CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG CÁC DOANH NGHIỆP 1. Các vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp.
Là việc chuyển quyền sở hữu hàng hóa với phần lớn lợi ích và rủi ro cho khách hàng, đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán. Về góc độ kinh tế: bán hàng là quá trình luân chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền). Trong quá trình này, người bán mất đi quyền sở hữu hàng hóa và được quyền sở hữu tiền tệ hay có quyền đòi tiền từ khách hàng. Người mua có quyền sở hữu hàng hóa, mất quyền sở hữu tiền tệ hay có nghĩa vụ phải thanh toán cho người bán.
Về góc độ hành vi: hoạt động bán hàng là hành động trao đổi, thỏa thuận giữa người mua và người bán, người bán đồng ý bán và người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền cho hoạt động đó. Tóm lại, hoạt động bán hàng đóng vai trò vô cùng quan trọng, nó chính là quá trình phát triển của doanh nghiệp. Đây chính là sợi dây kết nối doanh nghiệp với thị trường, giúp doanh nghiệp nắm bắt được nhu cầu thị trường, và từ đó tìm ra cơ hội đổi mới, mở rộng kinh doanh phù hợp để cung đáp ứng cầu, nâng cao vị thế của doanh nghiệp trong thị trường. Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh KQKD là kết quả cuối cùng của hoạt động kinh doanh trong một thời kỳ nhất định, được thể hiện bằng lãi hoặc lỗ.
Xác định KQKD là việc so sánh giữa chi phí bỏ ra với doanh thu mà doanh nghiệp đã thu lại được trong kỳ. Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, và ngược lại, nếu thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác 6 Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Ninh Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Ngô Thị Ngọc Hoa định kết quả kinh doanh thường được tiến hành vào cuối tháng, cuối quý hoặc cuối mỗi năm tùy vào đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. KQKD trong một doanh nghiệp được cấu thành bởi kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh chính, kết quả của hoạt động tài chính và hoạt động khác trong doanh nghiệp, bao gồm: − Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là số chênh lệch giữa doanh thu thuần và giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng và chi phí QLDN.
− Kết quả HĐTC là số chênh lệch giữa doanh thu HĐTC và chi phí HĐTC. − Kết quả hoạt động khác (hay còn gọi là hoạt động không thường xuyên) là số chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác. Phương thức bán hàng Khi thực hiện bán hàng, các doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều phương thức bán hàng khác nhau. Trong số đó có một vài phương pháp điển hình như phương pháp bán buôn, phương pháp bán lẻ, hàng đổi hàng, và một số phương pháp khác.
Bán buôn Phương pháp bán buôn là hình thức bán hàng theo lô hoặc bán với số lượng lớn, thực chất người mua hàng hóa là những cung cấp trung gian, hàng hóa sau khi bán buôn chưa đến tay người tiêu dùng trực tiếp. Các đối tượng cụ thể của hình thức này chủ yếu là đại lý bán đúng giá hưởng hoa hồng, tổng đại lý, các nhà phân phối, các kênh phân phối,… Bán buôn hàng hóa có thể theo 2 hình thức là bán buôn qua kho và bán buôn chuyển thẳng: + Bán buôn hàng hóa qua kho: với hình thức này hàng hóa sẽ được xuất tại kho của người bán. Bên mua có thể cử người đại diện đến lấy hoặc có thể nhờ bên bán vận chuyển cho bên mình. Chi phí vận chuyển sẽ do 2 bên thỏa thuận.
+ Bán buôn hàng hóa vận chuyển: theo phương thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng hóa sẽ không đưa về nhập kho mà chuyển thẳng bên mua. 7 Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Ninh Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Ngô Thị Ngọc Hoa Bán lẻ Phương pháp bán lẻ khác với phương pháp bán buôn, bán lẻ thường được áp dụng đối với các khách hàng là người tiêu dùng, nhu cầu mua hàng với số lượng nhỏ biến động phụ thuộc vào yêu cầu và mục đích của khách hàng. Do vậy, giá bán thường ổn định và có xu hướng cao hơn so với giá hàng hóa bán buôn. Tuy nhiên, bán hàng theo phương thức bán lẻ có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng.
Bán lẻ có thể thực hiện dưới các hình thức sau: + Bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức bán hàng mà trong đó tách rời nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kê cho khách hàng để khách đến nhận hàng do nhân viên bán hàng giao. + Bán lẻ thu tiền trực tiếp: theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách. Đồng thời, kiểm kê hàng hóa tồn quầy để xác định số lượng hàng hóa đã bán trong ca, trong ngày và lập báo cáo bán hàng.
Phương thức hàng đổi hàng Đây là phương thức tiêu thụ mà trong đó người bán đem vật tư, hàng hóa của mình để đổi lấy vật tư, hàng hóa của người mua. Trong trường hợp có sự chênh lệch về giá trị trao đổi thì được coi là giao dịch tạo doanh thu, được phép ghi nhận lãi, lỗ. Các phương thức khác Còn có rất nhiều hình thức khác như bán hàng qua đại lý, ký gửi, bán hàng trả chậm, trả góp,…. Phương thức thanh toán 1.
Các phương thức thanh toán Sau khi giao hàng cho bên mua và được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều hình thức khác nhau tùy thuộc vào sự thỏa thuận mà hai bên lựa chọn phương thức thanh toán phù hợp. Hiện nay, các doanh nghiệp thường áp dụng các phương thức thanh toán sau: 8 Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Ninh Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Ngô Thị Ngọc Hoa − Phương thức thanh toán ngay: Phương thức thanh toán trả ngay là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa bị chuyển giao. Theo phương thức này, sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ. − Phương thức thanh toán trả chậm: Phương thức thanh toán trả chậm là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu của khách hàng.
Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán. Theo phương thức này, sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về không gian và thời gian. Các hình thức thanh toán Việc thanh toán tiền hàng của bên mua đối với bên bán cần được quản lý và theo dõi một cách chính xác và hợp lý để giúp các doanh nghiệp tránh được tổn thất về tiền hàng và đảm bảo được nguồn vốn của doanh nghiệp để phục vụ cho hoạt động kinh doanh được diễn ra đúng tiến độ. Các hình thức thanh toán sẽ được hai bên mua và bán thỏa thuận và đưa ra hình thức phù hợp nhất cho doanh nghiệp.
Hiện nay các doanh nghiệp thường áp dụng các hình thức thanh toán: − Thanh toán bằng tiền mặt: là phương thức mà sau khi quyền sở hữu hoặc quyền kiểm soát hàng hóa đã được chuyển giao từ người bán sang cho người mua cũng đồng thời xuất tiền mặt và trực tiếp trả cho bên bán theo giá cả mà hai bên đã thỏa thuận. Phương thức này thường chỉ áp dụng đối với hàng hóa bán ra có giá trị không lớn. − Thanh toán không dùng tiền mặt: Hình thức thanh toán này khá phổ biến trong thời gian gần đây do sự phát triển của công nghệ thông tin, ngành ngân hàng… Đây là hình thức thanh toán mà bên mua sẽ nhờ ngân hàng đăng ký trích một số tiền nhất định từ tài khoản của mình để thanh toán cho bên bán. Đặc biệt trong hoạt động xuất 9 Sinh viên: Nguyễn Thị Phương Ninh Lớp: K22KTB-BN Khóa luận tốt nghiệp GVHD: ThS.Ngô Thị Ngọc Hoa nhập khẩu thì hình thức thanh toán này càng tỏ rõ sự hiệu quả và thuận tiện, giúp giảm thiểu rủi ro.
Hình thức thanh toán này sử dụng công cụ để thanh toán nhưng thường thông qua các tổ chức tín dụng (trung gian) thay vì việc người mua và bán trực tiếp trao đổi với nhau. Một số hình thức thanh toán không dùng tiền mặt như thanh toán chuyển khoản, thư tín dụng (L/C), ủy nhiệm thu, thanh toán bằng séc… Hình thức này sẽ giúp rủi ro mất cắp tiền mặt, nhanh chóng thanh toán cho các giao dịch có giá trị lớn, giao dịch ở xa, đảm bảo số tiền chính xác và tiết kiệm được chi phí phát sinh. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Vai trò của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Đối với một doanh nghiệp nói chung và một doanh nghiệp thương mại nói riêng, kế toán bán hàng và xác định kết quả hoạt động kinh doanh mang một vai trò hết sức quan trọng bởi nó tạo ra nguồn thu chủ yếu cho doanh nghiệp, là mắt xích quan trọng quyết định vị trí của doanh nghiệp trên thị trường kinh tế.
Việc quản lý tốt khâu bán hàng sẽ giúp doanh nghiệp quản lý được đầu vào, quá trình luân chuyển hàng hóa, từ đó giảm thiểu sự thất thoát hàng hóa, phát hiện sớm những hàng hóa chậm lưu chuyển để đưa ra biện pháp xử lý kịp thời và hiệu quả nhất. Hơn thế nữa, việc quản lý tốt khâu bán hàng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, giúp doanh nghiệp tồn tại và ngày càng phát triển trong thị trường nền kinh tế cạnh tranh gay gắt như hiện nay.