CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHÂN TÍCH BÁO CÁO TÀI CHÍNH DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI HỆ THỐNG CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan nghiên cứu Phân tích tài chính doanh nghiệp là một công tác thiết yếu, là cơ sở nhằm phục vụ hoạt động đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp của lãnh đạo hay các công tác cho vay, đầu tư tài chính từ các cá nhân, tổ chức ngoài doanh nghiệp. Dưới một vai trò quan trọng như vậy, trong thời kỳ kinh tế hội nhập ngày nay, phân tích tài chính doanh nghiệp trở thành môn học được phổ cập, đưa vào chương trình giáo dục tại tất cả các trường cao đẳng, đại học về kinh tế cả trong nước lẫn quốc tế. Trên thực tế đó, đã có rất nhiều đầu sách, giáo trình, luận văn, luận án, khóa luận và các công trình nghiên cứu khác tìm hiểu, nghiên cứu và trình bày về chủ đề phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp dưới nhiều góc độ khác nhau 1.
Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về phân tích tài chính doanh nghiệp. Các nhà nghiên cứu ở Việt Nam đã thực hiện rất nhiều nghiên cứu xoay quanh các chủ đề phân tích báo cáo tài chính ở một doanh nghiệp cụ thể hoặc phân tích tài chính trong ngành nghề lĩnh vực cụ thể. Ngoài ra, các chủ đề về hoàn thiện và nâng cao chất lượng phân tích tài chính hay hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính doanh nghiệp cũng được khai thác rất nhiều qua các năm. Nguyễn Văn Công Trần Quý Liên và Nguyễn Năng Phúc (2002) là một trong những nhóm tác giả đã đặt nền móng cho các các nghiên cứu về phân tích BCTC với công trình: “Lập đọc, kiểm tra và phân tích báo cáo tài chính”.
Ngoài ra, công trình “Hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính” của tác giả Nghiêm Văn Lợi (2003) cũng đã cung cấp thông tin nền tảng, phục vụ cho phân tích tài chính doanh nghiệp ở Việt Nam Các năm sau đó, các công trình nghiên cứu phân tích tài chính của lĩnh vực, ngành nghề, doanh nghiệp cụ thể được ra đời. Luận án tiến sĩ của Trần Thị Minh Hương (2008) đã hệ thống hóa các chỉ tiêu thông dụng được dùng trong phân tích tài chính hai mươi hãng hàng không thuộc hiệp hội Hàng không Châu Á –Thái Bình Dương, hay công trình luận án tiến sĩ với đề tài” Hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính trong doanh nghiệp 4 thương mại phục vụ quản trị kinh doanh” của tác giả Nguyễn Văn Hậu (2009). Mai Khánh Vân (2016) đã thực hiện chủ đề hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu phân tích tài chính được dùng cho phân tích các công ty xây dựng niêm yết trên các sàn giao dịch chứng khoán Việt Nam. Đối với một doanh nghiệp cụ thể, Lương Thùy Trang (2015) đã nghiên cứu và tìm hiểu thực trạng phân tích BCTC tại công ty TNHH Sản xuất thương mại và dịch vụ Hoàng Mai, phục vụ cho việc đánh giá ưu điểm, hạn chế của hoạt động phân tích BCTC của công ty và đưa ra giải pháp mang tính xây dựng.
Nguyễn Thị Yến Nhi (2016) đã áp dụng mô hình hồi quy nhằm nhận diện 6 biến có tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Quân đội (MB Bank) gồm: Kinh nghiệm hoạt động, dư nợ thời điểm, tỷ lệ doanh thu thuần trên tổng tài sản, lãi suất thời gian vay và ROE. Một công trình khác phân tích BCTC và các chỉ số cơ bản để đánh giá thực trạng tài chính của một doanh nghiệp niêm yết cụ thể là công trình khóa luận tốt nghiệp của Trương Việt Hà (2020) với công ty cổ phần Vicostone. Đối với các công trình nghiên cứu quốc tế, một số công trình về phân tích báo cáo tài chính nổi bật có thể kể đến như Peter Walton (2000) với công trình “Financial statement analysis”, nhóm tác giả Laurence Revsine, Daniel W. Bruce Jonhson (2002), với công trình “Financial reporting and analysis” hay tập thể tác giả Clyde P.
Wahlen (2004) với công trình “Financial reporting and statement analysis”. Bên cạnh đó, nhóm tác giả James M. Baginski, Mark Bradshaw (2010) có nghiên cứu một chủ đề xoay quanh phát triển ý tưởng trình bày kỹ năng phân tích báo cáo tài chính, qua công trình “Financial reporting, Finance statement analysis and valuation: a Strategic perspective”. Các công trình nghiên cứu liên quan tới công tác phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp tại ngân hàng Ngoài các công trình về phân tích BCTC các doanh nghiệp nói chung hay hoàn thiện các chỉ số đánh giá trong phân tích BCTC, các nghiên cứu về công tác phân tích BCTC doanh nghiệp trong hoạt động tín dụng tại các NHTM cũng được thực hiện khai thác và nghiên cứu nhiều bởi sự quan trọng về việc đánh giá chất lượng tài chính doanh nghiệp qua phân tích BCTC, làm cơ sở để đưa đến quyết định cho vay hay không.
Trong đó có các 5 công trình khóa luận nổi bật gần đây xoay quanh về phân tích BCTC doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Á Châu như: Đoàn Văn Hậu (2016) đã tìm hiểu cơ sở lý luận về hoạt động phân tích tài chính KHDN, đánh giá thực trạng công tác phân tích tài chính doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Á Châu – PGD Trần Duy Hưng. Từ đó tác giả đưa ra các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng phân tích tài chính KHDN tại ngân hàng Nguyễn Văn Bách (2021) đã thực hiện nghiên cứu nghiên cứu cơ sở lý luận về phân tích tài chính và đánh giá thực trạng công tác phân tích BCTC khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng TMCP Á Châu – Chi nhánh Đông Đô- PGD Hà Đông, từ đó chỉ ra các kết quả đạt được, những điểm mạnh và hạn chế còn tồn đọng trong công tác phân tích BCTC doanh nghiệp và đề xuất các giải pháp thực tiễn cho các vấn đề nêu trên Có thể thấy rằng các công trình nghiên cứu gần đây về công tác phân tích BCTC doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Á Châu đều có giá trị về mặt khoa học và thực tiễn. Các công trình đã tập trung sâu vào các cơ sở lý luận, phân tích thực trạng và đánh giá, đề xuất các giải pháp tương đối thiết thực phục vụ cho việc tham khảo và có thể ứng dụng trực tiếp tại các đơn vị thuộc Ngân hàng TMCP Á Châu. Tuy nhiên, cơ sở dữ liệu các nghiên cứu trên đã tương đối cũ và thêm đó, các nghiên cứu phân tích BCTC của KHDN cũng chưa thực hiện tại Ngân hàng TMCP Á Châu- PGD Huỳnh Thúc Kháng.
Do đó, khóa luận “Hoàn thiện công tác phân tích tài chính của khách hàng doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại cổ phần Á Châu –PGD Huỳnh Thúc Kháng” được thực hiện nhằm kế thừa từ những nghiên cứu đi trước tại các cơ sở khác của Ngân hàng TMCP Á Châu và bổ sung đánh giá hoàn thiện công tác phân tích tài chính tại PGD Huỳnh Thúc Kháng 1. Cơ sở lý thuyết về phân tích tài chính doanh nghiệp trong hoạt động cho vay tại Ngân hàng thương mại 1. Khái niệm phân tích tài chính doanh nghiệp Ngô Kim Phượng và cộng sự (2017) cho rằng phân tích tài chính doanh nghiệp là quá trình đi sâu nghiên cứu nội dung, kết cấu và mối ảnh hưởng qua lại của các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính để có thể đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp thông qua việc so 6 sánh với các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra hoặc so với các doanh nghiệp cùng ngành nghề, từ đó đưa ra quyết định và các giải pháp quản lý phù hợp Phân tích tài chính doanh nghiệp được tiến hành vì mục tiêu cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định quản trị tài chính, cho vay, đầu tư, … của các đối tượng phân tích. Để đạt được mục tiêu phân tích, sự hiểu biết sâu sắc các công cụ, các kỹ thuật, các phương pháp trong phân tích tài chính là hết sức cần thiết.
Cùng với quá trình phát triển theo thời gian, nhiều phương pháp đã được khai thác và sử dụng trong phân tích tài chính doanh nghiệp. Bằng việc sử dụng linh hoạt và hiệu quả các phương pháp phân tích, cùng với nguồn thông tin phong phú và đáng tin cậy sẽ giúp các nhà phân tích kiểm tra được các báo cáo tài chính đã qua và hiện hành, tìm thấy những thông tin có giá trị về kết quả và xu thế hoạt động, chất lượng thu thập của doanh nghiệp, các mối quan hệ tài chính, thấy được thế mạnh, điểm yếu về tình hình tài chính doanh nghiệp cũng như dự tính được những rủi ro và tiềm năng tương lai của doanh nghiệp (Lê Thị Xuân, 2013). Mục đích phân tích tài chính khách hàng doanh nghiệp Phân tích tài chính giúp ta đánh giá tình hình tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, có rất nhiều đối tượng quan tâm và sử dụng thông tin tài chính doanh nghiệp để theo đuổi các mục tiêu khác nhau.
Do nhu cầu về thông tin tài chính doanh nghiệp rất đa dạng, đòi hỏi người phân tích cũng phải áp dụng linh hoạt các phương pháp phân tích khác nhau từ đó đáp ứng nhu cầu của các đối tượng quan tâm. Do đó, có thể chia ra hai nhóm chủ thể có nhu cầu phân tích tài chính doanh nghiệp là những người quản trị doanh nghiệp và những người bên ngoài doanh nghiệp: * Phân tích tài chính đối với nhà quản lý doanh nghiệp Mục tiêu chính của nhà quản trị là gia tăng được giá trị công ty. Để làm được điều này, các doanh nghiệp cần gia tăng lợi nhuận và duy trì được tính thanh khoản. Đối với lợi nhuận, doanh nghiệp cần giải được bài toán tăng hiệu quả kinh doanh, gia tăng doanh thu và đồng thời quản lý chặt chẽ chi phí và quản lý sử dụng tài sản tiết kiệm.
Đối với khả năng thanh khoản, doanh nghiệp cần có một cơ cấu tài chính vững chắc, hợp lý. Đối với các nhà quản lý doanh nghiệp, thông qua phân tích tài chính giúp xác định các lỗ hổng và khai thác tiềm năng vốn có, nhằm đạt mục tiêu gia tăng doanh thu, quản trị 7 chi phí, từ đó tối đa hóa lợi nhuận. Bên cạnh đó, phân tích tài chính còn tạo các chu kỳ đánh giá đều đặn về các hoạt động kinh doanh trong quá khứ nhằm tiến hành cân đối tài chính, tạo tiền đề cho việc dự báo tài chính doanh nghiệp và đưa ra các định hướng lâu dài cho công ty như kế hoạch đầu tư, thu chi ngân sách, ….