LỜI MỞ ĐẦU 1 Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình hội nhập và phát triển kinh tế, Việt Nam đã gia nhập các tổ chức kinh tế thế giới và khu vực như WTO, cam kết với các tổ chức tài chính như ADB, WB, IMF… đòi hỏi Việt Nam phải cung cấp thông tin có tính chuẩn mực, có khả năng so sánh và phải được quốc tế thừa nhận. Vì thế, công tác kế toán ngày càng trở nên quan trọng trong việc cung cấp những thông tin đó thông qua các báo cáo tài chính. Đó là một công cụ cung cấp thông tin tài chính phục vụ cho sự quản lý của Nhà nước, giúp Nhà nước kiểm soát, đánh giá và sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính. Để có thể đáp ứng với sự đa dạng và thay đổi nhanh chóng của các nền kinh tế, Ủy ban Chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSASB) trong nhiều năm qua đã không ngừng ban hành, sửa đổi bổ sung, thay thế các chuẩn mực kế toán công quốc tế để đáp ứng đòi hỏi về tính minh bạch thông tin trong xu thế hội nhập toàn cầu.
Trong xu thế đó, các quốc gia phải lập báo cáo tài chính hợp nhất cho toàn bộ lĩnh vực công theo khuôn mẫu thống nhất của chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS) để phản ánh tình hình tài chính, kết quả hoạt động và xác đinh thặng dư, thâm hụt thuần cho từng năm để có sự so sánh trên phạm vi toàn cầu theo chuẩn mực chung. Các báo cáo đó có thể hợp nhất giữa các khu vực khác nhau trong cùng một quốc gia và có thể so sánh các báo cáo tài chính giữa các nước khác nhau trên thế giới. Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống pháp luật về kế toán, kiểm toán nói riêng. Tuy nhiên, lĩnh vực công xét trên phương diện tổng thể vẫn chưa đầy đủ, hoàn chỉnh, chưa phù hợp với yêu cầu và thông lệ quốc tế.
Điển hình như bộ IPSAS đã được ban hành nhưng Việt Nam vẫn có chuẩn mực kế toán công Việt Nam nên các đơn vị gặp nhiều khó khăn trong công tác kế toán. Vì vậy chúng ta phải thay đổi và hoàn thiện các chính sách kế toán trong khu vực công nói chung và hệ thống Báo cáo kế toán dành cho đơn vị phường, xã nói riêng trên cơ sở tiếp cận IPSAS để cung cấp thông tin hữu ích hơn cho các đối tượng sử dụng các thông tin kế toán. 123doc 2 Trong đó, khu vực kế toán công bao gồm: kế toán Nhà nước, hệ thống kế toán Kho bạc Nhà nước (KBNN), kế toán hành chính sự nghiệp (HCSN), hệ thống kế toán thuế, hệ thống kế toán hải quan, hệ thống kế toán các đơn vị sử dụng ngân sách, hệ thống kế toán ngân sách và tài chính xã.được thực hiện ở nhiều hệ thống, tổ chức, đơn vị. Cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là phường, xã) là đơn vị hành chính cơ sở, cấp gần dân nhất, thực hiện hoạt động quản lý hành chính Nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng, trật tự và an toàn xã hội ở địa phương theo thẩm quyền; đảm bảo cho các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống.
Hoạt động của các đơn vị Phường- xã có ảnh hưởng lớn tới tính hiệu quả của các chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Các đơn vị này vừa là một loại hình đơn vị HCSN có tính chất đặc biệt vì xã còn là một cấp ngân sách nên vừa sử dụng chế độ kế toán ngân sách và hoạt động tài chính xã, đồng thời, khi báo cáo quyết toán ngân sách với cơ quan tài chính cấp trên và KBNN phải sử dụng kế toán ngân sách theo mục lục Ngân sách Nhà Nước (NSNN). Từ những nội dung đề cập trên, tác giả nhận thấy việc tiếp cận IPSAS là xu hướng chung của kế toán công các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Đơn vị Phường- xã là cấp chấp hành thực hiện các chính sách đường lối của cơ quan cấp trên, đồng thời cũng là nơi nơi kiểm nghiệm tính đúng đắn, hiệu quả của các chủ trương, chính sách.
Từ tầm quan trọng của đề tài, tác giả chọn đề tài: “Hoàn thiện hệ thống báo cáo Kế toán cấp Phường, xã trên cơ sở tiếp cận chuẩn mực kế toán công quốc tế- nghiên cứu trên bàn hành phố H h Minh làm đề tài cho luận văn Thạc sĩ của mình. 2 Tổng quan các công trình nghiên cứu Nghiên cứu của Nguyễn Văn Hồng (2007): Tác giả Nguyễn Văn Hồng đã nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện hệ thống Kế toán Nhà Nước” làm luận án tiến sĩ của mình. Phương pháp biện chứng duy vật được sử dụng để nghiên cứu các chế độ kế toán Nhà Nước ở Việt Nam trong các giai đoạn vừa qua và định hướng phát triển, hoàn thiện trong tương lai. Theo luận án, hệ thống kế toán Nhà Nước hiện hành bao gồm: Chế độ Kế toán Ngân sách và hoạt động nghiệp vụ Kho 123doc 3 bạc, Kế toán HCSN, Kế toán ngân sách và tài chính xã, kế toán tài sản dự trữ quốc gia… Trong đó, chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã được đề cập như là một yếu tố cấu thành nên hệ thống kế toán Nhà Nước về các phương diện: giới thiệu tổng quát chế độ kế toán tài chính và ngân sách xã cũng như việc đánh giá việc thực hiện chế độ kế toán tại các xã ở Việt Nam.
Luận án cũng trình bày những ưu điểm, nhược điểm của việc áp dụng Hệ thống Kế toán Nhà Nước ở những đơn vị đang thực hiện. Từ đó, xây dựng một hệ thống Kế toán Nhà Nước chung cho các đơn vị trên. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Phúc (2013) Luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Phúc đã nghiên cứu đề tài “Hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính xã dựa trên chế độ kế toán hiện hành”. Đề tài trên chỉ tập trung vào nghiên cứu về hệ thống báo cáo tài chính xã theo chế độ kế toán hiện hành theo quyết định 94/2005/BTC về chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã và Thông tư 146/2011/TT/BTC về sửa đổi bổ sung chế độ trên.
Luận văn được xây dựng trên cơ sở tiếp cận thực tế, thu thập thông tin qua khảo sát, phỏng vấn các đơn vị Phường- xã trên địa bàn thành phố Trà Vinh. Qua đó, phân tích so sánh và rút ra các kết luận, đồng thời đề xuất các giải pháp có tính khả thi nhằm thiết lập lại hệ thống báo cáo tài chính dựa trên chế độ kế toán hiện hành. Nghiên cứu của Võ Minh Nhật Phương (2012) Luận văn Thạc sĩ của Võ Minh Nhật Phương với đề tài “Hoàn thiện công tác kế toán ngân sách xã, phường trên địa bàn thành phố Hội An”. Đề tài nghiên cứu các vấn đề về Kế toán NSNN và quá trình thực hiện, lập dự toán ngân sách, kế toán ngân sách cấp xã, phường trong giai đoạn 2009- 2011 với chủ thể là kế toán ngân sách xã, phường trên địa bàn thành phố Hội An.
Luận văn đã kết hợp phương pháp duy vật biện chứng trong mối liên hệ giữa NSNN với ngân sách địa phương. Khảo sát toàn bộ các đơn vị thông qua bảng câu hỏi khảo sát đồng thời vấn đáp để đưa ra kết quả về tình hình kế toán, kiểm tra, kiểm soát quy trình thực hiện, chấp hành và quyết toán ngân sách xã, phường trên địa bàn Hội An nhằm góp phần nâng cao hiệu quả và hiệu lực quản lý NSNN trong giai đoạn mới. Nghiên cứu của Lê Thị Cẩm Hồng (2012) 123doc 4 Luận văn thạc sĩ của Lê Thị Cẩm Hồng với đề tài “Xây dựng và hoàn thiện hệ thống báo cáo tài chính áp dụng cho đơn vị hành chính sự nghiệp ở Việt Nam theo định hướng chuẩn mực kế toán công quốc tế”. Trong quá trình thực hiện, người viết đã sử dụng hệ thống lý luận đã được kiểm nghiệm trong thực tế để nghiên cứu.
Kết hợp nhiều phương pháp như: phương pháp thảo luận, phương pháp tổng hợp để thu thập tổng hợp dữ liệu về các cơ sở lý luận liên quan đến hệ thống BCTC áp dụng cho đơn vị HCSN; phương pháp đối chiếu, so sánh với kế toán áp dụng cho doanh nghiệp và hệ thống BCTC của một số nước và theo yêu cầu của IPSAS; phương pháp phân tích, thống kê kết hợp sử dụng phần mềm excel để tiến hành khảo sát thu thập số liệu, đánh giá về thực trạng hệ thống BCTC áp dụng cho đơn vị HCSN tại Việt Nam. Từ đó, đề xuất các ý kiến với các tổ chức chính phủ nhằm góp phần xây dựng và hoàn thiện hệ thống BCTC trong các đơn vị HCSN hài hòa với IPSAS và phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam. Các nghiên cứu ở nước ngoài chỉ nghiên cứu kế toán công của mỗi quốc gia như: Malaysia, Trung Quốc, Nhật Bản, Nigeria… Do mỗi quốc gia đều có một cơ chế chính trị cũng như đặc thù về kinh tế xã hội riêng tương ứng với mô hình kế toán khác nhau. Do đó, khi nghiên cứu, chúng ta nên tham khảo và học hỏi thêm để rút ra bài học kinh nghiệm khi tiếp cận và xây dựng lộ trình ban hành chuẩn mực kế toán công Việt Nam.
Các bài báo trong nước chỉ dừng lại ở các khía cạnh về sự cần thiết ban hành chuẩn mực kế toán công Việt Nam, kế toán Nhà Nước, kế toán công nói chung chứ chưa có đi vào kế toán đơn vị Phường- xã như: “Kế toán Nhà nước Việt Nam- Điểm tương đồng và sự khác biệt với chuẩn mực quốc tế về Kế toán Công”- tạp chí kế toán (2013); “Một số ý kiến góp phần xây dựng hệ thống chuẩn mực kế toán công Việt Nam” Đoàn Xuân Tiên (2009); Cần phải áp dụng chuẩn mực kế toán công quốc tế”, Vũ Ngân (2011)… Những nghiên cứu trước đây của tác giả Nguyễn Thị Phúc (2013) và tác giả Võ Minh Nhật Phương (2012) chỉ mới dừng lại nghiên cứu ở địa bàn thành phố Hội An và Trà Vinh theo chế độ kế toán ngân sách và tài chính xã của quyết định 94/2005/BTC và thông tư 146/2011/TT/BTC về sửa đổi bổ sung chế độ trên. Chứ chưa đi vào nghiên 123doc 5 cứu việc tiếp cận chuẩn mực kế toán công quốc tế cho đơn vị kế toán Phường- xã. Còn nghiên cứu của tác giả Lê Thị Cẩm Hồng (2012) có đề cập đến định hướng tiếp cận IPSAS nhưng chỉ dành cho hệ thống báo cáo tài chính áp dụng cho đơn vị HCSN ở Việt Nam nói chung.