CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ DỊCH VỤ KHÁCH HÀNG TRONG HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1.1 Tổng quan về dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển 1.1 Khái niệm về giao nhận hàng hóa Theo “Quy tắc mẫu của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế - FIATA (Federation Internationale de Associations de Transitaries et Assimilaimes) về dịch vụ giao nhận”, dịch vụ giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu hàng, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa. Theo Luật Thương mại Việt Nam, dịch vụ giao nhận là là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác. Nói một cách ngắn gọn, giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác.
Trước đây, khi sản xuất và lưu thông hàng hóa chưa phát triển thì giao nhận là một khâu trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Khi sản xuất và lưu thông phát triển ở mức độ cao, nhu cầu vận chuyển hàng hóa lớn thì hoạt động giao nhận tách riêng thành một nghề mới. hiện nay, giao nhận đã trở thành một ngành kinh doanh dịch vụ rất phát triển, đánh dấu cho sự phát triển đó là sự ra đời của các tổ chức quốc tế về giao nhận như FIATA ( Hiệp Hội Giao nhận quốc tế), IIC (Phòng Thương mại quốc tế), IATA (Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế),… 1.2 Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường biển Dịch vụ giao nhận hàng hóa đường biển là hình thức vận tải phổ biến nhất đối với các nhà xuất nhập khẩu, là một phần quan trọng của thương mại xuyên biên giới cho phép di chuyển một lượng lớn hàng hóa giữa các quốc gia, chiếm tới 90% lượng hàng hóa được vận chuyển trên toàn cầu. Trong phương thức vận chuyển này, số lượng lớn hàng hóa được lưu trữ an toàn trong container và vận chuyển bằng tàu trên toàn thế giới.
Vận tải đường biển thường được sử dụng cho hàng hóa cần vận chuyển trên khoảng cách lớn, chẳng hạn như hàng hóa giữa các châu lục. Hàng hóa thường được vận chuyển trên tàu qua đại dương mở. Có nhiều loại tùy chọn vận chuyển có sẵn cho các loại hàng 1 Thư viện ĐH Thăng Long hóa khác nhau. Một trong những hình thức phổ biến nhất là vận chuyển container.
Cách tiếp cận này là phương tiện hiệu quả và tiết kiệm chi phí nhất để vận chuyển số lượng lớn hàng hóa. Ngoài ra, giao nhận hàng hóa bằng đường biển được coi là thân thiện với môi trường hơn so với các phương thức vận chuyển thay thế, chẳng hạn như vận tải hàng không. Có rất nhiều lợi ích khi sử dụng vận tải đường biển cho nhu cầu vận chuyển của bạn. Một số lợi thế này bao gồm: Tiết kiệm chi phí: Giao nhận hàng hóa bằng đường biển thường rẻ hơn dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường hàng không vì vận hành và bảo trì ít tốn kém hơn nhưng mất nhiều thời gian hơn do hạn chế về kích thước và trọng lượng.
Đáng tin cậy: Vận chuyển bằng đường biển nhìn chung rất đáng tin cậy, với lịch trình cố định và ít bị chậm trễ hơn so với vận chuyển bằng đường hàng không. Sức chứa: Vận chuyển hàng hóa cồng kềnh hoặc quá khổ thường được thực hiện bằng container đường biển vì chúng có thể chứa khối lượng hàng hóa lớn.3 Quy trình giao nhận hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển Thông thường, hoạt động vận chuyển hàng hóa xuất khẩu bằng đường biển luôn được tuân theo quy trình nghiêm ngặt đã quy định. Cụ thể của quy trình cơ bản này như sau: Bước 1: Tiếp nhận yêu cầu từ khách hàng, ký kết hợp đồng vận chuyển Bước 2: Lấy hàng trực tiếp từ kho khách hàng và di chuyển đến bến cảng Bước 3: Thực hiện các thủ tục, giấy tờ cần thiết, sắp xếp container lên tàu và vận chuyển Bước 4: Hàng hóa tới cảng đến, bốc dỡ xuống và di chuyển đến địa chỉ giao hàng 1.4 Vai trò của hoạt động giao nhận hàng hóa bằng đường biển Hoạt động giao nhận chiếm vai trò quan trọng và thiết yếu trong thương mại quốc tế, là một khâu không thể thiếu trong quy trình xuất khẩu hàng hóa. Nó chuyên chở và thực hiện một số nghiệp vụ khác nhằm để đưa hàng hóa từ người gửi hàng đến tay người nhận hàng.
Có thể nói, hoạt động giao nhận vận tải là chiếc cầu nối quan trọng giữa người gửi và người nhận hàng. Dịch vụ giao nhận có vai trò rất lớn trong việc thúc đẩy quá trình lưu thông hàng hóa trên thị trường quốc tế. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, dịch vụ giao nhận tạo điều kiện cho quá trình giao nhận hàng hóa diễn ra nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm mà không yêu cầu sự hiện diện của người gửi hoặc người nhận hàng (nếu để người xuất khẩu tự làm công việc này thì chi phí sẽ cao do họ không am hiểu và có nghiệp vụ cao như người giao nhận), tăng thêm sức cạnh tranh cho hàng hóa. Bên cạnh đó, giao nhận còn giúp giảm bớt các chi phí không cần thiết như xây dựng kho cảng, bến bãi, nhờ vào việc sử dụng kho cảng, bến bãi của nhà cung cấp dịch vụ giao nhận, cũng như giảm chi phí đào tạo nhân công.
2 Dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất khẩu đảm nhận toàn bộ khối lượng công việc kể từ khi nhận hàng cho đến khi giao hàng cho người nhận hàng. Đồng thời phải chuẩn bị kiểm tra toàn bộ các chứng từ hàng hóa hoàn hảo để công việc tiến hành trôi chảy, hàng hóa phải giao nhận đúng với các chứng từ và về thời gian giao hàng cũng đáp ứng được với yêu cầu của khách hàng. Ngoài ra, hoạt động giao nhận hàng hóa xuất khẩu đóng góp tích cực vào tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội của nền kinh tế quốc dân. Tỉ trọng của hoạt động giao nhận trong GDP tăng dần theo từng năm, cung cấp nguồn vốn quan trọng cho nền kinh tế.
Giao nhận hàng hóa xuất khẩu được coi là một ngành dịch vụ thương mại liên quan mật thiết đến hoạt động ngoại thương và vận tải đối ngoại. Đây là một loại hình dịch vụ thương mại không đòi hỏi đầu tư vốn lớn, nhưng mang lại lợi nhuận ổn định và đáng tin cậy nếu được tổ chức và quản lý khéo léo, tận dụng hệ thống cơ sở hạ tầng hiện có.5 Đặc điểm giao nhận vận tải hàng hóa xuất khẩu bằng dường biển Giao nhận vận tải đường biển phát triển mạnh và trở thành ngành giao nhận hiện đại trong hệ thống vận tải quốc tế. Khi vận tải bằng đường biển phát triển, không chỉ có các đại lý hãng tàu vận chuyển mà còn có sự tham gia của các công ty logistics, forwarder thực hiện giao nhận hàng hóa cho các chủ hàng. Vận tải đường biển ra đời khá sớm so với các phương thức vận tải khác.
Giao nhận hàng hóa bằng đường biển là một trong những dịch vụ thuộc dịch vụ giao nhận nên cũng mang những đặc điểm của dịch vụ giao nhận như tính thụ động, tính thời vụ. Đặc điểm của giao nhận hàng hóa bằng đường biển gồm: Thứ nhất, giao nhận hàng hóa bằng đường biển thường được lựa chọn vì đặc điểm của vận tải bằng đường biển là năng lực chuyên chở của vận tải đường biển rất lớn, năng lực chuyên chở của công cụ vận tải đường biển (tàu biển) không bị hạn chế như các công cụ của các phương thức giao nhận vận tải khác. Thứ hai, giao nhận vận tải bằng đường biển giá thành thấp, thích hợp với hầu hết các loại hàng hóa trong thương mại quốc tế và không bị hạn chế như các công cụ của các phương tiện vận tải khác. So với giao nhận bằng hàng không thì giao nhận bằng đường biển rẻ hơn và giao nhận hàng không không thích hợp cho việc vận chuyển các loại hàng hóa giá trị thấp, khối lượng lớn và cồng kềnh như đường biển do vận chuyển bằng máy bay (khoang máy bay còn phụ thuộc vào loại hình máy bay máy bay chở hàng, máy bay kết hợp những khối lượng vận tải hàng hóa không lớn được như tàu) và chi phí vận tải cao (gấp 8 lần so với vận tải đường biển, gấp từ 2 - 4 lần so với vận tải ô tô và vận tải đường sắt).
Thứ ba, giao nhận vận tải bằng đường biển phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên, điều kiện hàng hải, yếu tố thời tiết. Tốc độ của tàu biển tương đối thấp, chỉ khoảng 15-20 3 Thư viện ĐH Thăng Long hải lý giờ. Tốc độ này là thấp so với tốc độ của máy bay, tàu hỏa. Thời gian vận chuyển từ 4-5 ngày trở lên trong khi đó đường sắt đường bộ chỉ khoảng 1 ngày, đường hàng không chỉ từ 1-2 giờ đồng hồ.
Khi lựa chọn giao nhận bằng đường biển, cân nhắc mặt hàng hóa nào thích hợp cho việc đi bằng đường biển, cách thức bảo quản hàng hóa. Thứ tư, hoạt động giao nhận hàng hoá quốc tế qua đường biển phụ thuộc vào tình hình thị trường xuất khẩu và có tính thời vụ. Tính thời vụ là một đặc điểm của dịch vụ giao nhận, vì nó phục vụ cho quá trình xuất khẩu. Dịch vụ giao nhận hàng hoá quốc tế chỉ phát triển khi hoạt động xuất khẩu đang diễn ra mạnh mẽ.
Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu có tính thời vụ, với thời điểm hoạt động đạt đỉnh và thời điểm hoạt động giảm đi. Thứ năm, để tiến hành kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa quốc tế bằng đường biển, cần phụ thuộc vào cơ sở vật chất kĩ thuật và kinh nghiệm, nghiệp vụ của các doanh nghiệp giao nhận. Do đó, các doanh nghiệp cần có các phương tiện vận chuyển chuyên dụng, đội tàu, phương tiện quản lý liên lạc và kho lưu trữ hàng hóa. Điều này đảm bảo khả năng cung cấp các dịch vụ như gom hàng, vận chuyển, bốc xếp và nhận hàng.