ.

3. Nhà quản lý và hoạch định chương trình đào tạo ngôn ngữ: Những phát hiện và khuyến nghị từ nghiên cứu này hữu ích trong việc thiết kế chương trình đào tạo, lồng ghép đào tạo kỹ năng chiến lược đọc một cách bài bản, góp phần cải thiện chất lượng đào tạo.

4. Các chuyên gia phát triển tài liệu và giáo trình: Công trình cung cấp cái nhìn sâu sắc về nhu cầu và thực trạng sử dụng chiến lược đọc của sinh viên, đồng thời nhấn mạnh tính thiết yếu của tài liệu hướng dẫn chiến lược đọc cho học viên ở trình độ đại học.

Câu hỏi thường gặp

1. Chiến lược đọc hiểu là gì và tại sao quan trọng?
   Chiến lược đọc hiểu là tập hợp các kỹ thuật, hành động người đọc sử dụng để nâng cao khả năng lấy thông tin và ý nghĩa từ văn bản. Nó giúp người học điều chỉnh phương pháp đọc phù hợp, từ đó cải thiện hiệu quả học tập và tiếp thu kiến thức.

2. Các chiến lược đọc quan trọng nhất được phát hiện là gì?
   Nghiên cứu chỉ ra các chiến lược như xác định chủ đề đoạn văn, sử dụng kiến thức tiền có, và tìm kiếm ý chính rõ ràng là được sử dụng phổ biến và hiệu quả nhất. Ngược lại, các chiến lược métacognitive và kỹ năng phân tích cấu trúc văn bản ít được sử dụng dù rất cần thiết.

3. Tại sao sinh viên còn ngại sử dụng các chiến lược métacognitive?
   Nguyên nhân chính là thiếu kiến thức về các chiến lược này và thiếu hướng dẫn cụ thể trong quá trình học. Ngoài ra, sự thiếu tự tin và kinh nghiệm thực tế cũng khiến sinh viên không chủ động áp dụng chúng.

4. Làm thế nào giảng viên có thể giúp sinh viên nâng cao khả năng đọc hiểu?
   Giảng viên cần dạy trực tiếp các chiến lược đọc hiểu kết hợp luyện tập theo từng bước cụ thể, đồng thời khuyến khích sinh viên phản hồi, tự đánh giá quá trình đọc của mình để nâng cao ý thức chủ động học tập.

5. Nghiên cứu có đề xuất giảng dạy nào cho các trường đào tạo ngoại ngữ khác?
   Nghiên cứu khuyến nghị phương pháp dạy chiến lược đọc hiểu có hệ thống, tài liệu hỗ trợ phù hợp và các hoạt động rèn luyện nhằm phát triển kỹ năng đọc hiểu toàn diện cho sinh viên. Điều này có thể áp dụng rộng rãi trong các cơ sở đào tạo ngoại ngữ.

Kết luận

• Nghiên cứu đã làm rõ thực trạng nhận biết và sử dụng các chiến lược đọc hiểu của sinh viên năm cuối Khoa tiếng Pháp ESLE-ASM còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc áp dụng chiến lược métacognitive và các kỹ năng phân tích sâu.

• Mối quan hệ chặt chẽ giữa việc sử dụng chiến lược đọc hiểu và kết quả đọc hiểu được khẳng định, trong đó việc cải thiện kỹ năng đọc sẽ góp phần nâng cao tổng thể năng lực ngôn ngữ.

• Kết quả khảo sát cũng chỉ ra vai trò then chốt của giảng viên và tài liệu giảng dạy trong việc hỗ trợ sinh viên phát triển các chiến lược đọc hiệu quả.

• Các đề xuất về giảng dạy có trọng tâm, phát triển tài liệu và nâng cao nhận thức giảng viên được xây dựng dựa trên dữ liệu thực nghiệm, nhằm cải thiện thực trạng này trong thời gian tới.

• Giai đoạn tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất đồng thời tiến hành đánh giá hiệu quả nhằm tiếp tục hoàn thiện quy trình giảng dạy đọc hiểu tại ESLE-ASM và các đơn vị đào tạo khác.

Việc áp dụng thực tiễn các khuyến nghị nêu trên sẽ góp phần nâng cao vị thế và chất lượng đào tạo ngoại ngữ tại các trường đại học quân sự và dân sự, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh viên phát triển toàn diện kỹ năng đọc hiểu trong môi trường học thuật cũng như thực tiễn nghề nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HA NOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DE LA FORMATION POST-UNIVERSITAIRE ----------------- ------------------- PHẠM THỊ HỒNG HÀ ÉTUDE DE L'UTILISATION DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE PAR DES ÉTUDIANTS EN 4È ANNÉE DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’ESLE - ASM Nghiên cứu việc sử dụng các chiến lược đọc hiểu của sinh viên năm thứ tư khoa tiếng Pháp trường Đại học Ngoại ngữ - Học viện Khoa Học Quân sự MÉMOIRE DE MASTER Option: Didactique Code : 60 14 10 HANOI - 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HA NOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ÉTRANGÈRES DÉPARTEMENT DE LA FORMATION POST-UNIVERSITAIRE ----------------- ------------------- PHẠM THỊ HỒNG HÀ ÉTUDE DE L'UTILISATION DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE PAR DES ÉTUDIANTS EN 4È ANNÉE DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’ESLE - ASM Nghiên cứu việc sử dụng các chiến lược đọc hiểu của sinh viên năm thứ tư khoa tiếng Pháp trường Đại học Ngoại ngữ - Học viện Khoa Học Quân sự MÉMOIRE DE MASTER Option: Didactique Code : 60 14 10 Dirigé par : Pr. NGUYỄN QUANG THUẤN HANOI - 2010 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE DES MATIÈRES Remerciements. iv Liste des tableaux et liste des figures. 3 CHAPITRE 1 : LA LECTURE, LA COMPRÉHENSION EN LECTURE ET LES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE.

Qu’est-ce que lire ?. La compréhension en lecture. Qu’est-ce que « la compréhension » ?. Modèles de compréhension en lecture.

Les processus de compréhension. Le lecteur en L2. Modèles de lecture. Modèle du bas vers le haut.

Modèle du haut vers le bas. Niveaux de compréhension en lecture. Le processus de lecture. Les stratégies de compréhension en lecture.

Qu’est-ce qu’une stratégie ?. Les stratégies de compréhension en lecture. Les stratégies de compréhension selon le processus de lecture. 25 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Les stratégies de compréhension utilisées avant la lecture. Les stratégies de compréhension utilisées pendant la lecture. Les stratégies de compréhension utilisées après la lecture. Les stratégies métacognitives en lecture.

27 CHAPITRE 2 : L’UTILISATION DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE PAR DES ÉTUDIANTS DE 4E ANNÉE DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’ESLE - ASM. La méthodologie de la recherche. La première enquête. La population et l’échantillon.

Le premier questionnaire. Le deuxième questionnaire. Le déroulement de l’enquête. La deuxième enquête.

La population et l’échantillon. Le déroulement de l’enquête. Les résultats de la recherche. L’analyse et l’interprétation des résultats obtenus de la première enquête.

Les connaissances des stratégies des étudiants. La perception des étudiants sur la CE. Les difficultés rencontrées en CE par les étudiants. L’utilisation des stratégies de compréhension par les étudiants.

L’utilisation des stratégies de compréhension avant la lecture. L’utilisation des stratégies de compréhension pendant la lecture. L’utilisation des stratégies de compréhension après la lecture. L’utilisation des stratégies métacognitives en lecture.

La motivation des étudiants pour l’apprentissage de la CE et des SCL. L’enseignement des SCL aux étudiants selon l’opiniom des étudiants. Les conditions d’enseignement et d’apprentissage de la CE. 50 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

La perception des étudiants sur l’enseignement des SCL aux étudiants. L’analyse et l’interprétation des résultats obtenus de la deuxième enquête. La perception des enseignants sur la CE. Les difficultés rencontrées en CE par les étudiants selon les enseignants.

L’utilisation des SCL par les étudiants selon les enseignants. L’enseignement des SCL aux étudiants selon les enseignants. Les conditions d’enseignement et d’apprentissage de la CE. La perception des enseignants sur l’enseignement des SCL aux étudiants.

57 CHAPITRE 3: QUELQUES PROPOSITIONS MÉTHODOLOGIQUES ET PÉDAGOGIQUES POUR L’ENSEIGNEMENT DES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE. La pertinence de l’enseignement des SCL aux étudiants. Les SCL à enseigner. L’enseignement des SCL.

La démarche pédagogique. L’enseignement explicite des SCL. L’enseignement explicite des SCL avant la lecture. L’enseignement explicite des SCL pendant la lecture.

L’enseignement explicite des SCL après la lecture. L’enseignement explicite des stratégies métacognitives en lecture. L’enseignement des connaissances linguistiques et socioculturelles. L’enseignement des SCL à l’étudiant pour en faire un lecteur stratégique.

83 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Problématique de la recherche Dans la société actuelle, à l’ère de l’information, nous sommes confrontés chaque jour à des écrits très nombreux et bien divers. La maîtrise en situation de lecture ne reste alors plus un domaine réservé aux enseignants, aux pédagogues mais elle est devenue une préoccupation de toute la société, puisque la compétence de compréhension en lecture constitue une condition prépondérante de la réussite scolaire et le moyen d’accès efficace à la connaissance. La compréhension écrite (CE) est, avec la compréhension orale (CO), l’expression orale (EO) et l’expression écrite (EE), l’une des compétences les plus importantes à faire acquérir aux étudiants en langue étrangère (L2).

Depuis l’apparition de l’approche axée sur la compréhension, on s’entend de plus en plus pour dire que l’apprentissage d’une langue devrait passer par l’apprentissage de la compréhension. L’habileté à construire le sens d’un message, selon les cognitivistes, se trouve au cœur de toutes les activités humaines de communication et d’apprentissage (Smith, 1979). L’enseignement et l’apprentissage de la CE posent pourtant des problèmes pour les enseignants et les chercheurs. Bon nombre d’étudiants quittent l’université sans arriver à avoir une lecture efficace et rencontreraient des difficultés dans leur vie professionnelle.

Les résultats obtenus en CE des étudiants de 4è année du Département de Français de l’Ecole Supérieure des Langues Étrangères de l’Académie des Sciences Militaires (ESLE-ASM) à l’examen final1 du premier semestre de l’année universitaire 2009-2010 : Excellent: 0,0%; Très bon: 0,0%; Bon: 12,5%; Passable: 75,0% et Echec: 12,5%. En fait, nous remarquons qu’un grand nombre d’étudiants rencontrent souvent des difficultés dans leur CE. Si la grande majorité d’entre eux savent décoder ou déchiffrer un texte écrit, ils seraient pourtant assez nombreux à ne pas utiliser des stratégies de lecture pour dégager le sens d’un texte lu, ce qui touche directement la qualité de leur apprentissage de la CE ainsi que celle d’autres compétences. En effet, en travaillant sur la CE, il nous semble que plus les étudiants utilisent les stratégies de compréhension en lecture (SCL) ou stratégies de lecture, plus grandes seront leurs chances en CE.

De nombreuses recherches démontrent que les étudiants qui utilisent souvent des SCL réussissent à la CE. Mais les enseignants ne sont pas du même avis quant au rôle des SCL dans la CE et en particulier en ce qui concerne l’enseignement de ces stratégies. Plusieurs d’entre eux soutiennent encore l’idée que l’activité 1 Source: Dossiers universitaires conservés au bureau des affaires académiques du Département de Français de l’ESLE-ASM. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 4 de lecture est considérée comme une compétence essentiellement linguistique (CL).

L’enseignement de la CE doit donc consister, selon eux, à fournir des connaissances linguistiques aux étudiants. D’autre part, les étudiants ont tous les outils en main pour pouvoir apprendre significativement. Le pourcentage d’échec cité plus haut montre le contraire. Objectifs de la recherche La présente étude s’inscrit dans le domaine de la didactique des langues étrangères.

Elle a pour objectif de découvrir l’utilisation des SCL mises en œuvre par des étudiants de 4 è année du Département de Français de l’ESLE-ASM. Elle vise également à dégager les implications pédagogiques pour l’enseignement et l’apprentissage de la CE en général et des SCL en particulier au Département de Français de l’ESLE-ASM. Questions de la recherche Les trois questions qui suivent font l’objet de la présente recherche: 1) Quelles sont les stratégies de compréhension en lecture mises en œuvres par les étudiants de 4è année du Département de Français de l’ESLE-ASM ? 2) Comment utilisent-ils ces stratégies ? 3) Quelles sont les implications méthodologiques et pédagogiques pour l’enseignement et l’apprentissage des stratégies de compréhension en lecture ? Pour répondre aux questions de recherche, nous avons choisi comme démarche d’investigation l’enquête par questionnaire Deux enquêtes par questionnaire étaient effectuées de façon complémentaire, l'une menée auprès des étudiants de français et l'autre auprès des enseignants du Département de Français de l’ESLE-ASM. Ces deux méthodes de collecte des données ont permis de recueillir des informations les plus exactes et les plus complètes possibles.

Les données seront analysées de façon quantitative et qualitative. Structure du mémoire Notre mémoire comporte trois chapitres. Le premier est consacré à la construction du cadre théorique de la recherche. Il est question tout au long de ce chapitre de définir les concepts importants de la recherche tels que la lecture, la compréhension en lecture, les SCL, etc.

De différents aspects concernant la lecture seront aussi abordés dans ce chapitre comme les modèles de compréhension en lecture, les modèles de lecture, les processus de lecture, etc. Le deuxième chapitre constituant le capital de la recherche décrit les méthodes d’échantillonnage, les méthodes de collecte et d’analyse des données recueillies et présente les résultats de recherche. Dans le dernier chapitre, nous essaierons, à partir des résultats obtenus, d’avancer quelques propositions méthodologiques et pédagogiques pour l’enseignement et l’apprentissage de la CE et particulièrement des SCL. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 Chapitre 1 LA LECTURE, LA COMPRÉHENSION EN LECTURE ET LES STRATÉGIES DE COMPRÉHENSION EN LECTURE TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

Qu’est-ce que lire ? Lire, c’est d’abord prélever de l’information dans un texte en identifiant l’information essentielle (en fixation fovéale) et en percevant (en fixation périphérique) un certain nombre d’autres données. À partir des données identifiées, commence ensuite la construction du sens grâce au traitement de l’information. L’acte de lire est donc une activité de traitement de l’information. Cette activité « comprend la prise d’informations par l’œil, la construction de sens à partir des informations perçues, le stockage en mémoire, l’intégration aux informations antérieures et la réaction cognitive et affective au sens construit.

Aujourd’hui on se met d’accord pour dire que lire ne consiste pas seulement à reconnaître les mots les uns après les autres, ni savoir les oraliser. Lire n’est non plus, une activité passive pendant laquelle le lecteur “reçoit” le texte (Cicurel, 1991). Au contraire, lire demande au lecteur d’effectuer un va-et-vient entre les données du texte et ses connaissances antérieures pour dégager le sens du texte. Très souvent le lecteur ne lit pas le texte linéairement mais il a tendance à le “travailler”.

Il en change l’ordre, le relit en partie, y cherche une information ponctuelle ou le mémorise. Lire n’est pas simplement le processus de mobiliser les connaissances phonétiques, lexicales, syntaxiques, morphologiques que le lecteur possède d’une langue. Lire n’est non plus « construire une traduction linéaire » comme l’ont remarqué bon nombre d’auteurs. Par contre, lire est avant tout une activité courante de la vie quotidienne.

Lire c’est communiquer, et implique par ailleurs “des lecteurs lisant des documents produits par des scripteurs, production ayant lieu par ailleurs dans un lieu et à un moment précis pour une raison donnée et avec des objectifs spécifiques” (Moirand, 1979 : 9). Lire, c’est également réagir intellectuellement et affectivement à la représentation mentale construite par l’individu à partir des informations contenues dans le texte et de la structure du texte même. Dans cette optique, Toresse (1988 : 8) a souligné : « Lire n’est pas déchiffrer les lettres, ni des syllabes, ni même des mots. Lire un texte, c’est projeter quasi instantanément une signification sur les vocables et les segments de phrases perçus visuellement ; c’est construire, le plus objectivement possible, le sens du texte pour le comprendre ; toutefois, cette projection et cette construction mentale varient, pour un même fragment, selon la culture, l’expérience, la fatigue et la personnalité du lecteur.

» TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Ainsi, l'apprenant est un lecteur actif dans la construction du sens d'un texte.