Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường tài chính và bảo hiểm ngày càng cạnh tranh gay gắt, công tác lập kế hoạch kinh doanh đóng vai trò then chốt quyết định sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Tập đoàn Bảo Việt là định chế tài chính hàng đầu trực thuộc Bộ Tài chính với hơn 50 năm phát triển kể từ năm 1965. Năm 2015, tổng doanh thu hợp nhất của toàn Tập đoàn đã đạt trên 20.000 tỷ đồng cùng tốc độ tăng trưởng doanh thu duy trì mức gần 10%/năm. Quy mô vận hành của đơn vị gồm 5.500 cán bộ nhân viên cùng mạng lưới hơn 91.000 đại lý và tư vấn viên trên toàn quốc. Tuy nhiên, quy mô mở rộng đa ngành đặt ra thách thức lớn trong công tác hoạch định và kiểm soát mục tiêu sản xuất kinh doanh hàng năm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết những hạn chế nội tại trong công tác lập kế hoạch tại Tập đoàn Bảo Việt, bao gồm tình trạng chậm tiến độ từ 15 đến 30 ngày, phương pháp lập kế hoạch thiên về kinh nghiệm quá khứ và sự thiếu vắng bộ phận thẩm định độc lập. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá toàn diện thực trạng giai đoạn 2011 - 2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác lập kế hoạch kinh doanh hàng năm.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Công ty mẹ Tập đoàn Bảo Việt và 3 đơn vị thành viên do Tập đoàn sở hữu 100% vốn điều lệ gồm Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt, Tổng Công ty Bảo Việt Nhân thọ và Công ty Trách nhiệm hữu hạn Quản lý Quỹ Bảo Việt. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học giúp rút ngắn 20% thời gian xây dựng kế hoạch và nâng cao độ chính xác trong phân bổ nguồn lực tài chính cho toàn hệ thống.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng chu trình quản lý chất lượng PDCA (Plan - Do - Check - Act) kết hợp với lý thuyết kế hoạch hóa doanh nghiệp theo mục tiêu. Trong mô hình này, khâu lập kế hoạch (Plan) giữ vai trò định hướng toàn bộ quá trình thực hiện (Do), kiểm tra đánh giá (Check) và điều chỉnh (Act).

Hệ thống lý luận phân định rõ hai cấp độ kế hoạch: kế hoạch chiến lược dài hạn do lãnh đạo cấp cao định hướng và kế hoạch tác nghiệp hàng năm được triển khai cụ thể qua các mảng sản xuất, marketing, lao động tiền lương và tài chính. Nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm then chốt:

  • Kế hoạch cân đối động: Phương thức điều hòa liên tục giữa nhu cầu và khả năng về vật tư, lao động, tài chính theo chu trình lặp.
  • Hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật: Thước đo tiêu hao nguồn lực cho một đơn vị sản phẩm đầu ra làm căn cứ tính toán nhu cầu vốn.
  • Phân tích nhân tố tác động: Phương pháp đánh giá đa chiều các biến số vĩ mô và vi mô ảnh hưởng đến chỉ tiêu sản xuất kinh doanh.
  • Cơ chế quản trị công ty mẹ - công ty con: Khung điều hành theo Nghị định số 69/2014/NĐ-CP quy định công ty mẹ nắm giữ tối thiểu 75% vốn nhà nước và tối thiểu 60% tổng vốn đầu tư tại các công ty con then chốt.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất, báo cáo thường niên, quy chế quản trị nội bộ và các văn bản kế hoạch của Tập đoàn Bảo Việt trong giai đoạn 5 năm từ 2011 đến 2015.

Về quy mô chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 4 đơn vị cốt lõi đại diện cho mô hình quản trị tập trung xuyên suốt: Công ty mẹ (vốn điều lệ 6.804 tỷ đồng), Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt (vốn 2.000 tỷ đồng quản lý 67 đơn vị thành viên), Tổng Công ty Bảo Việt Nhân thọ (vốn 2.000 tỷ đồng quản lý 65 đơn vị thành viên) và Công ty Quản lý Quỹ Bảo Việt (vốn 100 tỷ đồng). Lý do lựa chọn nhóm mẫu này vì đây là các khối kinh doanh trụ cột, đóng góp trên 80% tổng doanh thu và phản ánh đầy đủ đặc thù điều hành kế hoạch của Tập đoàn.

Phương pháp phân tích định tính được lựa chọn chủ đạo, kết hợp các kỹ thuật thống kê mô tả, so sánh đối chiếu chỉ tiêu kế hoạch với kết quả thực hiện, tổng hợp và khái quát hóa dữ liệu. Phương pháp này giúp nhận diện rõ các điểm nghẽn quy trình mà các mô hình định lượng đơn thuần không thể bao quát hết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích thực trạng công tác lập kế hoạch kinh doanh hàng năm tại Tập đoàn Bảo Việt giai đoạn 2011 - 2015, nghiên cứu chỉ ra 4 phát hiện cơ bản:

Thứ nhất, tiến độ lập kế hoạch thường xuyên bị chậm trễ từ 15 đến 30 ngày so với quy chế nội bộ. Lịch trình lập kế hoạch bắt đầu từ tháng 9 hàng năm nhưng các đơn vị thành viên thường kéo dài thời gian đệ trình đến tận quý 1 của năm thực hiện kế hoạch, làm ảnh hưởng tiêu cực đến tính chủ động trong phân bổ nguồn lực.

Thứ hai, tồn tại sự chênh lệch lớn giữa chỉ tiêu kế hoạch đăng ký và kết quả thực hiện thực tế. Các đơn vị thành viên có xu hướng đăng ký chỉ tiêu doanh thu và lợi nhuận ở mức thấp để dễ dàng hoàn thành mục tiêu. Dữ liệu giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy tỷ lệ hoàn thành kế hoạch doanh thu thực tế thường xuyên vượt từ 110% đến 125% so với kế hoạch ban đầu, phản ánh chất lượng dự báo chưa cao.

Thứ ba, phương pháp lập kế hoạch còn mang tính chủ quan và dựa nhiều vào chuỗi số liệu quá khứ. Tỷ lệ áp dụng phương pháp định mức kinh tế - kỹ thuật tiên tiến và phân tích kịch bản thị trường chỉ đạt khoảng dưới 30% tại các đơn vị thành viên, phần lớn dựa vào mức tăng trưởng cơ học từ 8% đến 10% của năm liền kề.

Thứ tư, cơ cấu bộ máy lập kế hoạch chưa hoàn thiện và thiếu tính chuyên trách. Tại 100% các công ty con chưa thành lập bộ phận thẩm định kế hoạch độc lập. Hơn 60% nhân sự tham gia công tác kế hoạch là cán bộ kiêm nhiệm từ phòng kế toán hoặc phòng đầu tư, chưa qua đào tạo bài bản về phương pháp hoạch định kinh doanh hiện đại.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên có thể được minh họa trực quan thông qua bảng so sánh độ lệch chỉ tiêu doanh thu - lợi nhuận giai đoạn 2011 - 2015 và biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn tốc độ tăng trưởng doanh thu bình quân 10%/năm đối chiếu với tiến độ giao kế hoạch thực tế.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ việc thiếu hệ thống thông tin dự báo thị trường tập trung và cơ chế đánh giá hiệu quả KPI chưa gắn liền với mức độ chính xác của bản kế hoạch. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu trước đây về kế hoạch hóa nguồn lực tài chính của tác giả Vũ Cương năm 2010 và chiến lược bảo hiểm của tác giả Nghiêm Đình Đạt năm 2014, nghiên cứu này khẳng định tính chất phức tạp vượt trội khi lập kế hoạch ở cấp tập đoàn đa sở hữu. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng nếu không có quy trình phối hợp đồng bộ giữa công ty mẹ với 67 đơn vị bảo hiểm phi nhân thọ và 65 đơn vị nhân thọ, sự chênh lệch chỉ tiêu sẽ làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả điều phối dòng vốn 6.804 tỷ đồng của công ty mẹ.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch kinh doanh hàng năm tại Tập đoàn Bảo Việt, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch kinh doanh theo chu trình PDCA 5 bước khép kín. Khối Chiến lược và Khối Quản lý Tài chính cần ban hành hướng dẫn kế hoạch trước ngày 15 tháng 8 hàng năm, đặt mục tiêu rút ngắn thời gian tổng hợp và phê duyệt xuống còn tối đa 45 ngày, đảm bảo hoàn tất toàn bộ kế hoạch trước ngày 31 tháng 12 của năm trước kỳ kế hoạch trong giai đoạn 2016 - 2017.

Thứ hai, đổi mới phương pháp lập kế hoạch bằng cách ứng dụng hệ thống cân đối động và định mức kinh tế - kỹ thuật hiện đại. Tổng Công ty Bảo hiểm Bảo Việt và Tổng Công ty Bảo Việt Nhân thọ cần xây dựng định mức chi phí khai thác, chi phí quản lý trên 100% dòng sản phẩm, hướng tới mục tiêu kiểm soát sai số dự báo doanh thu dưới 5% từ năm 2018.

Thứ ba, tái cơ cấu bộ máy và thành lập Tổ thẩm định kế hoạch độc lập trực thuộc Hội đồng Quản trị Công ty mẹ. Đơn vị này chịu trách nhiệm phản biện khách quan 100% các chỉ tiêu do 3 công ty con nắm giữ 100% vốn đề xuất, loại bỏ hiện tượng đặt mục tiêu thấp để lấy thành tích, thực hiện ngay từ quý 3 năm 2016.

Thứ tư, tăng cường đào tạo chuyên sâu và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác kế hoạch. Tập đoàn cần phối hợp với các trung tâm đào tạo tổ chức các khóa bồi dưỡng về phân tích tài chính, dự báo thị trường cho ít nhất 80% cán bộ kế hoạch tại 132 chi nhánh bảo hiểm nhân thọ và phi nhân thọ trên toàn quốc theo định kỳ 2 lần mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

Thứ nhất, Hội đồng quản trị và Ban Tổng Giám đốc các tập đoàn kinh tế nhà nước: Nghiên cứu cung cấp khung quản trị điều hành và cơ chế phối hợp kế hoạch chuẩn mực giữa công ty mẹ và các công ty con nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Thứ hai, Giám đốc chiến lược và Trưởng phòng kế hoạch tại các doanh nghiệp tài chính - bảo hiểm: Ứng dụng trực tiếp quy trình 5 bước và phương pháp xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật để quản lý mạng lưới trên 60 chi nhánh thành viên.

Thứ ba, Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh doanh và Quản lý: Sử dụng làm tài liệu tham khảo học thuật về việc vận dụng chu trình PDCA và mô hình quản trị mục tiêu trong phân tích thực chứng tại doanh nghiệp quy mô lớn.

Thứ tư, Chuyên viên phân tích đầu tư và tư vấn tái cấu trúc doanh nghiệp: Khai thác bức tranh toàn cảnh về mô hình tài chính, hiệu quả điều phối vốn 6.804 tỷ đồng và cơ cấu vận hành của định chế tài chính bảo hiểm hàng đầu Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Thực trạng chậm tiến độ lập kế hoạch tại Bảo Việt diễn ra như thế nào? Tiến độ lập kế hoạch thường xuyên bị chậm từ 15 đến 30 ngày so với lịch trình ban hành. Mặc dù công tác hướng dẫn bắt đầu từ tháng 9, việc phê duyệt thường bị kéo dài sang tận quý 1 của năm thực hiện kế hoạch tại nhiều đơn vị thành viên.

Tại sao các công ty con lại có xu hướng đặt chỉ tiêu kế hoạch thấp? Các đơn vị thành viên thường đề xuất chỉ tiêu an toàn nhằm giảm áp lực tăng trưởng và dễ dàng nhận thưởng vượt mức. Thực tế giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy tỷ lệ hoàn thành doanh thu thường xuyên đạt từ 110% đến 125% kế hoạch đề ra.

Phương pháp cân đối động mang lại lợi ích gì cho công tác lập kế hoạch? Phương pháp cân đối động cho phép liên tục điều chỉnh giữa nhu cầu và khả năng về vốn, lao động, công nghệ theo biến động thị trường. Cơ chế này giúp Tập đoàn tối ưu hóa nguồn lực tài chính 6.804 tỷ đồng thay vì duy trì các định mức cứng nhắc.

Quy mô mạng lưới của Tập đoàn Bảo Việt trong giai đoạn nghiên cứu ra sao? Tập đoàn sở hữu mạng lưới quy mô lớn gồm 67 công ty bảo hiểm phi nhân thọ, 65 công ty bảo hiểm nhân thọ, quy tụ 5.500 cán bộ nhân viên cùng hơn 91.000 đại lý và tư vấn viên phủ khắp 63 tỉnh thành cả nước.

Tổ thẩm định kế hoạch độc lập có vai trò then chốt gì? Tổ thẩm định kế hoạch trực thuộc Hội đồng Quản trị giữ vai trò phản biện độc lập, đánh giá tính khả thi của 100% bản kế hoạch từ các công ty con, khắc phục tình trạng thiếu khách quan và bất cân xứng thông tin giữa công ty mẹ và đơn vị thành viên.

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chu trình PDCA và phương pháp kế hoạch hóa tại tập đoàn kinh tế nhà nước.
  • Đánh giá sắc bén thực trạng quản trị kế hoạch của Tập đoàn Bảo Việt với doanh thu trên 20.000 tỷ đồng và mạng lưới hơn 91.000 tư vấn viên.
  • Chỉ rõ 4 điểm nghẽn cốt lõi gồm chậm tiến độ 30 ngày, chỉ tiêu thiếu chuẩn xác, phương pháp lạc hậu và bộ máy thiếu tính thẩm định độc lập.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về chuẩn hóa quy trình 45 ngày, ứng dụng cân đối động, lập tổ thẩm định và đào tạo 80% nhân sự.
  • Khẳng định giá trị thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn vốn 6.804 tỷ đồng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững trên 10%/năm.

Đóng góp chính của luận văn là xây dựng mô hình quy trình lập kế hoạch kinh doanh hàng năm tích hợp giữa công ty mẹ và 3 công ty con then chốt, giải quyết bài toán hài hòa lợi ích trong tập đoàn kinh tế đa ngành. Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện quyết liệt trong giai đoạn 2016 - 2020 nhằm đồng bộ hóa hệ thống quản trị. Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà quản trị doanh nghiệp hãy tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để vận dụng hiệu quả các mô hình hoạch định tiên tiến vào thực tiễn quản trị tổ chức.