Nghiên cứu ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu lên chính sách cổ tức doanh nghiệp tại Việt Nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức doanh nghiệp tại Việt Nam, cung cấp bằng chứng và phân tích sâu sắc.

• Tác giả: Đỗ Thị Bảy
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Hải Lý
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Cấu Trúc Sở Hữu Lên Chính Sách Cổ Tức Của Doanh Nghiệp - Bằng Chứng Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 3. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 4. CẤU TRÚC BÀI NGHIÊN CỨU
• 5. CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 5.1. Lý thuyết chi phí đại diện
• 5.2. Lý thuyết về tác động phát tín hiệu
• 5.3. Lý thuyết dòng tiền tự do
• 5.4. Các nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức
• 5.4.1. Sở hữu nhà quản trị và chính sách cổ tức
• 5.4.2. Sở hữu tổ chức và chính sách cổ tức
• 5.4.3. Sở hữu nước ngoài và chính sách cổ tức
• 5.4.4. Sở hữu nhà nước và chính sách cổ tức
• 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6.1. Xây dựng các biến số
• 6.1.1. Biến phụ thuộc: tỷ lệ chi trả cổ tức
• 6.1.2. Các biến giải thích
• 6.2. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu
• 6.3. Phương pháp nghiên cứu
• 6.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 6.3.2. Mô hình nghiên cứu
• 6.3.3. Mô hình và các thông số
• 7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 7.1. Thống kê mô tả
• 7.2. Kết quả hồi quy
• 7.2.1. Kết quả hồi quy
• 7.2.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 7.3. Những hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC I: KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ THIẾT OLS
• I.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• I.2. Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu
• I.3. Kết quả kiểm định phương sai đồng nhất bằng kiểm định White
• I.4. Kết quả kiểm định tự tương quan bằng kiểm định BG
• PHỤ LỤC II: CÁC KẾT QUẢ HỒI QUY
• II.1. Kết quả hồi quy Pooled OLS
• II.2. Kết quả hồi quy REM
• II.3. Kết quả hồi quy FEM
• II.4. Kết quả kiểm định Redudant Fixed Effects và Hausman
• II.5. Kết quả hồi quy GMM
• II.6. Kết quả hồi quy từng phần
• II.7. Kiểm định WALD – Kiểm định sự có mặt của biến không cần thiết
• PHỤ LỤC III: DANH SÁCH CÁC CÔNG TY TRONG MẪU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức doanh nghiệp

Cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức là hai yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Cấu trúc sở hữu đề cập đến cách thức mà quyền sở hữu và quyền kiểm soát được phân bổ giữa các cổ đông. Chính sách cổ tức, ngược lại, là quyết định của doanh nghiệp về việc phân phối lợi nhuận cho cổ đông. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa hai yếu tố này, đặc biệt là trong bối cảnh doanh nghiệp tại Việt Nam.

1.1. Định nghĩa cấu trúc sở hữu doanh nghiệp

Cấu trúc sở hữu doanh nghiệp được hiểu là tỷ lệ sở hữu của các cổ đông khác nhau, bao gồm cổ đông cá nhân, tổ chức và nhà nước. Mỗi loại cổ đông có ảnh hưởng khác nhau đến quyết định quản trị và chính sách cổ tức.

1.2. Chính sách cổ tức và vai trò của nó

Chính sách cổ tức không chỉ là cách thức phân phối lợi nhuận mà còn là tín hiệu cho các nhà đầu tư về tình hình tài chính và triển vọng của doanh nghiệp. Việc chi trả cổ tức có thể ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu và lòng tin của nhà đầu tư.

II. Vấn đề và thách thức trong cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề và thách thức cần được giải quyết. Một trong những thách thức lớn nhất là sự bất cân xứng thông tin giữa các nhà quản lý và cổ đông. Điều này có thể dẫn đến quyết định không tối ưu trong việc chi trả cổ tức.

2.1. Bất cân xứng thông tin và chi phí đại diện

Bất cân xứng thông tin giữa nhà quản lý và cổ đông có thể dẫn đến chi phí đại diện cao. Các nhà quản lý có thể không hành động vì lợi ích của cổ đông, dẫn đến quyết định chi trả cổ tức không hợp lý.

2.2. Tác động của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức

Cấu trúc sở hữu có thể ảnh hưởng đến quyết định chi trả cổ tức. Ví dụ, tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý có thể dẫn đến việc giữ lại lợi nhuận thay vì chi trả cổ tức, trong khi sở hữu của tổ chức có thể thúc đẩy việc chi trả cổ tức cao hơn.

III. Phương pháp nghiên cứu ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức. Dữ liệu được thu thập từ các công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM trong khoảng thời gian từ 2008 đến 2012.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và mẫu dữ liệu

Mẫu nghiên cứu bao gồm 112 công ty niêm yết, với các biến số được xác định rõ ràng. Phương pháp hồi quy được sử dụng để phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết.

3.2. Các phương pháp hồi quy và kiểm định

Nghiên cứu áp dụng các phương pháp hồi quy như Pooled OLS, Random Effect và Fixed Effect để xác định mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức. Các kiểm định như Hausman cũng được thực hiện để đảm bảo tính chính xác của mô hình.

IV. Kết quả nghiên cứu về ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ ngược chiều giữa tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và chính sách cổ tức. Ngược lại, tỷ lệ sở hữu của nhà nước có mối tương quan cùng chiều với chính sách chi trả cổ tức.

4.1. Mối quan hệ giữa sở hữu nhà quản trị và cổ tức

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ sở hữu của nhà quản trị có tác động tiêu cực đến chính sách cổ tức. Điều này cho thấy nhà quản trị có xu hướng giữ lại lợi nhuận hơn là chi trả cho cổ đông.

4.2. Tác động của sở hữu tổ chức và nước ngoài

Sở hữu tổ chức có thể thúc đẩy việc chi trả cổ tức, trong khi sở hữu nước ngoài lại làm giảm tỷ lệ chi trả cổ tức do tác động phát tín hiệu và giảm chi phí đại diện.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng cấu trúc sở hữu có ảnh hưởng đáng kể đến chính sách cổ tức của doanh nghiệp. Các nhà quản lý cần cân nhắc kỹ lưỡng khi đưa ra quyết định về chính sách cổ tức để tối ưu hóa lợi ích cho cổ đông.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Các phát hiện cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức. Cần có thêm nghiên cứu để làm rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định này.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra các lĩnh vực khác như tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô đến chính sách cổ tức, hoặc so sánh giữa các quốc gia khác nhau để tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách cổ tức là một trong những quyết định tài chính quan trọng của doanh nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của nhà đầu tư và giá trị công ty. Tại Việt Nam, thị trường chứng khoán đã phát triển nhanh chóng kể từ năm 2000, với hơn 112 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) trong giai đoạn 2008-2012. Tuy nhiên, các nghiên cứu về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức tại thị trường mới nổi như Việt Nam còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm kiểm định ảnh hưởng của các thành phần cấu trúc sở hữu gồm sở hữu nhà quản trị, sở hữu tổ chức, sở hữu nước ngoài và sở hữu nhà nước đến chính sách chi trả cổ tức tiền mặt của doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn 2008-2012. Mục tiêu cụ thể là làm rõ liệu các tác động này có tương đồng với các kết quả nghiên cứu tại các nền kinh tế phát triển hay không, đồng thời cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho các nhà quản trị và nhà đầu tư. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng với 560 quan sát từ 112 công ty niêm yết, áp dụng các phương pháp hồi quy đa dạng nhằm đảm bảo độ tin cậy của kết quả. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc bổ sung kiến thức về quản trị công ty và chính sách cổ tức trong bối cảnh thị trường mới nổi, góp phần hỗ trợ các quyết định quản trị và đầu tư hiệu quả hơn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết chính:

• Lý thuyết chi phí đại diện (Jensen và Meckling, 1976): Mâu thuẫn lợi ích giữa nhà quản trị và cổ đông tạo ra chi phí đại diện, trong đó chính sách cổ tức được xem là công cụ giảm thiểu chi phí này bằng cách hạn chế dòng tiền tự do và tăng sự giám sát từ thị trường vốn.

• Lý thuyết tác động phát tín hiệu (Bhattacharya, 1980; John và Williams, 1985): Chính sách cổ tức truyền tải thông tin về triển vọng tương lai của công ty tới nhà đầu tư, giúp giảm bất cân xứng thông tin giữa nhà quản trị và cổ đông.

• Lý thuyết dòng tiền tự do (Jensen, 1986): Việc chi trả cổ tức làm giảm dòng tiền tự do trong tay nhà quản trị, hạn chế đầu tư quá mức vào các dự án không hiệu quả, từ đó bảo vệ lợi ích cổ đông.

Các khái niệm chính bao gồm tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt, cấu trúc sở hữu (sở hữu nhà quản trị, tổ chức, nước ngoài, nhà nước), chi phí đại diện, tín hiệu thị trường, và dòng tiền tự do.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 112 công ty niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2008-2012, tổng cộng 560 quan sát. Các công ty được chọn dựa trên tiêu chí niêm yết ít nhất một năm trước 2008, loại trừ các công ty tài chính, bảo hiểm và các công ty tái cơ cấu trong giai đoạn nghiên cứu nhằm đảm bảo tính đồng nhất mẫu.

Các biến số chính bao gồm:

• Biến phụ thuộc: Tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt (CDPR), tính bằng cổ tức trên mỗi cổ phần chia cho thu nhập trên mỗi cổ phần.

• Biến giải thích: Tỷ lệ sở hữu nhà quản trị (MSO), sở hữu tổ chức (INST), sở hữu nước ngoài (FORG), sở hữu nhà nước (STATE).

• Biến kiểm soát: Quy mô công ty (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), rủi ro thị trường (BETA), cơ hội tăng trưởng (GROW), khả năng sinh lời (ROA), khả năng thanh khoản (CF), và tỷ lệ chi trả cổ tức năm trước (CDPRt-1).

Phân tích dữ liệu sử dụng các mô hình hồi quy: Pooled OLS, Random Effects Model (REM), Fixed Effects Model (FEM) và Generalized Method of Moments (GMM). Các kiểm định Redundant Fixed Effects, Hausman và Sargent Test được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp và kiểm tra các giả định như đa cộng tuyến, tự tương quan, phương sai đồng nhất và tính dừng của chuỗi dữ liệu. Cỡ mẫu 560 quan sát đảm bảo độ tin cậy và tính đại diện cho các kết quả phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của sở hữu nhà quản trị: Tỷ lệ sở hữu của nhà quản trị có mối quan hệ ngược chiều với tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt. Cụ thể, các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà quản trị cao hơn thường chi trả cổ tức thấp hơn, phù hợp với lý thuyết chi phí đại diện và hiệu ứng hội tụ lợi ích (Jensen, 1976). Hệ số hồi quy âm và có ý nghĩa thống kê cho thấy nhà quản trị có xu hướng giữ lại lợi nhuận để phục vụ mục tiêu cá nhân hoặc tăng trưởng công ty.

2. Ảnh hưởng của sở hữu tổ chức: Kết quả hồi quy cho thấy không có mối quan hệ rõ ràng và có ý nghĩa thống kê giữa tỷ lệ sở hữu của các tổ chức và chính sách cổ tức tiền mặt. Điều này phản ánh sự đa dạng trong vai trò giám sát của các tổ chức tài chính tại Việt Nam, có thể do đặc thù thị trường mới nổi và cơ chế quản trị chưa hoàn thiện.

3. Ảnh hưởng của sở hữu nước ngoài: Tỷ lệ sở hữu của cổ đông nước ngoài có mối quan hệ ngược chiều và có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt. Điều này đồng nhất với lý thuyết tác động phát tín hiệu, khi sự hiện diện của cổ đông nước ngoài làm giảm nhu cầu sử dụng cổ tức như một công cụ giám sát, do họ đã góp phần cải thiện minh bạch thông tin và giảm chi phí đại diện. Mô hình giải thích khoảng 48.98% biến động chính sách cổ tức.

4. Ảnh hưởng của sở hữu nhà nước: Tỷ lệ sở hữu nhà nước có mối quan hệ cùng chiều và có ý nghĩa thống kê với tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt. Các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao hơn thường chi trả cổ tức cao hơn, phản ánh tác động ngầm trong việc chuyển giao lợi ích giữa nhà nước và các cổ đông khác, tương tự các nghiên cứu tại Trung Quốc.

Ngoài ra, các biến kiểm soát như dòng tiền (CF) và tỷ lệ chi trả cổ tức năm trước (CDPRt-1) có mối tương quan dương và ý nghĩa thống kê với tỷ lệ chi trả cổ tức hiện tại, cho thấy tính ổn định và khả năng thanh khoản là yếu tố quan trọng trong quyết định chi trả cổ tức.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu quốc tế, đồng thời phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam. Mối quan hệ ngược chiều giữa sở hữu nhà quản trị và chính sách cổ tức cho thấy nhà quản trị có xu hướng giữ lại lợi nhuận nhằm tăng quyền kiểm soát và thực hiện các dự án cá nhân, làm tăng chi phí đại diện. Mối quan hệ ngược chiều với sở hữu nước ngoài cho thấy vai trò giám sát và truyền tải thông tin của cổ đông nước ngoài giúp giảm nhu cầu sử dụng cổ tức như một công cụ giám sát. Ngược lại, sở hữu nhà nước thúc đẩy chi trả cổ tức cao hơn, có thể do tác động ngầm trong chuyển giao lợi ích và kiểm soát quyền lực.

Các kết quả này được minh họa qua biểu đồ hồi quy thể hiện hệ số tác động của từng loại sở hữu lên tỷ lệ chi trả cổ tức, cùng bảng ma trận tương quan cho thấy mối liên hệ giữa các biến. So sánh với các nghiên cứu tại các nền kinh tế phát triển, kết quả tại Việt Nam có sự khác biệt do đặc điểm cấu trúc sở hữu và cơ chế quản trị công ty còn nhiều hạn chế, đặc biệt là vai trò của nhà nước và cổ đông nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch thông tin và giám sát quản trị: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần thúc đẩy công bố thông tin minh bạch, đặc biệt về cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức nhằm giảm chi phí đại diện và tăng niềm tin nhà đầu tư. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán, doanh nghiệp niêm yết.

2. Khuyến khích sự tham gia của cổ đông nước ngoài: Tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia sở hữu nhằm nâng cao vai trò giám sát và cải thiện quản trị công ty. Thời gian thực hiện: 3 năm; Chủ thể: Chính phủ, Sở Giao dịch Chứng khoán.

3. Cải thiện cơ chế quản trị công ty tại doanh nghiệp nhà nước: Đề xuất các chính sách nhằm giảm sự can thiệp trực tiếp của nhà nước trong quản lý doanh nghiệp, đồng thời xây dựng chính sách cổ tức phù hợp để cân bằng lợi ích giữa nhà nước và cổ đông thiểu số. Thời gian thực hiện: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Công Thương, doanh nghiệp nhà nước.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực quản trị cho nhà quản trị doanh nghiệp: Tổ chức các chương trình đào tạo về quản trị tài chính và chính sách cổ tức nhằm giúp nhà quản trị hiểu rõ vai trò của cổ tức trong giảm chi phí đại diện và phát tín hiệu thị trường. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc sở hữu đến chính sách cổ tức, từ đó xây dựng chiến lược tài chính phù hợp nhằm tối ưu hóa giá trị công ty.

2. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Cung cấp thông tin về vai trò của các nhóm cổ đông trong việc ảnh hưởng đến chính sách cổ tức, hỗ trợ quyết định đầu tư hiệu quả.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo để xây dựng các quy định về quản trị công ty, chính sách cổ tức và phát triển thị trường vốn tại Việt Nam.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức trong bối cảnh thị trường mới nổi, làm nền tảng cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao sở hữu nhà quản trị lại ảnh hưởng ngược chiều đến chính sách cổ tức?
   Do nhà quản trị có thể giữ lại lợi nhuận để phục vụ mục tiêu cá nhân hoặc đầu tư mở rộng, làm tăng chi phí đại diện, nên tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt giảm khi sở hữu nhà quản trị tăng.

2. Vai trò của cổ đông nước ngoài trong chính sách cổ tức là gì?
   Cổ đông nước ngoài giúp cải thiện minh bạch thông tin và giám sát quản trị, làm giảm nhu cầu sử dụng cổ tức như công cụ giám sát, dẫn đến mối quan hệ ngược chiều giữa sở hữu nước ngoài và tỷ lệ chi trả cổ tức.

3. Tại sao sở hữu nhà nước lại có mối quan hệ cùng chiều với tỷ lệ chi trả cổ tức?
   Do tác động ngầm trong chuyển giao lợi ích và kiểm soát quyền lực, các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường chi trả cổ tức tiền mặt cao hơn nhằm duy trì sự ổn định và quyền kiểm soát.

4. Các biến kiểm soát như quy mô và đòn bẩy ảnh hưởng thế nào đến chính sách cổ tức?
   Quy mô công ty và đòn bẩy tài chính có thể ảnh hưởng đến khả năng chi trả cổ tức; tuy nhiên, trong nghiên cứu này, quy mô có mối tương quan ngược chiều với cổ tức, có thể do đặc thù thị trường Việt Nam.

5. Phương pháp hồi quy nào phù hợp nhất cho nghiên cứu này?
   Kết quả kiểm định cho thấy mô hình Fixed Effects (FEM) và GMM phù hợp hơn do kiểm soát được các đặc điểm riêng biệt của từng công ty và xử lý vấn đề nội sinh trong dữ liệu bảng.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ ngược chiều giữa tỷ lệ sở hữu nhà quản trị và tỷ lệ chi trả cổ tức tiền mặt tại các công ty niêm yết Việt Nam giai đoạn 2008-2012.
• Tỷ lệ sở hữu cổ đông nước ngoài cũng có ảnh hưởng ngược chiều, trong khi sở hữu nhà nước có mối quan hệ cùng chiều với chính sách cổ tức.
• Mô hình nghiên cứu giải thích được gần 49% biến động trong chính sách cổ tức, cho thấy cấu trúc sở hữu là nhân tố quan trọng.
• Kết quả góp phần làm rõ đặc thù quản trị công ty và chính sách cổ tức tại thị trường mới nổi như Việt Nam, khác biệt so với các nền kinh tế phát triển.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao minh bạch thông tin, tăng cường giám sát và cải thiện cơ chế quản trị nhằm tối ưu hóa chính sách cổ tức và giá trị doanh nghiệp.

Các nhà quản trị và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh chiến lược quản trị và đầu tư. Các cơ quan quản lý cần xem xét hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ phát triển thị trường vốn minh bạch, hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------------------- ĐỖ THỊ BẢY ẢNH HƯỞNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU LÊN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA DOANH NGHIỆP - BẰNG CHỨNG TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh - Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ----------------------- ĐỖ THỊ BẢY ẢNH HƯỞNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU LÊN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA DOANH NGHIỆP - BẰNG CHỨNG TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng. Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. TRẦN THỊ HẢI LÝ TP.

Hồ Chí Minh - Năm 2013 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn nghiên cứu: “Ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu lên chính sách cổ tức của doanh nghiệp – Bằng chứng tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, các thông tin trích dẫn đều ghi rõ nguồn gốc và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.Hồ Chí Minh – Tháng 10 năm 2013 Học viên Đỗ Thị Bảy TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục các từ viết tắt Danh mục bảng biểu Tóm tắt .1 Lý do chọn đề tài.2 Mục tiêu nghiên cứu .3 Cấu trúc bài nghiên cứu.1 Lý thuyết chi phí đại diện.2 Lý thuyết về tác động phát tín hiệu .3 Lý thuyết dòng tiền tự do .4 Các nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức.1 Sở hữu nhà quản trị và chính sách cổ tức .2 Sở hữu tổ chức và chính sách cổ tức .3 Sở hữu nước ngoài và chính sách cổ tức .4 Sở hữu nhà nước và chính sách cổ tức. Phương Pháp Nghiên Cứu.1 Xây dựng các biến số .1 Biến phụ thuộc: tỷ lệ chi trả cổ tức .2 Các biến giải thích.2 Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu .3 Phương pháp nghiên cứu .1 Giả thuyết nghiên cứu .2 Mô hình nghiên cứu .3 Mô hình và các thông số. Kết Quả Nghiên Cứu.

35 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Thống kê mô tả .2 Kết quả hồi quy .1 Kết quả hồi quy .2 Thảo luận kết quả nghiên cứu .1 Kết quả nghiên cứu .2 Những hạn chế của luận văn và hướng nghiên cứu tiếp theo. 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC I : KIỂM ĐỊNH CÁC GIẢ THIẾT OLS .1 Kiểm định đa cộng tuyến.2 Kiểm định tính dừng của chuỗi dữ liệu.3 Kết quả kiểm định phương sai đồng nhất bằng kiểm định White .4 Kết quả kiểm định tự tương quan bằng kiểm định BG. 16 PHỤ LỤC II: CÁC KẾT QUẢ HỒI QUY .1 Kết quả hồi quy Pooled OLS .2 Kết quả hồi quy REM .3 Kết quả hồi quy FEM .4 Kết quả kiểm định Redudant Fixed Effects và Hausman .5 Kết quả hồi quy GMM .6 Kết quả hồi quy từng phần .7 Kiểm định WALD – Kiểm định sự có mặt của biến không cần thiết. 30 PHỤ LỤC III: DANH SÁCH CÁC CÔNG TY TRONG MẪU TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT BCB : Bản cáo bạch BCTC : Báo cáo tài chính BCTN : Báo cáo thường niên CTCP : Công ty cổ phần ETM : Mô hình xu hướng lợi nhuận FAM : Mô hình hồi quy hiệu chỉnh toàn phần FEM : Phương pháp ảnh hưởng cố định GMM : Phương pháp mô men tổng quát HOSE : Sàn giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh OLS : Phương pháp bình phương nhỏ nhất PAM : Mô hình hồi quy hiệu chỉnh từng phần REM : Phương pháp ảnh hưởng ngẫu nhiên VIF : Nhân tử phóng đại phương sai TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1 : Thống kê mô tả Bảng 4.2 : Ma trận hệ số tương quan Bảng 4.3 : Kết quả kiểm định tính dừng đối với biến chủ sở hữu nhà quản lý (MSO) Bảng 4.4 : Kết quả hồi quy Bảng 4.5 : Kết quả kiểm định phương sai đồng nhất Bảng 4.6 : Kết quả kiểm định tự tương quan Bảng 4.7 : Tóm tắt kết quả kiểm định Redundant Fixed Effects Bảng 4.8 : Tóm tắt kết quả kiểm định Hausman TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 1 ẢNH HƯỞNG CỦA CẤU TRÚC SỞ HỮU LÊN CHÍNH SÁCH CỔ TỨC CỦA DOANH NGHIỆP - BẰNG CHỨNG TẠI VIỆT NAM Tóm tắt Nghiên cứu này tập trung vào một trong những chính sách quan trọng của doanh nghiệp, có tác động đáng kể đến hành vi của các nhà đầu tư, đó là chính sách cổ tức.

Nghiên cứu đi sâu vào kiểm định tác động của cấu trúc sở hữu, mà cụ thể ở đây là tỷ lệ sở hữu nhà quản trị, sở hữu của tổ chức, sở hữu nước ngoài, sở hữu nhà nước và các biến kiểm soát khác tới chính sách cổ tức tiền mặt của một doanh nghiệp trong mối quan hệ với vấn đề chi phí đại diện. Phân tích định lượng của nghiên cứu sử dụng mẫu gồm 112 công ty niêm yết từ đầu năm 2008 trở về trước trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), trong khoảng thời gian từ 2008- 2012. Mô hình nghiên cứu của bài sử dụng dữ liệu bảng (panel data) được hồi quy theo 4 cách: Pooled OLS, random effect (hiệu ứng ngẫu nhiên), fixed effect (hiệu ứng cố định) và GMM (mô men tổng quát). Để tìm hiểu xem phương pháp hồi quy nào là phù hợp nhất trong bốn phương pháp trên, tác giả sử dụng ba kiểm định là kiểm định Redundant Fixed Effects, kiểm định Hausman (Hausman, 1978) & kiểm định Sargent (Sargent Test, Hansen (1982)).

Kết quả từ phân tích thực nghiệm cho thấy có một mối quan hệ ngược chiều giữa chính sách chi trả cổ tức và tỷ trọng nắm giữ cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài; nguyên nhân là do sự có mặt của cổ đông nước ngoài đưa ra tác động phát tín hiệu và làm giảm chi phí đại diện, do đó vai trò truyền tải thông tin và giám sát người đại diện của cổ tức tiền mặt được giảm xuống. Ngoài ra, nghiên cứu cũng phát hiện mối tương quan cùng chiều giữa tỷ trọng nắm giữ cổ phẩn của nhà nước và tỷ lệ chi trả cổ tức, nói cách khác nếu tỷ lệ nắm giữ của các cổ đông này càng lớn thì cổ tức chi trả càng cao. Mô hình giải thích được 48.98% sự thay đổi trong chính sách cổ tức tiền mặt của các công ty trong mẫu nghiên cứu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.1 Lý do chọn đề tài Hiện nay, quản trị doanh nghiệp và các vấn đề về cấu trúc vốn vẫn tiếp tục là mối quan tâm chính của các nhà nghiên cứu, các nhà quản trị và các nhà làm chính sách, đặc biệt là sau các sự cố kế toán như Enron và Worldcom năm 2002 và các cải cách về luật tương ứng.

Các nghiên cứu thực nghiệm về quản trị công ty dựa trên khung lý thuyết về chi phí đại diện (Jensen and Meckling, 1976; Fama and Jensen, 1983), lý thuyết này là nền tảng giúp giải thích làm thế nào để thiết lập một hệ thống vừa có khả năng kiểm soát hiệu quả lại vừa là động lực thúc đẩy ban quản trị trong bối cảnh thông tin bất hoàn hảo và sự không chắc chắn. Cổ tức, được xem là phần thưởng cho các cổ đông vì giá trị của những khoản họ đầu tư và rủi ro mà họ phải gánh chịu, phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố (Kouki and Guizani, 2009). Trong đó, nổi lên là hai nhóm nhân tố chính gồm: nhóm nhân tố trực tiếp liên quan đến các đặc điểm riêng biệt của công ty (quy mô, đòn bẩy, rủi ro, lợi nhuận, cấu trúc tài sản, khả năng thanh khoản và cơ hội tăng trưởng…) (Fama and French, 2001; Ho, 2003) và nhóm nhân tố thứ hai liên quan trực tiếp đến cấu trúc sở hữu và quản trị công ty đại chúng (Jensen, 1992; Short at al, 2002; Tehmina Khan, 2006; Kevin C. Lam at al, 2012).

Vấn đề kiểm soát doanh nghiệp thu hút mối quan tâm lớn từ các nhà nghiên cứu khi đặt nó trong bối cảnh xuất hiện vấn đề chi phí đại diện. Cấu trúc sở hữu là một trong những nhân tố tác động trực tiếp tới quyết định chi trả cổ tức của doanh nghiệp (Short at al, 2002; Kevin Lam at al, 2012) và đưa ra thị trường hai thông tin quan trọng sau: Thứ nhất, nó sẽ cho thấy mức độ đa dạng hóa rủi ro của cổ đông. Thứ hai, nó sẽ đưa ra thông tin về vấn đề đại diện tiềm tàng có thể có trong ban quản trị của doanh nghiệp (Carvalhal-da-Silva và Leal, 2004). “Có nhiều loại cổ đông khác nhau, tuy nhiên cổ đông là tổ chức và cổ đông là ban quản trị doanh nghiệp đại diện cho hai dạng cổ đông nắm quyền kiểm soát các TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 3 chính sách doanh nghiệp nhiều nhất”.1 Bên cạnh đó, tỷ lệ sở hữu cổ phần của cổ đông nước ngoài cũng được xem là nhân tố quan trọng tác động lên chính sách cổ tức của doanh nghiệp tại các nền kinh tế phát triển.

Tuy nhiên, vai trò của cổ đông nước ngoài cũng từng bị sao lãng, đặc biệt là ở các thị trường mới nổi nơi mà cấu trúc sở hữu và nền tảng về tổ chức khác biệt đáng kể so với các nền kinh tế phát triển (Kevin Lam at al, 2012). Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức đi vào hoạt động từ tháng 7/2000. Hơn 13 năm qua, thị trường chứng khoán Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể. Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm về chính sách cổ tức chỉ tập trung vào nhóm nhân tố trực tiếp liên quan đến các đặc điểm riêng biệt của công ty (quy mô, đòn bẩy, rủi ro, lợi nhuận, cấu trúc tài sản, khả năng thanh khoản và cơ hội tăng trưởng…).

Chưa có nhiều nghiên cứu về mối liên hệ giữa cấu trúc sở hữu và chính sách cổ tức của doanh nghiệp.2 Mục tiêu nghiên cứu Mục đích của nghiên cứu này nhằm kiểm định ảnh hưởng của cấu trúc sở hữu lên chính sách chi trả cổ tức của các doanh nghiệp ở Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ có sự khác biệt vì những nghiên cứu trước đây được tiến hành hầu hết tại các nước phát triển, trong khi đó Việt Nam là nền kinh tể mới nổi, có những đặc điểm về cấu trúc sở hữu và quy chế quản trị công ty khác biệt… Liệu rằng, tác động của cấu trúc sở hữu tới chính sách cổ tức của các doanh nghiệp Việt Nam có đi theo xu hướng thực tiễn các nước phát triển hay không?