CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ HƯỚNG TIẾP CẬN LÝ THUYẾT 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Nói về vấn đề ma túy thì rất nhiều tác giả, các sách báo, trang Web đề cập đến. Qua quá trình thực tập của mình, tôi đã tìm hiểu các tài liệu và đọc một số tài liệu nghiên cứu về cai nghiện ma túy tại cộng đồng, về tâm lý của đối tượng là người nghiện ma túy. Những tài liệu đó đã giúp tôi hiểu thêm về vấn đề của thân chủ, từ đó có thể hỗ trợ thân chủ giải quyết vấn đề của mình.
Khi tìm hiểu các thông tin trên các phương tiện Internet, sách báo ta có thể tham khảo các mô hình cai nghiện ở các vùng khác nhau, tạo điều kiện để chúng ta thấy được những ưu điểm, nhược điểm, phát huy những điểm mạnh để xây dựng được mô hình cai nghiện hiệu quả. Nguồn http://matuy.vn/ cho biết nhằm nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện phục hồi, trong thời gian qua, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (LĐ-TB-XH) đã phối hợp cùng với những Bộ, ngành liên quan và các địa phương không ngừng nghiên cứu, đổi mới, thí điểm triển khai các mô hình cai nghiện mới. Qua tổng kết đánh giá của Bộ LĐ-TB-XH một số các mô hình thí điểm đạt hiệu quả cần nhân rộng trong cả nước phù hợp với tình hình từng địa phương, đặc điểm của mỗi vùng, miền. Mô hình cai nghiện cộng đồng tại Sơn La: Là tỉnh miền núi nhưng từ năm 2006, Sơn La đã tập trung đẩy mạnh công tác cai nghiện và quản lý sau cai tại cộng đồng nhằm hỗ trợ và tạo điều kiện cho người nghiện được tiếp cận dễ dàng hơn với các dịch vụ cai nghiện, nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện.
Mô hình cai nghiện tại cộng đồng của Sơn La đã phát huy mạnh mẽ sự tham gia của thôn bản, tổ dân phố, các tổ chức đoàn thể trong việc vận động người nghiện ma túy tự giác khai báo tình trạng nghiện, hỗ trợ cai nghiện cắt cơn tại cộng đồng, hỗ trợ quản lý người cai nghiện và chăm sóc sau cai. Sau 10 ngày hỗ trợ cắt cơn, người nghiện được tham gia sinh hoạt tại các câu lạc bộ sau cai; 10 ngày/lần được hỗ trợ tiền ăn tiền thăm hỏi. Hết 12 tháng, nếu không tái nghiện được cấp giấy chứng nhận hoàn thành quy trình cai nghiện và được tiếp tục quản lý sau cai tại cộng đồng trong 12 tháng. Định kỳ hàng tháng người sau cai nghiện báo cáo với chính quyền cơ sở về kết quả cai nghiện.
Sau 12 tháng nếu 7 không tái nghiện sẽ đưa ra khỏi danh sách quản lý. Trường hợp đã kết luận nghiện và có hồ sơ quản lý mà người nghiện không tự giác xin đi cai nghiện hoặc người đã được hỗ trợ cắt cơn tại cộng đồng mà tái nghiện thì địa phương lập hồ sơ đưa vào Trung tâm cai nghiện cấp tỉnh và huyện. Với 11 Trung tâm hoạt động trên toàn địa bàn tỉnh, áp dụng mô hình hiệu quả như trên, trong một thời gian ngắn, cơ bản Sơn La đã tổ chức cai nghiện được cho hầu hết số người nghiện của địa phương, góp phần hạn chế tối đa tỷ lệ tái nghiện và không để phát sinh người nghiện mới. Theo tác giả Thanh Hải, tìm hiểu thêm được mô hình cai nghiện theo cụm xã cho đồng bào vùng cao ở tỉnh Sơn La ( hình thức giống mô hình cai nghiện tại cộng đồng).
Mô hình được bắt đầu triển khai từ năm 2004 cho 5 xã thuộc huyện Bát Xát tỉnh Lào Cai, tới năm 2008 được mở rộng ra thêm cho 3 xã lân cận thuộc huyện Sa Pa. Thực hiện mô hình này, một Trung tâm cai nghiện cộng đồng theo cụm xã được thành lập tại xã Mường Hum, địa điểm thuận lợi nhất cho việc đi lại của người nghiện thuộc tất cả các xã trong cụm. Để chuẩn bị triển khai các hoạt động cai nghiện tại cộng đồng, trước hết công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức, giảm kỳ thị phân biệt đối xử đối với người nghiện được triển khai tới từng thôn bản, từng gia đình, người dân về tác hại của nghiện ma túy và lợi ích của cai nghiện; Công tác tuyên truyền được thực hiện bằng nhiều hình thức thiết thực, gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp nhận nên đạt hiệu quả cao. Khi việc tuyên truyền đạt được sự đồng thuận cao trong cộng đồng mới tổ chức triển khai hoạt động cai nghiện.
Bên cạnh đó, về mặt cán bộ, chuyên môn, Trung tâm cai nghiện của tỉnh, huyện cử y, bác sỹ tới tập huấn cho cán bộ y tế xã và trực tiếp hỗ trợ điều trị cắt cơn cho người nghiện tại Trung tâm xã. Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Lào Cai chủ động tổ chức các lớp tập huấn nâng cao nghiệp vụ về tư vấn, giáo dục cho các cán sự xã hội, công an viên là người dân tộc. Người nghiện được cai nghiện trong thời gian 6 tháng tại trung tâm cụm xã. Việc tổ chức đưa người đi cai nghiện được thực hiện theo phương thức “cuốn chiếu” theo từng thôn, bản để khi tái hoà nhập cộng đồng người nghiện không còn bạn nghiện rủ rê, lôi kéo, tạo điều kiện thuận lợi cho triển khai công tác quản lý sau cai nghiện và kiểm soát địa bàn.
Người nghiện của xã nào thì cán bộ xã đó đưa đi cai nghiện. Tại 8 trung tâm cai, người nghiện thuộc dân tộc nào được cán bộ dân tộc đó hỗ trợ, tư vấn, giúp đỡ suốt quá trình cai nghiện. Việc cai nghiện được thực hiện theo quy trình khép kín, từ cắt cơn, tư vấn, lao động trị liệu, học nghề, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng và quản lý sau cai. Sau 6 tháng, học viên tự bình xét, lựa chọn học viên tích cực, nhà nghèo được vay vốn tín dụng nhỏ để mua cây trồng, vật nuôi, học nghề truyền thống tại địa phương.
Trung tâm khuyến nông huyện đến từng xã giúp đỡ làm thủ tục, ký kết, cho vay và thu hồi lãi. Sau thời gian cai nghiện, học viên trở về cộng đồng và tham gia sinh hoạt hàng tuần tại các câu lạc bộ sau cai được thành lập tại mỗi xã. Câu lạc bộ sau cai với Ban chủ nhiệm có từ 5 - 7 người là thành viên của các tổ chức, đoàn thể thường xuyên tới thăm hỏi, động viên, giúp đỡ, tư vấn cho người sau cai nghiện, kết hợp với các biện pháp khuyến khích bằng lợi ích vật chất cho người sau cai nghiện và gia đình. Đồng thời với việc tổ chức cai nghiện cho người nghiện ma túy, công tác kiểm soát địa bàn được tăng cường với sự tham gia phối hợp của Ngành Công an và Đội công tác xã hội tình nguyện xã, tạo môi trường trong sạch không có ma tuý giúp người nghiện giảm thiểu nguy cơ tái nghiện.
Do đó, cụm cai nghiện theo mô hình xã này đã gặt hái được nhiều kết quả đáng mừng, tình trạng người nghiện ma túy giảm rõ rệt, tỷ lệ tái nghiện sau 3 năm giảm còn 25%. Mô hình này đang được Sở Lao động Thương binh Xã hội tỉnh Lào Cai nhân rộng ra một số huyện khác ở địa phương. Hiệu quả từ mô hình cai nghiện dựa vào cộng đồng ở Tuyên Quang khi áp dụng mô hình cai nghiện 3 giai đoạn. Từ năm 1996, Tuyên Quang đã ban hành quy trình điều trị bắt buộc cai nghiện ma tuý qua 3 giai đoạn; áp dụng thí điểm tại địa bàn thành phố Tuyên Quang.
Đến năm 2000 được áp dụng trên toàn địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Theo đó, chương trình cai nghiện ma tuý và tổ chức cai nghiện theo mô hình 3 giai đoạn gồm rèn luyện sức khoẻ cho người cai nghiện, giáo dục người cai nghiện và quản lý sau cai ở gia đình, cộng đồng giúp người cai nghiện tạo việc làm ổn định cuộc sống, hoàn toàn từ bỏ ma tuý, được công nhận hoàn thành cai nghiện, hoà nhập cộng đồng. 9 Kết quả cho thấy, mô hình này của tỉnh đã cụ thể hoá được chủ trương của Đảng và Nhà nước trong công tác cai nghiện. Đó là "Xã hội hoá công tác cai nghiện" đã huy động được sức mạnh của cộng đồng, chính quyền các cấp; các cấp hội đoàn thể và mọi tầng lớp người dân tham gia quản lý và thực hiện công tác cai nghiện.
Việc cai nghiện tại xã, phường, gia đình, cộng đồng đã giúp cho đối tượng có điều kiện được học tập, lao động sản xuất có sản phẩm để nuôi sống bản thân; có cơ hội được tiếp cận, hoà nhập với cộng đồng xoá bỏ mặc cảm cho đối tượng, đồng thời giảm gánh nặng về chi phí cai nghiện phục hồi. Tìm hiểu về tâm lý của đối tượng nghiện ma túy, nguồn http://www.vn/ với đề tài “đặc điểm tâm sinh lý với kỹ năng tiếp cận người nghiện ma túy” cho rằng phần lớn người nghiện có sự biển đổi về nhân cách do sự lệ thuộc vào ma túy về mặt tâm thần hoặc về mặt cơ thể hoặc bị lệ thuộc cả hai. Khi người nghiện có đủ ma túy để dùng thì họ cảm thấy thoải mái, sảng khoái. Khi không có nó thì họ thường cau có, bực bội hoặc cô độc, u sầu.
Do các chất ma túy thường tạo nên khoái cảm, sảng khoái làm cho người nghiện giảm hứng thú, nhân cách bị thu hẹp, cách cư xử trở nên thô lỗ. Người nghiện thường ít chú ý đến người thân, thờ ở với công tác, với những vui buồn trong cuộc sống. Một đặc điểm nữa đáng chú ý của người nghiện ma túy là họ luôn tìm cách gây “Lây lan về tâm lý”: họ thường hứng thú nói về cảm giác sảng khoái, sung sướng khi dùng ma túy, khiến mọi người khác có ý nghĩ muốn dùng. Người nghiện ma túy trong quá trình cắt cơn thường trải qua 5 giai đoạn tâm lý như sau: - Giai đoạn cắt cơn (từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 15 - Giai đoạn lạc quan tếu (từ ngày thứ 16 đến ngày thứ 45): - Giai đoạn bế tắc (từ ngày thứ 46 đến ngày thứ 120): - Giai đoạn tự điều chỉnh (từ ngày thứ 121 đến ngày thứ 180): - Giai đoạn bắt đầu phục hồi tâm sinh lý (trên 180 ngày): Và đặc điểm tâm sinh lý của người nghiện ma túy thay đổi theo từng giai đoạn của quá trình điều trị phục hồi.
Trong khi làm việc với người nghiện ma túy, cán bộ điều trị cần phải nắm được những đặc điểm tâm sinh lý của người nghiện ở các giai đoạn khác nhau để đưa ra biện pháp xử lý mới đạt hiệu quả cao. Thuyết hệ thống 1. Nội dung lý thuyết Góc độ công tác xã hội : Hệ thống là tập hợp các thành tố được sắp xếp có trật tự và liên hệ với nhau để hoạt động thống nhất.
