phần mở đầu và phần kết luận, Đề tài được kết cấu thành 3 chương. Chƣơng 1: Lý luận chung về thu nhập trong Ngân hàng Thương mại. Chƣơng 2: Thực trạng của cơ chế phân phối thu nhập tại VietinBank Gia Lai. Chƣơng 3: Giải pháp hòan thiện cơ chế phân phối thu nhập tại VietinBank Gia Lai.
4 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ THU NHẬP TRONG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Giới thiệu tổng quan về thu nhập trong doanh nghiệp 1. Khái niệm thu nhập Thu nhập là tổng số tiền mà người lao động nhận được trong một khoảng thời gian nhất định từ các nguồn khác nhau: Tiền lương, tiền thưởng, các khoản phụ cấp, trợ cấp từ kinh tế phụ gia đình từ các nguồn khác như gửi tiết kiệm, quà biếu. Thu nhập từ tiền lương, tiền công là tiền lương, tiền công và các khoản có tính chất tiền lương, tiền công; các khoản phụ cấp, trợ cấp, tiền thù lao, các khoản lợi ích khác nhận được bằng tiền hoặc không bằng tiền, tiền thưởng.
Khái niệm tiền lƣơng Theo quy định tại Điều 90 Bộ luật Lao động hiện hành, “Tiền lương là khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động để thực hiện công việc theo thỏa thuận. Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương hoặc các khoản phụ cấp lương khác. Mức lương của người lao động không được thấp hơn mức lương tối thiểu do Chính phủ quy định. Tiền lương trả cho người lao động căn cứ vào năng suất lao động và chất lượng công việc.
Người sử dụng lao động phải đảm bảo trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau”. Theo tổ chức lao động quốc tế (ILO) cho rằng, tiền lương là số tiền mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo một số lượng nhất định không căn cứ vào số giờ lao động thực tế, thường được trả theo tháng hoặc nửa tháng. Thu nhập và tiền lương có mối quan hệ mật thiết với nhau tiền lương và thu nhập không phải là động lực duy nhất để người lao động yên tâm cống hiến, nâng cao chất lượng và năng suất lao động. Mà bên cạnh đó cần có các động lực khuyến khích khác như: sự công khai, công bằng trong chính sách lương và thu nhập, tránh trốn thuế thu nhập cá nhân, tránh tham nhũng, và phải có những trợ cấp ngoài lương không thể 5 hiện bằng tiền.
Thu nhập của người lao động nếu tiền tệ hóa thì sẽ là con số khá lớn, ảnh hưởng lớn đến chi phí hoạt động kinh doanh, làm giảm chi phí để nâng cao khả năng cạnh tranh. Do vậy, các hình thức khác nhằm gia tăng thu nhập thực tế của người lao động giữ vai trò không kém phần quan trọng để cùng với lương và thu nhập hỗ trợ người lao động duy trì và cải thiện cuộc sống một cách bền vững. Bản chất của thu nhập Thu nhập là một phạm trù gắn với phạm trù lao động. Song lao động là một phạm trù vĩnh viễn, còn thu nhập là phạm trù lịch sử, nó ra đời tồn tại và phát triển song song cùng nền kinh tế hàng hóa.
Thu nhập là một hình thức trả công lao động, tiền khen thưởng và các khoản khác tương đương như lương của người lao động. Trong nền kinh tế thị trường hiện nay để đo lường hao phí lao động sản xuất và tiêu thụ sản phẩm các nhà sản xuất có thể xử dụng thước đo tiền tệ thông qua việc trả lương và các khoản như lương cho người lao động. Bản chất của thu nhập thay đổi tùy theo điều kiện, trình độ phát triển và nhận thức của con người. Với trình độ khác nhau, trong những giai đoạn phát triển khác nhau của xã hội loài người thì thu nhập của người lao động sẽ được hiểu một cách khác nhau.
Trong nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường thì thu nhập được coi là giá trị sức lao động hay còn gọi là thước đo giá trị lao động. Ngày nay thu nhập không chỉ đơn thuần là giá cả sức lao động nữa mà nó còn bao gồm nhiều yếu tố khác. Thu nhập của người lao động được hình thành qua thỏa thuận giữa người lao động với người sử dụng lao động. Khác với việc trao đổi hàng hóa thông thường, thu nhập là một phạm trù thuộc lĩnh vực phân phối, do đó nó phải xuất phát từ yêu cầu công việc của xã hội và do các quy luật xã hội quyết định.
Bởi vậy, nguyên tắc phân phối thu nhập, hệ số lương, và mức lương cụ thể người lao động cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ phát triển của nền kinh tế trong thời kỳ lịch sử nhất định. Vai trò của thu nhập 6 Thu nhập là một trong những công cụ hữu hiệu để kích thích lợi ích vật chất đối với người lao động. Do đó việc sử dụng thu nhập làm đòn bảy nhằm đảm bảo sản xuất phát triển, duy trì một đội ngũ lao động có trình độ kỹ thuật nghiệp vụ cao với ý thức kỷ luật vững, đòi hỏi công tác phân phối thu nhập phải được coi trọng hàng đầu. Thu nhập đóng một vai trò rất quan trọng và rất lớn, không chỉ đối với người lao động mà còn đối với hoạt động của các doanh nghiệp sử dụng lao động.
Thu nhập luôn gắn liền với người lao động, là nguồn sống của bản thân người lao động và gia đình họ. Thu nhập kích thích người lao động nâng cao năng lực làm việc của mình, phát huy mọi khả năng vốn có để tạo ra năng suất lao động, vươn tới tầm cao hơn của tài năng, sức lực và sáng tạo, góp phần thúc đẩy sự phát triển của đơn vị sử dụng lao động. Như vậy, khi người lao động làm việc có năng suất cao, đem lại nhiều hiệu quả rõ rệt cho đơn vị kinh doanh thì các chủ đơn vị cần phải quan tâm tới việc tăng lương, đồng nghĩa với tăng thu nhập cho người lao động để kích thích người lao động, ngoài việc tăng lương, tăng thu nhập thì người sử dụng lao động cần áp dụng cơ chế tiền thưởng phù hợp để tăng thu nhập cho người lao động. Số tiền thưởng này là một số tiền bổ sung cho thu nhập của người lao động mang tính chất nhất thời, không thường xuyên nhưng lại có tác động mạnh mẽ tới năng suất, chất lượng và hiệu quả công việc.
Thu nhập tác động tích cực đến quản lý tài chính, quản lý lao động và kích thích sản xuất. Nó cũng được sử dụng như một biện pháp củng cố và tăng cường kỷ luật lao động, đề cao hệ thống trách nhiệm trong các đơn vị sử dụng lao động. Chính từ vai trò đặc biệt quan trọng của việc phân phối thu nhập, để thu nhập thực sự là thước đo cho mỗi hoạt động của từng cơ sở kinh tế, từng người lao động và là đòn bảy kinh tế, đòi hỏi việc phân phối thu nhập phải thực hiện được chức năng cơ bản của nó, tức là đảm bảo cho người lao động không những duy trì được cuộc sống thường ngày trong suốt quá trình lao động mà còn phải đảm bảo tái sản xuất sức lao động một cách tốt nhất và đủ khả năng để dự phòng cho cuộc sống lâu dài khi không còn khả năng lao động hoặc trong những trường hợp gặp rủi ro, bất chắc. 7 Đối với người lao động thì thu nhập chính là đòn bảy khích thích người lao động làm việc và cống hiến tài năng, trí tuệ và sức lực của mình để làm việc.
Đối với đơn vị sử dụng lao động thì thu nhập là một bộ phận quan trọng trong quản lý nguồn nhân lực. Do đó, việc xây dựng một cơ chế phân phối thu nhập có tính cạnh tranh là điều hết sức quan trọng đối với việc thu hút là lưu giữ nhân tài phục vụ cho tổ chức, từ đó cung cấp được cơ sở vững chắc để đơn vị có ưu thế cạnh tranh trên thị trường. Đối với xã hội thu nhập là thước đo cho sự phát triển của một quốc gia, thể hiện sự ổn định cả về mặt kinh tế và chính trị quân sự. Nguyên tắc phân phối thu nhập Khi phân phối thu nhập cần tuân thủ theo ba nguyên tắc sau đây: Thứ nhất, thu nhập phải được phân phối theo nguyên tắc tập trung dân chủ dựa trên cơ sở sức lao động và năng suất lao động.
Những lao động có trình độ, năng suất lao động cao và có hiệu quả công việc cao thì phải có thu nhập cao và ngược lại. Do vậy, Thu nhập phải phản ánh đúng giá trị sức lao động và được coi là sức lao động. Thứ hai, thu nhập phải được phân phối theo nguyên tắc khoa học đi đôi với với thực tiễn phải căn cứ vào điều kiện lao động cụ thể. Việc trả công cho lao động phải tính đến thực trạng của quá trình lao động để kịp thời động viên năng lực sẵn có, giải phóng sức lao động và bù đắp khó khăn mà người lao động phải gánh chịu nhằm nâng cao năng suất lao động.
Trong quá trình lao động, người lao động chịu sự tác động của rất nhiều yếu tố như điều kiện và môi trường lao động, mức độ nặng nhọc của công việc, do vậy, việc phân phối thu nhập phải đảm bảo tính hợp lý, thông qua chế độ phụ cấp nhằm bù đắp hao phí lao động cho người lao động. Thứ ba, thu nhập được phân phối theo nguyên tắc hài hòa phải dựa trên cơ sở của sự thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động. Sự thỏa thuận là yếu tố tinh thần căn bản trong quan hệ hợp đồng. Tổ chức công tác phân phối thu nhập 1.
Xây dựng cơ chế phân phối thu nhập 8 Khi xây dựng cơ chế phân phối thu nhập phải dựa trên các căn cứ và yêu cầu sau: Bảng 1.1: Các căn cứ và yêu cầu xây dựng cơ chế phân phối thu nhập. Stt Nội dung Diễn giải 1 Các căn cứ - Bộ luật lao động hiện hành. xây dựng - Các văn bản về tiền lương do Chính phủ và các bộ ngành chức cơ chế chức năng ban hành (Nghị định 205,206, thông tư số 12). phân phối - Thỏa ước lao động tập thể được ký kết giữa người sử dụng lao thu nhập động và Ban chấp hành Công đoàn.
- Thị trường lao động và quan hệ cung cầu trên thị trường lao động: Cơ chế phân phối thu nhập phải gắn với đặc điểm của thị trường lao động. - Chiến lược phát triển hiệu quả kinh doanh của đơn vị: Là mục tiêu mà mọi chính sách hướng tới trong đó có chính sách về thu nhập.