Luận văn: Các yếu tố tác động đến nợ xấu của NHTM tại tỉnh Bến Tre

Nghiên cứu các yếu tố tác động đến tỷ lệ nợ xấu của chi nhánh NHTM tại Bến Tre. Phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp quản lý nợ xấu hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Cẩm
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Đức Quang Tú
• Trường học: Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Các yếu tố tác động đến nợ xấu của chi nhánh NHTM trên địa bàn tỉnh Bến Tre
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ Kinh tế
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. 6 Cách phân tích yếu tố tác động đến nợ xấu NHTM tại Bến Tre hiệu quả

Phân tích các yếu tố tác động đến nợ xấu của Ngân hàng thương mại tại tỉnh Bến Tre đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu định lượng và định tính. Việc xác định rõ các yếu tố như tăng trưởng tín dụng, trình độ cán bộ quản lý, đặc điểm ngành nghề cho vay, và biến động kinh tế vĩ mô giúp nhân diện rõ các tác nhân gây ra nợ xấu. Trong đó, mô hình hồi quy đa biến kết hợp phân tích case study các chi nhánh sẽ cung cấp hiểu biết sâu sắc về nguyên nhân nội tại và khách quan ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Các phương pháp này giúp các nhà quản lý điều chỉnh chính sách phù hợp, hạn chế rủi ro phát sinh mới và kiểm soát tốt tỷ lệ nợ xấu tại địa phương.

1.1. Phân tích dữ liệu định lượng dựa trên mô hình hồi quy

Sử dụng các mô hình hồi quy tuyến tính đa biến để lượng hóa tác động của các yếu tố như quy mô chi nhánh, tăng trưởng tín dụng, tỷ lệ vay/tiền gửi, trình độ giám đốc, và yếu tố vĩ mô như GRDP tỉnh, tỷ lệ thất nghiệp. Các biến này phản ánh rõ tác động tích cực hoặc tiêu cực lên tỷ lệ nợ xấu. Phân tích này giúp xác định các yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất và tìm ra các nguyên nhân nội tại của từng chi nhánh.

1.2. Phân tích dữ liệu định tính qua các trường hợp thực tế

Khảo sát các chi nhánh với tỷ lệ nợ xấu cao qua các cuộc phỏng vấn, báo cáo nội bộ, và tài liệu chính thức. Nhấn mạnh nguyên nhân từ năng lực quản lý, thẩm định tín dụng, lĩnh vực cho vay rủi ro, và hiệu quả kiểm soát nội bộ. Phân tích này giúp bổ sung bức tranh toàn diện về nguyên nhân thất bại và các yếu tố đặc thù địa phương.

II. 5 Vấn đề khó khăn và thách thức trong kiểm soát nợ xấu ngân hàng tại Bến Tre

Quản lý nợ xấu tại Bến Tre gặp nhiều thách thức do ảnh hưởng của thiên tai, dịch bệnh, mức độ phát triển chưa đồng đều của các chi nhánh, và năng lực quản lý yếu kém. Các nguyên nhân nội tại như trình độ cán bộ, quy trình thẩm định hạn chế, cũng như yếu tố khách quan như biến động kinh tế vĩ mô, tạo ra rủi ro cao cho hoạt động tín dụng. Ngoài ra, việc thiếu các chính sách đồng bộ và giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý cũng làm tăng khả năng phát sinh nợ xấu.

2.1. Thách thức từ yếu tố khách quan như thiên tai dịch bệnh

Các biến động về khí hậu, xâm nhập mặn, và dịch Covid-19 làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng, kéo theo tỷ lệ nợ xấu tăng cao. Tình hình này ảnh hưởng tới khả năng thanh khoản và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp, khiến khả năng trả nợ của khách vay càng thêm khó kiểm soát.

2.2. Nguyên nhân nội tại từ năng lực quản lý và quy trình cho vay

Năng lực của cán bộ tín dụng, trình độ quản lý yếu kém, thẩm định dự án sơ sài, và hệ thống kiểm tra giám sát chưa hiệu quả là những nguyên nhân chủ yếu khiến nợ xấu phát sinh, đặc biệt qua các giai đoạn biến động lớn của kinh tế địa phương.

III. 4 Phương pháp quản lý và xử lý nợ xấu ngân hàng hiệu quả tại Bến Tre

Áp dụng các biện pháp quản lý rủi ro như nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường kiểm tra, đánh giá dự án định kỳ. Thực hiện mô hình xử lý nợ qua các công ty quản lý tài sản, sử dụng các chính sách hỗ trợ như cơ cấu lại nợ, giảm lãi suất, giãn thời hạn trả nợ phù hợp với thực trạng khách hàng. Đồng thời, xây dựng các quy trình thẩm định tín dụng chặt chẽ dựa trên phân tích rủi ro, dữ liệu chính xác, và phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các ngân hàng.

3.1. Áp dụng mô hình xử lý nợ qua công ty quản lý tài sản VAMC

Thực hiện mua nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt, giúp tách riêng phần nợ rủi ro cao khỏi hệ thống ngân hàng, tạo điều kiện phục hồi tài chính và giảm tỷ lệ nợ xấu hiệu quả.

3.2. Chính sách hỗ trợ khách hàng bằng các gói cơ cấu lại nợ miễn giảm lãi suất

Phối hợp chính quyền địa phương hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua khó khăn, từ đó giảm khả năng phát sinh nợ xấu mới, nâng cao chất lượng tín dụng của ngân hàng.

IV. 5 Kết quả thực tiễn và dự báo tương lai về nợ xấu NHTM tại Bến Tre

Sau các giải pháp đồng bộ, tỷ lệ nợ xấu của các ngân hàng tại Bến Tre đã duy trì ở mức thấp dưới 2%, phù hợp mục tiêu kiểm soát rủi ro của ngành ngân hàng. Tuy nhiên, những ảnh hưởng từ thiên tai, dịch bệnh và biến động kinh tế trong thời gian tới đòi hỏi các ngân hàng cần chủ động điều chỉnh chiến lược, tăng cường kiểm soát chất lượng tín dụng, và đẩy mạnh xử lý nợ xấu. Dự báo, tỷ lệ nợ xấu có thể tăng trở lại trong trung hạn, khi các tác nhân tiêu cực vẫn còn tồn tại. Do đó, việc tiếp tục duy trì các biện pháp kiểm soát, nâng cao năng lực quản lý là cần thiết để đảm bảo hoạt động ngân hàng bền vững.

4.1. Thành tựu kiểm soát nợ xấu và xu hướng dự báo

Qua quá trình thực hiện các giải pháp, tỷ lệ nợ xấu duy trì dưới 2%, dự kiến sẽ tăng trở lại trong vài năm tới do tác động của yếu tố ngoại lai, đòi hỏi các ngân hàng phải chủ động ứng phó.

4.2. Các biện pháp nâng cao khả năng kiểm soát nợ xấu trong tương lai

Thực hiện mô hình phân tích dự báo, cải tiến quy trình thẩm định tín dụng, và tăng cường giám sát, xử lý nợ xấu thông qua các phương thức tài chính mới và phối hợp chặt chẽ hơn với chính quyền địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Cơ sở lý luận Chương 3: Dữ liệu và nội dung nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kiến nghị 1. Đóng góp mới của đề tài Phần lớn các nghiên cứu về các yếu tố tác động đến nợ xấu thông thường sử dụng dữ liệu cấp ngân hàng (nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Như Quỳnh, Lê Đình Luân, Lê Thị Hương Mai, tác giả Phạm Dương Phương Thảo, Nguyễn Linh 6 Đan về các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các NHTM Việt Nam) hoặc dữ liệu tổng hợp của toàn ngành ngân hàng. Trái ngược với các nghiên cứu trước, nghiên cứu này sử dụng dữ liệu ở cấp độ chi nhánh tại một địa phương nhằm bổ sung thêm vào tổng quan những bằng chứng về các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu. Ngoài ra, liệu rằng các bằng chứng liên quan đến nợ xấu được thực hiện bởi các nghiên cứu trước ở cấp độ quốc gia hoặc ở các tỉnh thành khác có phản ánh đúng đến tình trạng nợ xấu ở cấp độ địa phương (như tỉnh hay thành phố) hay không vì sự khác biệt trong môi trường pháp lý và kinh tế địa phương cũng như mức độ và chất lượng dịch vụ liên quan đến tiền gửi và cho vay hiện có tại các chi nhánh NHTM ở địa phương đó.

Đề tài xem xét các yếu tố mang tính đặc thù của địa bàn tỉnh Bến Tre tác động đến nợ xấu của các chi nhánh ngân hàng như tình hình dịch Covid 19, tăng trưởng kinh tế của tỉnh hàng năm (GRDP), tỷ lệ thất nghiệp của tỉnh hàng năm (UNRATE), hiện chưa có nghiên cứu nào đánh giá về vấn đề này. Trong thực tế, nhiều nhận định cũng cho rằng các yếu tố này có tác động đến khả năng trả nợ của khách hàng vay nhưng chưa có cơ sở đánh giá tác động như thế nào, nhất là đối với tỷ lệ nợ xấu của từng chi nhánh NHTM trên địa bàn tỉnh. Đề tài cũng đề cập đến các yếu tố nội tại của chi nhánh NHTM như chuyên ngành đào tạo của Giám đốc Chi nhánh ngân hàng (EDU), chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng hàng năm do Hội sở NHTM giao cho chi nhánh (Credit growth target), tỷ lệ dư nợ cho vay/tiền gửi (LDR) và yếu tố đa dạng ngành, lĩnh vực cho vay trên địa bàn tỉnh (Loans by industry and field), tăng trưởng tín dụng thời điểm 3 năm trước, xem xét các yếu tố này có tác động như thế nào đến tỷ lệ nợ xấu của các chi nhánh ngân hàng trên địa bàn tỉnh. Việc đánh giá tác động của các yếu tố này đối với tỷ lệ nợ xấu cũng có rất ít đề tài nghiên cứu, nhất là các yếu tố liên quan trực tiếp đến chi nhánh NHTM như chuyên ngành đào tạo của Giám đốc Chi nhánh ngân hàng, chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng hàng năm do Hội sở NHTM giao cho chi nhánh, tỷ lệ dư nợ cho vay/tiền gửi, gần như chưa có nghiên cứu định lượng nào thực nghiệm nhằm đánh giá, kết luận.

7 Ngoài việc có một số yếu tố mang tính mới, đề tài còn đóng góp quan trọng giúp các nhà quản lý ở tỉnh thành phố có cơ sở lý luận và thực tiễn để phục vụ hoạt động quản lý nợ xấu ngân hàng trên địa bàn, tham khảo kết quả nghiên cứu này để đề ra các chính sách quản lý rủi ro tín dụng, kiểm soát nợ xấu của các chi nhánh NHTM trên địa bàn tỉnh Bến Tre và cũng là cơ sở để các học giả tham khảo nghiên cứu về vấn đề tương tự trên địa bàn tỉnh, thành phố khác trong phạm vi cả nước 8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN 2. Lý thuyết tổng quan về nợ xấu 2. Khái quát chung về nợ xấu và tỷ lệ nợ xấu trên dư nợ tín dụng Thuật ngữ nợ xấu được sử dụng rộng rãi phổ biến như “defaulted loans” chỉ khoản nợ không trả được (Ernst & Young, 2004) hoặc “doubtful debt”, “bad debt” các khoản nợ khó đòi (Fofack, 2005). Tuy nhiên, hiện nay đang có nhiều khái niệm nợ xấu khác nhau, cụ thể một số khái niệm như sau: Theo quan điểm của NHTM trung ương Châu Âu (ECB) - “Nợ xấu là những khoản cho vay không có khả năng thu hồi hoặc có thể không được thu hồi đầy đủ cho NHTM, gồm: Những khoản nợ đã hết hiệu lực hoặc những khoản nợ không có căn cứ đòi bồi thường từ người mắc nợ; người mắc nợ trốn hoặc bị mất tích, không còn tài sản để thanh toán nợ, những khoản nợ mà NHTM không thể liên lạc được với người mắc nợ hoặc không thể tìm được người mắc nợ; những khoản nợ mà khách nợ chấm dứt hoạt động kinh doanh, thanh lý tài sản, hoặc kinh doanh bị thua lỗ và tài sản còn lại không đủ để trả nợ.

Những khoản nợ mà người mắc nợ đồng ý thanh toán trong quá khứ, nhưng phần còn lại không thể được đền bù, hoặc những khoản nợ trong đó tài sản được chuyển để thanh toán nhưng giá trị còn lại không đủ trang trải toàn bộ nợ. Những khoản nợ mà người mắc nợ khó có thể trả nợ và yêu cầu gia hạn nợ nhưng không đền bù được nợ trong thời gian thoả thuận. Những khoản nợ mà tài sản thế chấp không đủ để trả nợ hoặc tài sản thế chấp ở NHTM không được chấp thuận về mặt pháp lý dẫn đến người mắc nợ không thể trả nợ NHTM đầy đủ. Những khoản nợ mà tòa án tuyên bố người mắc nợ phá sản nhưng phần bồi hoàn ít hơn dư nợ.

Như vậy, theo quan điểm của NHTM Trung ương Châu Âu ECB, thì nợ xấu được định nghĩa qua hai yếu tố: khoản vay không có khả năng được thu hồi, và mặc dù được thu hồi nhưng giá trị thu hồi là không đầy đủ. Quan điểm này được tiếp cận dựa trên kết quả thu hồi nợ của NHTM. 9 Theo quan điểm của Quỹ tiền tệ quốc tế: “Một khoản cho vay được coi là không sinh lời (nợ xấu) khi tiền thanh toán lãi và/hoặc tiền gốc đã quá hạn từ 90 ngày trở lên, hoặc các khoản thanh toán lãi đến 90 ngày hoặc hơn đã được tái cơ cấu hay gia hạn nợ, hoặc các khoản thanh toán dưới 90 ngày nhưng có các nguyên nhân nghi ngờ việc trả nợ sẽ được thực hiện đầy đủ”. Với quan điểm này, nợ xấu được tiếp cận dựa trên thời gian quá hạn trả nợ và khả năng trả nợ của khách hàng.

Khả năng trả nợ của khách hàng ở đây có thể là toàn bộ số gốc và lãi hoặc một phần gốc và lãi. Nợ xấu theo quan điểm của Việt Nam: Trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, tín dụng là một hoạt động quan trọng và mang lại nguồn thu nhập chủ yếu cho ngân hàng. Ở Việt Nam, theo Luật các tổ chức tín dụng (Văn bản hợp nhất số 07/VBHN-VPQH ngày 12/12/2017 của Quốc hội): “Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác”. Khi cấp tín dụng cho khách hàng, ngân hàng sẽ tiến hành đánh giá khả năng của khách hàng nhằm bảo đảm khách hàng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả nợ cho ngân hàng.

Tuy nhiên không thể bảo đảm một cách chắc chắn về khả năng trả nợ của khách hàng do nhiều nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan, điều này có thể dẫn đến rủi ro nợ xấu phát sinh. Theo Văn bản hợp nhất số 01/VBHN-NHNN ngày 31/3/2014 của NHNN quy định về việc phân loại, mức trích, phương pháp trích lập dự phòng rủi ro và việc sử dụng dự phòng để xử lý rủi ro tín dụng trong hoạt động ngân hàng đối với các tài sản có, nợ xấu được hiểu là những khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5. Nợ nhóm 3 là nợ dưới tiêu chuẩn, các khoản nợ đã quá hạn từ 91 ngày đến 180 ngày. Nợ nhóm 4 gồm là nợ nghi ngờ, đó là các khoản nợ đã quá hạn từ 181 đến 360 ngày.

Nợ nhóm 5 là nợ có khả năng mất vốn, chính là các khoản nợ đã quá hạn trên 360 ngày. Như vậy, nợ xấu theo quan điểm của NHNN Việt Nam cũng được xác định dựa trên hai yếu tố: đã quá hạn trên 90 ngày hoặc khả năng trả nợ đáng lo ngại, tức 10 là phân loại nợ xấu kết hợp hai phương pháp là phương pháp định tính và phương pháp định lượng. Tuy nhiên, việc các NHTM tiếp cận theo yếu tố nào là phụ thuộc vào khả năng và điều kiện tiến hành phân loại nợ. Với những quan điểm trên thì quan điểm về nợ xấu đều phải được tiếp cận dựa vào khả năng trả nợ của khách hàng.

Có nghĩa là một khoản cho vay trong hạn nhưng có các dấu hiệu chứng tỏ rằng khả năng trả nợ của khoản vay là đáng nghi ngờ thì cũng có thể coi là một khoản nợ xấu, cần phải xử lý. Phân loại nợ xấu của NHTM ở Việt Nam: - Phân loại nợ chủ yếu dựa trên thời gian quá hạn: nợ xấu có 3 nhóm + Nhóm 3 (Nợ dưới tiêu chuẩn): thời gian quá hạn từ 90 - 180 ngày. + Nhóm 4 (Nợ nghi ngờ): thời gian quá hạn từ 181 - 360 ngày. + Nhóm 5 (Nợ có khả năng mất vốn): thời gian quá hạn trên 360 ngày.

- Phân loại nợ chủ yếu dựa trên khả năng trả nợ của KH: + Nhóm 3: Các khoản nợ được TCTD đánh giá là có khả năng tổn thất một phần nợ gốc và lãi. + Nhóm 4: Các khoản nợ được TCTD đánh giá là khả năng tổn thất cao + Nhóm 5: Các khoản nợ được TCTD đánh giá là không còn có khả năng thu hồi, chấp nhận mất vốn.” Một trong những yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng tài sản, chất lượng tín dụng là mức độ nghiêm trọng và xu hướng của các khoản nợ bị phân loại nợ xấu. Các khoản nợ xấu có thể làm suy giảm vốn chủ sở hữu và dự phòng rủi ro. Khi vốn chủ sở hữu, dự phòng rủi ro bị suy giảm lớn, ngân hàng sẽ phải đối mặt với nguy cơ phá sản, vì vậy cần phải kiểm soát các khoản nợ có vấn đề trong phạm vi với tỷ lệ nhất định so với tổng tài sản hay tổng dư nợ vay để phòng ngừa nguy cơ đe dọa tới lợi nhuận, vốn và khả năng thanh toán của ngân hàng.