Mở đầu Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về căng thẳng ở học sinh lớp 12 trƣớc kì thi trung học phổ thông quốc gia Chƣơng 2. Tổ chức và phƣơng pháp nghiên cứu Chƣơng 3. Kết quả nghiên cứu thực tiễn về căng thẳng ở học sinh lớp 12 trƣớc kì thi trung học phổ thông quốc gia Kết luận và kiến nghị Phụ lục 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CĂNG THẲNG Ở HỌC SINH LỚP 12 TRƢỚC KÌ THI TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUỐC GIA 1.
Tổng quan nghiên cứu về vấn đề căng thẳng ở học sinh Trung học phổ thông. Cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống tam lý của con ngƣời cũng ngày càng phong phú và đa dạng để thích nghi với mo i trƣờng sống luon thay đổi. Hàng ngày, con ngƣời phải đối mạt với nhiều sự kiẹn, nhiều biến cố xảy ra xung quanh họ, phải đƣong đầu với nhiều tình huống khó khan phức tạp khác nhau. Do đó, bất cứ ai cũng có thể bị căng thẳng - trạng thái cang thẳng về tam lý với các mức đọ khác nhau.
Chính những điều này đã thúc đẩy ngày càng có nhiều nghiên cứu về căng thẳng. Có thể nói, nghiên cứu căng thẳng nói chung đã xuất hiện trên thế giới từ thế kỷ 17. Trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, nghiên cứu căng thẳng có những thành tựu nhất định từ việc đƣa ra định nghĩa, tiêu chí để xác định căng thẳng, các thang đo, trắc nghiệm đánh giá và các phƣơng pháp nghiên cứu căng thẳng và tập trung vào nhiều nhóm đối tƣợng khác nhau. Ở nghiên cứu này chúng tôi tập trung vào những nghiên cứu về căng thẳng của học sinh lứa tuổi THPT.
Một sốghiên cứu về căng thẳng và căng thẳng ở học sinh trung học phổ thông Trên thế giới, các nghiên cứu về căng thẳng học đƣờng rất đa dạng, tập trung vào nhiều khía cạnh và lĩnh vực nhƣ: các hiểu hiện của căng thẳng, tìm hiểu nguyên nhân, tìm hiểu cách thức ứng phó, sự liên quan của căng thẳng học đƣờng với các sự kiện cuộc sống hay sức khỏe tâm thần. Trong vài năm gần đây, các nghiên cứu tập trung nhiều vào mô tả các mối quan hệ giữa căng thẳng học đƣờng và giới, sắc tộc, dân tộc, thành tích học tập và rèn luyện của học sinh. Nhiều nghiên cứu tìm hiểu độ tin cậy và hiệu 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lực của các trắc nghiệm căng thẳng cho học sinh, thích nghi hoặc chứng minh tính hiệu quả của các trắc nghiệm mới. Đa số các nghiên cứu tiến hành theo lát cắt ngang, một số nghiên cứu thực hiện theo lát cắt dọc để tìm hiểu sự thay đổi về căng thẳng ở học sinh theo thời gian.
Trong nghiên cứu này, chúng tôi tổng quan các nghiên cứu trên học sinh theo 2 hƣớng: - Hƣớng nghiên cứu thứ nhất tập trung làm rõ các tác nhân gây căng thẳng của học sinh Theo Compas (1997) và Sim (2000) căng thẳng của học sinh đến từ những sự kiện trong cuộc sống hàng ngày nhƣ cha mẹ ly dị, ngƣời thân mất,. hay những rắc rối hàng ngày nhƣ mâu thuẫn giữa cha mẹ và con cái, các yêu cầu trong học tập, cãi nhau với bạn bè. Khi những yếu tố này kết hợp với nau chúng trở thành chỉ báo quan trọng dự báo đời sốn tâm lý của học sinh [22; 28] Isakson & Jarvis (1999) cho rằng học sinh hàng ngày phải đối mặt với những tác nhân gây căng thẳng bình thƣờng và những tác nhân gây căng thẳng không bình thƣờng. Theo hai tác giả này, những tác nhân gây căng thẳng bình thƣờng bao gồm những thay đổi do phát triển của trẻ vị thành niên nhƣ dậy thì, do chuyển trƣờng, gia tăng áp lực học tập.
Các tác nhân gây căng thẳng không bình thƣờng có thể đến từ những tình huống bất ngờ nhƣ động đất, sóng thần … Nghiên cứu của Byrne, Davenport và Masanov (2007) đã đƣa ra 10 khía cạnh của các nguồn gây căng thẳng bao gồm 58 items. Bốn trong số 10 khía chiều cạnh liên quan đến học tập; các khía cạnh khác phản ánh những căng thẳng liên quan đến mối quan hệ giữa các cá nhân, đời sống gia đình, áp lực tài chính, không chắc chắn về tƣơng lai và xuất hiện trách nhiệm của ngƣời lớn. Một số các tác giả khác nhƣ Crystal và cộng sự (1994), De Anda và cộng sự (2000); Lohman & Jarvis (2000), khi nghiên cứu căng thẳng ở học sinh, quan tâm nhiều đến tác nhân liên quan đến học tập. Những vấn đề mà 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com học sinh phải đối mặt với các yếu tố liên quan đến học tập nhƣ làm bài kiểm tra, điểm học tập, làm bài tập ở nhà, những k vọng đạt thành tích cao… đƣợc xem nhƣ là các nguồn gây căng thẳng lớn nhất cho học sinh.
Các loại yếu tố gây căng thẳng liên quan đến trƣờng học bao gồm thành tích học tập, sự tham gia các hoạt động, sự tƣơng tác với các giáo viên và việc cân bằng thời gian giải trí ở nhà trƣờng (Byrne và cộng sự, 2007). Các tác giả khác nhƣ Nelson và Lott (1990), llen và cộng sự (1994) lại quan tâm nhiều đến nguyên nhân gây ra căng thẳng cho trẻ vị thành niên trong mối quan hệ với gia đình nhƣ: những k vọng không hợp lý của cha mẹ không thể trở thành sự thực, sự cằn nhằn, sự trì hoãn của cha mẹ, tính rập khuôn và không tôn trọng quan điểm của con cái. 19] - Hƣớng nghiên cứu thứ hai tập trung vào cách ứng phó của học sinh đối với căng thẳng Nhiều nghiên cứu trên thế giới khẳng định những hạn chế của cách ứng phó với các hoàn cảnh khó khăn trong cuộc sống ở vị thành niên ảnh hƣởng tiêu cực đến thể chất và tinh thần của họ. Nezu và Ronan (1988), khi nghiên cứu về kĩ năng ứng phó của trẻ vị thành niên, chỉ cho rằng nếu vị thành niên không có kĩ năng phòng ngừa những tác động của hoàn cảnh dẫn đến căng thẳng, trầm cảm và lo âu.
Để giải quyết đƣợc các vấn đề, vị thành niên cần có niềm tin dựa vào năng lực, xác lập đƣợc những kĩ năng ứng phó với những hoàn cảnh khó khăn của bản thân.[21] Kovacs (1989) cho rằng, có nhiều vấn đề về tâm thần của trẻ em liên quan đến sự hiểu biết của các em về các kĩ năng xã hội. Đây là một trong những nguyên nhân làm tăng ý tƣởng và hành vi tự sát.[21] Các tác giả Carver, Scheiner và Weintraub (1989) lại cho rằng Hành vi ứng phó có tính chất ổn định và đƣợc coi là xu hƣớng ứng xử. Con ngƣời có cách ứng phó nất định trong nhiều tình huồng khác nhau. Cách ứng phó của cá nhân ảnh hƣởng đến chính cá nhân đó.
13] 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Compas và các cộng sự (2001) đã tóm tắt 63 nghiên cứu về ứng phó trẻ em và vị thành niên từ năm 1988 đến năm 2001, trong đó có hơn 50 nghiên cứu đã tìm hiểu mối quan hệ giữa ứng phó và những vấn đề sức khỏe tâm thần. Những thang đo khảo sát về sức khỏe tâm thần đƣợc sử dụng nhiều trong các nghiên cứu theo xu hƣớng này nhƣ bảng kiểm về các hành vi của trẻ (CBCL), bảng tự thuật của thanh thiếu niên (YSR) của Thomas M. chenbach (1995); thang đo lo âu (RCM S) của Cecil và Bert (1985); bảng kiểm trạng thái lo âu (SSAI) của Speiberger (1983), thang đo trầm cảm (BDI) của Beck (1996) … Các kết quả nghiên cứu đã cho thấy, ứng phó có mối liên quan đến các vấn đề cảm xúc nhƣ lo âu, căng thẳng, giận dữ, trầm cảm và các vấn đề về hành vi nhƣ xâm kích, tăng động, không tập trung chú ý, hành vi phạm pháp, lệch lạc, suy nghĩ lệch lạc, sử dụng rƣợu và các chất kích thích. [23] Kumarmahi (2007) tới tác phẩm “Kĩ năng ứng phó với căng thẳng” đã nêu các vấn đề liên quan đến kĩ năng ứng phó.
Theo đó, có 3 bƣớc của quá trình ứng phó là nhận diện tác nhân, quy trách nhiệm và hành động. Từ đó, tác giả nhấn mạnh, kĩ năng ứng phó với căng thẳng cần thiết phải có: kĩ năng tƣ duy tích cực, kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng tƣơng tác xã hội và kĩ năng tự điều chỉnh [24,tr8-9] Các nghiên cứu đã chứng tỏ cách ứng phó có mối quan hệ với khí chất (Ebata và Moos, 1994; Kurdek và Sinclair, 1988), tính cách (Flachsbart, 2007; Bolger và Zuckerman 1995, Grant và Langan-Fox 2007, Gunthert và các cộng sự, 1999, Penley và Tomaka 2002, Suls và Martin, 2005) [dẫn theo Carver và J. Connor-Smith, 2010], tính lạc quan - bi quan (Solberg Nes và Segerstrom, 2006; dẫn theo Carver và J. Connor-Smith, 2010), tự đánh giá về giá trị bản thân (Chapman và Mullis, 1999; Ni và các cộng sự, 2012), đánh giá về sự kiện gây ra căng thẳng (Compas và các cộng sự, 1988).
Cách ứng phó của trẻ không chỉ chịu chi phối bởi các yếu tố cá nhân mà còn chịu sự chi phối mạnh mẽ của các yếu tố xã hội. Có khá nhiều 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghiên cứu về mối quan hệ giữa chỗ dựa xã hội và cách ứng phó ở vị thành niên (Bal Crombez, Van Oost và Debourdeaudhui, 2003; Frydenberg, 2008). ghiên cứu về căng thẳng và căng thẳng ở học sinh trung học phổ thông 1. Những nghiên cứu về căng thẳng Trong những năm 80 của thế kỷ XX, một chuyên khảo viết về “Căng thẳng trong thời đại văn minh” do hai bác sĩ Phạm Ngọc Rao và Nguyễn Hữu Nghiêm biên soạn và xuất bản, đã khái quát lịch sử nghiên cứu căng thẳng và cảnh báo về những nguy cơ và hậu quả của căng thẳng có thể gây ra cho con ngƣời trong xã hội hiện đại.
Sự phát triển công nghiệp cũng nhƣ xã hội cùng môi trƣờng ô nhiễm và những yếu tố nội tại trong cơ thể con ngƣời đã trở thành tác nhân gây căng thẳng.[16] Hai tác giả có đóng góp rất lớn trong việc nghiên cứu về căng thẳng ở nƣớc ta là Đặng Phƣơng Kiệt và Nguyễn Khắc Viện. Hai tác giả này đã có nhiều nghiên cứu mang tính lý luận và thực tiễn về căng thẳng qua việc thăm khám lâm sàng và chữa trị cho trẻ em. Một số các tác phẩm nhƣ “Căng thẳng và đời sống” (1998), “Chung sống với căng thẳng” (2004), “Căng thẳng và sức khỏe” (2004) của Đặng Phƣơng Kiệt là sự kết hợp những tri thức khoa học cơ bản liên quan đến căng thẳng và những vấn đề cập nhật của đời sống con ngƣời Việt Nam.