phần mở đầu, kết luận, các bảng biểu phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, kết cấu luận văn gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp sản xuất. Chƣơng 2: Thực trạng kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm tại Công ty TNHH Thực phẩm Thiên Hƣơng Phía Bắc. Chƣơng 3: Hoàn thiện kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm. 8 CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1. Những vấn đề chung về chi phí sản xuất 1. Khái niệm chi phí sản xuất Trƣớc hết, ta biết rằng, sản xuất là quá trình gắn liền với sự tồn tại và phát triển của xã hội chúng ta, là quá trình kết hợp của ba yếu tố: tƣ liệu lao động, đối tƣợng lao động và sức lao động. Quá trình sản xuất với việc tiêu hao các yếu tố đầu vào đã sinh ra khái niệm chi phí sản xuất.
Theo VAS 01 và IAS 01 (Chuẩn mực chung), thì: “Chi phí là tổng giá trị các khoản làm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dƣới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu”. Theo định nghĩa này, chi phí phải đƣợc tập hợp theo từng kỳ kế toán thể hiện tại các khoản mục trong báo cáo tài chính; và đƣợc biểu hiện thông qua ba hình thái: các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu. Theo Giáo trình Kế toán tài chính trong các doanh nghiệp của Trƣờng Đại học Kinh tế Quốc dân (2016): “Chi phí sản xuất kinh doanh là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí mà doanh nghiệp phải tiêu dùng trong một kỳ để thực hiện quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm”. Theo Giáo trình Kế toán tài chính của Học viện Tài chính (2013): “Chi phí đƣợc xác định là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dƣới hình thức các khoản chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vổn chủ sở hữu”.
9 Nhận thấy, chi phí trong doanh nghiệp bao gồm chi phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất. Chi phí sản xuất bao gồm hao phí lao động sống và lao động vật hóa của quá trình sản xuất để hình thành giá trị sản phẩm sản xuất. Các chi phí luôn đƣợc đo lƣờng bằng thƣớc đo tiền tệ, trong đó chi phí về tiền công là biểu hiện bằng tiền của hao phí về lao động sống, còn chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí nguyên vật liệu, nhiên liệu là biểu hiện bằng tiền của lao động vật hóa. Và sự hình thành nên chi phí sản xuất để tạo ra giá trị sản phẩm, dịch vụ là tất yếu khách quan.
Nhƣ vậy, chi phí sản xuất là biểu hiện giá trị của các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các hao phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã sử dụng trong quá trình sản xuất nhằm tạo ra các sản phẩm, dịch vụ. Chi phí sản xuất luôn gắn với không gian, địa điểm nhất định cùng với các mối quan hệ giao dịch cụ thể trong quá trình sản xuất. Đồng thời, chi phí sản xuất thƣờng gắn với thời kỳ lập báo cáo về tình hình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp khác nhau về ngành nghề kinh doanh, quy mô hoạt động, trình độ quản lý,… thì chi phí sản xuất sẽ rất khác nhau.
Phân loại chi phí sản xuất Trong các doanh nghiệp sản xuất, chi phí sản xuất có rất nhiều loại, nhiều khoản có tính chất kinh tế khác nhau, mục đích trong quá trình sản xuất cũng khác nhau. Để đáp ứng yêu cầu công tác quản lý và hạch toán kế toán, căn cứ vào mục đích sử dụng, với các tiêu thức khác nhau thì chúng ta sẽ sắp xếp, phân loại các chi phí sản xuất theo từng nhóm. Phân loại chi phí sản xuất theo khoản mục chi phí: Phân loại theo tiêu thức này sẽ có tác dụng phục vụ cho việc quản lý sản xuất theo định mức, cung cấp số liệu cho việc tính giá thành sản phẩm; phân tích tình hình thực hiện kế hoạch giá thành, làm cơ sở để xây dựng định mức chi phí sản xuất và lập kế hoạch giá thành sản phẩm cho kỳ sau. 10 Theo tiêu thức này thì chi phí sản xuất đƣợc chia thành ba loại chi phí chính nhƣ sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Là toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu, bán thành phẩm sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất sản phẩm, dịch vụ.
- Chi phí nhân công trực tiếp: Là toàn bộ chi phí tiền lƣơng, phụ cấp và các khoản trích theo lƣơng của ngƣời lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm (BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo tỷ lệ tính vào chi phí). - Chi phí sản xuất chung: Là những chi phí phát sinh trong phạm vi phân xƣởng, bộ phận sản xuất (ngoài chi phí NVLTT và chi phí nhân công trực tiếp). Chi phí sản xuất chung đƣợc theo dõi chi tiết cho từng loại: + Lƣơng và các khoản trích theo lƣơng của nhân viên quản lý phân xƣởng sản xuất, nhƣ: nhân viên kế toán, thủ kho, công nhân vận chuyển. công nhân sửa chữa,… + Khấu hao TSCĐ tại phân xƣởng sản xuất nhƣ: khấu hao máy móc thiết bị sản xuất, nhà xƣởng, phƣơng tiện vận tải,… + Chi phí vật liệu: Bao gồm những chi phí vật liệu đƣợc dùng chung cho phân xƣởng, nhƣ: vật liệu văn phòng, vật liệu dùng để bảo dƣỡng, sửa chữa TSCĐ, máy móc thiết bị của phân xƣởng,… + Chi phí dụng cụ sản xuất: Bao gồm chi phí dụng cụ dùng cho nhu cầu sản xuất chung ở phân xƣởng, nhƣ: dụng cụ bảo hộ lao động, dụng cụ cầm tay, dụng cụ giá lắp,….
+ Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm những chi phí về lao vụ, dịch vụ mua bên ngoài để phục vụ cho hoạt động sản xuất ở phân xƣởng, nhƣ: chi phí tiền điện, nƣớc, điện thoại,… + Chi phí bằng tiền khác: Bao gồm các chi phí bằng tiền ngoài những chi phí nêu trên, phục vụ cho sản xuất ở phân xƣởng sản xuất. Phân loại chi phí sản xuất theo yếu tố nội dung, tính chất kinh tế của chi phí: Có tác dụng cho việc quản lý sản xuất, phân tích, đánh giá tình hình thực hiện dự toán chi phí sản xuất thông qua tỷ trọng của từng yếu tố chi phí sản xuất mà doanh nghiệp đã chi ra trong tổng chi phí. Đồng thời là cơ sở để lập báo cáo chi phí sản xuất ở bảng thuyết minh báo cáo tài chính. Từ đó cung cấp tài liệu để lập dự toán chi phí sản xuất, lập kế hoạch cung ứng nguyên vật liệu, tính toán nhu cầu vốn lƣu động cho kỳ sản xuất tiếp theo.
Theo tiêu chí này, thì có các loại chi phí nhƣ sau: - Chi phí nguyên vật liệu: là toàn bộ giá trị thực tế (bao gồm giá mua và chi phí mua) của các nguyên vật liệu chính, nguyên vật liệu phụ, nhiên liệu sử dụng vào sản xuất (không bao gồm giá trị nguyên vật liệu sử dụng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi). - Chi phí nhiên liệu, năng lƣợng sử dụng vào quá trình sản xuất trong kỳ (không bao gồm giá trị nhiên liệu, năng lƣợng sử dụng không hết nhập lại kho và phế liệu thu hồi). - Chi phí công cụ, dụng cụ, phụ tùng thay thế sử dụng trong sản xuất. - Chi phí nhân công: Bao gồm các khoản chi phí về tiền lƣơng, tiền công, phụ cấp mang tính chất lƣơng và các khoản trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo lƣơng (phần tính vào chi phí của lao động sản xuất).
- Chi phí khấu hao TSCĐ: Là toàn bộ khấu hao của TSCĐ dùng vào hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Bao gồm toàn bộ số tiền mà doanh nghiệp phải chi trả cho các dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài để phục vụ cho hoạt động sản xuất trong kỳ của doanh nghiệp, nhƣ điện, nƣớc, điện thoại,… dùng cho hoạt động sản xuất. - Chi phí bằng tiền khác: Là toàn bộ các khoản chi phí bằng tiền khác các chi phí nói trên, phát sinh trong bộ phận sản xuất; nhƣ: thuê vệ sinh phân xƣởng, sửa máy móc thiết bị sản xuất,… 12 c. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ giữa chi phí và đối tượng chịu chi phí: Theo cách phân loại này thì sẽ có ý nghĩa đối với việc xác định phƣơng pháp kế toán tập hợp và phân bổ chi phí cho các đối tƣợng sản xuất một cách hợp lý.
Theo tiêu thức này thì chi phí sản xuất đƣợc chia thành hai loại: - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí có liên quan trực tiếp đến quá trình sản xuất ra một sản phẩm hoặc quá trình tạo ra một dịch vụ nhất định. Căn cứ chứng từ gốc, kế toán hạch toán những chi phí này trực tiếp cho từng đối tƣợng chịu chi phí. - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí liên quan đến quá trình sản xuất nhiều loại sản phẩm, quá trình tạo ra nhiều dịch vụ. Căn cứ tiêu thức phân bổ thích hợp, kế toán tập hợp các chi phí phát sinh và tiến hành phân bổ cho các đối tƣợng có liên quan.
Phân loại theo mối quan hệ giữa chi phí và khối lượng hoạt động: Đây là cách phân loại chi phí đƣợc sử dụng nhiều trong kế toán quản trị chi phí sản xuất; là cơ sở xây dựng mô hình chi phí trong mối quan hệ giữa chi phí – khối lƣợng – lợi nhuận, dùng để phân tích điểm hòa vốn, có ý nghĩa phục vụ Lãnh đạo doanh nghiệp trong việc giám sát quá trình sản xuất và ra quyết định về hoạt động sản xuất kinh doanh.