Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Khái niệm, đặc điểm và nhiệm vụ kế toán 1. Khái niệm Tiền lương trong doanh nghiệp sản xuất một mặt là khoản chi phí sản xuất hình thành nên giá thành sản phẩm, một mặt nhằm bù đắp lại hao phí sức lao động của người lao động để tạơ ra sức lao động mới nhằm tiếp tục quá trình sản xuất. Tiền lương là khoản chi phí phải trả cho ngươì lao động, cán bộ công nhân viên về công sức lao động trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Ngoài tiền lương, người lao động còn được hưởng các khoản, tiền thưởng, trợ cấp ốm đau, tai nạn lao động và những phúc lợi khác. Vậy tiền lương là phần thù lao lao động được biểu hiện bằng tiền mà doanh nghiệp trả cho người lao động căn cứ vào thời gian, khối lượng và chất lượng công việc của họ. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp càng hiệu quả thì tiền lương của người lao động sẽ gia tăng, những mức tăng tiền lương về nguyên tắc không được vượt mức tăng năng suất lao động. Đặc điểm Tiền lương là yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất kinh doanh, là vốn ứng trước và đây là một khoản chi phí trong giá thành sản phẩm.
Trong quá trình lao động sức lao động của con người bị hao mòn dần cùng với quá trình tạo ra sản phẩm. Muốn duy trì và nâng cao khả năng làm việc của con người thì cần phải tái sản xuất sức lao động. Do đó tiền lương là một trong những tiền đề vật chất có khả năng tái tạo sức lao động trên cơ sở bù lại sức lao động đã hao phí, bù lại thông qua sự thoả mãn các nhu cầu tiêu dùng của người lao động. Đối với các nhà quản lý thì tiền lương là một trong những công cụ để quản lý doanh nghiệp.
Thông qua việc trả lương cho người lao động, người sử dụng lao động có thể tiến hành kiểm tra, theo dõi, giám sát người lao động làm việc theo kế hoạch tổ chức của mình để đảm bảo tiền lương bỏ ra phải đem lại kết quả và hiệu SVTH: DƯƠNG THỊ PHƯỢNG MY 3 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN LÊ NHÂN quả cao. Như vậy người sử dụng sức lao động quản lý một cách chặt chẽ về số lượng và chất lượng lao động của mình để trả công xứng đáng. Nhiệm vụ kế toán -Tổ chức ghi chép, phản ánh, tổng hợp đầy đủ, kịp thời, chính xác số liệu về số lượng, thời gian và kết quả lao động.
Tính toán và phân bổ tiền lương và các khoản trích theo lương và các đối tượng hạch toán chi phí một chính xác, hợp lý. -Tổ chức, hướng dẫn các bộ phận trong doanh nghiệp ghi chép và luân chuyển các chứng từ ban đầu về lao động và tiền lương, mở sổ cần thiết và hạch toán nghiệp vụ lao động, tiền lương đúng chế độ, đúng phương pháp. -Tính toán chính xác và thanh toán kịp thời các khoản tiền, tiền thưởng, trợ cấp BHXH và các khỏan trích nộp theo đúng chế độ quy định. -Tổ chức lập báo cáo về lao động, tiền lương, trợ cấp BHXH qua đó tiến hành phân tích tình hình sử dụng lao động, quỹ tiền lương của doanh nghiệp để có những biện pháp nhằm giúp doanh nghiệp sử dụng lao động có hiệu quả.
PHÂN LOẠI LAO ĐỘNG VÀ TIỀN LƯƠNG 1. Phân loại lao động Tiền lương phải trả cho người lao dộng dựa trên nguyên tắc phân phối theo lao động, trả lương theo số lượng và chất lượng lao động. Việc trả lương cho người lao động theo chất lượng và số lượng có ý nghĩa trong việc động viên, thúc đẩy họ hăng say lao động, sáng tạo, nâng cao năng suất lao động nhằm tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội nhằm nâng cao đời sống tinh thần, vật chất của mỗi thành viên trong xã hội. Đội ngủ lao động trong doanh nghiệp rất đa dạng về chuyên môn, trình độ, tuổi tác tham gia vào nhiều lĩnh vực hoạt động khác nhau nên để thuận tiện cho công tác quản lý và hạch toán, cần thiết phải phân loại lao động.
Phân loại lao động là sắp xếp lao động vào các nhóm khác nhau theo những đặc trưng nhất định. Lao động trong doanh nghiệp thường được phân theo các tiêu thức sau: 1.Phân theo thời gian lao động Theo cách phân loại này, toàn bộ lao động trong doanh nghiệp có thể chia thành hai loại sau: SVTH: DƯƠNG THỊ PHƯỢNG MY 4 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN LÊ NHÂN a) Lao động thường xuyên: là lao động làm việc tại doanh nghiệp một các thường xuyên trong suốt thời hạn hợp đồng (gồm cả hợp dồng ngắn hạn và hợp đồng dài hạn). b) Lao động tạm thời: là lao động làm việc tại doanh nghiệp mang tính thời vụ.
Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp nắm được tổng số lao động của mình, từ đó có kế hoạch sử dụng, bồi dưỡng, tuyển dụng và huy động khi cần thiết. Đồng thời xác định được các khoản nghĩa vụ với người lao động và với Nhà nước được chính xác.Phân theo mối quan hệ với quá trinh sản xuất Theo cách phân loại này, toàn bộ lao động trong doanh nghiệp có thể chia thành hai loại sau: a) Lao động trực tiếp sản xuất: Là bộ phận lao động tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm hay thực hiện các dịch vụ. b) Lao động gián tiếp sản xuất: Là bộ phận lao động tham gia một cách gián tiếp vào quá trình sản xuất, kính doanh của doanh nghiệp. Cách phân loại này giúp cho doanh nghiệp đánh giá được tính hợp lý của cơ cấu lao động để có biện pháp tổ chức, bố trí lao động phù hợp với yêu cầu công việc chính sách trả lương hợp lý, phân bổ chi phí nhân công theo đúng đối tượng chi phí để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ hoàng thành một cách chính xác.Phân theo chức năng trong quá trình sản xuất, kinh doanh Theo cách phân loại này, toàn bộ lao động trong doanh nghiệp có thể chia thành ba loại sau: a) Lạọ động thực hiện chứa năng sản xuất: là bộ phận lao động tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào quá trình sản xuất sản phẩm hay thực hiện các dịch vụ như công nhân trực tiếp sản xuất sản phẩm, nhân viên phân xưởng.
b) Lao động thực hiện chức năng bán hàng: là bộ phận lao động tham gia hoạt động tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ như nhân viên bán hàng, tiếp thị, nghiên cứu thị trường. c) Lao động thực hiện chức năng quản lý: là bộ phận lao động tham gia hoạt động quản trị kinh doanh và quản lý hành chính của doanh nghiệp như nhân viên SVTH: DƯƠNG THỊ PHƯỢNG MY 5 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN LÊ NHÂN quản lý kinh tế, nhân viên quản lý hành chính. Phân loại tiền lương Do tiền lương có nhiều loại khác nhau, chi trả cho các loại đối tượng khác nhau nên tự phân loại tiền lương theo tiêu thức phù hợp.
Trên thực tế, tiền lương được phân thành các loại khác nhau căn cứ vào các tiêu thức khác nhau 1.Phân theo tinh chất lương Theo cách phân loại này tiền lương được phân thành các loại sau: a) Tiền lương chính: là bộ phận tiền lương trả cho người lao động trong thời gian thực tế làm việc, bao gồm cả tiền lương cấp bậc, tiền thưởng và các khoản phụ cấp có tính chất lương. b) Tiền lương phụ: là bộ phận tiền lương trả cho người lao động trong thời gian thực tế không làm việc nhưng chế độ quy định được hưởng lương như nghỉ phép, hội họp, học tập, lễ, tết, ngừng sản xuất.Phân theo đối tượng được trả lương Theo cách phân loại này, tiền lương được phân thành các loại sau: a)Tiền lương sản xuẩt: là bộ phận tiền lương trả cho các đối tượng thực hiện chức năng sản xuất. b) Tiền lương bán hàng: là bộ phận tiền lương trả cho các đối tượng thực hiện chức năng tiêu thụ sản phẩm, dịch vụ. c) Tiền lương quản lý: là bộ phận tiền lương trà cho các đối tượng thực hiện chức năng quản lý.Phân theo chức năng tiền lương Theo cách phân loại này, tiền lương đựợc phân thành các loại sau: a) Tiền lương trực tiếp: là bộ phận tiền lương trả cho lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm hay cung cấp dịch vụ.
b) Tiền lương gián tiếp: là bộ phận tiền lương trả cho lao động tham gia gián tiếp vào quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.Phân theo hình thức trả lương Theo cách phân loại này, tiền lương được phân loại sau: a)Tiền lương theo thời gian: là hình thức tiền lương trả cho người lao động căn cứ vào thời gian làm việc thực tế. SVTH: DƯƠNG THỊ PHƯỢNG MY 6 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ThS. NGUYỄN LÊ NHÂN b)Tiền lương theo sản phẩm: là hình thức tiền lương trả cho người lao động dựa trên số lượng và chất lượng của sản phẩm, khối lượng công việc hoặc dịch vụ đã hoàn thành được nghiệm thu. CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TIỀN LƯƠNG 1.
Tính tiền lương theo thời gian Theo hình thức này, tiền lương trả cho người lao động được tính theo thời gian làm việc, cấp bậc và thang lương theo tiêu chuẩn Nhà nước qui định. Hình thức này thường được áp dụng trong các đơn vị hành chính sự nghiệp, các cơ quan quản lý hành chính hoặc những người làm công tác quản lý lao động gián tiếp tại các doanh nghiệp. Hình thức trả lương theo thời gian cũng được áp dụng cho các đối tượng lao động mà kết quả không thể xác định bằng sản phẩm cụ thể. Đây là hình thức tiền lương được tính theo thời gian lao động, cấp bậc kỹ thuật, chức vụ và tháng lương của người lao động.
Tuỳ theo yêu cầu và khả năng quản lý thời gian lao động của doanh nghiệp, việc tính trả lương theo thời gian có thể tiến hành trả lương theo thời gian giản đơn và trả lương theo thời gian có thưởng. * Trả lương theo thời gian giản đơn - Lương tháng: Đã được quy định cho từng bậc lương trong bảng lương, thường áp dụng cho nhân viên làm công việc quản lý hành chính, quản lý kinh tế. - Lương ngày: Căn cứ vào số ngày làm việc thực tế trong tháng và mức lương của một ngày để tính trả lương, áp dụng trả lương cho nhân viên trong thời gian học tập, hội họp hoặc làm nhiệm vụ khác, người lao động theo hợp đồng ngắn hạn. Mức lương này bằng mức lương tháng chia cho 26 ngày hoặc 23 ngày.
- Lương giờ: Căn cứ vào mức lương này chia cho 8 giờ và số giờ làm việc thực tế, áp dụng để tính đơn giá tiền lương trả theo sản phẩm.