Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trong cho vay hộ cận nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Bình Minh

Luận văn thạc sĩ chất lượng tín dụng cho vay hộ cận nghèo tại NHCSXH thị xã Bình Minh

• Tác giả: Nguyễn Văn Chức
• Người hướng dẫn: PGS.TS. Trương Đông Lộc
• Trường học: Trường Đại học Cửu Long
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng trong cho vay hộ cận nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Bình Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Vĩnh Long

Tóm tắt

I. Tổng quan chất lượng tín dụng hộ cận nghèo tại NHCSXH Bình Minh

Chương trình tín dụng hộ cận nghèo đóng vai trò trụ cột trong công tác an sinh xã hội. Tại thị xã Bình Minh, Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thực hiện nhiệm vụ cung ứng nguồn vốn ưu đãi trực tiếp đến người dân. Hoạt động này không đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận tài chính. Mục tiêu trọng tâm là tạo việc làm, nâng cao thu nhập và ngăn ngừa nguy cơ tái nghèo. Chất lượng tín dụng là thước đo then chốt về sự lành mạnh trong quản trị vốn công. Nguồn vốn tín dụng lành mạnh giúp ngân hàng bảo tồn ngân sách nhà nước. Đồng thời, hộ cận nghèo có thêm điểm tựa tài chính để phát triển chăn nuôi, trồng trọt và dịch vụ buôn bán nhỏ. Cơ chế cho vay ủy thác qua các tổ chức chính trị - xã hội giúp phân bổ vốn kịp thời. Hiệu quả chương trình phụ thuộc vào ý thức hoàn trả nợ của hộ vay và năng lực giám sát của cán bộ ngân hàng. Đảm bảo chất lượng tín dụng góp phần ổn định an ninh trật tự và thúc đẩy kinh tế địa phương tăng trưởng vững chắc.

1.1. Khái niệm và đặc điểm tín dụng chính sách hộ cận nghèo

Hộ cận nghèo là nhóm dân cư có mức sống tiệm cận chuẩn nghèo quy định. Họ có nguy cơ rơi lại vào tình trạng nghèo khó khi gặp biến cố dịch bệnh hay thiên tai. Tín dụng chính sách là hình thức cấp vốn ưu đãi do Nhà nước bảo trợ. Ngân hàng Chính sách Xã hội cung cấp nguồn tiền vay với lãi suất thấp và thời hạn linh hoạt. Khách hàng vay vốn không cần tài sản thế chấp. Thay vào đó, ngân hàng xét duyệt dựa trên sự bình xét công khai từ Tổ tiết kiệm và vay vốn tại khóm ấp. Nguồn vốn này ưu tiên đầu tư vào mô hình chăn nuôi, vườn cây ăn trái và kinh doanh nhỏ. Tính chất ưu đãi gắn liền với nguyên tắc hoàn trả nợ gốc và lãi đúng hạn theo hợp đồng.

1.2. Vai trò của nguồn vốn tín dụng đối với hộ cận nghèo

Đồng vốn chính sách đóng vai trò đòn bẩy tài chính quan trọng cho hộ cận nghèo tại thị xã Bình Minh. Vốn vay giúp các gia đình chủ động mở rộng quy mô sản xuất nông nghiệp. Người dân có thêm kinh phí mua con giống, phân bón và công cụ lao động chất lượng cao. Tiếp cận tín dụng kịp thời hạn chế triệt để tình trạng vay mượn tín dụng đen với lãi suất cao. Hơn nữa, việc tham gia sinh hoạt Tổ tiết kiệm rèn luyện ý thức tích lũy tài chính định kỳ cho hộ dân. Nhờ dòng vốn lưu thông hiệu quả, nhiều gia đình đã tạo dựng được nguồn thu nhập ổn định quanh năm. Tín dụng chính sách trực tiếp góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.

II. Thực trạng chất lượng tín dụng hộ cận nghèo tại NHCSXH Bình Minh

Giai đoạn 2015-2019 ghi nhận nhiều chuyển biến trong hoạt động cấp tín dụng cho hộ cận nghèo tại thị xã Bình Minh. Doanh số cho vay và doanh số thu nợ có sự biến động rõ rệt giữa các năm. Năm 2015, ngân hàng giải ngân quy mô lớn nhằm đáp ứng nhu cầu vốn bức thiết. Đến năm 2016, doanh số cho vay sụt giảm mạnh do phần lớn đối tượng đã tiếp cận đủ hạn mức. Bước sang giai đoạn 2017-2019, nhu cầu phục hồi sản xuất khiến doanh số cho vay tăng trưởng trở lại rất nhanh. Doanh số thu nợ cũng tăng đều qua từng năm phản ánh khả năng thanh toán khả quan của người dân. Tuy nhiên, đơn vị vẫn đối mặt với một số rủi ro tín dụng tiềm ẩn. Một bộ phận hộ vay sử dụng vốn chưa đúng mục đích đã cam kết ban đầu. Tác động của hạn mặn và dịch bệnh nông nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập thực tế. Năng lực giám sát ở một vài tổ tiết kiệm cơ sở còn thiếu tính chủ động.

2.1. Phân tích biến động doanh số giải ngân và thu hồi nợ

Doanh số giải ngân cho vay hộ cận nghèo tại thị xã Bình Minh biến động mạnh theo từng thời kỳ. Năm 2015 ghi nhận mức giải ngân cao khi triển khai chương trình sâu rộng. Sang năm 2016, doanh số giảm hơn 85% do chu kỳ vay vốn đã đạt đỉnh trước đó. Từ năm 2017 đến năm 2019, hoạt động giải ngân phục hồi mạnh mẽ. Doanh số cho vay năm 2019 đạt trên 14,4 tỷ đồng. Song song đó, doanh số thu hồi nợ cũng tăng trưởng tích cực hàng năm. Năm 2019 ghi nhận mức thu nợ tăng hơn 34% so với năm liền kề trước. Tỷ lệ thu hồi nợ tăng cao khẳng định dòng vốn chính sách được người dân sử dụng đúng mục tiêu kinh tế.

2.2. Khó khăn tồn tại và nguyên nhân dẫn đến rủi ro nợ

Mặc dù đạt kết quả khả quan, tín dụng hộ cận nghèo vẫn tiềm ẩn rủi ro phát sinh. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ phương án sản xuất của người dân còn mang tính tự phát. Nông dân địa phương chịu rủi ro lớn từ biến động giá nông sản và thời tiết cực đoan. Khi mất mùa, khả năng cân đối tài chính để trả nợ đúng hạn bị suy giảm. Một số ít hộ vay sử dụng tiền vốn vào việc tiêu dùng cá nhân thay vì tái đầu tư sinh lời. Công tác kiểm tra sau giải ngân ở cấp cơ sở đôi khi chưa diễn ra kịp thời và sát sao. Tình trạng này khiến ngân hàng gặp khó khăn trong việc đôn đốc thu hồi nợ gốc khi đến hạn chuyển tiếp.

III. Giải pháp nâng chất lượng tín dụng hộ cận nghèo NHCSXH Bình Minh

Nâng cao chất lượng tín dụng đòi hỏi hệ thống giải pháp đồng bộ và quyết liệt. Phòng giao dịch NHCSXH thị xã Bình Minh cần tăng cường chuẩn hóa quy trình thẩm định hồ sơ. Cán bộ tín dụng phải phối hợp chặt chẽ cùng ban nhân dân khóm ấp để xác định đúng đối tượng thụ hưởng. Việc rà soát nhu cầu vốn thực tế ngăn chặn triệt để hành vi vay ké hoặc mượn danh nghĩa. Ngân hàng cần đẩy mạnh kiểm tra hiện trường trước và sau khi giải ngân 30 ngày. Điều này đảm bảo tiền vay được đưa vào mua sắm tài sản sản xuất thực tế. Bên cạnh đó, đơn vị phải phối hợp thường xuyên với ngành nông nghiệp địa phương. Các lớp tập huấn chuyển giao kỹ thuật trồng trọt và chăn nuôi cần được tổ chức định kỳ. Người dân nắm vững kiến thức canh tác sẽ sử dụng vốn hiệu quả hơn. Cuối cùng, việc củng cố chất lượng hoạt động của các Tổ tiết kiệm và vay vốn giữ vai trò nền tảng. Ban quản lý tổ cần đôn đốc thu nợ và lãi đều đặn theo lịch giao dịch cố định.

3.1. Đổi mới quy trình thẩm định và giám sát dòng vốn vay

Quy trình thẩm định cần được thực hiện chặt chẽ ngay từ khâu bình xét tại cơ sở. Cán bộ tín dụng phụ trách địa bàn phải phối hợp trực tiếp với trưởng khóm ấp. Hai bên tiến hành khảo sát hoàn cảnh gia đình và phương án làm ăn của người xin vay. Tiêu chí lựa chọn phải minh bạch và đúng quy chuẩn hộ cận nghèo theo danh sách phê duyệt. Sau khi giải ngân, công tác kiểm tra việc sử dụng vốn phải hoàn tất trong vòng 30 ngày. Cán bộ ngân hàng cần đến tận nơi quan sát hiện trạng con giống và cây trồng. Việc kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm các trường hợp gặp rủi ro sản xuất. Từ đó, ngân hàng kịp thời hỗ trợ giãn nợ hoặc tư vấn phương án khắc phục kinh tế.

3.2. Nâng cao vai trò của hội đoàn thể và tổ tiết kiệm

Mô hình quản lý tín dụng chính sách gắn liền với các tổ chức đoàn thể nhận ủy thác. Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh và Đoàn Thanh niên cần nâng cao trách nhiệm. Các đoàn thể phải lồng ghép sinh hoạt hội với hướng dẫn kinh nghiệm sản xuất. Ban quản lý Tổ tiết kiệm và vay vốn cần được kiện toàn nhân sự thường xuyên. Cán bộ tổ phải am hiểu tình hình địa bàn và có uy tín với nhân dân. Ngân hàng cần duy trì các lớp tập huấn nghiệp vụ cho ban quản lý tổ cơ sở. Việc duy trì sinh hoạt tổ định kỳ giúp nhắc nhở thành viên trả nợ đúng hạn và gửi tiết kiệm đều đặn.

IV. Kết luận chất lượng tín dụng hộ cận nghèo tại NHCSXH Bình Minh

Chất lượng tín dụng cho vay hộ cận nghèo giữ vai trò sống còn đối với sự phát triển của NHCSXH thị xã Bình Minh. Dòng vốn ưu đãi mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Nguồn vốn này tiếp sức cho các hộ gia đình yếu thế vươn lên làm chủ kinh tế. Nâng cao chất lượng tín dụng giúp hạn chế nợ xấu và bảo toàn nguồn vốn của Nhà nước. Ngân hàng cần kết hợp chặt chẽ giữa cho vay và chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật. Các giải pháp kiểm soát rủi ro phải được triển khai đồng bộ từ cấp thị xã đến từng khóm ấp. Tăng cường đào tạo chuyên môn cho cán bộ tín dụng và ban quản lý tổ tiết kiệm là yêu cầu cấp thiết. Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động tín dụng chính sách. Trong tương lai, mô hình cho vay hộ cận nghèo sẽ tiếp tục phát huy giá trị an sinh xã hội to lớn. Kinh tế địa phương từ đó duy trì đà tăng trưởng ổn định và bền vững hơn.

4.1. Khả năng ứng dụng giải pháp vào thực tiễn địa phương

Các giải pháp đề xuất hoàn toàn phù hợp với điều kiện thực tế tại thị xã Bình Minh. Địa phương có mạng lưới tổ chức chính trị - xã hội cơ sở hoạt động sâu sát và uy tín. Cơ chế phối hợp liên ngành giữa ngân hàng và chính quyền xã phường đã hình thành nền nếp. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong đối chiếu dư nợ giúp giảm thiểu sai sót tác nghiệp. Mô hình thẩm định có sự tham gia của đại diện cộng đồng mang lại tính minh bạch cao. Người dân được tư vấn kỹ phương án làm ăn trước khi nhận vốn. Khi áp dụng chuẩn hóa các bước kiểm tra, tỷ lệ thu hồi nợ sẽ duy trì ở mức cao và bền vững.

4.2. Định hướng phát triển nguồn vốn tín dụng chính sách

Mục tiêu phát triển lâu dài hướng đến việc mở rộng quy mô tín dụng gắn với an toàn vốn. Phòng giao dịch NHCSXH thị xã Bình Minh tiếp tục chủ động tham mưu nguồn vốn ủy thác địa phương. Nguồn lực ngân sách thị xã chuyển sang sẽ bổ sung thêm hạn mức cho người dân làm ăn. Ngân hàng chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn cho toàn thể đội ngũ cán bộ. Mọi hoạt động phục vụ nhân dân tại điểm giao dịch xã luôn diễn ra công khai và minh bạch. Tín dụng hộ cận nghèo không chỉ dừng lại ở hỗ trợ vốn sản xuất ngắn hạn. Định hướng tương lai tập trung vào tài trợ các dự án sinh kế tuần hoàn và liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2015 – 2019, Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Bình Minh đã giải ngân tổng doanh số cho vay đạt 55.508 triệu đồng phục vụ các hộ cận nghèo trên địa bàn. Chương trình tín dụng chính sách đã tiếp sức cho hơn 1.000 hộ nghèo và cận nghèo có vốn mở rộng sản xuất kinh doanh, đồng thời góp phần giải quyết việc làm cho hơn 1.000 lao động địa phương. Tuy nhiên, thị xã Bình Minh với diện tích tự nhiên 9.363,29 ha và định hướng phát triển thành đô thị vệ tinh đang đối mặt với bài toán gia tăng khoảng cách giàu nghèo. Nhu cầu vay vốn phát triển kinh tế hộ gia đình tăng nhanh nhưng năng lực quản trị tài chính của người dân còn nhiều hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu và nợ quá hạn kéo dài.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá thực trạng chất lượng tín dụng đối với hộ cận nghèo, phân tích các nhóm nhân tố khách quan lẫn chủ quan ảnh hưởng đến hoạt động cấp tín dụng, từ đó xây dựng các giải pháp hoàn thiện công tác cho vay tại Phòng giao dịch. Phạm vi nghiên cứu bao quát 8 đơn vị hành chính gồm 3 phường và 5 xã của thị xã Bình Minh trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến năm 2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc hỗ trợ ngân hàng kiểm soát tỷ lệ nợ quá hạn ở mức 0,18% vào năm 2019, nâng tổng dư nợ cho vay hộ cận nghèo lên 38.228 triệu đồng và tối ưu hóa hiệu quả an sinh xã hội tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu tiếp cận khái niệm nghèo đa chiều theo hướng dẫn của Viện Ngân hàng Thế giới (World Bank Institute, 2005) kết hợp với Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016 – 2020, hộ cận nghèo khu vực nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân đầu người hàng tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản; tại khu vực thành thị, mức thu nhập này là trên 900.000 đồng.

Bên cạnh lý thuyết nghèo đa chiều, đề tài ứng dụng lý thuyết tín dụng chính sách xã hội và mô hình quản trị rủi ro tín dụng ngân hàng. Tín dụng chính sách là công cụ tài chính ưu đãi của Nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, cung cấp hạn mức vay tối đa 100 triệu đồng với mức lãi suất bằng 120% lãi suất cho vay hộ nghèo (tương đương 7,92%/năm). Để đánh giá toàn diện, nghiên cứu xây dựng mô hình xem xét chất lượng tín dụng trên ba phương diện tác động: khách hàng, ngân hàng và nền kinh tế, gắn liền với 5 khái niệm cốt lõi:

• Chất lượng tín dụng chính sách
• Cho vay đúng đối tượng thụ hưởng
• Hệ số sử dụng vốn
• Tín dụng ủy thác bán phần
• Vòng quay vốn tín dụng

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính khách quan:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo thống kê tín dụng định kỳ của Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Bình Minh và Chi nhánh tỉnh Vĩnh Long từ năm 2015 đến năm 2019, cùng số liệu dân số trên 95.089 người tại địa phương.
• Dữ liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa với cỡ mẫu 50 người, bao gồm toàn bộ cán bộ tín dụng, lãnh đạo ngân hàng và các cán bộ đại diện hội đoàn thể nhận ủy thác trên địa bàn.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát được thực hiện theo kỹ thuật chọn mẫu thuận tiện có phân tầng chuyên môn, tập trung vào các nhân sự trực tiếp thẩm định, phê duyệt và giám sát vốn vay tại 8 xã, phường. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh tuyệt đối và so sánh tương đối. Việc lựa chọn phương pháp này giúp lượng hóa chính xác các biến động về quy mô nguồn vốn qua từng năm, đồng thời đánh giá khoa học các thang đo định tính về quy trình nghiệp vụ và công tác quản trị rủi ro. Toàn bộ tiến trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong năm 2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu thứ cấp giai đoạn 2015 – 2019 ghi nhận các kết quả trọng tâm sau:

Thứ nhất, biến động mạnh mẽ của doanh số cho vay và số lượt hộ vay vốn. Năm 2015, nhờ triển khai quyết liệt Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 22/11/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng, doanh số cho vay hộ cận nghèo đạt đỉnh 25.847 triệu đồng với 2.369 hộ được giải ngân. Sang năm 2016, số hộ vay giảm mạnh 89,66% xuống còn 245 hộ, khiến doanh số cho vay giảm 85,61% còn 3.720 triệu đồng. Sau thời gian chững lại năm 2017 với 119 hộ vay và 3.585 triệu đồng giải ngân, dòng vốn tăng trưởng vượt bậc trở lại vào năm 2018 đạt 7.914 triệu đồng và chạm mốc 14.442 triệu đồng năm 2019, tăng 82,49% so với năm 2018.

Thứ hai, dư nợ cho vay hộ cận nghèo tăng trưởng ổn định qua các năm. Dư nợ đạt 27.733 triệu đồng năm 2015, giảm nhẹ 4,46% tương ứng 1.237 triệu đồng vào năm 2016 xuống mức 26.496 triệu đồng. Kể từ năm 2017, dư nợ tăng liên tục lên 26.647 triệu đồng và đạt mức cao nhất 38.228 triệu đồng vào năm 2019, tăng 26,93% so với năm 2018.

Thứ ba, doanh số thu nợ phản ánh năng lực thu hồi vốn khả quan. Doanh số thu nợ giảm từ 14.233 triệu đồng năm 2015 xuống 4.942 triệu đồng năm 2016 (giảm 65,28%), sau đó tăng đều đặn từ 3.364 triệu đồng năm 2017 lên 4.409 triệu đồng năm 2018 và tăng tiếp 34,54% trong năm 2019, đạt khoảng 5.932 triệu đồng.

Thứ tư, tỷ lệ nợ quá hạn được kiểm soát ở mức lý tưởng. Trong khi chương trình cho vay hộ nghèo năm 2019 có nợ quá hạn là 263 triệu đồng (tỷ lệ 2,36%), thì chương trình cho vay hộ cận nghèo chỉ phát sinh 47 triệu đồng nợ quá hạn, chiếm tỷ lệ rất thấp 0,18% trên tổng dư nợ.

Thảo luận kết quả

Biến động về doanh số và số hộ vay trong hai năm 2016 – 2017 là phản ứng bình thường sau khi nguồn vốn hỗ trợ từ Chỉ thị số 40-CT/TW đã phủ kín hầu hết các đối tượng thụ hưởng vào năm 2015. Sự bứt phá mạnh mẽ trong năm 2018 và 2019 cho thấy người dân đã mạnh dạn tái đầu tư mở rộng mô hình kinh tế nông nghiệp đô thị. Mức trần vay vốn 100 triệu đồng cùng lãi suất cố định 7,92%/năm là đòn bẩy kịp thời hỗ trợ các hộ cận nghèo thoát nghèo bền vững.

Kết quả nghiên cứu này có sự đồng thuận sâu sắc với công trình của Nguyễn Thị Xuân Hương và Dương Thị Bích Diệu (2018) tại Cần Thơ, khi khẳng định lượng vốn vay và việc hướng dẫn kỹ thuật sản xuất có tác động trực tiếp đến khả năng hoàn trả nợ của hộ gia đình. Đồng thời, kết quả thực tế cũng chứng minh luận điểm của Đàm Hữu Đắc (2013) về sức mạnh của vốn tín dụng ưu đãi trong việc đẩy lùi nạn cho vay nặng lãi khu vực nông thôn.

Để nâng cao trực quan trong các báo cáo định kỳ, dữ liệu 5 năm này có thể được trình bày bằng biểu đồ cột kết hợp đường để biểu thị mối tương quan giữa doanh số giải ngân, doanh số thu nợ và tỷ lệ nợ quá hạn, song song với bảng phân loại cơ cấu nợ quá hạn tại từng khóm, ấp.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên thực trạng hoạt động, 4 giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng tín dụng:

Thứ nhất, chủ động xây dựng và đa dạng hóa nguồn vốn tín dụng chính sách tại chỗ. Ban Giám đốc Phòng giao dịch cần tích cực tham mưu cho Thị ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân thị xã Bình Minh hàng năm trích từ 5% đến 8% nguồn tăng thu ngân sách địa phương chuyển sang ngân hàng chính sách. Mục tiêu là nâng tỷ trọng nguồn vốn ngân sách thị xã tăng trưởng từ 10% đến 15%/năm trong giai đoạn 2021 – 2025, giúp ngân hàng giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn vốn phân bổ từ cấp trên.

Thứ hai, nâng mức bình quân cho vay gắn với chu kỳ sản xuất kinh doanh. Cán bộ tín dụng cần phối hợp chặt chẽ với Tổ tiết kiệm và vay vốn khảo sát nhu cầu thực tế của từng mô hình kinh tế tại các xã Thuận An, Mỹ Hòa để nâng mức cho vay bình quân từ khoảng 25 triệu đồng hiện nay lên mức 50 đến 70 triệu đồng/hộ trước năm 2022. Hạn mức mới này phải bám sát mức trần 100 triệu đồng đối với các dự án chăn nuôi và trồng cây ăn trái chuyên canh.

Thứ ba, siết chặt công tác giám sát sau giải ngân và ngăn ngừa nợ quá hạn. Cán bộ ngân hàng phối hợp cùng 4 tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác tiến hành kiểm tra 100% món vay trong vòng 30 ngày kể từ ngày giải ngân. Tăng cường xử lý thu hồi nợ tồn đọng hàng tháng, đảm bảo mục tiêu duy trì tỷ lệ nợ quá hạn dưới mức 0,15% và tỷ lệ nợ bị chiếm dụng luôn bằng 0% trong suốt chu kỳ 2021 – 2023.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình giao dịch và bồi dưỡng đạo đức công vụ. Phòng giao dịch cần tổ chức 2 đợt tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho toàn bộ cán bộ ngân hàng và ban quản lý tổ vay vốn. Nâng cao chất lượng phục vụ tại 8 điểm giao dịch xã, công khai minh bạch mức lãi suất ưu đãi 7,92%/năm và lãi suất nợ quá hạn 130%, phấn đấu đạt tỷ lệ khách hàng hài lòng trên 95% vào năm 2022.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống giải pháp của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm 1: Ban Giám đốc và cán bộ tín dụng tại hệ thống Ngân hàng Chính sách Xã hội. Luận văn cung cấp phương pháp phân tích chỉ tiêu an toàn vốn và quy trình kiểm soát rủi ro cho vay hộ cận nghèo, giúp cán bộ áp dụng trực tiếp vào công tác thẩm định dự án và điều hành giao dịch xã tại các phòng giao dịch cấp huyện.

Nhóm 2: Lãnh đạo các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác (Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Đoàn Thanh niên). Tài liệu giúp nắm vững cơ chế quản lý ủy thác bán phần, quy chế bình xét hộ vay công khai và kỹ năng quản lý Tổ tiết kiệm và vay vốn, từ đó ngăn chặn tình trạng vay ké hoặc chiếm dụng tiền gửi tiết kiệm.

Nhóm 3: Các nhà hoạch định chính sách và chính quyền địa phương thị xã Bình Minh. Nghiên cứu là nguồn căn cứ thực tiễn đánh giá hiệu quả triển khai Chỉ thị số 40-CT/TW, hỗ trợ chính quyền xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách ủy thác địa phương hàng năm phục vụ mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Nhóm 4: Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế phát triển. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc đề tài tín dụng vi mô, kết hợp hài hòa giữa phương pháp thống kê mô tả số liệu chuỗi thời gian 5 năm và phân tích định tính qua phiếu khảo sát 50 cán bộ.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí xác định hộ cận nghèo được vay vốn ưu đãi tại thị xã Bình Minh là gì?
Hộ cận nghèo phải có tên trong danh sách do Ủy ban nhân dân cấp xã công nhận theo chuẩn nghèo đa chiều quy định tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg. Tại khu vực nông thôn, thu nhập bình quân đầu người hàng tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số dịch vụ cơ bản; tại đô thị là trên 900.000 đồng. Hộ vay phải là thành viên Tổ tiết kiệm và vay vốn hợp pháp.

Phương thức cho vay hộ cận nghèo tại Phòng giao dịch thị xã Bình Minh có điểm gì khác biệt so với ngân hàng thương mại?
Phương thức cho vay là cho vay trực tiếp có ủy thác một số công đoạn qua 4 tổ chức chính trị - xã hội. Hộ vay không phải thế chấp tài sản, được miễn phí thủ tục và nhận tiền vay trực tiếp tại điểm giao dịch xã. Lãi suất cho vay ưu đãi là 7,92%/năm, thấp hơn nhiều so với mặt bằng lãi suất thương mại trên thị trường.

Vì sao doanh số cho vay hộ cận nghèo giảm mạnh vào năm 2016 nhưng lại tăng vọt vào năm 2019?
Năm 2015 doanh số cho vay đạt kỷ lục 25.847 triệu đồng với 2.369 hộ vay do triển khai mạnh Chỉ thị số 40-CT/TW, dẫn đến nhu cầu vay vốn năm 2016 giảm xuống còn 3.720 triệu đồng. Đến năm 2019, chu kỳ quay vòng vốn hoàn tất, kết hợp nhu cầu chuyển đổi kinh tế nông nghiệp đô thị đã đẩy doanh số cho vay đạt 14.442 triệu đồng.

Làm thế nào để kiểm soát và triệt tiêu nguy cơ nợ bị chiếm dụng trong mạng lưới tổ vay vốn?
Ngân hàng cần thực hiện cơ chế kiểm tra chéo định kỳ và kiểm tra 100% món vay sau giải ngân 30 ngày. Toàn bộ tiền gốc và lãi phải được thu nộp công khai tại điểm giao dịch xã có sự chứng kiến của chính quyền địa phương, duy trì tỷ lệ nợ quá hạn ở mức 0,18% và đưa tỷ lệ nợ bị chiếm dụng về mức 0%.

Khảo sát định tính 50 cán bộ ngân hàng và người nhận ủy thác tập trung vào những nội dung nào?
Phiếu khảo sát đánh giá 5 khía cạnh cốt lõi ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng: công tác quản trị rủi ro tín dụng, hoạt động tuyên truyền vận động, công tác phối hợp giữa ngân hàng và hội đoàn thể, hiệu quả thực hiện hợp đồng ủy thác và tính đồng bộ của quy trình tín dụng tại địa phương.

Kết luận

• Hoạt động cho vay hộ cận nghèo tại Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách Xã hội thị xã Bình Minh giai đoạn 2015 – 2019 đã hoàn thành xuất sắc vai trò an sinh xã hội với tổng doanh số giải ngân 55.508 triệu đồng.
• Tổng dư nợ chương trình cho vay hộ cận nghèo tăng trưởng ấn tượng từ 27.733 triệu đồng năm 2015 lên mức 38.228 triệu đồng năm 2019, khẳng định sự lan tỏa mạnh mẽ của nguồn vốn ưu đãi.
• Công tác quản trị rủi ro tín dụng đạt kết quả nổi bật khi tỷ lệ nợ quá hạn năm 2019 chỉ chiếm 0,18% (47 triệu đồng), thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ nợ quá hạn 2,36% của chương trình cho vay hộ nghèo.
• Kết quả khảo sát thực tế 50 cán bộ chỉ ra các điểm nghẽn về mức vốn vay bình quân và sự phụ thuộc nguồn vốn, tạo tiền đề khoa học cho hệ thống 4 nhóm giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng.
• Sự kết hợp đồng bộ giữa chính quyền cơ sở, ngân hàng và 4 hội đoàn thể là nhân tố quyết định bảo toàn nguồn vốn và thúc đẩy kinh tế hộ gia đình phát triển bền vững.

Đóng góp chính của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận về tín dụng vi mô gắn với chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, đồng thời cung cấp chuỗi dữ liệu thực chứng 5 năm phản ánh chính xác hoạt động tín dụng chính sách tại một địa bàn ven đô. Trong giai đoạn 2021 – 2022, Phòng giao dịch cần nhanh chóng phối hợp cùng Ủy ban nhân dân thị xã triển khai trích lập ngân sách ủy thác và nâng hạn mức vay bình quân; hướng tới giai đoạn 2023 – 2025 số hóa toàn diện quy trình quản trị tại các điểm giao dịch xã. Các cấp chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội hãy tiếp tục đồng hành, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong công tác ủy thác để dòng vốn ưu đãi thực sự trở thành chiếc cầu nối vững chắc giúp người dân vươn lên thoát nghèo bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG TÍN DỤNG TRONG CHO VAY HỘ CẬN NGHÈO 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN Chất lượng hoạt động cho vay hộ cận nghèo bao gồm cải thiện hoạt động cho vay tại Phòng giao dịch và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của hộ cận nghèo ở địa phương. Khái niệm hộ nghèo và hộ cận nghèo (i) Một số tiếp cận về nghèo và định nghĩa hộ nghèo: Theo cẩm nang giới thiệu và phân tích về nghèo (hoặc nghèo đói - poverty) của World Bank Institute (2005), có nhiều tiếp cận khác nhau về khái niệm nghèo như: tiếp cận thông qua sự thiếu thốn về nguồn lực để đáp ứng nhu cầu sống, thông qua thiếu thốn về phúc lợi xã hội hoặc qua khả năng để tham gia phát triển trong xã hội: Nghèo về nguồn lực để đáp ứng nhu cầu sống: tiếp cận này dựa trên nguồn lực của cá nhân hoặc hộ gia đình để đáp ứng các nhu cầu sống cơ bản. Với cách tiếp cận này, nghèo được đo bằng cách so sánh lợi tức hoặc thu nhập của một cá nhân hoặcgia đình với một ngưỡng nào đó mà dưới ngưỡng đó họ được coi là nghèo.

Đây là quan điểm thông dụng nhất khi nghèo được nhìn nhận phần lớn bằng tiền – và cũng là xuất phát điểm cho hầu hết các phân tích về nghèo. Nghèo về phúc lợi xã hội: quan tâm đến việc con người có thể có đủ thức ăn, chỗ ở, chăm sóc sức khoẻ hoặc giáo dục hay không. Theo quan điểm này, để đo lường nghèo, các nhà phân tích cần phải sử dụng cách đo lường khác với đo lường truyền thống thông qua tiền tệ như: nghèo về dinh dưỡng có thể được đo bằng cách kiểm tra xem trẻ em có còi cọc, suy dinh dưỡng hay không; nghèo về giáo dục có thể được đo bằng cách hỏi xem ai không biết chữ hay qua xác định mức giáo dục thức chính thức mà họ nhận được. 8 Nghèo về khả năng để có thể tham gia phát triển trong xã hội: quan điểm này cho rằng nghèo là khi con người thiếu đi những khả năng cơ bản để có thể tham gia vào quá trình phát triển trong xã hội do có thu nhập hoặc giáo dục không đầy đủ, hoặc sức khoẻ kém, mất an ninh, hoặc tự tin thấp hoặc cảm giác bất lực, hoặc không có các quyền như tự do ngôn luận.

Đây có lẽ chính là cách tiếp cận rộng nhất về nghèo. Như vậy, qua các tiếp cận về nghèo, có thể thấy nghèo là hiện tượng đa chiều (World Bank Institute, 2005). Khái niệm nghèo để chỉ sự thiếu thốn về nguồn lực của cá nhân, gia đình để đáp ứng những nhu cầu sống cơ bản của họ. Các nhu cầu này có thể là tiền bạc, các phúc lợi xã hội hoặc cơ hội để tham gia phát triển trong xã hội.

Với việc hộ gia đình có thể định nghĩa là một hoặc nhiều người cùng chung sống trong một đơn vị nhà ở (Fields và Casper, 2001) thì hộ nghèo có thể được định nghĩa là một hoặc nhiều người cùng chung sống trong một đơn vị nhà ở thiếu thốn nguồn lực để đáp ứng những nhu cầu sống cơ bản. Theo quy định tại Khoản 1 Điều 2 Thông tư 17/2016/TT-BLĐTBXH hướng dẫn quy trình rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo hằng năm theo chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 do Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành. Theo đó, Hộ nghèo, hộ cận nghèo là hộ gia đình qua điều tra, rà soát hằng năm ở cơ sở đáp ứng các tiêu chí về xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo được quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 2 Quyết định số 59/2015/QĐ- TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ và được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận thuộc danh sách hộ nghèo, hộ cận nghèo trên địa bàn, cụ thể:  Hộ nghèo Khu vực nông thôn: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: - Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; 9 - Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Khu vực thành thị: là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: - Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; - Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

 Hộ cận nghèo a) Khu vực nông thôn: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. b) Khu vực thành thị: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Khái niệm chất lượng tín dụng Ngân hàng Chính sách xã hội 1. Khái niệm Tín dụng Ngân hàng là một sản phẩm của Ngân hàng cung ứng phục vụ các khách hàng của mình.

Cũng như các sản phẩm khác nó cũng có chất lượng. Tuy nhiên, vì ngành Ngân hàng là một ngành kinh tế đặc biệt, liên quan chặt chẽ đến nhiều lĩnh vực của nền kinh tế nên chất lượng tín dụng Ngân hàng có những đặc trưng riêng. Tín dụng NHCSXH là công cụ tài chính quan trọng, là hệ thống các biện pháp liên quan đến việc thực hiện các chương trình tín dụng ưu đãi của chính phủ để thực hiện các mục tiêu tăng trưởng kinh tế và xoá đói giảm nghèo, giải quyết việc làm…NHCSXH được nhà nước giao nhiệm vụ thực hiện chương trình tín dụng cho vay ưu đãi đến các đối tượng chính sách. 10 Chất lượng tín dụng là sự đáp ứng yêu cầu hợp lý của khách hàng có lựa chọn, đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Ngân hàng đồng thời góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xã hội.

Chất lượng tín dụng trung dài hạn là chất lượng của các khoản vay có thời hạn trên một năm, được đánh giá là có chất lượng tốt khi vốn vay được sử dụng đúng mục đích phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh đem lại hiệu quả, đảm bảo trả nợ cho Ngân hàng đúng hạn vừa bù đặp được chi phí vừa có lợi nhuận vừa đem lại hiệu quả kinh tế xã hội. Từ khái niệm trên ta thấy rằng khách hàng, NHCSXH và bối cảnh kinh tế là ba nhân tố được đề cập đến khi xem xét chất lượng hoạt động tín dụng tại Ngân hàng chính sách xã hội. Việc xem xét chất lượng tín dụng mà thiếu đi một trong ba nhân tố vì ba nhân tố này tác động qua lại, vừa thúc đẩy vừa kiềm chế lẫn nhau. Do đó chúng ta xem xét chất lượng tín dụng tại NHCSXH trên ba góc độ đó.

Góc độ người được cấp tín dụng: Chất lượng tín dụng thể hiện ở phạm vi, mức độ giới hạn tín dụng phải phù hợp với thực lực theo hướng tích cực của Ngân hàng và phải bảo đảm được việc thực hiện cách chính sách của Đảng và Nhà nước, làm lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế, phục vụ tăng trưởng và phát triển. Chất lượng tín dụng thể hiện ở chỉ tiêu lợi nhuận hợp lý, dư nợ tăng trưởng, tỷ lệ nợ quá hạn hợp lý, đảm bảo cơ cấu giữa nguồn vốn ngắn hạn, trung dài hạn trong nền kinh tế. Góc độ Ngân hàng Chính sách xã hội: Chất lượng tín dụng là sự thoả mãn yêu cầu hợp lý của khách hàng với lãi suất hợp lý, thủ tục đơn giản đảm bảo thu hút khách hàng nhưng vẫn tuân thủ đúng những quy định của tín dụng, góp phần làm lành mạnh hoá tình hình tài chính của doanh nghiệp, cải thiện hoạt động sản xuất kinh doanh và duy trì sự tồn tại, phát triển của Ngân hàng. Góc độ nền kinh tế: Khoản tín dụng có chất lượng phải hỗ trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, giải quyết công ăn việc làm, xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, vừa thúc đẩy tiêu dùng, giảm tỷ lệ hộ nghèo, hỗ trợ các đối tượng chính sách…phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế.

Chức năng, nhiệm vụ - Tổ chức huy động vốn trong và ngoài nước có trả lãi của mọi tổ chức và tầng lớp dân cư bao gồm tiền gửi có kỳ hạn, không kỳ hạn; tổ chức huy động tiết kiệm trong cộng đồng người nghèo. - Phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác; vay các tổ chức tài chính, tín dụng trong và ngoài nước; vay tiết kiệm Bưu điện, Bảo hiểm xã hội Việt Nam; vay Ngân hàng Nhà nước. - Được nhận các nguồn vốn đóng góp tự nguyện không có lãi hoặc không hoàn trả gốc của các cá nhân, các tổ chức kinh tế, tổ chức tài chính, tín dụng và các tổ chức chính trị - xã hội, các hiệp hội, các tổ chức phi Chính phủ trong nước và nước ngoài. - Mở tài khoản tiền gửi thanh toán cho tất cả các khách hàng trong và ngoài nước; - NHCSXH có hệ thống thanh toán nội bộ và tham gia hệ thống liên Ngân hàng trong nước; - NHCSXH được thực hiện các dịch vụ Ngân hàng về thanh toán và ngân quỹ: + Cung ứng các phương tiện thanh toán.

+ Thực hiện các dịch vụ thanh toán trong nước. + Thực hiện các dịch vụ thu hộ, chi hộ bằng tiền mặt và không bằng tiền mặt. + Các dịch vụ khác theo quy định của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước. - Cho vay ngắn hạn, trung hạn và dài hạn phục vụ cho sản xuất kinh doanh, tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo, ổn định xã hội.

- Nhận làm dịch vụ uỷ thác cho vay từ các tổ chức quốc tế, quốc gia, cá nhân trong nước, ngoài nước theo hợp đồng uỷ thác. Đặc điểm của Ngân hàng chính sách xã hội Ngân hàng Chính sách xã hội là Ngân hàng thành lập với mục tiêu nhằm phục vụ các chương trình tín dụng chính sách góp phần phát triển kinh tế, ổn định 12 Chính trị - Xã hội của Chính phủ trong từng giai đoạn, vì vậy so với các Ngân hàng thương mại (NHTM) khác, NHCSXH có một số đặc điểm riêng như: Mục tiêu hoạt động: Hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận, góp phần thực hiện tốt các chương trình tín dụng phục vụ chính sách về phát triển kinh tế, ổn định Chính trị - Xã hội, thực hiện xóa đói giảm nghèo, không vì mục tiêu lợi nhuận.