CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ TÀI CHÍNH TẠI BỆNH VIỆN 1.1 Khái niệm, mục tiêu và sự cần thiết của quản lý tài chính tại bệnh viện 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của bệnh viện công 1. Khái niệm bệnh viện công Trong thời gian qua, nền kinh tế phát triển điều này dẫn đến có nhiều quan điểm và khái niệm về “bệnh viện”. Trong giai đoạn đầu, bệnh viện chỉ là những cơ sở từ thiện với tên gọi là “nhà tế bần”, “nhà thương” để giúp đỡ những người có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nuôi dưỡng người có vấn đề về sức khỏe.
Nhưng trong gia đoạn hiện nay bệnh viện được hiểu là cơ sở y tế trong khu vực dân cư bao gồm những công cụ, dụng cụ như: giường bệnh, đội ngũ y bác sĩ có trình độ y học, các phòng khoa được trang bị những trang thiết bị, hạ tầng thích hợp để chăm sóc sức khỏe con người. Bên cạnh đó, đơn vị y tế này sẽ cung cấp các dịch vụ y tế cho người bệnh. Bệnh viện cũng là nơi đưa ra các chẩn đoán và điều trị cho người bệnh và cũng là nơi thực hiện các chăm sóc sức khỏe cho người dân và tiến hành các nghiên cứu về y học. Theo các tài liệu về tổ chức y tế, bệnh viện được hiểu theo nghĩa rộng “Bệnh viện là một bộ phận không thể tách rời của một tổ chức xã hội và y tế, chức năng của nó là chăm sóc sức khỏe toàn diện cho nhân dân, cả phòng bệnh và chữa bệnh.
Bên cạnh đó tại các bệnh viện còn đào tạo cán bộ y tế và nghiên cứu y học”. Thuật ngữ bệnh viện công được hiểu như sau: theo từ điển tiếng việt thì “công” ở đây có nghĩa là “công cộng”. Vậy có thể hiểu bệnh viện công trước tiên là bệnh viện nhưng phục vụ toàn dân, toàn cộng đồng. Nói cách khác ở đây bệnh viện công là bệnh viện của nhà nước do nhà nước thành lập để thực hiện khám, chữa bệnh cho người dân trong cả nước.
Cũng theo nghĩa này, bệnh viện công là bệnh viện sở hữu của nhà nước và nó chịu sự kiểm soát và quản lý của nhà nước. Nguồn kinh phí hoạt động của bệnh viện công này được ngân sách nhà nước cấp theo các khoản chi được nhà nước quy định. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Xuất phát từ đặc điểm cũng như chức năng cung ứng các dịch vụ thì bệnh viện công được hiểu như sau: “Bệnh viện công là bệnh viện cung cấp các dịch vụ y tế cho cộng đồng, thực hiện các nghiệp vụ về y tế theo quy định và hoạt động dưới sự kiểm soát của nhà nước”. Đặc điểm của bệnh viện công Bệnh viện công là bệnh viện thuộc sở hữu của nhà nước được phân bố theo vùng và lãnh thổ đảm bảo cung cấp dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe cho người dân.
Bệnh viện công được thành lập theo nguồn vốn nhà nước và chịu sự quản lý của nhà nước. Do vậy, nguồn lực để thành lập bệnh viện công như: cơ sở vật chất, hạ tầng cơ sở… được phân bổ theo tính chuyên môn của các bệnh viện và được phân bổ theo các tiêu chuẩn đã được xây dựng. Bệnh viện công chức năng đầu tiên đó là cung cấp các dịch vụ về chăm sóc sức khỏe: như khám chữa bệnh cho người dân, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đến khám và điều trị. Ngoài ra, chức năng của bệnh viện công, đặc biệt là các bệnh viện công thuộc tuyến dưới sẽ giúp cho giảm ùn tắc bệnh nhân lên các tuyến bệnh viện trên.
Các bệnh viện lớn sẽ tập trung và khám chữa các bệnh chuyên khoa sâu được cung cấp cơ sở vật chất và hạ tầng hiện đại, nhằm theo kịp sự phát triển chung về y học trên thế giới. Mục tiêu của bệnh viện công đó là chăm sóc sức khỏe cho người dân với mục đích là phi lợi nhuận. Là bệnh viện được sự đầu tư của nhà nước, sử dụng vốn ngân sách nhà nước nên bệnh viện công thực hiện chức năng là chăm sóc sức khỏe người dân để hướng tới mục tiêu công bằng xã hội, đưa nền y học tiên tiến và phát triển trên thế giới áp dụng vào người dân trong xã hội. Song song với việc khám chữa bệnh cho người dân, bệnh viện cũng cần thực hiện quản lý và sử dụng nguồn lực nhà nước cấp có hiệu quả và điều này dẫn đến tăng chất lượng cung cấp các dịch vụ của bệnh viện.
Trong xu thế hiện nay, bệnh viện công cần có những quản lý về tài chính một các chặt chẽ, cần gắn liền giữa chăm sóc sức khỏe người dân với quản lý tài chính hiệu quả để sử dụng nguồn vốn nhà nước tiết kiệm tránh thất thoát lãng phí. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Nguồn kinh phí nhà nước cấp là nguồn vốn quan trọng để bệnh viện thực hiện các mục tiêu của mình: đối với bệnh viện công thì nguồn vốn ngân sách nhà nước cấp là nguồn vốn quan trọng nhằm thực hiện các mục tiêu của bệnh viện như: thực hiện nhiệm vụ chăm sóc người dân, mua sắm trang thiết bị y tế. Hiện nay, nguồn kinh phí này được bệnh việc thực hiện làm nguồn vốn đầu tư phát triển còn nguồn kinh phí dành cho chi thường xuyên đã được nhiều bệnh viện chủ động đảm bảo. Tuy nhiên đây vẫn là nguồn vốn quan trọng, vẫn chiếm tỷ trọng cao trong nguồn vốn của bệnh viện.
Bệnh viện công phải thực hiện các chính sách xã hội được nhà nước giao: một phần lớn chức năng của bệnh viện công, đó là thực hiện các nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho người dân nhất là những người dân có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, đồng bào dân tộc vùng sâu vùng xa, các đối tượng chính sách. Vai trò của bệnh viện công Thực hiện các nhiệm vụ quốc gia về phòng chống bệnh tật, nâng cao sức khỏe người dân. Bệnh viện công sẽ kết hợp với các đơn vị chức năng thực hiện các nhiệm vụ an sinh xã hội, đảm bảo sức khỏe người dân đặc biệt là tại các vùng sâu vùng xa, điều kiện đi lại khó khăn. Góp phần nâng cao đời sống người dân.
Hợp tác quốc tế nghiên cứu khoa học, áp dụng công nghệ tiên tiến vào khám chữa bệnh người dân. Là ngành đòi hỏi phải có sự cập nhật về khoa học kỹ thuật, nhưng để làm được điều này cần một lượng vốn lớn và có thể có nhiều thất bại rủi ro trong quá trình nghiên cứu và áp dụng vào thực tiễn. Với nguồn vốn nhà nước đem lại, bệnh viện có nhiều cơ hội trong việc nghiên cứu ra các loại thuốc, phương pháp điều trị mới phù hợp với hoàn cảnh của từng địa phương, từ tầng lớp người dân trong xã hội. Thực hiện nhiệm vụ khám chữa bệnh cho người nghèo những vùng khó khăn về điều kiện kinh tế.
Nhiều vùng địa phương còn có điều kiện kinh tế khó khăn, người dân rất khó tiếp cận với các dịch vụ y tế hiện đại. Bởi vậy, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 bệnh viện công với vai trò là bệnh viện của nhân dân, bệnh viện phi lợi nhuận sẵn sàng thực hiện chăm sóc và khám chữa bệnh cho tất cả đối tượng trong xã hội. Qua đó thể hiện được vai trò của nhà nước trong việc chăm sóc người dân của mình. Đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu khám chữa bệnh của toàn thể nhân dân.
Tuy là bệnh viện được nhà nước cung cấp ngân sách để hoạt động nhưng bệnh viện công cũng là lực lượng tiên phong trong việc tiếp cận những tiến bộ khoa học kỹ thuật, cũng như đa dạng hóa dịch vụ để có thể phục vụ tốt hơn nữa cho người dân trong xã hội. Khái niệm, cơ chế, vai trò và sự cần thiết quản lý tài chính tại bệnh viện 1. Khái niệm về quản lý tài chính tại bệnh viện a, Tài chính bệnh viện Như ta đã biết, bệnh viện công là những đơn vị sự nghiệp của nhà nước cung cấp các dịch vụ về y tế cho xã hội và thực hiện các nghiệp vụ về y tế theo những quy định và hoạt động của bệnh viện chịu sự quản lý kiểm soát của nhà nước. Do vậy, gắn với chủ thể khách quan thì tài chính có thể sẽ có những đặc điểm riêng.
Tài chính bệnh viện sẽ mang những đặc điểm mà có những tính chất như nguồn lực tài chính được huy động một phần từ ngân sách nhà nước, thêm vào đó là việc sử dụng nguồn vốn cho những hoạt động và phát triển của bệnh viện. Trong quá trình phát triển thì các bệnh viện sẽ phân bổ tài chính của mình đó là chi cho đầu tư phát triển và chi thường xuyên của bệnh viện. Ngoài ra, nguồn lực tài chính của bệnh viện được huy động từ các chủ thể khác trong xã hội như: việc sử dụng các nguồn thu từ các dự án hỗ trợ phát triển y tế cộng đồng, nguồn tài chính từ thu các khoản viện phí và các khoản tài chính khác. Với nguồn tài chính thu được bệnh viện khai thác và sử dụng vào những mục tiêu của bệnh viện.
Nguồn tài chính có thể tồn tại dưới dạng vận động trong chu trình kinh tế cũng như tồn tại dưới dạng tiềm năng. Đối LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 với nguồn lực tài chính của bệnh viện, việc quản lý phải xuất phát từ chính đặc điểm của bệnh viện đó là cung cấp các dịch vụ về y tế cho xã hội. Như vậy, nguồn tài chính của bệnh viện được thu từ ngân sách nhà nước và nguồn lực do bệnh viện huy động từ các chủ thể khác trong xã hội. Trong đó, nguồn thu từ cung cấp các dịch vụ y tế như: khám bệnh, chữa bệnh, các dịch vụ chăm sóc sức khỏe… đây cũng được coi là nguồn thu quan trọng, chủ yếu của bệnh viện.
Thông qua việc huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính của bệnh viện sẽ có những mối quan hệ kinh tế giữa các bên có liên quan như: các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và những người sử dụng các dịch vụ khám, chữa bệnh và các đối tượng khác có liên quan. Như vậy, “Tài chính bệnh viện là việc huy động và sử dụng nguồn lực của bệnh viện nhằm đạt các mục tiêu mà bệnh viện đặt ra” (Chính phủ nước CHXHCN Việt Nam, 2012, trang 10).