Luận văn: Cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động của Ngân hàng TM Việt Nam

Luận văn phân tích tác động của cấu trúc sở hữu đến hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp số liệu và các hàm ý chính sách.

• Tác giả: Nguyễn Quang Tuân
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Thanh Phong
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng (Ngân hàng)
• Đề tài: Cấu Trúc Sở Hữu Và Hiệu Quả Hoạt Động Kinh Doanh Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm cấu trúc sở hữu và hiệu quả kinh doanh NHTM

Cấu trúc sở hữu là yếu tố quan trọng quyết định hoạt động của ngân hàng thương mại. Nó bao gồm tỷ lệ sở hữu từ các nhà đầu tư khác nhau như nhà nước, cổ đông tư nhân và đầu tư nước ngoài. Hiệu quả hoạt động kinh doanh được đo lường thông qua các chỉ số tài chính như ROA (tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản) và ROE (tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu). Mối quan hệ giữa hai yếu tố này là trung tâm của nghiên cứu tài chính ngân hàng hiện đại. Việc hiểu rõ cơ chế này giúp các NHTM Việt Nam tối ưu hóa cơ cấu vốn và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường tài chính.

1.1. Định nghĩa cấu trúc sở hữu

Cấu trúc sở hữu đề cập đến tỷ lệ phần trăm vốn điều lệ thuộc về từng nhóm cổ đông. Trong ngân hàng thương mại Việt Nam, cấu trúc này được phân chia thành ba loại chính: sở hữu nhà nước (GOE), sở hữu thể nhân (IOE) và sở hữu nước ngoài (FOE). Mỗi loại hình sở hữu mang những đặc điểm riêng và ảnh hưởng khác nhau đến chiến lược hoạt động của ngân hàng.

1.2. Tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh doanh

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM được đánh giá qua các chỉ số như ROA, ROE, tỷ lệ lợi nhuận ròng và khả năng hút vốn (LOE). Những chỉ số này phản ánh khả năng sinh lợi và quản lý rủi ro của ngân hàng, là cơ sở quan trọng để so sánh hiệu quả kinh doanh giữa các NHTM có cấu trúc sở hữu khác nhau.

II. Các loại hình sở hữu tại NHTM Việt Nam

Ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay hoạt động dưới ba mô hình sở hữu chính. Sở hữu nhà nước tập trung tại các ngân hàng quốc doanh, đặc biệt là các NHTM lớn như Vietcombank, Agribank và Vietinbank. Sở hữu thể nhân phát triển mạnh thông qua các ngân hàng cổ phần như VPBank, TPBank và ACB. Sở hữu nước ngoài ngày càng tăng khi các tập đoàn tài chính quốc tế đầu tư vào các NHTM Việt Nam. Sự đa dạng này tạo ra cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy hiệu quả hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực ngân hàng.

2.1. Sở hữu nhà nước tại NHTM

Sở hữu nhà nước (GOE) là nền tảng của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Các NHTM này thường có vai trò chiến lược trong hỗ trợ nền kinh tế và thực hiện các chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, mức độ sở hữu nhà nước cao có thể ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động do các yếu tố như quản lý hành chính, áp lực chính trị và yêu cầu xã hội.

2.2. Sở hữu tư nhân và nước ngoài

Sở hữu thể nhân (IOE) và sở hữu nước ngoài (FOE) mang lại tính linh hoạt và định hướng lợi nhuận. Những NHTM này thường áp dụng công nghệ tiên tiến, quản lý rủi ro tốt hơn và tập trung vào hiệu quả hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên, cần có cân bằng giữa lợi ích kinh tế và ổn định hệ thống tài chính.

III. Mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả kinh doanh

Nghiên cứu cho thấy mối liên hệ phức tạp giữa cấu trúc sở hữu và hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM. Sở hữu nước ngoài thường liên quan đến hiệu quả cao hơn do mang theo kinh nghiệm quốc tế, công nghệ tiên tiến và quản trị công ty tốt. Sở hữu nhà nước có thể hạn chế hiệu quả vì các quyết định không hoàn toàn dựa trên tiêu chí kinh tế. Sở hữu tư nhân có xu hướng tập trung vào lợi nhuận, tạo động lực nâng cao hiệu quả kinh doanh của NHTM. Tuy nhiên, cần thiết kế cấu trúc sở hữu cân bằng để đảm bảo phát triển bền vững.

3.1. Tác động của sở hữu nhà nước đến hiệu quả

Sở hữu nhà nước (GOE) có tác động nhập nhằng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh. Ưu điểm bao gồm sự hỗ trợ chính sách, tính ổn định dài hạn và trách nhiệm xã hội. Tuy nhiên, nhược điểm là quy trình quyết định chậm, khó khăn trong tuyển dụng nhân tài và áp lực về mục tiêu phi thương mại ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của NHTM.

3.2. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài

Sở hữu nước ngoài (FOE) thường nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh thông qua chuyển giao công nghệ, quản lý chuyên nghiệp và tiêu chuẩn rủi ro quốc tế. Những NHTM có sở hữu nước ngoài cao hơn thường đạt ROA và ROE tốt hơn. Điều này cho thấy lợi ích của hợp tác quốc tế trong nâng cao hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng thương mại Việt Nam.

IV. Hàm ý chính sách phát triển NHTM Việt Nam

Để tối ưu hóa hiệu quả hoạt động kinh doanh, các NHTM Việt Nam cần thực hiện những chính sách điều chỉnh cấu trúc sở hữu hợp lý. Thứ nhất, tăng tỷ lệ sở hữu nước ngoài một cách có kiểm soát để thu hút đầu tư chất lượng và công nghệ tiên tiến. Thứ hai, giảm sở hữu nhà nước tại các NHTM nhà nước, cho phép quản lý tự chủ hơn. Thứ ba, tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa các NHTM với cấu trúc sở hữu khác nhau. Đồng thời, tăng cường pháp chế, áp dụng tiêu chuẩn Basel và nâng cao chất lượng quản lý là những yếu tố then chốt.

4.1. Chiến lược điều chỉnh cấu trúc sở hữu

Cần xây dựng lộ trình phù hợp mở rộng sở hữu nước ngoài tại các NHTM Việt Nam để thu hút vốn đầu tư và công nghệ. Đồng thời, giảm dần sở hữu nhà nước tại các NHTM kém hiệu quả, cho phép cấu trúc sở hữu linh hoạt hơn. Chính sách cần bảo vệ lợi ích quốc gia trong khi thúc đẩy hiệu quả kinh doanh và cạnh tranh quốc tế của ngân hàng thương mại.

4.2. Hỗ trợ nâng cao năng lực quản lý

NHTM Việt Nam cần đầu tư vào công nghệ ngân hàng, nâng cao trình độ quản lý, phát triển sản phẩm dịch vụ mới và xây dựng đội ngũ chuyên gia. Tạo môi trường công bằng cho tất cả NHTM bất kể cấu trúc sở hữu, áp dụng các chuẩn mực quốc tế Basel II, và tăng cường thanh tra, giám sát sẽ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động kinh doanh của toàn hệ thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tác giả đã giới thiệu khái quát về nội dung nghiên cứu của đề tài này. Đặc biệt là 4 câu hỏi nghiên cứu đặt ra cho đề tài. Sau đây tác giả sẽ thực hiện đề tài bằng việc thông qua tìm lời giải cho các câu hỏi nghiên cứu trong các chương tiếp theo. 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ CẤU TRÚC SỞ HỮU VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NHTM 2.

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 2. Hoạt động kinh doanh Như ta đã biết, sự ra đời và phát triển của NHTM gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường trong thời đại toàn cầu hóa, NHTM đã biến đổi nhanh chóng từ những tổ chức kinh doanh giản đơn, sơ khai ban đầu nay thành những NHTM hiện đại, những tập đoàn tài chính khổng lồ, đa quốc gia. Có nhiều định nghĩa khác nhau về NHTM, tuy nhiên về mặt tổng quan thì NHTM là một tổ chức tài chính trung gian, làm cầu nối giữa khu vực tiết kiệm với khu vực đầu tư trong nền kinh tế.

Nói cách khác thì NHTM là một tổ chức kinh doanh tiền tệ, huy động vốn từ các cá nhân và tổ chức trong nền kinh tế, sau đó thực hiện cho vay hoặc đầu tư vào các tài sản có khả năng sinh lời khác, đồng thời thực hiện cung cấp nhiều dịch vụ tài chính, tín dụng, thanh toán cho các tổ chức và cá nhân trong nền kinh tế. Từ định nghĩa trên, có thể thấy NHTM là một tổ chức tài chính đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế. Vai trò của NHTM này có thể tóm lược trên các khía cạnh sau: Vai trò là trung gian tài chính, NHTM thực hiện chức năng chuyển các khoản tiết kiệm thành các khoản tín dụng cho các cá nhân và tổ chức kinh doanh thực hiện các hoạt động đầu tư, kinh doanh. Đồng thời, NHTM là một trong những thành viên quan trọng nhất trên thị trường trái phiếu do chính quyền phát hành để tạo nguồn đầu tư cho các dự án công cộng.

Vai trò thanh toán, NHTM thực hiện việc thanh toán tiền cho các bên mua bán hàng hóa và dịch vụ qua việc phát hành và thanh toán séc, cung cấp mạng lưới thanh toán điện tử. 7 Vai trò người bảo lãnh, NHTM phát hành chứng thư cam kết thực hiện nghĩa vụ tài chính, thanh toán cho các bên tham gia hợp đồng kinh doanh. Vai trò đại lý, NHTM thực hiện chức năng quản lý và bảo lãnh phát hành hoặc mua lại chứng khoán cho các đối tác. Cuối cùng là vai trò thực thi chính sách của nhà nước, NHTM là một kênh quan trọng để thực thi chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác của nhà nước nhằm góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thực hiện các mục tiêu cộng đồng.

Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM 2. Khái niệm Hiệu quả là một thuật ngữ được dùng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, kỹ thuật, xã hội. Mỗi lĩnh vực khác nhau, khi xem xét ở các góc độ khác nhau, mục tiêu nghiên cứu khác nhau sẽ có các khái niệm về hiệu quả khác nhau. Chẳng hạn trong lĩnh vực kinh tế, hiệu quả thường được nhìn nhận như là lợi nhuận thu được; Trong lĩnh vực lĩnh vực kỹ thuật hiệu quả thường gắn với khả năng tạo ra sản phẩm và mức hao tổn các yếu tố đầu vào; Còn trong lĩnh vực xã hội, hiệu quả là các chỉ số về phát triển con người và xã hội, thường được nhìn nhận là tỷ lệ thất nghiệp, xóa đói giảm nghèo, tỷ lệ biết chữ, công bằng xã hội… Trong giới hạn và mục tiêu nghiên cứu, đề tài này chỉ xem xét các quan điểm về hiệu quả ở góc độ kinh tế.

Theo Ngân hàng trung ương châu Âu (European Central Bank), hiệu quả là “khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững, lợi nhuận thu được trước tiên được dùng để dự phòng cho các khoản lỗ bất ngờ và tăng cường vị thế vốn, cải thiện lợi nhuận thu được trong tương lai thông qua đầu tư và các khoản lợi nhuận giữ lại”. Theo Draft (2008) thì hiệu quả hoạt động kinh doanh là sự chuyển đổi các yếu tố đầu vào có tính chất khan hiếm thành lợi nhuận cao hơn hoặc giảm thiểu chi phí so với các đối thủ cạnh tranh. Theo Farrell (1957) thì hiệu quả thể hiện qua mối tương quan giữa các biến số 8 đầu ra so với các biến số đầu vào sử dụng để tạo ra nó. Theo tự điển “Toán kinh tế, thống kê, kinh tế lượng Anh – Việt” của Nguyễn Khắc Minh, hiệu quả kinh tế là “mối tương quan giữa các yếu tố đầu vào khan hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ”, “khái niệm hiệu quả dùng để xem xét các tài nguyên được các thị trường phân phối tốt như thế nào”.

Nhìn chung, có nhiều quan điểm về hiệu quả khác nhau, nhưng chung quy lại hiệu quả hoạt động kinh doanh là mức độ thành công mà các nhà đầu tư thu được trong việc sử dụng các yếu tố đầu vào để tạo các yếu tố đầu ra, đáp ứng mục tiêu đã định trước. Theo đó, xét ở góc độ kinh tế, hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là lợi nhuận thu được tương ứng với tiền vốn đã bỏ ra đầu tư. Tiêu chí đánh giá Do có nhiều quan điểm về hiệu quả nên cũng có nhiều phương pháp đánh giá hiệu quả khác nhau. Hiện nay trên thế giới có hai phương pháp chủ yếu thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là phương pháp dựa vào các chỉ tiêu tài chính và phương pháp dựa vào mô hình.

Xuất phát từ mô hình nghiên cứu, luận văn này chú trọng xem xét phương pháp đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM dựa vào các chỉ tiêu tài chính.  Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh dựa vào các chỉ tiêu tài chính Theo Trần Văn Thơ và cộng sự (2007), các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh dựa vào chỉ tiêu tài chính có thể chia làm hai nhóm, đó là hiệu quả kinh doanh tương đối và hiệu quả kinh doanh tuyệt đối:  Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh tương đối có thể được thể hiện dưới dạng tĩnh hoặc dưới dạng động. 9  Chỉ tiêu hiệu quả tương đối dạng tĩnh được xác định theo công thức: Hiệu quả hoạt động Kết quả kinh doanh = kinh doanh Chi phí bỏ ra để đạt được kết quả Hoặc Hiệu quả hoạt động kinh Chi phí bỏ ra để đạt được kết quả = doanh Kết quả kinh doanh  Chỉ tiêu hiệu quả tương đối dạng động được xác định theo công thức: Hiệu quả hoạt động kinh Mức tăng kết quả kinh doanh = doanh Mức tăng chi phí Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tương đối thuận lợi cho việc so sánh theo thời kỳ và quy mô khác nhau như cho phép so sánh hiệu quả kinh doanh giữa NHTM có quy mô tổng tài sản, vốn chủ sở hữu khác nhau, hay so sánh các chúng trong các khoảng thời gian khác nhau của cùng một NHTM.  Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh tuyệt đối của NHTM được xác định theo công thức tổng quát sau: Hiệu quả hoạt động kinh Chi phí bỏ ra để đạt = Kết quả kinh doanh - doanh được kết quả đó Lợi nhuận gộp = Doanh thu thuần – Giá vốn hàng bán Lợi nhuận hoạt động = Tổng lợi nhuận gộp – Tổng chi phí hoạt động Lợi nhuận ròng = Lợi nhuận hoạt động – Thuế - Lãi 10 Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tuyệt đối dùng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM theo cả chiều sâu và chiều rộng.

Các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tuyệt đối thường được sử dụng là lợi nhuận gộp, lợi nhuận hoạt động và lợi nhuận ròng. Tuy nhiên, nó lại không dùng để thực hiện so sánh giữa các NHTM có quy mô vốn, tài sản khác nhau được. Ví dụ, các NHTM có tổng tài sản, vốn chủ sở hữu lớn thì lợi nhuận lớn hơn các NHTM có tổng tài sản và vốn chủ sở hữu nhỏ hơn. Dựa vào điều này, chúng ta không thể cho rằng các NHTM có tổng tài sản và vồn chủ sở hữu lớn hơn có hiệu quả hoạt động kinh doanh cao hơn các NHTM có tổng tài sản, vốn chủ sở hữu nhỏ hơn được.

Như vậy, các chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh tuyệt đối không phản ánh khả năng sử dụng tiết kiệm hay lãng phí các yếu tố đầu vào. Tóm lại, cũng như quan điểm về hiệu quả, tiêu chí đánh giá hiệu quả cũng rất đa dạng và tùy thuộc vào các góc nhìn, yêu cầu, mục tiêu nghiên cứu khác nhau. Trong bài luận này, tác giả sử dụng số liệu của nhiều NHTM có quy mô và đặc điểm khác nhau để phân tích. Do đó, để các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả kinh doanh có thể so sánh được giữa các NHTM, bài luận chỉ sử dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh ở nhóm tương đối.

Phần dưới đây sẽ trình bày chi tiết về một số chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh phổ biến thuộc nhóm tương đối dạng tĩnh, thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các NHTM. Đồng thời, các chỉ tiêu này cũng là các thước đo hiệu quả hoạt động kinh doanh sẽ được sử dụng trong bài luận này.  Các chỉ tiêu đánh giá khả năng sinh lời thuộc nhóm tương đối dạng tĩnh Các chỉ tiêu này đánh giá tính hiệu quả của việc sử dụng một đơn vị vốn kinh doanh. Trên thế giới thường sử dụng các chỉ tiêu sau: tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản, tỷ suất sinh lợi trên tổng vốn chủ sở hữu, tỷ suất thu nhập từ lãi trên tổng tài 11 sản, tỷ suất thu nhập ngoài lãi trên tổng tài sản, tỷ số thu nhập trên mỗi cổ phiếu.

Cách tính toán các chỉ tiêu này được trình bày cụ thể dưới đây. Tỷ suất sinh lợi trên Lợi nhuận sau thuế = tổng tài sản (ROA) Tổng tài sản Tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA – Return On Assetes) là chỉ tiêu quan trọng được dùng rộng rãi để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh. ROA biểu hiện khả năng tạo ra lợi nhuận của nhà quản trị khi dùng một đơn vị giá trị tài sản. Nó phản ánh năng lực của nhà quản trị NHTM trong việc sử dụng tài sản chuyển thành lợi nhuận sau thuế.