Các Yếu Tố Ngôn Ngữ Ảnh Hưởng Đến Độ Khó Của Văn Bản Tiếng Việt (Đối Chiếu Với Tiếng Anh)

Khám phá các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến độ khó của văn bản tiếng Việt so với tiếng Anh, từ đó nâng cao khả năng hiểu biết ngôn ngữ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Như Điệp
• Người hướng dẫn: PGS. Đinh Điền
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Các Yếu Tố Ngôn Ngữ Ảnh Hưởng Đến Độ Khó Của Văn Bản Tiếng Việt (Đối Chiếu Với Tiếng Anh)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• QUY ƯỚC VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• Mục đích nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ NGUỒN NGỮ LIỆU
• Phương pháp nghiên cứu
• Nguồn ngữ liệu
• Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• BỐ CỤC LUẬN ÁN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. VĂN BẢN VÀ ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN
• 1.1.1. Độ khó của văn bản
• 1.2. CÁC MÔ HÌNH ĐO ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG ANH
• 1.2.1. Phương pháp đo từ khó của Lively và Pressey
• 1.2.2. Phương pháp của Vogel và Washburne
• 1.2.3. Phương pháp của Dale và Tyler
• 1.2.4. Phương pháp của William Gray và Bernice Leary
• 1.2.5. Lorge và ‘‘điểm chuẩn’’
• 1.2.6. Công thức đo độ khó của văn bản Flesch
• 1.2.7. Công thức đo độ khó của văn bản Dale-Chall
• 1.2.8. Công thức đo độ khó của văn bản Gunning Fog
• 1.2.9. Đồ thị đo độ khó của văn bản Fry
• 1.2.10. Công thức đo độ khó của văn bản SMOG
• 1.2.11. Quy trình điền khuyết
• 1.2.12. Công cụ tính toán Coh-Metrix
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP VÀ CÔNG THỨC ĐO ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG VIỆT
• 1.4. CÁC YẾU TỐ NGÔN NGỮ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN
• 1.4.1. Nghiên cứu về các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến độ khó của văn bản tiếng Anh của William, S. Gray và Bernice, E.
• 1.4.2. Các yếu tố ngôn ngữ liên quan đến độ khó của văn bản
• 1.4.2.1. Từ và độ khó của văn bản
• 1.4.2.2. Câu và độ khó của văn bản
• 1.4.2.3. Yếu tố liên kết và độ khó của văn bản
• 1.4.2.4. Trường từ vựng, chủ đề, thể loại văn bản và độ khó của văn bản
• 1.4.2.5. Văn cảnh và độ khó của văn bản
• 1.5. CÁC ỨNG DỤNG THỰC TIỄN CỦA ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG ANH
• 1.5.1. Công thức đo độ khó của văn bản FLESCH
• 1.5.2. Công cụ tính toán Coh – Mextric
• 1.5.3. Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung của Châu Âu
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ TỪ ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG VIỆT (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH)
• 2.1. TỪ VÀ NGỮ
• 2.1.1. Phương thức cấu tạo từ tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh)
• 2.1.2. Từ và nghĩa của từ
• 2.2. YẾU TỐ TẦN SUẤT TỪ
• 2.2.1. Ảnh hưởng của yếu tố tần suất từ đối với độ khó của văn bản tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh)
• 2.2.2. Danh sách từ
• 2.2.3. Tần suất từ theo từ loại
• 2.2.4. Tần suất từ Hán-Việt
• 2.3. ẢNH HƯỞNG CỦA TRƯỜNG TỪ VỰNG ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG VIỆT (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH)
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ CÂU ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG VIỆT (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH)
• 3.1. ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ BỀ MẶT
• 3.1.1. Độ dài câu tiếng Việt
• 3.1.2. Đối chiếu độ dài câu tiếng Việt với tiếng Anh
• 3.2. ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ TỪ LOẠI
• 3.2.1. Khảo sát yếu tố từ loại
• 3.2.2. Kết quả khảo sát
• 3.2.3. Đối chiếu yếu tố từ loại của văn bản tiếng Việt với tiếng Anh
• 3.3. ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ TRẬT TỰ TỪ ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG VIỆT (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH)
• 3.4. ẢNH HƯỞNG CỦA CẤU TRÚC CÂU
• 3.4.1. Ảnh hưởng của câu nhập nhằng đối với độ khó của văn bản tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh)
• 3.4.2. Ảnh hưởng của câu có thành phần ngoài nòng cốt đối với độ khó của văn bản tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh)
• 3.5. ĐỀ XUẤT CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ CÂU ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN
• 3.5.1. Độ phức tạp của cây cú pháp
• 3.5.2. Số lượng mệnh đề, ngữ, tầng của cây cú pháp
• 4. CHƯƠNG 4: SỰ ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ VĂN BẢN ĐỐI VỚI ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN (ĐỐI CHIẾU VỚI TIẾNG ANH)
• 4.1. ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC YẾU TỐ NGÔN NGỮ BỀ MẶT
• 4.1.1. Số lượng câu trong văn bản
• 4.1.2. Đối chiếu số lượng câu trong văn bản tiếng Việt với tiếng Anh
• 4.2. ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ LIÊN KẾT
• 4.2.1. Kết từ và phép nối
• 4.2.2. Sở chỉ, phép lặp và phép thế
• 4.2.3. Đối chiếu các yếu tố liên kết của văn bản tiếng Việt với tiếng Anh
• 4.3. ẢNH HƯỞNG CỦA THỂ LOẠI VÀ KIỂU VĂN BẢN
• 4.3.1. Thể loại văn bản
• 4.4. ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ VĂN CẢNH
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC BÀI BÁO KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Độ Khó Văn Bản Tiếng Việt Tiếng Anh

Độ khó của văn bản (ĐKVB) là một yếu tố quan trọng trong việc truyền tải thông tin hiệu quả. Văn bản cần phù hợp với trình độ người đọc để đảm bảo khả năng đọc hiểu. Điều này đặc biệt quan trọng trong các tài liệu giáo dục, hướng dẫn sử dụng, và báo chí. Các nghiên cứu về ĐKVB đã phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là đối với tiếng Anh. Tuy nhiên, nghiên cứu về ĐKVB tiếng Việt còn hạn chế. Việc xác định các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt, so sánh với tiếng Anh, là cần thiết để cải thiện khả năng tiếp cận thông tin. Các công thức đo ĐKVB như FLESCH, quy trình Cloze và công cụ Coh-Metrix đã được ứng dụng rộng rãi trong tiếng Anh. Việc phát triển các công cụ tương tự cho tiếng Việt sẽ mang lại lợi ích lớn cho nhiều lĩnh vực. Nghiên cứu này tập trung vào các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt, đối chiếu với tiếng Anh, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc biên soạn văn bản dễ hiểu, phù hợp với người đọc Việt Nam.

1.1. Tầm quan trọng của khả năng đọc hiểu văn bản

Khả năng đọc hiểu văn bản là yếu tố then chốt để tiếp thu kiến thức và thông tin. Văn bản dễ đọc giúp người đọc nắm bắt nội dung nhanh chóng và chính xác. Điều này đặc biệt quan trọng trong giáo dục, nơi học sinh cần hiểu bài học để học tập hiệu quả. Trong công việc, khả năng đọc hiểu giúp nhân viên thực hiện nhiệm vụ chính xác và hiệu quả. Các tài liệu hướng dẫn, quy định, và hợp đồng cần được viết rõ ràng để tránh hiểu lầm và tranh chấp. Vì vậy, việc nghiên cứu và cải thiện ĐKVB là rất quan trọng để nâng cao khả năng đọc hiểu của cộng đồng.

1.2. So sánh độ phức tạp ngôn ngữ Việt và Anh

Tiếng Việt và tiếng Anh có nhiều khác biệt về cấu trúc ngữ pháp, từ vựng và văn phong. Tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ biến hình. Điều này dẫn đến sự khác biệt trong cách cấu tạo từ và câu. Tiếng Việt có nhiều từ Hán Việt, có thể gây khó khăn cho người đọc nếu không quen thuộc. Tiếng Anh có hệ thống từ vựng phong phú, với nhiều từ đồng nghĩa và trái nghĩa. Văn phong tiếng Việt thường uyển chuyển, giàu hình ảnh, trong khi văn phong tiếng Anh thường trực tiếp và rõ ràng. Việc so sánh độ phức tạp ngôn ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Anh giúp xác định các yếu tố gây khó khăn cho người đọc ở mỗi ngôn ngữ.

II. Thách Thức Yếu Tố Ngôn Ngữ Độ Khó Văn Bản Tiếng Việt

Nghiên cứu về các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến độ phức tạp ngôn ngữ của văn bản tiếng Việt còn nhiều hạn chế. Việc thiếu các công cụ và phương pháp đánh giá khả năng đọc hiểu văn bản phù hợp gây khó khăn cho việc biên soạn tài liệu dễ hiểu. Các yếu tố như từ vựng tiếng Việt, ngữ pháp tiếng Việt, và cấu trúc câu tiếng Việt có thể ảnh hưởng đến độ khó của văn bản. Sự khác biệt về văn phong tiếng Việt và tính biểu cảm của ngôn ngữ cũng là những thách thức cần xem xét. Việc xác định và đo lường các yếu tố này là cần thiết để phát triển các công cụ hỗ trợ biên soạn văn bản tiếng Việt dễ đọc và hiệu quả.

2.1. Thiếu công cụ đánh giá độ khó văn bản tiếng Việt

Hiện nay, có rất ít công cụ đánh giá độ khó văn bản tiếng Việt một cách chính xác và hiệu quả. Các công cụ hiện có thường dựa trên các phương pháp đơn giản, như đếm số lượng từ hoặc độ dài câu, mà không xem xét đến các yếu tố ngôn ngữ phức tạp hơn. Điều này dẫn đến việc đánh giá không chính xác và không thể cung cấp thông tin hữu ích cho việc cải thiện tính dễ đọc của văn bản. Việc phát triển các công cụ đánh giá độ phức tạp về mặt ngữ nghĩa và độ phức tạp về mặt hình thức của văn bản tiếng Việt là rất cần thiết.

2.2. Ảnh hưởng của từ Hán Việt đến khả năng đọc hiểu

Từ Hán Việt chiếm một tỷ lệ đáng kể trong từ vựng tiếng Việt. Việc sử dụng quá nhiều từ Hán Việt có thể làm tăng độ khó của văn bản, đặc biệt đối với những người đọc không quen thuộc với loại từ này. Sắc thái ý nghĩa của từ Hán Việt cũng có thể khác biệt so với từ thuần Việt, gây khó khăn cho việc dịch thuật tiếng Việt sang tiếng Anh và ngược lại. Cần có sự cân nhắc kỹ lưỡng khi sử dụng từ Hán Việt để đảm bảo tính rõ ràng của văn bản và mục đích của văn bản.

III. Phương Pháp Phân Tích Cú Pháp Ngữ Nghĩa Tiếng Việt

Để giải quyết các thách thức trên, cần áp dụng các phương pháp phân tích cú pháp tiếng Việt và ngữ nghĩa tiếng Việt một cách chi tiết. Phân tích cú pháp giúp xác định cấu trúc câu tiếng Việt và các thành phần của câu. Phân tích ngữ nghĩa giúp hiểu ý nghĩa của từ và câu trong văn cảnh. Các phương pháp này có thể được kết hợp với các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên để tự động phân tích văn bản và đánh giá độ phức tạp ngôn ngữ. Việc sử dụng từ điển tiếng Việt và các nghiên cứu ngôn ngữ liên quan cũng rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của phân tích.

3.1. Ứng dụng ngôn ngữ học tính toán để phân tích văn bản

Ngôn ngữ học ứng dụng và ngôn ngữ học tính toán đóng vai trò quan trọng trong việc phân tích và đánh giá độ khó của văn bản. Các kỹ thuật như phân tích diễn ngôn và phân tích văn bản có thể được sử dụng để xác định các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến khả năng đọc hiểu. Các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên, như bộ tách từ, bộ gán nhãn từ loại, và bộ phân tích cú pháp, có thể giúp tự động hóa quá trình phân tích và đánh giá. Điều này giúp tiết kiệm thời gian và công sức, đồng thời tăng tính chính xác và khách quan của kết quả.

3.2. Xây dựng mô hình đánh giá độ khó văn bản dựa trên ngữ nghĩa

Mô hình đánh giá độ khó văn bản dựa trên ngữ nghĩa cần xem xét các yếu tố như tính đa nghĩa của từ, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, và sắc thái biểu cảm. Mô hình này cũng cần xem xét đến tính trừu tượng của ngôn ngữ và yếu tố văn hóa trong ngôn ngữ. Việc xây dựng một từ điển tần suất từ và một ngân hàng dữ liệu ngữ nghĩa là rất quan trọng để hỗ trợ mô hình đánh giá. Mô hình này có thể được sử dụng để đánh giá tính mạch lạc của văn bản và tính liên kết của văn bản.

IV. Giải Pháp Tối Ưu Cấu Trúc Câu Từ Vựng Tiếng Việt

Để giảm độ khó của văn bản tiếng Việt, cần tập trung vào việc tối ưu cấu trúc câu tiếng Việt và từ vựng tiếng Việt. Sử dụng câu ngắn, rõ ràng, và tránh các cấu trúc phức tạp. Lựa chọn từ ngữ phổ biến, dễ hiểu, và tránh sử dụng quá nhiều từ Hán Việt hoặc từ chuyên ngành. Chú trọng đến tính chính xác của văn bản và tính thuyết phục của văn bản. Sử dụng các ví dụ minh họa và giải thích rõ ràng các khái niệm trừu tượng. Điều này giúp người đọc dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ thông tin.

4.1. Hướng dẫn viết câu ngắn gọn rõ ràng dễ hiểu

Viết câu ngắn gọn, rõ ràng, dễ hiểu là một trong những cách hiệu quả nhất để giảm độ khó của văn bản. Tránh sử dụng các câu ghép phức tạp hoặc các câu có quá nhiều mệnh đề phụ. Sử dụng cấu trúc câu đơn giản, với chủ ngữ, vị ngữ, và tân ngữ rõ ràng. Sử dụng các từ nối phù hợp để liên kết các câu và đoạn văn. Kiểm tra lại văn bản để đảm bảo rằng mỗi câu đều truyền tải một ý tưởng duy nhất và dễ hiểu.

4.2. Lựa chọn từ ngữ phù hợp với đối tượng độc giả

Việc lựa chọn từ ngữ phù hợp với đối tượng độc giả là rất quan trọng để đảm bảo tính dễ hiểu của văn bản. Sử dụng từ ngữ phổ biến, quen thuộc với độc giả. Tránh sử dụng các từ chuyên ngành hoặc từ ngữ quá trang trọng nếu không cần thiết. Giải thích rõ ràng các thuật ngữ chuyên môn hoặc khái niệm mới. Sử dụng từ đồng nghĩa và từ trái nghĩa để làm phong phú văn bản và giúp độc giả hiểu rõ hơn về sắc thái ý nghĩa của từ.

V. Ứng Dụng Đánh Giá Cải Thiện Sách Giáo Khoa Tiếng Việt

Các kết quả nghiên cứu về yếu tố ngôn ngữ và độ khó văn bản có thể được ứng dụng để đánh giá và cải thiện sách giáo khoa tiếng Việt. Đảm bảo rằng sách giáo khoa có mức độ trang trọng của văn bản phù hợp với trình độ của học sinh. Sử dụng các công cụ đánh giá độ khó văn bản để kiểm tra và điều chỉnh chỉ số đọc hiểu của sách giáo khoa. Cung cấp các phương pháp giảng dạy ngôn ngữ hiệu quả để giúp học sinh nâng cao khó khăn trong học tiếng Việt và tư duy ngôn ngữ.

5.1. Đề xuất tiêu chí đánh giá sách giáo khoa dựa trên độ khó

Cần xây dựng các tiêu chí đánh giá sách giáo khoa dựa trên độ khó của văn bản. Các tiêu chí này cần xem xét đến các yếu tố như độ dài câu, số lượng từ trong câu, tần suất sử dụng từ, và tính đa nghĩa của từ. Các tiêu chí này cũng cần xem xét đến yếu tố văn hóa trong ngôn ngữ và phong cách viết của tác giả. Việc áp dụng các tiêu chí này giúp đảm bảo rằng sách giáo khoa có tính ứng dụng của văn bản và tính thực tiễn của văn bản.

5.2. Sử dụng kết quả nghiên cứu để biên soạn tài liệu dễ đọc

Các nghiên cứu ngôn ngữ về độ khó văn bản có thể được sử dụng để biên soạn các tài liệu dễ đọc cho nhiều đối tượng khác nhau. Các tài liệu này có thể bao gồm sách hướng dẫn, tài liệu quảng cáo, và các bài viết trên báo chí. Việc áp dụng các nguyên tắc về tối ưu cấu trúc câu và từ vựng giúp đảm bảo rằng các tài liệu này có tính rõ ràng của văn bản và tính dễ hiểu của văn bản. Điều này giúp tăng cường tính hiệu quả của văn bản và tính bền vững của văn bản.

VI. Kết Luận Tương Lai Nghiên Cứu Độ Khó Văn Bản Tiếng Việt

Nghiên cứu về độ khó văn bản tiếng Việt còn nhiều tiềm năng phát triển. Cần tiếp tục nghiên cứu về các yếu tố ngôn ngữ ảnh hưởng đến khả năng đọc hiểu và phát triển các công cụ đánh giá độ phức tạp ngôn ngữ hiệu quả hơn. Nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc xây dựng các mô hình tư duy ngôn ngữ và ảnh hưởng của ngôn ngữ đến tư duy. Việc hợp tác giữa các nhà biên dịch học, ngôn ngữ học ứng dụng, và chuyên gia công nghệ thông tin là rất quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của lĩnh vực này.

6.1. Phát triển công cụ đánh giá độ khó văn bản tự động

Phát triển một công cụ đánh giá độ khó văn bản tự động là một mục tiêu quan trọng trong tương lai. Công cụ này cần có khả năng phân tích cú pháp, ngữ nghĩa, và văn phong của văn bản. Công cụ này cũng cần có khả năng đánh giá tính biểu tượng của văn bản và tính ẩn dụ của văn bản. Việc sử dụng trí tuệ nhân tạo và học máy có thể giúp cải thiện tính chính xác và hiệu quả của công cụ.

6.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của văn hóa đến độ khó văn bản

Yếu tố văn hóa trong ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đáng kể đến độ khó của văn bản. Cần nghiên cứu về tính lịch sử của văn bản, tính xã hội của văn bản, và tính chính trị của văn bản. Nghiên cứu cũng cần xem xét đến tính kinh tế của văn bản và tính pháp lý của văn bản. Việc hiểu rõ các yếu tố văn hóa giúp biên soạn các tài liệu phù hợp với tính nhân văn của văn bản và tính đạo đức của văn bản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 trình bày về tổng quan và cơ sở lý luận của đề tài; trên cơ sở đó, luận án có được một khung lý thuyết để tìm ra các YTNN ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh). Bên cạnh đó, việc đúc rút thực tiễn từ kết quả nghiên cứu về các YTNN có ảnh hưởng đối với ĐKVB tiếng Anh của S. Leary (1935), công thức đo ĐKVB tiếng Việt của Nguyễn Thanh Liêm và Alan B. Henkin (1985), công cụ đo ĐKVB tiếng Anh và các khái niệm liên quan, đã vạch ra hướng đi và giới hạn lại các phạm vi nghiên cứu thành phần sẽ được đề cập trong 3 chương tiếp theo.

Chương 2 trình bày sự ảnh hưởng của yếu tố từ đối với ĐKVB tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh). Trong phạm vi từ, luận án xem xét yếu tố từ trên các khía cạnh bề mặt, ngữ nghĩa, tần suất và các lớp từ vựng trong chủ đề VB. Trên cơ sở khảo sát, phân tích ngữ liệu, đối chiếu tiếng Việt với tiếng Anh, luận án đã xác định được mức ảnh hưởng của các YTNN chi phối đến ĐKVB tiếng Việt trong phạm vi từ, trong đó yếu tố tần suất từ là YTNN ảnh hướng lớn nhất trong phạm vi này. Chương 3 xem xét sự ảnh hưởng của yếu tố câu đối với ĐKVB tiếng Việt trên cơ sở đối chiếu với tiếng Anh.

Trong phạm vi này, các YTNN bề mặt và bề sâu có ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt đã được xác định. Bên cạnh đó, việc khảo sát, đánh giá, phân tích các yếu tố bề sâu về mặt cấu trúc câu đã giúp cho luận án tìm ra được vai trò và mức độ ảnh hưởng của yếu tố độ sâu của cây cú pháp đối với ĐKVB tiếng Việt. Trên cơ sở đó có hướng đề xuất để xác định ĐKVB tiếng Việt trong phạm vi câu. Chương 4 trình bày kết quả thống kê và phân tích các YTNN bề mặt và bề sâu có ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt (đối chiếu với tiếng Anh) trong phạm vi văn bản.

Trên cơ sở đó, luận án có thể tổng kết được các YTNN ảnh hưởng đến ĐKVB tiếng Việt trong một chỉnh thể hoàn chỉnh: Từ, Câu, và Văn bản, phần lớn theo hướng định lượng. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. VĂN BẢN VÀ ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN 1. Văn bản Theo Diệp Quang Ban (2003, 2009), L.Hjelmsle là người đầu tiên đề xuất khái niệm "văn bản" với quan niệm: "Cái duy nhất đến với người nghiên cứu ngôn ngữ với tư cách khởi điểm (…) đó là văn bản trong tính hoàn chỉnh tuyệt đối và không tách rời của nó" (tr.39); "Văn bản được xét như một lớp phân chia được thành các khúc đoạn.

Tiếp theo các khúc đoạn đó lại được lấy làm các lớp và, đến lượt mình, chúng được phân chia thành các khúc đoạn, và cứ thế cho đến chừng nào sự phân chia kết thúc" (tr. Bên cạnh quan điểm cho rằng: "văn bản không phải là một phép cộng đơn thuần của các câu" (Trần Ngọc Thêm, 2013, tr.13) thì cũng có quan điểm: "văn bản bao gồm có thể chỉ một câu, có thể nhiều câu, thậm chí cả một cuốn sách" (Hoàng Tuệ, 1989, tr. Hay cụ thể hơn, Nguyễn Thị Ly Kha (2008) đã định nghĩa: "Văn bản là sản phẩm của quá trình tạo lời, có tính thống nhất trọn vẹn về nội dung ý nghĩa và hoàn chỉnh về hình thức" (tr. Diệp Quang Ban (2009) đã đưa ra định nghĩa khái quát như sau: "Văn bản là một loại đơn vị được làm thành từ một khúc đoạn lời nói hay lời viết, hoặc lớn hoặc nhỏ, có cấu trúc, có đề tài…, như một truyện kể, một bài thơ, một đơn thuốc, một biển chỉ đường…" (tr.

Như vậy, được nhìn từ nhiều góc độ nghiên cứu, văn bản có thể có các khái niệm khác nhau, nhưng trong khuôn khổ của đề tài, luận án dùng khái niệm văn bản theo nghĩa: Văn bản là sản phẩm của tạo lời, tồn tại dưới dạng thức viết, có tính thống nhất về nội dung và hình thức nhằm thực hiện chức năng thông báo thông tin. Do vậy, ta thấy rằng thuộc tính vật chất của văn bản là sản phẩm ngôn ngữ, dạng thức tồn tại của văn bản là hình thức viết với nhiều thể loại khác nhau và chức năng của văn bản là dùng trong các phạm vi thông báo thông tin. Theo đó, một văn bản (có thể là một từ, một câu, hoặc một đoạn văn) được xem xét để đánh giá mức độ khó của nó dựa trên các YTNN bề mặt/hình thức và bề sâu/nội dung. Độ khó của văn bản Văn bản có phù hợp với người đọc hay không, phụ thuộc vào hai nhân tố chính: (1) “Độ hiểu về văn bản” và (2) “Độ phức tạp của văn bản”.

Về nhân tố thứ nhất, nhân tố “Độ hiểu về văn bản” (Comprehensibility) là khả năng hiểu văn bản của người đọc. Điều này liên quan đến các yếu tố như kiến thức có sẵn của họ, kỹ năng đọc của họ, sở thích và động lực. Về nhân tố thứ hai, “Độ phức tạp của văn bản” (Complexibility) liên quan đến các yếu tố nội tại của chính văn bản đó, chẳng hạn: những yếu tố liên quan đến nội dung văn bản, cách trình bày ý tưởng; cấp độ của văn bản; cách thiết kế và kiểu in văn bản; bố cục của văn bản. Căn cứ vào hai nhân tố này, các nghiên cứu về việc đánh giá sự phù hợp giữa văn bản với người đọc được chia thành hai hướng tiếp cận chính: (1) Độ hiểu về văn bản của người đọc và (2) Độ phức tạp của văn bản.

“Độ phức tạp của văn bản” (viết tắt là ĐPTVB) lại được nghiên cứu trên hai phương diện cơ bản là: các yếu tố về “Độ rõ của văn bản” (Text Legibility/ Legibility) và các yếu tố về “Độ khó của văn bản” (Readability/ Text Readability Text Difficulty/ Textual Difficulty). “Độ rõ của văn bản” tập trung vào các yếu tố về hình thức trình bày VB, chẳng hạn như các kiểu chữ, màu phông chữ, cỡ chữ, màu nền, hình ảnh, biểu đồ, v. Trong khi đó hướng nghiên cứu về “độ khó của văn bản” tập trung vào các yếu tố về nội dung của VB, các yếu tố ngôn ngữ bề mặt và các yếu tố ngôn ngữ bề sâu thuộc nội dung của văn bản, chẳng hạn như độ dài từ, độ dài câu, độ dài trung bình câu theo từ, số lượng câu, từ vựng, cú pháp, phương tiện liên kết, v. Như vậy “độ hiểu về văn bản” (viết tắt là ĐHVB) là nghiên cứu về con người, mang tính cá nhân và chủ quan, nó phụ thuộc vào các yếu tố có sẵn của chính đối tượng sử dụng văn bản, trong khi đó “độ rõ của văn bản” (viết tắt là ĐRVB) và “độ khó của văn bản” là nghiên cứu về VB, mang tính khách quan, dành cho một nhóm độc giả và phụ thuộc vào các yếu tố có sẵn trong; trong đó, ĐRVB bao gồm các yếu tố về mặt hình thức, và ĐKVB bao gồm các yếu tố về mặt nội dung.

Đối tượng nghiên cứu của ĐHVB là con người, người đọc VB, còn đối tượng 11 nghiên cứu của ĐRVB và ĐKVB là các VB viết. Các hướng tiếp cận khi nghiên cứu “Sự phù hợp giữa văn bản với người đọc” có thể được mô tả như sau: Biểu đồ 1.1: Các hướng tiếp cận khi nghiên cứu “Sự phù hợp giữa văn bản với người đọc” Số Đặc điểm Độ hiểu về văn bản Độ phức tạp của văn bản tt Comprehensibility Complexibility Độ rõ của văn bản Độ khó của văn bản Legibility Readability 1 Đối tượng - - Khả năng nhận thức của - - Văn bản - - Văn bản nghiên cứu con người 2 Nội dung - - Các đặc điểm của người - - Các yếu tố hình - - Các yếu tố nội dung nghiên cứu đọc ảnh hưởng tới khả thức ảnh hưởng đến ảnh hưởng đến độ năng hiểu văn bản độ rõ của văn bản khó của văn bản 3 Tính chất - - Giải mã - - Mã hóa - Chủ quan - - Khách quan - - Không thể đo, tính toán- - Có thể đo, tính toán - - Đọc văn bản: kỹ năng - - Viết văn bản: ứng dụng (biên soạn giáo đọc hiểu, giảng dạy ngôn trình, tuyển phóng viên, viết hướng dẫn sử ngữ dụng) 4 Phương - - Dựa trên nghiên cứu - - Dựa trên nghiên cứu định lượng (thống kê pháp định tính (kinh nghiệm trên kho ngữ liệu) nghiên cứu sống, kiến thức, chuyên chính môn, sự đam mê, sự minh mẫn.) 5 Ngành - - Ngôn ngữ học - - Ngôn ngữ học nghiên cứu- - Tâm lý học - - Ngôn ngữ học ứng dụng - - Giáo dục học - - Ngôn ngữ học tính toán Bảng 1.1: Sự khác biệt giữa các nghiên cứu theo hướng tiếp cận ĐHVB và ĐPTVB Nghiên cứu về ĐHVB là nghiên cứu về việc giải mã (decoding) khả năng đọc của người đọc, và nghiên cứu về ĐKVB là nghiên cứu về việc mã hóa (encoding) chính các VB đó. Chúng ta không thể đo được kiến thức, động lực hay 12 sự say mê của người đọc, nhưng chúng ta có thể đo những yếu tố ảnh hưởng đến ĐPTVB. Trong khi chúng ta không thể thay đổi được chủ đề viết, nhưng chúng ta có thể thay đổi được cách diễn đạt trong phong cách viết, cách thiết kế và bố cục VB cho phù hợp hơn với mục đích và nhu cầu của người đọc (Dubay, 2007).

Nghiên cứu về ĐKVB là nghiên cứu về các yếu tố làm cho VB dễ hiểu, một văn bản càng dễ đọc, thì VB đó càng dễ hiểu (Donald. Như vậy, nghiên cứu về ĐKVB là nghiên cứu về các yếu tố ngôn ngữ bề mặt và các yếu tố ngôn ngữ bề sâu thuộc nội dung của văn bản, nghiên cứu các yếu tố ngôn ngữ làm cho chính văn bản đó dễ hiểu hơn hoặc khó hiểu hơn. CÁC MÔ HÌNH ĐO ĐỘ KHÓ CỦA VĂN BẢN TIẾNG ANH 1. Phương pháp đo từ khó của Lively và Pressey Công trình nghiên cứu Teacher's Word Book (Từ vựng cho người giảng dạy) của Thorndike (1983) là cầu nối ý tưởng cho nghiên cứu về ĐKVB của Lively và Pressey (1923) trong A Method for Measuring the 'Vocabulary Burden' of Textbooks (Một phương pháp đo lường ‘Từ vựng khó’ của các SGK).

Nghiên cứu của Lively và Pressey được coi là công bố đầu tiên của công thức đo ĐKVB (Chall, 1947, tr. Họ đã sử dụng 3 yếu tố để đánh giá độ khó của từ vựng và hai trong số đó phụ thuộc vào danh sách từ của Thorndike. Công thức được tính toán bằng cách đếm tất cả các từ khác nhau trên 1.000 từ, và tính chỉ số trung bình (median index) của tất cả các từ tìm thấy trong danh sách Thorndike 10.