Luận văn thạc sĩ cải cách hệ thống ngân hàng thương mại việt nam trong bối cảnh gia nhập tổ chức thương mại thế giới wto

Luận văn thạc sĩ phân tích cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh gia nhập WTO, nêu rõ thách thức và cơ hội.

• Tác giả: Trần Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Lý
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Cải Cách Hệ Thống Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam Trong Bối Cảnh Gia Nhập WTO
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VÀ QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN KHI GIA NHẬP TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO)
• 1.1. Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.1.1. Giới thiệu chung về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.1.2. Về thị phần hoạt động
• 1.1.3. Về huy động tiền gửi
• 1.1.4. Về hoạt động cho vay
• 1.1.5. Về năng lực tài chính. Trình độ công nghệ và quản trị điều hành
• 1.2. Quá trình cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam từ khi đổi mới cho đến khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới
• 1.2.1. Giai đoạn 1989-1997 : Từ pháp lệnh Ngân hàng đến luật Ngân hàng
• 1.2.2. Giai đoạn 1998-2000 : Tái cơ cấu tài chính và xử lý nợ quá hạn, tách cho vay thương mại và cho vay chính sách, thương mại hoá và minh bạch hóa hoạt động ngân hàng
• 1.2.3. Giai đoạn 2001- trước khi gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO) : Củng cố và hoàn thiện khung pháp lý, tái cơ cấu tổ chức và hoạt động Ngân hàng Nhà nước, các Ngân hàng thương mại Việt Nam
• 1.2.4. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 1.2.5. Đối với Ngân hàng Thương mại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM KHI GIA NHẬP TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO)
• 2.1. Giới thiệu chung về GATS/WTO
• 2.2. Các nguyên tắc cơ bản của GATS/WTO
• 2.3. Nghĩa vụ và quyền lợi khi trở thành thành viên WTO
• 2.4. Các cam kết của Việt Nam trong lĩnh vực ngân hàng khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
• 2.5. Nội dung một số cam kết chủ yếu trong lĩnh vực ngân hàng khi Việt Nam gia nhập WTO. Tác động của việc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.5.1. Cơ hội và thách thức
• 2.5.2. Một số kết quả của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đến nay
• 2.5.3. Những vấn đề đặt ra đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam khi trở thành thành viên WTO
• 2.5.4. Kinh nghiệm của Trung Quốc đối với lĩnh vực ngân hàng sau khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TIẾP TỤC CẢI CÁCH HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH TRONG BỐI CẢNH GIA NHẬP TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO)
• 3.1. Về phía Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước
• 3.1.1. Hoàn thiện hệ thống thể chế và pháp luật theo yêu cầu của WTO
• 3.1.2. Đổi mới tổ chức và hoạt động, nâng cao vai trò của Ngân hàng Nhà nước với tư cách là Ngân hàng Trung ương của nền kinh tế và cơ quan quản lý hoạt động ngân hàng
• 3.1.3. Xây dựng các công cụ và định chế hỗ trợ hoạt động ngân hàng
• 3.1.3.1. Cơ quan đảm bảo an toàn hệ thống
• 3.1.3.2. Đăng ký bảo đảm
• 3.1.3.3. Các công cụ hỗ trợ khác
• 3.2. Về phía các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 3.2.1. Nâng cao năng lực tài chính
• 3.2.2. Đổi mới cơ cấu tổ chức và hoạt động của các NHTM
• 3.2.3. Xây dựng chiến lược kinh doanh
• 3.2.4. Đa dạng hoá sản phẩm dịch vụ
• 3.2.5. Phát triển mạng lưới, chi nhánh ngân hàng thương mại
• 3.2.6. Tăng cường quản lý rủi ro
• 3.2.7. Xây dựng thương hiệu và uy tín thị trường
• 3.2.8. Văn hoá doanh nghiệp
• 3.2.9. Đổi mới công nghệ ngân hàng và đào tạo, tăng cường chất lượng nguồn nhân lực
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam là một trong những vấn đề quan trọng trong bối cảnh gia nhập WTO. Hệ thống ngân hàng đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ khi đổi mới đến nay. Sự chuyển mình này không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn tạo ra những cơ hội mới cho nền kinh tế. Việc cải cách này cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

1.1. Quá trình cải cách hệ thống ngân hàng từ năm 1989

Quá trình cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam bắt đầu từ năm 1989 với việc ban hành Pháp lệnh Ngân hàng. Điều này đã tạo ra một nền tảng pháp lý vững chắc cho sự phát triển của hệ thống ngân hàng, giúp tách bạch chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh.

1.2. Tác động của WTO đến hệ thống ngân hàng

Gia nhập WTO đã tạo ra nhiều thách thức và cơ hội cho hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các tổ chức tài chính nước ngoài, đồng thời cũng có cơ hội mở rộng thị trường và nâng cao chất lượng dịch vụ.

II. Những thách thức đối với hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam khi gia nhập WTO

Khi gia nhập WTO, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Các ngân hàng cần phải nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng dịch vụ và đổi mới công nghệ. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng từ cả phía ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

2.1. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Sự xuất hiện của các ngân hàng nước ngoài với tiềm lực tài chính mạnh mẽ đã tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng cần phải cải thiện dịch vụ và giảm chi phí để giữ chân khách hàng.

2.2. Yêu cầu về tiêu chuẩn quốc tế

Các ngân hàng thương mại Việt Nam cần phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý rủi ro, minh bạch hóa hoạt động và cải thiện chất lượng dịch vụ. Điều này không chỉ giúp nâng cao uy tín mà còn tạo ra sự tin tưởng từ phía khách hàng.

III. Phương pháp cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam cần thực hiện nhiều phương pháp cải cách. Các giải pháp này bao gồm đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quản lý rủi ro. Việc áp dụng các công nghệ mới sẽ giúp ngân hàng hoạt động hiệu quả hơn.

3.1. Đổi mới công nghệ ngân hàng

Việc áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động ngân hàng sẽ giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu rủi ro. Các ngân hàng cần đầu tư vào hệ thống công nghệ hiện đại để phục vụ khách hàng tốt hơn.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng

Chất lượng dịch vụ là yếu tố quyết định sự thành công của ngân hàng. Các ngân hàng cần tập trung vào việc đào tạo nhân viên và cải thiện quy trình phục vụ khách hàng để tạo ra sự hài lòng cao nhất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu cải cách ngân hàng

Nghiên cứu về cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Các ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh và cải thiện dịch vụ. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Kết quả đạt được từ cải cách

Sau khi thực hiện cải cách, nhiều ngân hàng đã tăng trưởng mạnh mẽ về quy mô và thị phần. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cải cách trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

4.2. Những vấn đề còn tồn tại

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng hệ thống ngân hàng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như quản lý rủi ro chưa hiệu quả, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều và sự cạnh tranh chưa thực sự công bằng.

V. Kết luận và tương lai của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam

Tương lai của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải cách liên tục. Để tồn tại và phát triển trong bối cảnh hội nhập, các ngân hàng cần phải không ngừng đổi mới và nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc thực hiện các giải pháp cải cách sẽ giúp hệ thống ngân hàng phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Hệ thống ngân hàng cần xác định rõ định hướng phát triển trong tương lai, tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và cải thiện quản lý rủi ro để đáp ứng yêu cầu của thị trường.

5.2. Vai trò của chính sách nhà nước

Chính sách của nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hệ thống ngân hàng phát triển. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư và cải cách để tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng hoạt động hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã trải qua quá trình cải cách sâu rộng từ khi đổi mới kinh tế đến khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007. Theo báo cáo của ngành, thị phần hoạt động của các ngân hàng thương mại nhà nước (NHTMNN) chiếm khoảng 56,9%, trong khi các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) chiếm khoảng 26,5%. Việc gia nhập WTO đặt ra nhiều thách thức và cơ hội cho hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích quá trình cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam từ khi đổi mới đến khi gia nhập WTO, đồng thời đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh mở cửa thị trường dịch vụ ngân hàng.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2007, với trọng tâm là các cam kết của Việt Nam trong lĩnh vực ngân hàng khi gia nhập WTO và tác động của chúng đến hệ thống ngân hàng thương mại. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cái nhìn toàn diện về quá trình cải cách, đánh giá những thách thức và cơ hội, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và khả năng cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam trong môi trường hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết cải cách thể chế và lý thuyết cạnh tranh trong ngành ngân hàng. Lý thuyết cải cách thể chế giúp phân tích quá trình hoàn thiện khung pháp lý, tổ chức và hoạt động của hệ thống ngân hàng trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Lý thuyết cạnh tranh tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của các ngân hàng thương mại, bao gồm vốn, công nghệ, quản trị và dịch vụ.

Ba khái niệm chuyên ngành được sử dụng xuyên suốt nghiên cứu gồm:

• Năng lực tài chính: khả năng huy động và sử dụng vốn hiệu quả của ngân hàng.
• Quản trị rủi ro: hệ thống kiểm soát và phòng ngừa các rủi ro trong hoạt động ngân hàng.
• Tiếp cận thị trường: mức độ mở cửa và khả năng cạnh tranh của ngân hàng trong môi trường quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ các báo cáo ngành, văn bản pháp luật, số liệu thống kê của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp duy vật biện chứng để phân tích sự phát triển và cải cách hệ thống ngân hàng trong bối cảnh lịch sử và kinh tế xã hội.
• Phương pháp thống kê nhằm xử lý số liệu về thị phần, vốn điều lệ, tỷ lệ nợ xấu và các chỉ số tài chính khác.
• Phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh để đánh giá tác động của các cam kết WTO và so sánh với kinh nghiệm quốc tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam trong giai đoạn 1990-2007. Phương pháp chọn mẫu là phương pháp toàn bộ mẫu (census) nhằm đảm bảo tính đại diện và toàn diện. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1986 đến năm 2007, tập trung vào các giai đoạn cải cách chính và quá trình hội nhập WTO.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quá trình cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng: Từ năm 1990, hệ thống ngân hàng chuyển sang mô hình hai cấp, tách bạch chức năng quản lý nhà nước và kinh doanh. Đến năm 2005, vốn điều lệ của các NHTMNN tăng gấp 3 lần so với năm 2000, đạt trên 20.000 tỷ đồng, trong khi vốn của các NHTMCP cũng tăng gấp 5 lần. Tỷ lệ nợ xấu giảm từ 13,8% năm 1999 xuống còn khoảng 13% năm 2000.

2. Cam kết gia nhập WTO mở cửa thị trường dịch vụ ngân hàng với lộ trình rõ ràng: Việt Nam cam kết cho phép các tổ chức tín dụng nước ngoài thành lập chi nhánh, ngân hàng liên doanh và ngân hàng 100% vốn nước ngoài. Quyền nhận tiền gửi bằng đồng Việt Nam của chi nhánh ngân hàng nước ngoài được nới lỏng từ 650% năm 2007 lên 1000% năm 2010 và thực hiện đối xử quốc gia đầy đủ từ năm 2011.

3. Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam còn hạn chế: Vốn tự có thấp, tỷ lệ an toàn vốn chưa đạt chuẩn quốc tế 8%, trình độ công nghệ và quản trị điều hành còn yếu kém. Các ngân hàng trong nước chủ yếu tập trung vào tín dụng ngắn hạn, sản phẩm dịch vụ nghèo nàn, chưa phát triển các dịch vụ ngân hàng điện tử và tư vấn tài chính hiện đại.

4. Gia nhập WTO tạo ra cả cơ hội và thách thức lớn: Cạnh tranh gia tăng từ các ngân hàng nước ngoài có vốn mạnh, công nghệ tiên tiến và quản trị chuyên nghiệp. Tuy nhiên, đây cũng là động lực thúc đẩy các ngân hàng Việt Nam cải cách, nâng cao năng lực tài chính, đổi mới công nghệ và hoàn thiện quản trị rủi ro.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế về năng lực tài chính và công nghệ xuất phát từ lịch sử phát triển và cơ chế quản lý nhà nước còn nhiều bất cập. So với các ngân hàng nước ngoài, các ngân hàng Việt Nam thiếu nguồn vốn lớn và công nghệ hiện đại, dẫn đến mất dần ưu thế về thị phần và khách hàng. Kết quả nghiên cứu phù hợp với báo cáo của Ngân hàng Thế giới về sự chậm cải cách trong lĩnh vực ngân hàng tại Việt Nam.

Việc mở cửa thị trường theo cam kết WTO đòi hỏi các ngân hàng phải nhanh chóng đổi mới để thích ứng với môi trường cạnh tranh quốc tế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vốn điều lệ tăng trưởng qua các năm, biểu đồ thị phần ngân hàng theo loại hình sở hữu, và bảng so sánh các chỉ số tài chính chủ yếu giữa ngân hàng trong nước và ngân hàng nước ngoài.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường năng lực tài chính của các ngân hàng thương mại: Đẩy mạnh cổ phần hóa các NHTMNN, thu hút đầu tư chiến lược trong và ngoài nước nhằm nâng cao vốn điều lệ, đảm bảo tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu 8% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính.

2. Đổi mới công nghệ ngân hàng và phát triển dịch vụ hiện đại: Đầu tư hệ thống ngân hàng điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, phát triển sản phẩm dịch vụ đa dạng nhằm nâng cao tiện ích khách hàng trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Các ngân hàng thương mại.

3. Nâng cao chất lượng quản trị và quản lý rủi ro: Tổ chức đào tạo chuyên sâu về quản trị ngân hàng, áp dụng các chuẩn mực quốc tế về kiểm soát nội bộ và quản lý rủi ro trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nhà nước phối hợp với các tổ chức đào tạo.

4. Hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế quản lý thị trường ngân hàng: Ban hành các văn bản pháp luật phù hợp với cam kết WTO, tăng cường giám sát hoạt động ngân hàng, đặc biệt là các chi nhánh ngân hàng nước ngoài trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Ngân hàng Nhà nước.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ quá trình cải cách, các cam kết WTO và tác động đến ngành ngân hàng, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, tài chính ngân hàng: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về cải cách ngân hàng và hội nhập quốc tế, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Các nhà đầu tư và đối tác chiến lược trong lĩnh vực ngân hàng: Hiểu rõ môi trường kinh doanh, cơ hội và thách thức khi đầu tư vào hệ thống ngân hàng Việt Nam.

4. Các doanh nghiệp và khách hàng sử dụng dịch vụ ngân hàng: Nắm bắt xu hướng phát triển dịch vụ ngân hàng, từ đó lựa chọn đối tác tài chính phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Việc gia nhập WTO ảnh hưởng thế nào đến hệ thống ngân hàng Việt Nam?
   Gia nhập WTO mở cửa thị trường dịch vụ ngân hàng, tạo cơ hội tiếp cận vốn và công nghệ quốc tế nhưng cũng gia tăng cạnh tranh, đòi hỏi các ngân hàng Việt Nam phải cải cách để nâng cao năng lực.

2. Các ngân hàng thương mại Việt Nam có những điểm yếu gì so với ngân hàng nước ngoài?
   Các ngân hàng trong nước còn hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị rủi ro và sản phẩm dịch vụ nghèo nàn, trong khi ngân hàng nước ngoài có vốn lớn, công nghệ hiện đại và quản trị chuyên nghiệp.

3. Lộ trình mở cửa thị trường ngân hàng theo cam kết WTO như thế nào?
   Việt Nam cam kết nới lỏng dần quyền nhận tiền gửi bằng đồng Việt Nam của chi nhánh ngân hàng nước ngoài từ 650% năm 2007 lên 1000% năm 2010 và thực hiện đối xử quốc gia đầy đủ từ năm 2011.

4. Ngân hàng Nhà nước đã có những cải cách gì để thích ứng với hội nhập?
   Ngân hàng Nhà nước đã hoàn thiện khung pháp lý, đổi mới công tác thanh tra giám sát theo chuẩn mực quốc tế, hiện đại hóa công nghệ thông tin và nâng cao năng lực điều hành chính sách tiền tệ.

5. Các giải pháp nào được đề xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngân hàng Việt Nam?
   Tăng vốn điều lệ, đổi mới công nghệ, nâng cao quản trị rủi ro và hoàn thiện khung pháp lý là những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập.

Kết luận

• Quá trình cải cách hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam từ năm 1986 đến 2007 đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về vốn, tổ chức và hoạt động.
• Gia nhập WTO mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra thách thức về cạnh tranh và yêu cầu nâng cao năng lực tài chính, công nghệ và quản trị.
• Năng lực cạnh tranh của các ngân hàng Việt Nam còn hạn chế, cần đẩy mạnh cổ phần hóa, đổi mới công nghệ và nâng cao quản trị rủi ro.
• Các cam kết WTO được thực hiện theo lộ trình rõ ràng, tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, hoàn thiện khung pháp lý và phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn tiếp theo.

Next steps: Triển khai các giải pháp cải cách theo lộ trình đề xuất, tăng cường hợp tác quốc tế và tiếp tục nghiên cứu sâu về tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến ngành ngân hàng.

Các nhà quản lý, ngân hàng và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện thành công quá trình cải cách, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM VÀ QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH TỪ KHI ĐỔI MỚI ĐẾN KHI GIA NHẬP TỔ CHỨC THƯƠNG MẠI THẾ GIỚI (WTO) 1. Tổng quan về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Giới thiệu chung về hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Từ năm 1990, theo Pháp lệnh về Ngân hàng, Hợp tác xã tín dụng và Công ty tài chính, hệ thống ngân hàng Việt Nam chính thức chuyển thành hệ thống hai cấp, tách bạch Ngân hàng Nhà nước giữ chức năng quản lý nhà nước và chức năng ngân hàng Trung ương với hệ thống NHTM giữ chức năng kinh doanh.

Sau khi có Pháp lệnh này, hệ thống các tổ chức tín dụng Việt Nam đã không ngừng phát triển cả về loại hình, quy mô và số lượng. Đến năm 1997, Luật các Tổ chức Tín dụng được ra đời thay thế Pháp lệnh Ngân hàng điều chỉnh hoạt động của các tổ chức tín dụng tại Việt Nam (Luật 1 6 Các Tổ chức Tín dụng sửa đổi, bổ sung được ban hành vào tháng 6 năm 2004). Theo quy định tại Luật Các Tổ chức Tín dụng, các loại hình tổ chức tín dụng tại Việt Nam gồm có: tổ chức tín dụng nhà nước, tổ chức tín dụng cổ phần, tổ chức tín dụng hợp tác, tổ chức tín dụng liên doanh, tổ chức tín dụng 100% vốn nước ngoài, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và văn phòng đại diện của tổ chức tín dụng nước ngoài. 1 7 C¸ c ®Þnh chÕ tµI chÝnh t¹i ViÖt nam Công ty cho Thị trường Các định chế Hệ thống Quỹ tín dụng Công ty tài thuê tài chính chứng khoán khác NHTM nhân dân chính Các tổ Các tổ NHTMNN NHTMCP NHLD Chi nhánh Công ty tài Công ty cho Công ty TTGD TTGD chức thuộc chức chính cổphần Công ty tài Hà Nội TP.Hồ NHNNg thuê tài cho thuê Bộ Tài khác chính trực chính nước tài chính (khai Chí chính ngoài trong trương Minh thuộc nước 2004) (2000) Quỹ hỗ trợ phát HTX tín triển dụng NHTMCP Kho bạc Công ty bảo đô thị NHTMCP hiểm nông thôn Quỹ Tín dụng hỗ trợ xuất Tài khoản khẩu bưu điện Quỹ bảo lãnh Tín dụng cho doanh nghiệp vay vốn nước ngoài Sơ đồ 1.1: Các định chế tài chính tại Việt Nam 1 8 Hệ thống NHTM Việt Nam bao gồm NHTMNN và NHTMCP, có chức năng và vai trò của ngân hàng thương mại, cụ thể:  Chức năng: - Tạo tiền: Có thể nói đây là khả năng riêng có của NHTM.

Chức năng này được thực hiện thông qua hoạt động nghiệp vụ của NHTM trong mối quan hệ với NHTW. Nếu NHTM không tạo được tiền để mở ra điều kiện thuận lợi cho quá trình sản xuất kinh doanh, quá trình này không thực hiện được, nguồn tích luỹ từ lợi nhuận bị hạn chế, vốn có thể bị ứ đọng. Trường hợp ngược lại, có thể vốn lại thiếu, không đáp ứng được nhu cầu cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Điều quan trọng là cần kiểm soát được lượng tiền cung ứng sao cho vừa đủ yêu cầu của nền kinh tế để nền kinh tế có cơ sở tăng trưởng mạnh, tạo công ăn việc làm, ổn định giá cả.

- Trung gian tín dụng: NHTM huy động vốn nhàn rỗi từ công chúng, từ các doanh nghiệp và sử dụng vốn này cho vay để giúp các doanh nghiệp có điều kiện mở rộng sản xuất kinh doanh, giúp công chúng cải thiện đời sống. - Trung gian thanh toán: Đó là việc đưa ra một cơ chế thanh toán giúp cho sự vận động của vốn trôi chảy, thông suốt. Khi thực hiện cơ chế thanh toán, giữa các NHTM có mối quan hệ ràng buộc chặt chẽ. Cơ chế này ngày càng phức tạp khi việc thanh toán diễn ra giữa các vùng khác nhau trên lãnh thổ và trên thế giới.

- Tạo điều kiện để tài trợ ngoại thương thông qua việc cung ứng các dịch vụ ngân hàng quốc tế: mua bán ngoại tệ, thanh toán quốc tế. Khi có ngân hàng đại lý ở nước ngoài, các ngân hàng còn có khả năng giúp cho hoạt động ngoại thương phát triển khi họ thông qua hoạt động của mình nắm bắt nhiều 1 9 thông tin về các đối tác nước ngoài từ đó tư vấn cho các doanh nghiệp trong nước. - Cung ứng các dịch vụ khác: uỷ thác, bảo quản vật có giá, tư vấn, mua bán chứng khoán giúp khách hàng, cho thuê tài chính…  Vai trò: - Cung ứng vốn cho nền kinh tế: NHTM huy động vốn nhàn rỗi từ dân cư và các tổ chức kinh tế, thông qua nghiệp vụ tín dụng để cung ứng vốn cho những đối tượng có nhu cầu về vốn để mở rộng sản xuất kinh doanh nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Như vậy, NHTM là nguồn bơm vốn để thúc đẩy nền kinh tế phát triển.

- NHTM thực hiện vai trò thực thi chính sách tiền tệ: NHTW chịu trách nhiệm hoạch định chính sách tiền tệ và sử dụng các công cụ của chính sách nhằm đạt được các mục đích của mình. Chính các NHTM là chủ thể chịu tác động của những công cụ này và truyền tải các tác động của chính sách tiền tệ đến các khu vực thể chế khác, đồng thời NHTM với chức năng làm trung gian tài chính nên mọi sự biến động về giá cả, sản lượng, thu nhập, công ăn việc làm sẽ được phản hồi qua NHTM tới NHTW, điều này sẽ giúp cho việc sửa đổi, bổ sung các chính sách tiền tệ cho phù hợp. - NHTM là công cụ để Nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế: Bằng hoạt động tín dụng và thanh toán giữa các NHTM trong hệ thống NHTM đã góp phần mở rộng khối lượng tiền cung ứng trong lưu thông. Thông qua việc cung ứng tín dụng cho các ngành, lĩnh vực sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế thì NHTM đã thực hiện dẫn dắt luồng tiền, tập trung phân chia luồng tiền, điều khiển vốn sao cho có hiệu quả nhất.

2 0 - NHTM là cầu nối nền kinh tế quốc gia với nền kinh tế quốc tế. Trong nền kinh tế thị trường khi mà mối quan hệ hàng hoá tiền tệ phát triển tới đỉnh cao và xu hướng hội nhập, nhu cầu giao lưu kinh tế xã hội giữa các nước trên thế giới ngày càng trở nên cấp thiết, sự phát triển kinh tế của một nước gắn tiền với tình hình kinh tế xã hội của thế giới.Với chức năng chủ yếu của NHTM là nhận tiền gửi, cho vay, trung gian thanh toán, kinh doanh ngoại hối…qua các nghiệp vụ chuyên môn này, NHTM đã tạo điều kiện thúc đẩy ngoại thương không ngừng được mở rộng. Thông qua quan hệ qua lại, hợp tác giữa các NHTM nội địa với quốc tế, góp phần điều tiết nền tài chính trong nước cho phù hợp với sự vận động của nền tài chính quốc tế. Hiện nay, khối NHTMNN gồm 06 ngân hàng: Ngân hàng chính sách xã hội Việt Nam, Ngân hàng Công thương Việt Nam, Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam, Ngân hàng Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long và Ngân hàng Phát triển Việt Nam.

Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam là NHTMNN đầu tiên được lựa chọn để thực hiện cổ phần hóa và trong tháng 12/2007, Vietcombank đã thực hiện thành công việc phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng – đây là một bước đi quan trọng trong tổng thể Phương án cổ phần hóa NHTMNN đầu tiên của Việt Nam; và đổi tên thành Ngân hàng Thương mại cổ phần Ngoại thương Việt Nam. Trong khối NHTMCP, số lượng NHTMCP đô thị chiếm đa số, đến tháng 12/2007, có 35 ngân hàng đang hoạt động và 04 ngân hàng được NHNN chấp thuận về mặt nguyên tắc đề án thành lập mới là ngân hàng cổ phần FPT, Bảo Việt, Liên Việt và Tài chính dầu khí. Về thị phần hoạt động. Trong thời gian qua, hệ thống NHTM Việt Nam liên tục được mở rộng về quy mô hoạt động và gia tăng số lượng.

Trong đó, các NHTMNN mặc dù có số lượng ít nhưng giữ vai trò chủ đạo, chiếm lĩnh thị phần nghiệp vụ “ngân 2 1 hàng bán buôn” (tức là những nghiệp vụ bán buôn, nghiệp vụ quốc tế và các nghiệp vụ với doanh nghiệp lớn) do có quy mô vốn lớn hơn và do có nhóm khách hàng truyền thống là các doanh nghiệp nhà nước lớn. Các NHTMCP tập trung chủ yếu vào các nghiệp vụ “ngân hàng bán lẻ” (tức là các nghiệp vụ với khách hàng là cá nhân và doanh nghiệp nhỏ) do quy mô vốn còn hạn chế. Các NHTM Việt Nam nắm giữ phần lớn thị phần hoạt động của toàn hệ thống tổ chức tín dụng. Đến nay, 5 NHTMNN (tính cả Vietcomank) chiếm thị phần khoảng 56,9%; 1 ngân hàng phát triển; 1 ngân hàng chính sách, chiếm khoảng 3,3%; 37 NHTMCP chiếm khoảng 26,5% thị phần; 28 ngân hàng nước ngoài với tổng số 39 chi nhánh và 5 ngân hàng liên doanh chiếm khoảng 9,4% thị phần; 9 công ty tài chính, 12 công ty cho thuê tài chính và 996 quĩ tín dụng nhân dân, chiếm khoảng 3,9% thị phần.

Thị phần hoạt động của các NHTM thể hiện qua hai hoạt động chính là nhận tiền gửi và cho vay. Về huy động tiền gửi Các NHTM Việt Nam chiếm lĩnh hầu hết thị phần tiền gửi của toàn hệ thống. Đây cũng là một điều tất yếu vì các NHTM Việt Nam không phải chịu giới hạn về địa bàn hoạt động cũng như số lượng chi nhánh trên một địa bàn. Bên cạnh đó, các NHTM Việt Nam cũng không phải chịu giới hạn về loại tiền gửi, số lượng tiền gửi, hình thức huy động và đối tượng huy động.

Ngoài ra, các NHTM Việt Nam (đặc biệt là các NHTMNN) có lịch sử hoạt động lâu dài và quan hệ khách hàng truyền thống. Với những ưu thế đó, thị phần huy động tiền gửi của các NHTM Việt Nam trong 5 năm qua luôn ổn định ở mức cao xấp xỉ 90% của toàn hệ thống, trong đó các NHTMNN (bao gồm cả Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam) chiếm tới gần 80% thị phần của toàn hệ thống, các NHTMCP chiếm thị phần trên dưới 10%. Các tổ chức tín dụng phi ngân hàng chỉ được phép huy động tiền gửi có kỳ hạn trên 1 năm và có mạng lưới hẹp nên chiếm thị phần không đáng kể 2 2 (khoảng 0,5%). Các quỹ tín dụng nhân dân tuy số lượng nhiều nhưng do đặc thù hoạt động chủ yếu là hoạt động tương hỗ tại các địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa nên cũng chiếm thị phần huy động vốn rất nhỏ, dưới 1% của toàn hệ thống.

Đối với hoạt động huy động vốn, hệ thống tổ chức tín dụng nước ngoài tại Việt Nam chiếm thị phần tương đối nhỏ.