Khóa luận tốt nghiệp ngân hàng hoàn thiện công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại ngân hàng thương mại cổ phần quân đội chi nhánh tây hồ

Luận văn tốt nghiệp kinh tế nghiên cứu tốt nghiệp ngân hàng hoàn thiện công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ trong, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Hoàng Yến
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Ngân hàng
• Đề tài: Cải Tiến Công Tác Thẩm Định Dự Án Cho Vay Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Quân Đội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CỞ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2. Thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2.1. Khái niệm và sự cần thiết của thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2.2. Quy trình chung về thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2.3. Nội dung thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2.4. Các nhân tố ảnh hưởng đến cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ
• 1.2.4.1. Nhân tố từ ngân hàng
• 1.2.4.2. Nhân tố bên ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN CHO VAY ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NGÀNH XÂY LẮP TẠI NGÂN HÀNG TMCP QUÂN ĐỘI- CHI NHÁNH TÂY HỒ
• 2.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Quân Đội
• 2.2. Quá trình hình thành và phát triển của Ngân hàng TMCP Quân Đội
• 2.3. Đặc điểm hoạt động kinh doanh của Ngân hàng TMCP Quân đội- Chi nhánh Tây Hồ
• 2.4. Đặc điểm riêng của các doanh nghiệp hoạt trong ngành xây lắp
• 2.5. Thực trạng công tác thẩm định dự án cho vay đối với khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại Ngân hàng TMCP Quân đội
• 2.6. Quy trình thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp
• 2.7. Phương pháp thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp
• 2.8. Nội dung thẩm định
• 2.9. Mô phỏng thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp
• 2.10. Đánh giá chung về công tác thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp
• 2.10.1. Những kết quả đạt được
• 2.10.2. Những hạn chế còn tồn tại
• 2.10.3. Nguyên nhân của hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THẨM ĐỊNH DỰ ÁN CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NGÀNH XÂY LẮP TẠI NHTM CỔ PHẦN QUÂN ĐỘI
• 3.1. Định hướng công tác thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Quân Đội
• 3.2. Định hướng về công tác tín dụng tại MB Tây Hồ
• 3.3. Định hướng công tác thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng TMCP Quân Đội- Chi nhánh Tây Hồ
• 3.4. Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại Ngân hàng Quân Đội – Chi nhánh Tây Hồ
• 3.4.1. Giải pháp hoàn thiện quy trình thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp
• 3.4.2. Giải pháp về phương pháp thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ đối với ngành xây lắp
• 3.5. Một số kiến nghị, đề xuất
• 3.5.1. Đối với Ngân hàng nhà nước
• 3.5.2. Đối với Ngân hàng TMCP Quân Đội
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ

Công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an toàn tài chính và giảm thiểu rủi ro. Ngân hàng cần có quy trình thẩm định chặt chẽ để đánh giá tính khả thi của dự án, từ đó đưa ra quyết định cho vay hợp lý. Việc thẩm định không chỉ giúp ngân hàng bảo vệ lợi ích của mình mà còn hỗ trợ doanh nghiệp trong việc phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ

Thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ là quá trình phân tích và đánh giá toàn diện các yếu tố kinh tế, kỹ thuật của dự án. Điều này giúp ngân hàng đưa ra quyết định tài trợ vốn một cách chính xác và hiệu quả.

1.2. Tầm quan trọng của thẩm định trong cho vay doanh nghiệp

Thẩm định giúp ngân hàng đánh giá khả năng hoàn trả khoản vay của doanh nghiệp. Điều này không chỉ bảo vệ ngân hàng khỏi rủi ro tài chính mà còn đảm bảo rằng doanh nghiệp có đủ khả năng phát triển và sinh lợi từ dự án.

II. Những thách thức trong công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ

Công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp nhiều thách thức, bao gồm việc thu thập thông tin không đầy đủ và chính xác từ doanh nghiệp. Ngoài ra, sự biến động của thị trường và các yếu tố kinh tế vĩ mô cũng ảnh hưởng đến khả năng đánh giá của ngân hàng. Những thách thức này đòi hỏi ngân hàng phải có phương pháp thẩm định linh hoạt và hiệu quả.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập thông tin

Nhiều doanh nghiệp không cung cấp thông tin đầy đủ hoặc chính xác, dẫn đến việc ngân hàng khó khăn trong việc đánh giá dự án. Điều này có thể gây ra rủi ro lớn cho ngân hàng trong quá trình cho vay.

2.2. Ảnh hưởng của biến động thị trường

Thị trường có thể thay đổi nhanh chóng, ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của dự án. Ngân hàng cần phải theo dõi và phân tích các yếu tố này để điều chỉnh quy trình thẩm định cho phù hợp.

III. Phương pháp cải tiến quy trình thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp

Để nâng cao hiệu quả công tác thẩm định, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp hiện đại và công nghệ thông tin trong quy trình thẩm định. Việc sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu và mô hình dự báo có thể giúp ngân hàng đưa ra quyết định chính xác hơn. Đồng thời, việc đào tạo nhân viên cũng rất quan trọng để nâng cao năng lực thẩm định.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong thẩm định

Sử dụng phần mềm phân tích dữ liệu giúp ngân hàng nhanh chóng đánh giá các thông số tài chính và dự báo rủi ro. Điều này không chỉ tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao độ chính xác trong thẩm định.

3.2. Đào tạo nhân viên thẩm định

Đào tạo nhân viên về các kỹ năng thẩm định và cập nhật kiến thức mới là rất cần thiết. Nhân viên có năng lực sẽ giúp ngân hàng thực hiện quy trình thẩm định hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong thẩm định dự án

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc cải tiến quy trình thẩm định đã mang lại nhiều lợi ích cho ngân hàng. Các doanh nghiệp được thẩm định kỹ lưỡng hơn, từ đó giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng. Hơn nữa, việc này cũng giúp doanh nghiệp có cơ hội phát triển bền vững hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ cải tiến quy trình

Cải tiến quy trình thẩm định đã giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng sinh lợi từ các khoản cho vay. Doanh nghiệp cũng được hỗ trợ tốt hơn trong việc phát triển dự án.

4.2. Những bài học rút ra từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc thẩm định kỹ lưỡng và sử dụng công nghệ thông tin là rất quan trọng. Ngân hàng cần tiếp tục cải tiến quy trình để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của công tác thẩm định

Công tác thẩm định dự án cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội cần tiếp tục được cải tiến để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Việc áp dụng công nghệ và nâng cao năng lực nhân viên sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển công tác thẩm định

Ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển công tác thẩm định để nâng cao hiệu quả cho vay. Điều này bao gồm việc cải tiến quy trình và áp dụng công nghệ mới.

5.2. Tương lai của công tác thẩm định tại ngân hàng

Tương lai của công tác thẩm định sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến động của thị trường và nhu cầu của doanh nghiệp. Ngân hàng cần chuẩn bị sẵn sàng để đối mặt với những thách thức mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động cấp tín dụng và huy động vốn là hai nghiệp vụ cốt lõi, chiếm tỷ trọng chi phối trong tổng nguồn vốn và cơ cấu tài sản sinh lời của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, hoạt động cho vay luôn chứa đựng mức độ rủi ro tiềm ẩn xuất phát từ cả yếu tố khách quan (sự biến động của môi trường kinh tế, chính trị, xã hội trong và ngoài nước) lẫn yếu tố chủ quan (tình trạng bất cân xứng thông tin, việc thẩm định thiếu dữ liệu kiểm chứng hoặc sự chủ quan của cán bộ tín dụng). Trong danh mục khách hàng, doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) hoạt động trong lĩnh vực xây lắp mang những đặc thù phức tạp về chu kỳ sản xuất kinh doanh, tiến độ nghiệm thu thanh toán phụ thuộc vào chủ đầu tư và ngân sách, tỷ lệ tài sản dở dang cao. Do đó, hoàn thiện công tác thẩm định dự án cho vay đối với nhóm khách hàng này là đòi hỏi cấp thiết nhằm bảo toàn vốn và nâng cao hiệu quả tín dụng.

Từ khảo sát thực tế tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Quân Đội (MB) – Chi nhánh Tây Hồ, tác giả xác định ba mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa lý thuyết và cơ sở lý luận về thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại ngân hàng thương mại.
2. Đánh giá thực trạng công tác thẩm định dự án cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực xây lắp tại MB Tây Hồ giai đoạn 2016 – 2018.
3. Đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động thẩm định cho vay doanh nghiệp vừa và nhỏ ngành xây lắp tại chi nhánh trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu gắn liền với việc phân tích chi tiết quy trình, phương pháp và 6 nội dung thẩm định trọng yếu, kết hợp mô phỏng một hồ sơ vay vốn cụ thể để làm rõ các sai lệch kỹ thuật, từ đó chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân tồn tại.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận là thực trạng công tác thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại Ngân hàng TMCP Quân Đội – Chi nhánh Tây Hồ. Phạm vi nghiên cứu về mặt không gian tập trung tại MB Chi nhánh Tây Hồ (địa chỉ 28 Xuân La, quận Tây Hồ, Hà Nội) cùng các đơn vị mạng lưới trực thuộc (Phòng giao dịch Lạc Long Quân, Phòng giao dịch Xuân Diệu). Phạm vi nghiên cứu về mặt thời gian sử dụng các tài liệu, quy định nội bộ và số liệu thống kê tín dụng của chi nhánh giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập nền tảng lý luận dựa trên các quy định pháp lý hiện hành và quy chế nghiệp vụ nội bộ của hệ thống ngân hàng:

• Quy chuẩn phân loại doanh nghiệp: Tác giả trích dẫn Điều 6 Nghị định số 39/2018/NĐ-CP hướng dẫn Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phân định ranh giới giữa doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông - lâm - thủy sản, công nghiệp - xây dựng và thương mại - dịch vụ theo các tiêu chí: số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm, tổng doanh thu và tổng nguồn vốn. Đồng thời, văn bản so sánh với quy định nội bộ của MB: phân khúc SME bao gồm các tổ chức kinh tế có tổng tài sản dưới 500 tỷ đồng hoặc doanh thu thuần dưới 1.000 tỷ đồng (trong đó siêu nhỏ có doanh thu dưới 20 tỷ đồng, nhỏ từ 20 đến dưới 200 tỷ đồng, vừa từ 200 đến dưới 1.000 tỷ đồng).
• Lý thuyết thẩm định dự án tín dụng: Thẩm định dự án cho vay là quá trình phân tích khách quan, toàn diện các khía cạnh pháp lý, kỹ thuật, thị trường, tài chính và kinh tế - xã hội nhằm đưa ra quyết định tài trợ vốn. Khung lý thuyết sử dụng các kỹ thuật phân tích định lượng tài chính bao gồm: Giá trị hiện tại ròng (NPV), Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR), Hệ số khả năng trả nợ (DSCR), Thời gian hoàn vốn, phân tích quy mô tối ưu qua MNPV (Marginal NPV) và MIRR, mô hình phân tích ma trận SWOT, cùng công thức kiểm tra cân đối sử dụng vốn ngắn hạn (chu chuyển Tiền - Hàng):

$$P = (\text{Phải thu KH} + \text{Trả trước người bán} + \text{Hàng tồn kho}) - (\text{Phải trả người bán} + \text{Người mua trả tiền trước} + \text{Vay nợ ngắn hạn})$$

Và vốn lưu động ròng:

$$\text{VLĐR} = \text{Vốn chủ sở hữu} + \text{Nợ dài hạn} - \text{Tài sản dài hạn}$$

Phương pháp nghiên cứu thực tế được thực hiện qua các kỹ thuật:

• Phương pháp thu thập và thống kê số liệu: Tập hợp các báo cáo tài chính theo Thông tư 200/2014/TT-BTC, bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh, hồ sơ dự án của khách hàng vay vốn và báo cáo giám sát nội bộ của MB.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: So sánh các chỉ tiêu tài chính, tỷ suất sinh lời (ROA, ROE, ROS), hệ số vòng quay của khách hàng với định mức trung bình ngành xây lắp và tiêu chuẩn quản trị rủi ro của MB.
• Phương pháp tổng hợp, phân tích: Phân tích chuyên sâu dữ liệu tín dụng, kết hợp ghi nhận ý kiến tư vấn nghiệp vụ từ Ban Giám đốc chi nhánh, chuyên viên Phòng Khách hàng doanh nghiệp, chuyên viên hỗ trợ và chuyên viên thẩm định tại Hội Sở.
• Phương pháp diễn giải và quy nạp: Rút ra các kết luận về kẽ hở quy trình và đề xuất phương án cải tiến.

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm: dữ liệu khai thác từ hệ thống ngân hàng lõi T24 của MB; hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng; thông tin tra cứu từ Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC); cơ sở dữ liệu đăng ký doanh nghiệp quốc gia (dangkykinhdoanh.gov.vn) và tra cứu thuế (tracuunnt.gdt.gov.vn).

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Cơ sở lý luận về thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng Thương mại

Chương này làm rõ sự cần thiết khách quan của công tác thẩm định độc lập từ góc độ ngân hàng: người cho vay quan tâm đến tính khả thi của phương án, biên độ an toàn và năng lực hoàn trả nợ gốc lẫn lãi thay vì chỉ nhìn vào mức sinh lời kỳ vọng của chủ dự án. Tác giả khái quát quy trình thẩm định chuẩn tắc gồm 5 bước:

• Bước 1: Xác định các thông số chính của dự án (đặc thù theo ngành như kết cấu hạ tầng, diện tích, công suất).
• Bước 2: Kiểm tra độ tin cậy của các thông số (đánh giá mức độ trung thực của hồ sơ, loại trừ tính chủ quan của nhà thầu).
• Bước 3: Đánh giá tính hợp lý của các bảng tính trung gian (kiểm tra dự toán thu - chi theo chế độ tài chính kế toán).
• Bước 4: Phân tích hiệu quả tài chính dự án (xác lập các chỉ tiêu NPV, IRR, DSCR, thời gian hoàn vốn).
• Bước 5: Thẩm định rủi ro dự án (đo lường độ nhạy của các biến số và nhận diện rủi ro chính sách, tiến độ).

Văn bản chuẩn hóa cấu trúc tờ trình thẩm định tín dụng qua 8 nội dung căn bản: tính pháp lý; sự cần thiết và quy mô đầu tư; hiệu quả thị trường; hiệu quả kỹ thuật - công nghệ; tổng mức đầu tư và nguồn tài trợ; hiệu quả tài chính; hiệu quả kinh tế - xã hội; phân tích rủi ro. Đồng thời, chương 1 phân loại các nhóm nhân tố tác động đến chất lượng thẩm định: nhân tố bên trong ngân hàng (trình độ chuyên môn và đạo đức của cán bộ thẩm định, quy trình thẩm định, nguồn thông tin, mô hình tổ chức điều hành) và nhân tố bên ngoài (năng lực lập hồ sơ của doanh nghiệp, môi trường kinh tế vĩ mô, tính đồng bộ của hệ thống văn bản pháp luật).

Phần 2: Thực trạng thẩm định dự án cho vay đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại Ngân hàng TMCP Quân Đội - Chi nhánh Tây Hồ

Chương này trình bày lịch sử hình thành MB (thành lập ngày 04/11/1994, quyết định số 2300/GP-UB ngày 08/02/1996 của UBND TP. Hà Nội, giấy phép hoạt động số 006/NH-GP do NHNN cấp ngày 25/01/1999 với vốn điều lệ ban đầu 50 tỷ đồng). MB Tây Hồ thành lập năm 2005 tại 665 Lạc Long Quân, tách độc lập tháng 08/2006, chuyển về số 28 Xuân La từ tháng 04/2008.

Khảo sát thực tế chỉ ra đặc thù của doanh nghiệp SME ngành xây lắp: tài sản ngắn hạn chiếm tỷ trọng rất cao (80% - 85% tổng tài sản), phát sinh các khoản mục bất thường như chi phí sản xuất kinh doanh dở dang lớn (tài khoản 154), các khoản phải thu khách hàng (tài khoản 131) và phải trả người bán (tài khoản 331) kéo dài theo tiến độ công trình, máy móc thiết bị thường khấu hao nhanh. Để phục vụ đối tượng này, MB đã triển khai các sản phẩm như Gói ưu đãi tín dụng 15.000 tỷ đồng năm 2019, gói ComboFT và Combo Block Thanh toán Quốc tế.

Quy trình thẩm định và giám sát cho vay xây lắp tại MB Tây Hồ được tổ chức theo quy chế liên phòng ban, chia thành các bước tác nghiệp rõ ràng:

Bước	Tên công việc	Người thực hiện	Nội dung và trách nhiệm chính
1	Thu thập thông tin & cảnh báo sớm	CV QHKH, Lãnh đạo ĐVKD, Khối QTRR, Khối KTKSNB	Chủ động thu thập hồ sơ pháp lý, kinh doanh; tiếp nhận cảnh báo rủi ro từ hệ thống kiểm soát nội bộ.
2	Kiểm tra sau cấp tín dụng	CV QHKH, CV Hỗ trợ	Xuất lịch giám sát theo Phụ lục 02; kiểm tra thực tế sử dụng vốn, tiến độ công trình và chứng từ giải ngân.
3	Xếp hạng tín dụng (XHTD) & định giá TSBĐ	CV QHKH, CV Thẩm định, Cấp kiểm soát	Cập nhật thông tin vào hệ thống XHTD nội bộ; định giá lại tài sản bảo đảm theo biểu mẫu quy định.
4	Xác định hướng xử lý rủi ro & kiểm soát	CV QHKH, Lãnh đạo PGD, Lãnh đạo Phòng QHKH	Phân luồng khoản vay: (1) Không rủi ro, (2) Rủi ro BPKD kiểm soát được, (3) Nợ có vấn đề; kiểm soát tờ trình.
5 - 6	Phê duyệt & triển khai xử lý	Ban Giám đốc Chi nhánh, Cấp phê duyệt Hội Sở	Phê duyệt phương án xử lý rủi ro hoặc phê duyệt cấp tín dụng; trường hợp không đạt chuyển sang xử lý nợ.
7	Lưu trữ hồ sơ	CV Hỗ trợ, CV QHKH	Lưu trữ hồ sơ tín dụng, biên bản giám sát theo Quyết định số 708/QĐ-MB-HS ngày 12/02/2010.

Về phương pháp, cán bộ thẩm định (CBTĐ) MB Tây Hồ vận dụng phối hợp 4 phương pháp: (1) Thẩm định theo trình tự (từ tổng quát pháp lý, phương án đến chi tiết kỹ thuật, tài chính; nếu có nội dung cốt lõi vi phạm thì dừng xử lý ngay); (2) So sánh đối chiếu chỉ tiêu (đối chiếu định mức xây lắp, tỷ lệ tài chính ngành); (3) Phân tích độ nhạy (giả định các yếu tố bất lợi như chi phí nguyên vật liệu tăng, doanh thu giảm với biên độ 10%); (4) Phương pháp dự báo (ngoại suy thống kê kết hợp đánh giá định tính).

Sáu mảng nội dung thẩm định thực tế bao gồm:

1. Thẩm định pháp lý, nhân sự, tổ chức: Tra cứu tính pháp lý trên cổng dangkykinhdoanh.vn, năng lực của ban điều hành, mức độ phụ thuộc vào công ty mẹ.
2. Thẩm định phương thức sản xuất kinh doanh: Phân loại tư vấn thiết kế, thi công dân dụng hay hạ tầng; thẩm tra đối tác đầu vào (nguồn cung ứng đá, cát, sắt thép, năng lực nhà thầu phụ) và đầu ra (chủ đầu tư, nguồn vốn NSNN hay tư nhân, phương thức nghiệm thu).
3. Phân tích tài chính: Bóc tách BCTC theo Thông tư 200, kiểm tra tính xác thực của số dư tiền mặt (tài khoản 111, 112), chất lượng tài khoản 131, 154 và tính toán chỉ số $P$, VLĐR.
4. Thẩm định quan hệ tín dụng: Tra cứu lịch sử nợ trên CIC, hạn mức và doanh số giao dịch trên T24 tại MB và các TCTD khác.
5. Thẩm định tài sản bảo đảm: Kiểm tra tính pháp lý, tính thanh khoản và khả mại của bất động sản, máy móc thiết bị, quyền đòi nợ hình thành từ hợp đồng xây lắp.
6. Đánh giá phương án vay vốn: Xác định nhu cầu vốn thực tế, cơ cấu tài trợ và nguồn trả nợ.

Chương 2 đưa vào ca mô phỏng thẩm định điển hình: Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây lắp An Đông (thành lập 9 năm, vốn điều lệ 50 tỷ đồng gồm 5.000 cổ phần mệnh giá 10.000 đồng/cổ phần; thi công công trình đường Tân Vũ - Lạch Huyện; mã ngành 4210200). Đơn vị xin giải ngân 1.549.265.115 đồng trong thời hạn 6 tháng (từ ngày 05/11/2018), phương thức chuyển khoản 100% thanh toán vật tư cho 4 nhà cung cấp: Công ty TNHH Xây Dựng và Dịch Vụ Minh Khánh, Công ty CP Dịch Vụ Vận Tải Container Hoàng Sơn, Công ty Xăng Dầu Khu vực III - TNHH MTV, và Công ty CP Kinh Doanh Vật Tư Thiết Bị Giao Thông.

Đánh giá tổng kết của chương chỉ ra kết quả: tăng trưởng quy mô dư nợ SME xây lắp tại MB Tây Hồ qua các năm 2016 - 2018, kiểm soát được tỷ lệ nợ xấu trong ngưỡng an toàn. Hạn chế tồn tại: thời gian thẩm định còn kéo dài; sự phối hợp giữa chuyên viên quan hệ khách hàng và chuyên viên thẩm định rủi ro đôi khi chưa nhịp nhàng; công tác thu thập dữ liệu dự báo thị trường xây lắp còn phụ thuộc vào thông tin định tính; tỷ lệ cho vay có tài sản bảo đảm là quyền đòi nợ còn tiềm ẩn rủi ro khi chủ đầu tư chậm giải ngân. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc hồ sơ kế toán của các SME xây lắp chưa chuẩn hóa, thiếu minh bạch, cùng với sự biến động về giá nguyên vật liệu xây dựng trên thị trường.

Phần 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại NHTM Cổ phần Quân Đội

Chương này xác định các định hướng tín dụng của MB Tây Hồ: tập trung mở rộng cho vay các gói thầu có nguồn vốn ngân sách nhà nước rõ ràng, ưu tiên doanh nghiệp xây lắp có lịch sử thanh toán tốt. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp:

• Hoàn thiện quy trình thẩm định: Đề xuất tái cấu trúc, phân định trách nhiệm và cắt giảm thời gian xử lý hồ sơ ở từng khâu thẩm định (Bảng 3.1 trong văn bản), thiết lập cơ chế kiểm tra chéo thông tin nhanh giữa bộ phận bán hàng và thẩm định rủi ro.
• Cải tiến phương pháp thẩm định: Chuẩn hóa quy trình phân tích độ nhạy bằng cách nâng tỷ lệ giả định biến động giá vật tư đầu vào đối với các gói thầu có thời gian thi công trên 12 tháng; kết hợp phân tích dòng tiền chuyên biệt cho từng công trình thay vì chỉ dựa vào BCTC tổng hợp của doanh nghiệp; ứng dụng tối đa hệ thống T24 và dữ liệu cảnh báo sớm.
• Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý về giao dịch bảo đảm, nâng cấp chất lượng và tần suất cập nhật dữ liệu của cổng CIC.
• Kiến nghị đối với MB Hội sở: Tăng cường phân cấp ủy quyền thẩm định cho chi nhánh đối với các khách hàng SME xây lắp có xếp hạng tín dụng cao; đầu tư nâng cấp hệ thống phần mềm chấm điểm tự động; định kỳ tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật bóc tách dự toán xây dựng cho cán bộ tín dụng.

Kết quả và đóng góp

Văn bản cung cấp bức tranh số liệu thực tế về hoạt động tài trợ tín dụng cho phân khúc SME ngành xây lắp tại một chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần:

Danh mục chỉ tiêu	Dữ liệu trích xuất từ văn bản
Gói ưu đãi tín dụng SME MB (năm 2019)	Tổng quy mô: 15.000 tỷ đồng (Ngắn hạn: 10.000 tỷ đồng; Trung dài hạn: 5.000 tỷ đồng).
Tiêu chí phân loại SME nội bộ tại MB	Tổng tài sản < 500 tỷ đồng hoặc Doanh thu thuần < 1.000 tỷ đồng; phân loại siêu nhỏ (< 20 tỷ đồng), nhỏ (20 đến < 200 tỷ đồng), vừa (> 200 tỷ đồng).
Ca mô phỏng thẩm định thực tế	Công ty CP Đầu tư và Xây lắp An Đông (Vốn điều lệ 50 tỷ đồng, kinh nghiệm 9 năm).
Khoản vay thực tế thẩm định	Giá trị giải ngân: 1.549.265.115 đồng; Thời hạn vay: 6 tháng (từ 05/11/2018); Mục đích: Thanh toán vật tư công trình Tân Vũ - Lạch Huyện.
Cơ cấu tài sản đặc thù ngành xây lắp	Tài sản ngắn hạn chiếm từ 80% đến 85% tổng tài sản của doanh nghiệp.
Biên độ kiểm tra phân tích độ nhạy	Thường giả định tỷ lệ thay đổi là 10% đối với các yếu tố chi phí, doanh thu, công suất.

Đóng góp của đề tài so với các nghiên cứu đi trước được tác giả chỉ rõ qua việc rà soát khoảng trống nghiên cứu: Trong khi các công trình trước đây tập trung vào các chi nhánh khác hoặc ngành nghề khác (Bùi Duy Long - 2016 tại MB Hoàng Quốc Việt; Bùi Văn Cường - 2017 tại VietinBank Ba Đình; Nguyễn Kim Oanh - 2017 tại MB về ngành thiết bị y tế; Lê Tuấn Đạt - 2016 tại MB Hải Phòng), khóa luận này là công trình đầu tiên khảo cứu thực trạng thẩm định tín dụng phân khúc SME chuyên sâu trong ngành xây lắp tại MB Chi nhánh Tây Hồ giai đoạn 2016 - 2018, đồng thời đưa ra được bộ mô phỏng quy trình thẩm định hồ sơ giải ngân thực tế chi tiết đến từng đối tác nhà cung ứng đầu vào.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế nghiên cứu được tác giả thừa nhận trong văn bản:

• Do thời gian thực tập và nguồn lực cá nhân có hạn, các phân tích chưa bao quát toàn bộ các chi nhánh MB trên địa bàn Hà Nội mà chỉ tập trung tại Chi nhánh Tây Hồ.
• Công tác thu thập thông tin thị trường ngành xây lắp gặp nhiều khó khăn và tốn kém, dẫn đến việc ứng dụng phương pháp dự báo ngoại suy thống kê chưa thể triển khai trên diện rộng mà chủ yếu vẫn phải kết hợp đánh giá định tính.
• Chuỗi số liệu phân tích nội bộ chỉ giới hạn trong giai đoạn 3 năm (2016 - 2018).

Hướng mở rộng:

• Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang chuỗi thời gian dài hơn để theo dõi vòng đời hoàn vốn của các hợp đồng xây lắp trung và dài hạn.
• Nghiên cứu so sánh đối chiếu hiệu quả thẩm định tín dụng xây lắp giữa MB Tây Hồ với các chi nhánh ngân hàng thương mại cổ phần khác trong cùng khu vực địa bàn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho sinh viên các chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kế toán - Kiểm toán và Quản trị kinh doanh khi tìm hiểu về nghiệp vụ tín dụng doanh nghiệp thực tế tại ngân hàng thương mại.

Phần nội dung đáng chú ý nhất là hệ thống tiêu chí đánh giá rủi ro đặc thù ngành xây lắp tại Chương 2 (các lưu ý khi phân tích tài khoản 131, 154, 331; công thức kiểm tra cân đối vốn ngắn hạn $P$; ma trận nhận diện rủi ro đối tác đầu vào - đầu ra theo Bảng 2.4; và mô phỏng ca thẩm định Công ty An Đông). Đây là tài liệu nghiệp vụ tham khảo hữu ích cho các chuyên viên quan hệ khách hàng (SME RM) và cán bộ thẩm định rủi ro trong việc phát hiện thủ thuật làm đẹp báo cáo tài chính của các nhà thầu thi công xây lắp.

Câu hỏi thường gặp

1. MB phân loại khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) dựa trên những tiêu chí định lượng nào?

Theo quy định nội bộ của MB nêu trong khóa luận, khách hàng SME là các tổ chức kinh tế không thuộc nhóm khách hàng lớn (CIB), thỏa mãn tại thời điểm xếp hạng tín dụng: tổng tài sản dưới 500 tỷ đồng hoặc doanh thu thuần dưới 1.000 tỷ đồng. Phân khúc này được chia thành 3 nhóm nhỏ: quy mô siêu nhỏ (doanh thu dưới 20 tỷ đồng), quy mô nhỏ (doanh thu từ 20 đến dưới 200 tỷ đồng), và quy mô vừa (doanh thu từ 200 đến dưới 1.000 tỷ đồng).

2. Khi thẩm định báo cáo tài chính của doanh nghiệp xây lắp, CBTĐ MB Tây Hồ cần tập trung vào các khoản mục đặc thù nào?

Cán bộ thẩm định cần tập trung kiểm tra: (1) Cơ cấu tài sản (thông thường tài sản ngắn hạn chiếm 80% - 85% tổng tài sản); (2) Tài khoản 131 (Phải thu khách hàng) để đánh giá khả năng thu hồi công nợ theo chủ đầu tư; (3) Tài khoản 154 (Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang) nhằm xác định giá trị công trình tập trung dở dang so với tiến độ nghiệm thu thực tế; (4) Tài khoản 111, 112 nếu có dấu hiệu biến động tăng đột biến; (5) Vốn chủ sở hữu chưa thực góp bị hạch toán đối ứng vào phải thu khác.

3. Gói ưu đãi tín dụng 15.000 tỷ đồng của MB năm 2019 dành cho khách hàng SME được phân bổ như thế nào?

Theo Bảng 2.1 của khóa luận, gói ưu đãi gồm hai cấu phần:

• Tín dụng ngắn hạn: Hạn mức tối đa 10.000 tỷ đồng, áp dụng cho phân khúc SME thuộc các ngành ưu tiên (hàng tiêu dùng, thực phẩm, thiết bị điện tử, xây lắp, dược phẩm y tế, dệt may, thiết bị phụ trợ ô tô).
• Tín dụng trung dài hạn: Hạn mức tối đa 5.000 tỷ đồng, áp dụng cho toàn bộ phân khúc SME có nhu cầu tài trợ khách sạn lưu trú, mua bất động sản làm văn phòng/trụ sở, xây dựng nhà xưởng khu công nghiệp, bệnh viện, trường học hoặc nâng cấp máy móc thiết bị.

4. Ca mô phỏng thực tế của Công ty An Đông tại MB Tây Hồ giải quyết phương án vay vốn nào?

Công ty Cổ phần Đầu tư và Xây lắp An Đông (thi công công trình đường Tân Vũ - Lạch Huyện, mã ngành 4210200) được MB thẩm định giải ngân số tiền 1.549.265.115 đồng với thời hạn vay 6 tháng kể từ ngày 05/11/2018. Hình thức giải ngân là chuyển khoản 100% để thanh toán tiền vật tư (đá, sắt thép, xăng dầu) cho 4 đối tác đầu vào là Công ty Minh Khánh, Công ty Hoàng Sơn, Công ty Xăng Dầu Khu vực III và Công ty Thiết Bị Giao Thông.

5. Tác giả đã xác định khoảng trống nghiên cứu của đề tài như thế nào so với các luận văn đi trước?

Tác giả đã tổng hợp các nghiên cứu của Bùi Duy Long (2016, MB Hoàng Quốc Việt), Bùi Văn Cường (2017, VietinBank Ba Đình), Nguyễn Kim Oanh (2017, MB ngành thiết bị y tế), Lê Tuấn Đạt (2016, MB Hải Phòng). Khoảng trống nghiên cứu được xác định là chưa có công trình nào nghiên cứu thực trạng thẩm định dự án cho vay phân khúc SME trong ngành xây lắp tại địa bàn MB Chi nhánh Tây Hồ - một ngành nghề có độ rủi ro cao và đang được ngân hàng ưu tiên tài trợ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Hồng Nhung đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quy trình, phương pháp và nội dung thẩm định dự án cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong hệ thống ngân hàng thương mại. Thông qua khảo sát thực tế tại MB Tây Hồ giai đoạn 2016 - 2018, công trình phản ánh rõ nét các kỹ thuật nghiệp vụ bóc tách tài chính và quản trị rủi ro đối với đặc thù phức tạp của ngành xây lắp, đồng thời minh chứng cụ thể qua hồ sơ giải ngân thực tế của doanh nghiệp. Các nhóm giải pháp về rút ngắn quy trình, tăng cường phân tích độ nhạy và các kiến nghị chính sách được xây dựng sát với thẩm quyền vận hành của chi nhánh và Hội sở MB. Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho hoạt động nghiên cứu học thuật và thực hành quản trị tín dụng doanh nghiệp xây lắp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cở sở lý luận về thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Ngân hàng thương mại 5 Chương 2: Thực trạng công tác thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại Ngân hàng TMCP Quân Đội- Chi nhánh Tây Hồ Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ trong ngành xây lắp tại ngân hàng TMCP Quân Đội- Chi nhánh Tây Hồ. 6 PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THẨM ĐỊNH CHO VAY KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát về doanh nghiệp vừa và nhỏ Theo điều 6 trong Nghị định số 39/2018/NĐ-CP Hướng dẫn Luật hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ “Doanh nghiệp nhỏ và vừa được phân theo quy mô bao gồm doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp vừa. Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 3 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng.

Doanh nghiệp siêu nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 10 người và tổng doanh thu của năm không quá 10 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 3 tỷ đồng. Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 50 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 20 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này. Doanh nghiệp nhỏ trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 50 người và tổng doanh thu của năm không quá 100 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 50 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1 Điều này. Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và lĩnh vực công nghiệp, xây dựng có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người và tổng doanh thu của năm không quá 200 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp siêu nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này.

7 Doanh nghiệp vừa trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ có số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 100 người và tổng doanh thu của năm không quá 300 tỷ đồng hoặc tổng nguồn vốn không quá 100 tỷ đồng, nhưng không phải là doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ theo quy định tại khoản 1, khoản 2 Điều này. Thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp doanh nghiệp vừa và nhỏ 1. Khái niệm và sự cần thiết của thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ. Khái niệm Thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp là việc tiến hành nghiên cứu phân tích một cách khách quan, khoa học và toàn diện tất cả các nội dung kinh tế- kỹ thuật của dự án, đặt trong mối tương quan với môi trường kinh tế, xã hội để cho phép đầu tư và/hoặc quyết định tài trợ vốn.

Sự cần thiết của thẩm định cho vay khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ Từ góc độ đơn vị tài trợ vốn cho dự án, ngân hàng quan tâm đến hiệu quả của phương án trên phương diện nhà đầu tư thay vì chủ đầu tư như doanh nghiệp.