PHẦN MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của đề tài Thông tấn xã Việt Nam là cơ quan thuộc Chính phủ, thực hiện chức năng thông tấn Nhà nƣớc trong việc phát thông tin, văn kiện chính thức của Đảng và Nhà nƣớc; cung cấp thông tin phục vụ yêu cầu lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nƣớc; thu thập, phổ biến thông tin bằng các loại hình tuyền thông, phục vụ các cơ quan thông tin đại chúng và các đối tƣợng có nhu cầu ở trong và ngoài nƣớc. TTXVN là đơn vị sự nghiệp công lập. Vì thế, thuộc phạm vi áp dụng của Nghị định số 43/2006/NĐ-CP ngày 25/4/2006 của Chính phủ quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập.
Trong bối cảnh kinh tế xã hội đất nƣớc đã có nhiều thay đổi, kinh tế phát triển, hội nhập quốc tế càng ngày càng sâu rộng, đi cùng đó là sự bùng nổ của khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, truyền thông và internet, đặt ra nhiều khó khăn thách thức đối với TTXVN để giữ vững vị thế là dòng thông tin chủ lƣu, chính thống của Đảng và Nhà nƣớc. Trƣớc yêu cầu mới, cơ chế tài chính hiện hành đã bộc lộ những hạn chế nhất định, chƣa tạo đƣợc động lực cho việc đổi mới hoạt động của TTXVN. TTXVN là cơ quan truyền thông đặc thù, không giống cơ quan báo chí khác. TTXVN là cơ quan thông tấn nhà nƣớc duy nhất của Việt Nam, cung cấp thông tin đầu vào (thông tin “nguồn”) cho hệ thống truyền thông trong cả nƣớc.
Do đó, tác động xã hội về nội dung thông tin của TTXVN rất lớn, bởi thông tin của TTXVN sai sẽ là sai “dây chuyền” của các cơ quan báo, đài khác sử dụng thông tin của TTXVN. Điều đó buộc đội ngũ làm báo TTXVN phải đề cao trách nhiệm chính trị, đạo đức nghề nghiệp cũng nhƣ trình độ chuyên môn. Yêu cầu này trong bối cảnh thông tin “bùng nổ” nhƣ hiện nay lại càng cấp thiết. Trách nhiệm chính trị buộc TTXVN không thể chạy theo thị 1 hiếu, đƣa tin giật gân, câu khách, nó cũng đòi hỏi cán bộ, phóng viên TTXVN phải không ngừng rèn luyện, giữ vững bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, đồng thời có năng lực chuyên môn giỏi.
Nếu không có cơ chế đãi ngộ xứng đáng, TTXVN khó giữ đƣợc ngƣời tài. Trong khi nguồn thu chủ yếu của TTXVN hiện nay là phát hành báo chí thì đang ngày càng sụt giảm theo xu thế chung hiện nay. Vì vậy TTXVN rất cần một cơ chế tài chính cho phép khơi thông các nguồn lực để tạo thêm nguồn thu, bù đắp cho hoạt động chuyên môn và nâng cao thu nhập đội ngũ ngƣời làm báo. Thực tế đó đã chỉ rõ rằng, việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, trong đó có những giải pháp mang tính đặc thù để tạo động lực mới cho sự phát triển của TTXVN là rất cần thiết và cấp bách.
Đó là vấn đề phải nghiên cứu, đánh giá một cách khoa học, khách quan trên cơ sở thực tế cuộc sống. Vấn đề nghiên cứu này phù hợp với chuyên ngành Quản lý kinh tế mà tôi đang đƣợc đào tạo. Vì vậy, với mong muốn đƣợc đóng góp thiết thực cho việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho TTXVN, phù hợp với tính đặc thù của một hãng thông tấn nhà nƣớc trong thời kỳ bùng nổ thông tin, góp phần tạo động lực thúc đẩy sự phát triển của TTXVN, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu này. Câu hỏi nghiên cứu đặt ra là: Giải pháp nào để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho TTXVN ? Với câu hỏi đó, tôi chọn tên đề tài nghiên cứu cho luận văn này là: “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Thông tấn xã Việt Nam”.
Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là: - Làm rõ cơ sở lý luận về về cơ chế quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập có thu. - Khảo sát, phân tích thực trạng cơ chế quản lý tài chính hiện hành của Thông tấn xã Việt Nam. - Nêu lên những ƣu điểm, hạn chế và nguyên nhân trong cơ chế quản lý 2 tài chính hiện hành tại TTXVN. - Xuất phát từ lý luận về cơ chế quản lý tài chính trong các đơn vị công lập có thu, các chính sách, chế độ quản lý tài chính hiện hành, thực trạng công tác quản lý tài chính của TTXVN và định hƣớng phát triển và những đặc điểm mang tính đặc thù của ngành này để đƣa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính áp dụng cho TTXVN.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu TTXVN là đơn vị sự nghiệp công lập có thu, là cơ quan thuộc Chính phủ hoạt động trong lĩnh vực thông tin, truyền thông, báo chí. Vì vậy, các vấn đề nêu ra trong luận văn chỉ nghiên cứu trong phạm vi các đơn vị sự nghiệp công lập có thu, trong đó tập trung phân tích hoạt động quản lý các khoản thu, các khoản chi và hoạt động quản lý, sử dụng tài sản, đất đai và cơ sở vật chất để nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thu chi của đơn vị sự nghiệp có thu. Cụ thể đối tƣợng và phạm vi ngiên cứu là: - Cơ chế quản lý tài chính áp dụng cho đơn vị sự nghiệp công lập có thu. - Hoạt động tài chính và cơ chế quản lý tài chính tại TTXVN.
- Thời gian khảo sát: Từ năm 2007 tới nay. Kết cấu của luận văn Ngoài Phần mở đầu, Kết luận, Danh mục bảng biểu, Danh mục chữ viết tắt, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 4 (bốn) chƣơng: Chƣơng 1:Tổng quan nghiên cứu và những vấn đề cơ bản về cơ chế quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp có thu. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng về cơ chế quản lý tài chính tại TTXVN Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của TTTXVN.
3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TRONG CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÓ THU 1. Tổng quan về cơ chế quản lý tài chính 1. Tình hình nghiên cứu Lý thuyết về tài chính công đƣợc phát triển và chú ý ở Việt Nam trong thời gian gần đây, khi nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trƣờng và có hội nhập sâu rộng với thế giới. Quản lý tài chính đối với các đơn vị sự nghiệp có thu chịu sự điều tiết, chi phối bởi những định chế của nền tài chính công, tuy nhiên cũng có những đặc trƣng riêng biệt xuất phát từ vai trò và vị trí của từng đơn vị, cơ quan, trong từng lĩnh vực cụ thể mà TTXVN cũng là một đơn vị nhƣ thế.
Về vấn đề nay, đã có các công trình nghiên cứu với nhiều bài viết của Giáo sƣ Phạm Phụ nêu các vấn đề về cơ chế quan lý tài chính đối với giáo dục đại học; Những nghiên cứu của tác giả Võ Khắc Thƣờng về “Cơ chế quản lý tài chính nhìn từ góc độ lý luận và thực tiễn” (Tạp chí Phát triển kinh tế, số 95, tháng 9, 1998) và Luận án Tiến sỹ Kinh tế của tác giả này về “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong nền kinh tế thị trƣờng”; Những nghiên cứu và bài viết của các tác giả trong cuốn sách “ Đổi mới chính sách và cơ chế quản lý tài chính phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” (Nhà xuất bản Tài chính, năm 1996); Năm 2000, Học viện Tài chính đã xuất bản giáo trình “Quản lý tài chính nhà nƣớc” do PGS.Hồ Xuân Phƣơng và PGS.TS Lê Văn Ái đồng chủ biên. Năm 2005, kế thừa, phát triển và hoàn thiện lý luận về tài chính công, đồng thời phù hợp với tình hình mới trong lĩnh vực tài chính, Học viện Tài chính đã xuất bản giáo trình “Quản lý tài chính công” do PGS.Dƣơng Đăng Chinh và TS.Phạm Văn Khoan đồng chủ biên. Năm 2005, đề tài khoa học “Cơ sở khoa học để hoàn thiện cơ chế tài chính đối với 4 các trƣờng đại học dân lập” của tác giả Bùi Văn Hồng đã bảo vệ thành công tại Liên hiệp các hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam. Các công trình nghiên cứu "gần" với lĩnh vực nghiên cứu của đề tài rất phong phú, gồm rất nhiều các luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ.
Tiêu biểu là: Luận án Tiến sỹ kinh tế của tác giả Trần Duy Hải “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với doanh nghiệp viễn thông ở Việt Nam theo mô hình tập đoàn kinh tế trong điều kiện phát triển và hội nhập”; Luận án Tiến sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Quốc trị “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với tổng công ty Bảo hiểm Việt Nam theo mô hình tập đoàn kinh doanh”; Luận án Tiến sỹ kinh tế của tác giả Bùi Tiến Hanh “ Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính nhằm đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục ở Việt Nam”; Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Dƣơng Thị Mỹ Lâm “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính tại Công ty Truyền tải điện 4”; Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Lê Thị Đức Thuận “ Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của Tổng công ty Sông Đà theo mô hình Công ty mẹ - công ty con”; Luận văn Thạc sỹ kinh tế của tác giả Nguyễn Văn Nam “Hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính của Đài truyền hình Việt Nam”; Luận văn thạc sỹ kinh tế của tác giả Phạm Văn Ngọc “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của ĐHQGHN trong tiến trình đổi mới quản lý tài chính công ở nƣớc ta hiện nay”. Các nghiên cứu này đều tập trung nghiên cứu các vấn đề ở tầm vĩ mô về quản lý tài chính cho các đơn vị công lập. Các kết quả đóng góp của các công trình này có giá trị tham khảo tốt với các cơ quan quản lý vĩ mô và với đơn vị sự nghiệp có thu nhƣ TTXVN. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài có các tài liệu nghiên cứu về tài chính công của các tác giả Alan và Holley.
Bộ sách về quản trị công và trách nhiệm giải trình “Lập ngân sách và các thiết chế ngân sách” do Anwar Shah chủ biên trình bày các lý thuyết về các phƣơng pháp lập ngân sách, cải cách chi tiêu công và kinh nghiệm của các nƣớc trên thế giới rất có giá trị tham 5 khảo đối với các nhà quản lý tài chính công.