MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hạnh phúc là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại từ cổ tới nay. Mỗi ngƣời chúng ta hạnh phúc nhƣ thế nào có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tinh thần nói chung và đời sống đạo đức nói riêng. Nó là một trong những nền tảng tinh thần giúp con ngƣời xây dựng những lý tƣởng, mục tiêu, thái độ sống.
Hạnh phúc, thúc đẩy các hoạt động cá nhân, nâng cao nhận thức, tăng cƣờng tính sáng tạo và tạo điều kiện cho các mối quan hệ xã hội. Trƣờng học không chỉ là nơi để học sinh có thể trau dồi kiến thức, kĩ năng, mở rộng vốn hiểu biết, mà đó còn là nơi để học sinh phát triển khả năng giao tiếp, mở rộng các mối quan hệ với bạn bè thầy cô. Đối với học sinh,ngoài thời gian ở bên cạnh gia đình thì thời gian chủ yếu của các bạn là học tập tại trƣờng. Vì thế, cảm xúc ở trƣờng của học sinh nhƣ thế nào cũng chi phối rất nhiều đến cảm xúc trong ngày của học sinh.
Bên cạnh đó có thể thấy vai trò của hạnh phúc trong trƣờng học là rất lớn. Cảm xúc vui vẻ, hài lòng, hạnh phúc ở trƣờng học là cơ sở để học sinh hào hứng với việc học, tiếp thu một cách hiệu quả các nội dung giáo dục, không chỉ kiến thức học tập mà cả cách làm ngƣời, thúc đẩy tính sáng tạo và năng lực tiềm tàng của mỗi học sinh. Xây dựng trƣờng học thân thiện là chủ trƣơng của Bộ giáo dục, đƣợc sự hƣởng ứng mạnh mẽ của toàn xã hội cũng nhƣ các trƣờng phổ thông.Một trong những nội dung của quan điểm trên là làm sao để học sinh cảm thấy vui vẻ, hạnh phúc khi đến trƣờng. Hạnh phúc trong trƣờng học là một trong những mục tiêu hƣớng tới của giáo dục.
Để quá trình giáo dục trẻ đạt hiệu quả tốt nhất thì việc tìm hiểu ở trƣờng trẻ có hạnh phúc không và những gì ở trƣờng khiến trẻ cảm thấy hạnh phúc vui vẻ hay chán nản là điều cần thiết. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc và các yếu tố ảnh hƣởng đến sự cảm nhận hạnh phúc là công việc rất có ý nghĩa, biết đƣợc mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc và các yếu tố khác, chúng ta có thể có sự tác động nhất định tới các yếu tố đó để bƣớc tới hạnh phúc dễ dàng hơn. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về hạnh phúc và các yếu tố ảnh hƣởng tới cảm nhận hạnh phúc cá nhân nói chung và cảm nhận hạnh phúc của học sinh nói riêng. Tuy nhiên, tại Việt Nam, những nghiên cứu có liên quan đến hạnh phúc nói chung có rất ít.
Đặc biệt việc nghiên cứu trẻ ở trƣờng có hạnh phúc không, những yếu tố nào trong trƣờng học liên quan đến cảm nhận hạnh phúc của học sinh là vấn đề còn ít đƣợc nghiên cứu. Từ những lý do trên tôi quyết định chọn đề tài “ Cảm nhận hạnh phúc ở trường học của học sinh trường THPT Vĩnh Bảo- Hải Phòng” để thực hiện nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Xây dựng cơ sở lý luận nghiên cứu về hạnh phúc trong trƣờng học. Làm rõ cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPT Vĩnh Bảo ở mức độ nào và mối quan hệ của các yếu tố trong trƣờng học với cảm nhận hạnh phúc của các bạn học sinh.
Trên cơ sở kết quả thu đƣợc đƣa ra một số kiến nghị giúp học sinh THPT cảm thấy hạnh phúc hơn. Đối tƣợng nghiên cứu Cảm nhận hạnh phúc của học sinh trong trƣờng học và các yếu tố có liên quan. Khách thể nghiên cứu Học sinh trƣờng THPT Vĩnh Bảo 5. Nhiệm vụ nghiên cứu 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Xây dựng cơ sở lí luận nghiên cứu về hạnh phúc ở trƣờng học của học sinh - Khảo sát thực trạng cảm nhận hạnh phúc của học sinh trƣờng THPT Vĩnh Bảo - Tìm hiểu mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPT Vĩnh Bảo với các mối quan hệ trợ giúp ở trƣờng học (thầy cô, bạn bè, nhà trƣờng), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập, thái độ học tập tại trƣờng), các yếu tố cá nhân (tự đánh giá về vai trò, giá trị của học sinh trong trƣờng học, và một số yếu tố nhân khẩu xã hội nhƣ giới tính, khối lớp).
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nội dung nghiên cứu: Cảm nhận hạnh phúc và các yếu tố ảnh hƣởng tới sự cảm nhận hạnh phúc của học sinh là một vấn đề rộng, chứa đựng nhiều nội dung. Ở đề tài này giới hạn ở một số yếu tố trƣờng học có liên quan đến cảm nhận hạnh phúc. Bao gồm các mối quan hệ trợ giúp ở trƣờng học (thầy cô, bạn bè, nhà trƣờng), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập, thái độ học tập tại trƣờng), các yếu tố cá nhân (tự đánh giá về vai trò, giá trị của học sinh trong trƣờng học, và một số yếu tố nhân khẩu xã hội nhƣ giới tính, khối lớp). Phạm vi khách thể nghiên cứu: Trong đề tài này tôi chỉ tập trung nghiên cứu trên mẫu chọn học sinh trƣờng THPT Vĩnh Bảo-Hải Phòngtrên 3 khối:khối 10, khối 11 và khối 12 Phạm vi thời gian nghiên cứu: Thời gian nghiên cứu:6 tháng 7.
Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp nghiên cứu lý luận - Phƣơng pháp điều tra bằng bảng hỏi 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phƣơng pháp phỏng vấn - Phƣơng pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học 8. Câu hỏi nghiên cứu Học sinh THPT Vĩnh Bảo có cảm nhận hạnh phúc nhƣ thế nào? Có sự khác biệt về cảm nhận hạnh phúc với một số yếu tố về nhân khẩu, khối lớp, bạn bè thân thiết, có hay không có thầy cô yêu mến hay không? Cảm nhận hạnh phúc của học sinh có mối quan hệ nhƣ thế nào với các yếu tố trƣờng học:các mối quan hệ trợ giúp ở trƣờng học (thầy cô, bạn bè, nhà trƣờng), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập, thái độ học tập tại trƣờng) và tự đánh giá về vai trò, giá trị của học sinh trong trƣờng học. Giả thuyết nghiên cứu + Có sự khác biệt giữa cảm nhận hạnh phúc của nam và nữ +Có sự khác biệt giữa cảm nhận hạnh phúc của khối 10, khối 11 và khối 12 + Có mối quan hệ chặt chẽ giữa cảm nhận hạnh phúc của học sinh với các yếu tố trong trƣờng học. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẠNH PHÚC Ở TRƢỜNG CỦA HỌC SINH 1.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu 1. Tổng quan tài liệu nghiên cứu về hạnh phúc Trong những năm 50 của thế kỉ XX, các nhà tƣ tƣởng nhân văn nhƣ Carl Roger, Erich Fromm và Abraham Maslow đã phát triển các lý thuyết tập trung vào hạnh phúc và những khía cạnh tích cực của bản chất con ngƣời. tuy nhiên những kết quả nghiên cứu đầu tiên về hạnh phúc lại đến từ các ngành khoa học khác nhƣ thần kinh học, kinh tế học, xã hội học,…Các tác giả đã tập trung chủ yếu vào các vấn đề nhƣ: nguồn gốc của hạnh phúc, các yếu cố ảnh hƣởng đến hạnh phúc, cấu trúc của hạnh phúc cũng nhƣ tác động của hạnh phúc đối với đời sống mỗi cá nhân. Khi tìm hiểu nguồn gốc của hạnh phúc, các nhà khoa học đã tiến hành nhiều thí nghiệm khác nhau và chỉ ra rằng hạnh phúc xaye ra khi nhiều chất hóa học trong cơ thể tƣơng tác với nhau.
Năm 1872, bác sĩ Camilo Golgi bắt đầu khám phá thành phần nền tảng nhất của bộ não là neuron và đi đến kết luận chính neuron chứ không phải tác nhân nào tạo ra cảm xúc hạnh phúc. Đến 1954, hai nhà phân tâm học Janes Olds và Perter Milner đã gây chấn động khi phát hiện ra cơ chế sinh ra hạnh phúc: Nghiên cứu cơ chế hoạt động của não chuột, khi nhà khoa học đặt một điểm cực vào một nơi mà sau này họ phát hiện ra đó chính là trung tâm tạo ra khoái cảm trong não. Sau khi kích điện vào đó, đám chuột có hành động tƣơng tự nhƣ khi động dục. Không chỉ neuron, một số chất hóa học trong cơ thể cũng góp phần đem lại cảm gác thỏa mãn nhƣ serotonin, dorpamin và endorphin- một morphin tự nhiên trong cơ thể.
Nghiên cứu cho thấy nếu endorphin rơi đúng vào các tế bào cảm nhận của hệ thần kinh nhƣ chìa khóa lọt đúng ổ khóa thì cảm giác hƣng phấn đạt 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đến trạng thái cao nhất [11]. Cảm giác hạnh phúc không đơn thuần khai sinh từ não mà phải có sự kết hợp của các chất hóa học trong cơ thể. Nhƣ vậy, ở nửa đầu thế kỷ XIX, các nghiên cứu về hạnh phúc chủ yếu đƣợc tập trung ở khía cạnh sinh học, kết quả cho thấy cảm giác hạnh phúc đƣợc sinh ra từ não và có sự kết hợp với các chất háo học trong cơ thể. Tác phẩm đƣợc coi là xuất hiện sớm nhất trong nghiên cứu khoa học về hạnh phúc là “The Science of Happiness” của một nhóm tác giả xuất bản tại London năm 1861.
Đến năm 1909, một cuốn sách cùng tên của Henry S.Williams xuất bản tại New Youk tiếp tục gây đƣợc sự chú ý nhất định trong giới học thuật. Từ đó, các công trình, bài báo có khuynh hƣớng nghiên cứu về khoa học hạnh phúc đều đặn xuất hiện. Và hiện nay hạnh phúc đã trở thành đối tƣợng nghiên cứu độc lập của một ngành khoa học với tên gọi là “Science of Happiness”. Nhà tâm lý Martin Seligman đƣợc xem là cha đẻ của tâm lý học tích cực, chủ tịch hiệp hội bác sĩ tâm lý Mỹ là một trong những ngƣời lên tiếng mạnh mẽ yêu cầu môn nghiên cứu về hạnh phúc phải đƣợc chú trọng với tƣ cách là một khoa học liên ngành, chuyên nghiên cứu định lƣợng nhằm bổ sung thay thế cho những lĩnh vực triết học, tôn giáo đang giải thích một cách trừ tƣợng.
Năm 1998, ông mời đến Akumal một số nhà tâm lý học hàng đầu nƣớc Mỹ chia sẻ một mục tiêu mới của tâm lý học: nghiên cứu hạnh phúc. Và trào lƣu tâm lý học tích cực ra đời vào năm đó hƣớng đến sự phát triển con ngƣời, hỗ trợ con ngƣời hƣởng sự tích cực trọn vẹn. Trong năm 2006, khóa học về tâm lý tích cực của đại học Harvard đã trở thành lớp học phổ biến nhất trƣờng.