Lêi nãi ®Çu Trong hÖ thèng chØ tiªu kÕ to¸n doanh nghiÖp, chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh lµ hai chØ tiªu c¬ b¶n, cã mèi quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau vµ cã ý nghÜa v« cïng quan träng trong viÖc x¸c ®Þnh kÕt qu¶ s¶n xuÊt vµ kinh doanh mµ cô thÓ lµ lîi nhuËn thu ®îc tõ s¶n xuÊt kinh doanh ®ã. Trong c¬ chÕ thÞ trêng, c¸c doanh nghiÖp chØ tån t¹i khi ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh ®em l¹i lîi nhuËn nhiÒu hay Ýt còng ph¶i bï ®¾p ®îc chi phÝ bá ra. XuÊt ph¸t tõ tÇm quan träng trong chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ®Ò ra nh÷ng gi¶i ph¸p cã hiÖu qu¶, cã tÝnh thùc thi nhÊt vµ phï hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ cña doanh nghiÖp. §ång thêi víi nh÷ng biÖn ph¸p cô thÓ ph¶i tæ chøc c«ng t¸c tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh thùc tÕ cña c¸c lo¹i s¶n phÈm s¶n xuÊt ra mét c¸ch chÝnh x¸c, kÞp thêi, ®óng ®èi tîng, ®óng chÕ ®é quy ®Þnh vµ ®óng theo ph¬ng ph¸p.
§èi víi ngµnh x©y dùng, nh×n mét c¸ch tæng thÓ c¸c doanh nghiÖp x©y dùng c¬ b¶n chñ yÕu ho¹t ®éng trªn sè vèn do ng©n s¸ch Nhµ níc cÊp. XuÊt ph¸t tõ ®iÓm ®ã, c¸c doanh nghiÖp tù trang tr¶i trong s¶n xuÊt kinh doanh cã l·i. §Ó ®¹t ®îc ®iÒu nµy vÊn ®Ò tríc m¾t tù h¹ch to¸n chÝnh x¸c chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm. Do ®Æc thï cña ngµnh x©y dùng kh¸c víi c¸c ngµnh kh¸c nh: Chi phÝ s¶n xuÊt ra kh«ng gièng nhau, chu kú s¶n xuÊt kinh doanh kÐo dµi tõ chu kú nµy sang chu kú sau nªn viÖc tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm hÕt søc phøc t¹p.
1 Nh÷ng nhËn thøc cã ®îc tõ c«ng t¸c tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm ë C«ng ty T vÊn ®Çu t vµ thiÕt kÕ x©y dùng lµ nhê cã sù chØ b¶o, híng dÉn, sù gióp ®ì cña thÇy c« vµ ban l·nh ®¹o c«ng ty nhÊt lµ c¸n bé phßng kÕ to¸n kÕt hîp víi sù lç lùc cña b¶n th©n, em ®· ®i s©u t×m hiÓu vµ nghiªn cøu c«ng t¸c kÕ to¸n cña c«ng ty vµ ®· hoµn thiÖn ®Ò tµi b¸o c¸o víi ®Ò tµi: Tæ chøc kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt t¹i C«ng ty T vÊn ®Çu t vµ thiÕt kÕ x©y dùng. MÆc dï em rÊt cè g¾ng t×m hiÓu, song do thêi gian cã h¹n vµ tr×nh dé h¹n chÕ nªn chuyªn ®Ò cßn cã nh÷ng sai sãt khiÕm khuyÕt vÒ néi dung còng nh h×nh thøc. Em rÊt mong ®îc sù ®ãng gãp ý kiÕn cña c¸c thÇy c« gi¸o, cña c¸n bé nh©n viªn phßng kÕ to¸n cña c«ng ty ®Ó bµi viÕt cña em hoµn thiÖn h¬n. Chuyªn ®Ò thùc tËp gåm 3 phÇn: PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt trong c¸c doanh nghiÖp.
PhÇn II: Thùc tr¹ng c«ng t¸c kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt ë C«ng ty T vÊn ®Çu t vµ thiÕt kÕ x©y dùng. PhÇn III: Mét sè nhËn xÐt vµ ®¸nh gi¸ vÒ c«ng t¸c kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt vµ nh÷ng kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn c«ng t¸c kÕ to¸n chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt t¹i C«ng ty T vÊn ®Çu t vµ thiÕt kÕ x©y dùng. 2 3 PhÇn I: Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vÒ kÕ to¸n tËp hîp chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm trong c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt.1: Chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt.1: Chi phÝ s¶n xuÊt vµ ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt. Kh¸i niÖm chi phÝ s¶n xuÊt.
Chi phÝ s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· bá ra cã liªn quan ®Õn ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong mét kú nhÊt ®Þnh. Chi phÝ trong mét kú nhÊt ®Þnh bao gåm toµn bé phÇn tµi s¶n hao mßn hoÆc tiªu dïng hÕt cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh trong kú vµ sè d tiªu dïng cho qu¸ tr×nh s¶n xuÊt tÝnh nhËp hoÆc ph©n bæ vµo chi phÝ trong kú. Ngoµi ra cßn mét sè c¸c kho¶n chi phÝ ph¶i tr¶ kh«ng ph¶i lµ chi phÝ trong kú nhng cha ®îc tÝnh vµo chi phÝ trong kú. Thùc chÊt chi phÝ ë c¸c doanh nghiÖp lµ sù chuyÓn dÞch vèn cña doanh nghiÖp vµo ®èi tîng tÝnh gi¸ nhÊt ®Þnh, nã lµ vèn cña c¸c doanh nghiÖp bá ra s¶n xuÊt kinh doanh.
Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt trong kinh doanh. Trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt cã hai lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt tham gia vµo qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm. T¸c dông cña nã lµ chÕ t¹o ra c¸c s¶n phÈm kh¸c nhau. §Ó qu¶n lý chi phÝ ®îc chÆt chÏ, h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt cã hÖ thèng, n©ng cao chÊt lîng c«ng t¸c kiÓm tra vµ ph©n tÝch c¸c t×nh h×nh trong doanh nghiÖp th× ph¶i ph©n chia, s¾p xÕp chi phÝ s¶n xuÊt theo c¸c nhãm sau: 4 * Ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt theo néi dung tÝnh chÊt kinh tÕ cña chi phÝ: + Chi phÝ nguyªn vËt liÖu: Bao gåm toµn bé nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, nhiªn liÖu, phô tïng thay thÕ.dïng trong ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh.
+ Chi phÝ nh©n c«ng: Bao gåm toµn bé sè tiÒn c«ng ph¶i tr¶, c¸c kho¶n ph¶i trÝch nh: B¶o hiÓm x· héi, b¶o hiÓm y tÕ, kinh phÝ c«ng ®oµn cña c«ng nh©n viªn ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh trong doanh nghiÖp. + Chi phÝ khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh: Bao gåm toµn bé sè tiÒn trÝch khÊu hao tµi s¶n sö dông cho doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh. + Chi phÝ dÞch vô mua ngoµi: Bao gåm toµn bé sè tiÒn mµ doanh nghiÖp ®· chi tr¶ vÒ c¸c dÞch vô mua ngoµi: tiÒn ®iÖn, níc, ®iÖn tho¹i. + Chi phÝ b»ng tiÒn mÆt kh¸c: Bao gåm toµn bé sè chi kh¸c ngoµi c¸c yÕu tè nãi trªn.
* Ph©n lo¹i chi phÝ theo môc ®Ých c«ng dông cña s¶n phÈm: + Chi phÝ nguyªn vËt liÖu trùc tiÕp: Bao gåm chi phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, nhiªn liÖu sö dông cho môc ®Ých trùc tiÕp s¶n xuÊt s¶n phÈm ( kh«ng tÝnh vµo kho¶n môc nµy nh÷ng chi phÝ vÒ nguyªn vËt liÖu sö dông vµo môc ®Ých s¶n xuÊt chung vµ nh÷ng ho¹t ®éng ngoµi s¶n xuÊt kinh doanh ). + Chi phÝ s¶n xuÊt chung: lµ nh÷ng chi phÝ sö dông cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt chung, bao gåm: Chi phÝ nh©n viªn 5 ph©n xëng, chi phÝ dông cô s¶n xuÊt, chi phÝ khÊu hao tµi s¶n cè ®Þnh, chi phÝ b»ng tiÒn kh¸c.2: Gi¸ thµnh s¶n phÈm vµ ph©n lo¹i gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt: a. Kh¸i niÖm: + Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ nh÷ng giai ®o¹n tiÕp theo trªn c¬ së sè liÖu cña h¹ch to¸n chi phÝ s¶n xuÊt ®· tËp hîp theo tõng ®Þnh híng vµ sè lîng s¶n phÈm ®· hoµn thµnh. Trªn c¬ së ®ã kiÓm tra ®¸nh gi¸ t×nh h×nh thùc hiÖn møc h¹ gi¸ thµnh theo tõng s¶n phÈm vµ toµn bé s¶n phÈm cña doanh nghiÖp.
+ Gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ chØ tiªu kinh tÕ tæng hîp, ph¶n ¸nh chÊt lîng ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh doanh vµ tr×nh ®é qu¶n lý kinh tÕ, tµi chÝnh cña doanh nghiÖp. Nh vËy, gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña c¸c kho¶n hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cho mét khèi lîng hoÆc mét ®¬n vÞ s¶n phÈm lao vô, dÞch vô cho doanh nghiÖp s¶n xuÊt ®· hoµn thµnh. Ph©n lo¹i gi¸ thµnh trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt: §Ó gióp cho viÖc qu¶n lý tèt t×nh h×nh gi¸ thµnh s¶n phÈm, kÕ to¸n cÇn ph¶i ph©n biÖt c¸c lo¹i gi¸ thµnh. Cã 2 lo¹i chñ yÕu ®Ó ph©n lo¹i gi¸ thµnh: * Ph©n lo¹i theo thêi ®iÓm, c¬ s¬ sè liÖu tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt chia lµm 3 lo¹i: 6 + Gi¸ thµnh kÕ ho¹ch: §îc x¸c ®Þnh tríc khi tiÕn hµnh s¶n xuÊt kinh doanh dùa vµo gi¸ thµnh kú tríc vµ c¸c ®Þnh møc dù to¸n chi phÝ cña kÕ ho¹ch.
+ Gi¸ thµnh ®Þnh møc: Lµ gi¸ thµnh ®îc tÝnh trªn c¬ së ®Þnh møc chi phÝ hiÖn hµnh. ViÖc tÝnh gi¸ thµnh ®Þnh møc còng ®îc thùc hiÖn tríc khi tiÕn hµnh chÕ t¹o s¶n phÈm. + Gi¸ thµnh thùc tÕ: §îc x¸c ®Þnh sau khi kÕt thóc qu¸ tr×nh s¶n xuÊt kinh doanh dùa vµo chi phÝ s¶n xuÊt thùc tÕ ®· ph¸t sinh, tËp hîp ®îc trong kú vµ sè lîng s¶n phÈm thùc tÕ ®· s¶n xuÊt ra trong kú. * Ph©n lo¹i theo ph¹m vi ph¸t sinh, gi¸ thµnh s¶n phÈm s¶n xuÊt chia lµm 2 lo¹i: + Gi¸ thµnh s¶n xuÊt: Lµ toµn bé hao phÝ cña c¸c yÕu tè dïng ®Ó t¹o ra s¶n phÈm dÞch vô trong ®ã bao gåm c¸c chi phÝ s¶n xuÊt: Gi¸ thµnh s¶n Chi phÝ s¶n Chi phÝ s¶n Chi phÝ s¶n xuÊt thùc tÕ = phÈm dë dang + xuÊt ph¸t sinh - phÈm dë dang cña s¶n phÈm ®Çu kú trong kú cuèi kú + Gi¸ thµnh toµn bé: Bao gåm gi¸ thµnh s¶n xuÊt cña s¶n phÈm céng thªm chi phÝ b¸n hµng vµ chi phÝ qu¶n lý doanh nghiÖp cho s¶n phÈm ®ã.
7 Gi¸ thµnh = Gi¸ thµnh s¶n + Chi+phÝ Chi phÝ qu¶n lý Toµn bé xuÊt s¶n phÈm b¸n hµng doanh nghiÖp c. Mèi quan hÖ gi÷a chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm trong doanh nghiÖp s¶n xuÊt. Tæng gi¸ thµnh Chi phÝ s¶n Chi phÝ s¶n Chi phÝ s¶n S¶n xuÊt = phÈm dë dang + xuÊt ph¸t sinh - phÈm dë dang S¶n phÈm ®Çu kú trong kú cuèi kú Tõ c«ng thøc trªn ta thÊy chi phÝ s¶n xuÊt lµ c¬ së ®Ó tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm, nhng kh«ng ph¶i lµ toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt ph¸t sinh trong kú ®Òu ®îc tÝnh vµo gi¸ thµnh s¶n phÈm. Chi phÝ s¶n xuÊt vµ gi¸ thµnh s¶n phÈm lµ hai mÆt biÓu hiÖn cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt, lµ hai kh¸i niÖm kh¸c nhau nhng chóng cã mèi quan hÖ mËt thiÕt víi nhau, gièng nhau vÒ chÊt v× ®Òu lµ nh÷ng hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ mµ doanh nghiÖp ®· sö dông trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt s¶n phÈm, tuy nhiªn chóng còng cã nh÷ng mÆt kh¸c nhau: + Chi phÝ s¶n xuÊt lu«n g¾n liÒn víi tõng thêi kú ph¸t sinh chi phÝ, cßn gi¸ thµnh l¹i g¾n liÒn víi khèi lîng s¶n phÈm c«ng viÖc lao vô ®· hoµn thµnh.
8 + Chi phÝ s¶n xuÊt trong kú kh«ng chØ liªn quan tíi nh÷ng s¶n phÈm ®· hoµn thµnh mµ cßn liªn quan ®Õn c¶ s¶n phÈm dë dang cuèi kú vµ s¶n phÈm háng.