ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --------------------------------------- PHAN TRẮC THÚC ĐỊNH CÁI TÔI TRỮ TÌNH THƠ TRẺ ĐƯƠNG ĐẠI (QUA VI THÙY LINH, PHAN HUYỀN THƯ, VĂN CẦM HẢI) LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60.34 Hà Nội – 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN -------------------------------------- PHAN TRẮC THÚC ĐỊNH CÁI TÔI TRỮ TÌNH THƠ TRẺ ĐƯƠNG ĐẠI (QUA VI THÙY LINH, PHAN HUYỀN THƯ, VĂN CẦM HẢI) Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học Việt Nam Mã số: 60.34 Người hướng dẫn khoa học: PGS. TS Đoàn Đức Phương Hà Nội - 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lí do chọn đề tài. Lịch sử vấn đề.
Mục đích, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Cấu trúc luận văn. KHÁI LƢỢC VỀ CÁI TÔI TRỮ TÌNH VÀ THƠ TRẺ ĐƢƠNG ĐẠI.
Khái lƣợc về cái tôi trữ tình. Cái tôi từ góc độ triế t học và tâm lí học. Khái niệm cái tôi trữ tình. Nhà thơ và cái tôi trữ tình trong thơ.
Thơ trẻ đƣơng đại Việt Nam. Bối cảnh thời đại và sự xuất hiện các nhà thơ trẻ. Khái lược về thơ trẻ. Giới thiệu về Văn Cầm Hải, Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư.
CÁI TÔI TRỮ TÌNH THƠ TRẺ ĐƢƠNG ĐẠI. Cái tôi chủ quan trỗi dậy mạnh mẽ, luôn muốn được đề cao với những nét độc đáo riêng biệt. Cái tôi nghệ sỹ khao khát sáng tạo và khẳng định mình. Cái tôi phái tính với những thiên tính vĩnh cửu.
Người nữ với ý thức thiên sứ tình yêu và những cung bậc cảm xúc. Người nữ với khát khao thiên bẩm làm Mẹ. Người nữ với ý niệm về sự tạo sinh trong nghệ thuật. Người nam với bản lĩnh, điểm tựa cho người nữ trong tình yêu.
Cái tôi bản thể và những khát vọng tự do, giải phóng tính dục. Cái tôi nội cảm và hòa đồng. Cái tôi đi sâu khai thác thế giới vô thức tâm linh. Đề cao tiềm thức, vô thức, linh giác, trực giác, bản năng tự nhiên của con người.
Hòa hợp giữa đời sống tâm linh và tôn giáo. Cái tôi với nỗi buồn và sự cô đơn. Cái tôi trực cảm về những vấn đề xã hội hiện đại. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Cái tôi hướng về quá khứ để trăn trở, suy tư và triết lí cuộc sống. MỘT SỐ HÌNH THỨC NGHỆ THUẬT BIỂU ĐẠT CÁI TÔI TRỮ TÌNH. Sự mở rộng của biên độ thể loại. Thơ tự do được ưa chuộng.
Một số hình thức biểu đạt khác. Hình ảnh: cực thực và siêu thực, ẩn dụ và biểu tƣợng 3.1 Hình ảnh cực thực và siêu thực. Hình ảnh biểu tượng, ẩn dụ. Giọng điệu: tạo giọng và xóa giọng.
Xóa giọng, tẩy giọng (hay là giọng khách quan, vô âm sắc). Kết cấu linh hoạt và đa dạng. Kết cấu theo kiểu phân tán, gián đoạn. Kết cấu theo kiểu cắt dán, lắp ghép.
Kết cấu theo kiểu sắp đặt tạo hình. Kết cấu theo mạch tư duy ngẫu nhiên, đứt đoạn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Trong bối cảnh giao lưu văn hóa toàn cầu, sự bộn bề đa tạp của đời sống hiện đại, sự thay đổi của các thang bậc giá trị, sự xâm lấn ồ ạt của nhiều hình thức giải trí hấp dẫn, thơ đang đứng trước nguy cơ mờ nhạt so với các thể loại khác, nhu cầu của độc giả thưởng thức thơ bị giảm sút rõ rệt.
Thơ đương đại đang có những chuyển động đáng chú ý, đặc biệt là sự xuất hiện của nhiều phong cách thơ trẻ. Do vậy nhu cầu nghiên cứu thơ hôm nay bắt nguồn từ thực trạng quá phong phú, bề bộn và phức tạp của chính nó. Nghiên cứu thơ trẻ là vô cùng cần thiết trong quá trình chuyển động của thơ ca đƣơng đại hiện nay. Cũng như nhiều loại hình nghệ thuật, sự chuyển mình của thơ bắt đầu từ ý thức nghệ thuật, bởi trữ tình là một thể loại từ lâu đã được khẳng định là “vƣơng quốc chủ quan” (Belinsky), là “sự biểu hiện và cảm thụ của chủ thể” (G.
Hegel), trong đó tính chủ quan vừa là nguyên tắc tiếp cận đời sống, vừa là nguyên tắc xây dựng thế giới nghệ thuật. Ý thức trữ tình và ý thức chủ quan ấy được thể hiện trong một khái niệm mang nội dung xác định bản chất thể loại trữ tình: cái tôi trữ tình. Cái tôi trữ tình là hình thức tự ý thức của tác phẩm trữ tình. Nó là tiền đề tạo nên phong cách nhà thơ.
Trong nghiên cứu thơ ca hiện nay, cái tôi trữ tình được khai thác như một phạm trù mang tính cá nhân, phạm trù phong cách, phạm trù cá nhân, chứ chưa được chú ý tiếp cận như các kiểu cái tôi trữ tình có ý nghĩa như hệ quy chiếu chủ quan mang ý thức trữ tình của thời đại. Nhà thơ với những ấn tượng, độc đáo trong phong cách cũng sẽ tạo nên diện mạo phong cách thơ ca cho cả một giai đoạn văn học. Vì thế nghiên cứu cái tôi trữ tình là tìm hiểu một phƣơng diện chủ yếu của thơ, có khả năng khái quát đƣợc mối quan hệ giữa thơ và đời sống, bao quát đƣợc toàn bộ thế giới tinh thần của chủ thể, khái quát đƣợc kiểu cái tôi trữ tình của thời đại. Trong sáng tạo nghệ thuật nói chung và thơ ca nói riêng, lớp trẻ sáng tác luôn mang đến tiếng nói mới mẻ, sức trẻ, nhiệt huyết và đam mê.
Như một quy luật, họ mang đến tiếng nói của thời đại, của những khát vọng đổi mới. Trong đội ngũ các nhà thơ hôm nay, các nhà thơ trẻ chiếm hơn một nửa. Họ chính là nguồn sinh lực dồi dào báo hiệu tiềm năng mới cho thơ ca Việt. Hàng loạt các cây bút trẻ đã và đang khẳng định mình trên con đường đến với địa hạt văn chương.
Đó là những cố gắng không ngừng tạo thêm phẩm chất mới, diện mạo mới cho thơ Việt. Trong thời gian qua, đáng chú ý là sự xuất hiện của ba cây bút Vi Thùy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Linh, Phan Huyền Thư và Văn Cầm Hải. Đây là ba cây bút mà từ khi xuất hiện cho đến nay luôn gây được sự chú ý trên văn đàn. Những tác phẩm của họ từ tính từ thời điểm ra đời (khi các tác giả tuổi đời còn rất trẻ) nhưng đã có được độ chín của tài năng, bước đầu dần hình thành phong cách riêng.
Bằng những nỗ lực cách tân đổi mới, các nhà thơ trên đã tạo thành những dòng thơ chính hiện nay: thơ nữ quyền, thơ “cổ truyền”, thơ tân hình thức, thơ trình diễn, thơ hậu hiện đại… Nghiên cứu về ba tác giả trẻ trên cũng nhằm khẳng định tài năng, vị trí, bản lĩnh và phong cách thơ của các tác giả; đồng thời qua đó khái quát diện mạo của thơ trẻ hôm nay. Số lượng những bài viết, nghiên cứu về thơ trẻ đương đại là rất phong phú. Tuy nhiên đánh giá về thơ của các tác giả Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thư và Văn Cầm Hải là chưa có sự thống nhất. Do đó đã tạo nên những tranh luận sôi nổi và gay gắt trên văn đàn.
Tiếp nhận những tư liệu phê bình đánh giá các hiện tượng thơ trẻ chúng tôi thấy có nhiều vấn đề nổi cộm. Đó là những luận điểm chung chung, khái quát, nhiều ý kiến khen chê trái chiều. Những người chủ trương cách tân thì cho đó là cách tân táo bạo, cảm xúc mạnh mẽ, thi ảnh khác lạ… Những người chủ trương bảo thủ thì coi đó là thứ thơ “dịch từ tiếng Tây”, nổi loạn, không lành mạnh… Có khi là sự phủ định dẫn đến quy chụp, suy diễn dung tục; có khi là khẳng định, khích lệ nhưng lại tỏ ra bốc đồng, cảm tính, tán tụng quá lời… Chưa bao giờ có một khoảng cách lớn giữa sáng tạo và tiếp nhận, giữa các quan điểm tiếp nhận như bây giờ. Cảm giác về sự hay, dở nhiều khi chỉ là do cảm tính khó giải thích, chứng minh một cách rạch ròi.
Vấn đề của chúng ta là làm sao tìm ra một cách nhận thức, đánh giá đúng mực nhất các tác phẩm cũng như tài năng thơ ca thực sự của các tác giả trẻ. Qua việc nghiên cứu tìm hiểu 3 tác giả trẻ trên phương diện cái tôi trữ tình sẽ phần nào giúp ta có đƣợc cách nhìn khái quát thực trạng đổi mới thơ trẻ, đánh giá những công lao của các nhà thơ, tìm ra cách tiếp cận thơ trẻ từ phƣơng diện cái tôi trữ tình của mỗi tác giả, chúng ta có thể rút ra những quy luật, những bài học khi đi tìm một con đƣờng, một cách thức hội nhập trong lĩnh vực văn hóa tinh thần của dân tộc cùng nhân loại thế giới. Thiết nghĩ với nền thơ Việt đang chuyển mình mạnh mẽ, cố gắng thoát khỏi những ràng buộc truyền thống để đi đến hiện đại hóa thì một thang giá trị chung ổn định mang tính định hướng cho sáng tạo và thẩm định thơ ca vẫn là điều mà chúng ta mong đợi. Thơ trẻ đương đại Việt Nam luôn là đối tượng quy tụ nhiều bài viết, nghiên cứu, phê bình, tiểu luận, luận văn, luận án… Tuy nhiên chưa có một công trình nào nghiên cứu trực tiếp và có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hệ thống về cái tôi trữ tình thơ trẻ nói chung và các tác giả trẻ nói riêng.
Vì vậy, chúng tôi chọn đề tài: Cái tôi trữ tình thơ trẻ đƣơng đại (qua Vi Thùy Linh, Phan Huyền Thƣ, Văn Cầm Hải) làm luận văn thạc sĩ của mình. Đây là bước đi đầu tiên để “giải mã”, tìm hiểu những hiện tượng đã tạo nên diện mạo độc đáo, tạo dấu ấn cho thơ Việt đương đại. Đề tài cũng là cơ sở để mở ra những nghiên cứu khái quát cho thơ trữ tình đương đại Việt Nam và nhiều đề tài liên quan khác. Bên cạnh đó tìm hiểu cái tôi trữ tình thơ trẻ đương đại là cách để người viết có thể đánh giá đúng mực sức sáng tạo nghệ thuật của các nhà thơ trẻ, cũng là một cơ hội để bày tỏ lòng trân trọng, ngưỡng mộ những tài năng thơ ca Việt hiện nay.
Lịch sử vấn đề 2. Nghiên cứu cái tôi trữ tình Bản chất chủ quan của thơ đã được chú ý từ rất sớm.