CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ Ý ĐỊNH SỬ DỤNG VÍ ĐIỆN CỦA NGƯỜI TIÊU DÙNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện về đề tài liên quan đến ý định sử dụng các hình thức thanh toán trực tuyến nói chung và ví di động nói riêng. Nhìn chung, hầu hết các nhà nghiên cứu này đã tham khảo mô hình chấp nhận công nghệ (TAM) để xây dựng mô hình nghiên cứu và đề xuất các kiến nghị để phát triển thị trường thanh toán trực tuyến nói chung và ví di động nói riêng tùy từng đối tượng nghiên cứu của từng bài nghiên cứu cụ thể.
Junadi Sfenrianto (2015) trong nghiên cứu “A Model of Factors Influencing Consumer's Intention to Use E-Payment System in Indonesia” đã điều tra ý định sử dụng thanh toán điện tử của người tiêu dùng ở Indonesia. Thông qua việc mở rộng lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ (UTAUT) để đưa ra mô hình nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố có ảnh hưởng đến việc chấp nhận công nghệ thanh toán điện tử. Kết quả mô hình cho thấy ngoài các biến kỳ vọng kết quả thực hiện, kỳ vọng nỗ lực, ảnh hưởng xã hội thì các biến là văn hóa và bảo mật cũng có ảnh hưởng tích cực đến ý định sử dụng ví điện tử. Alwan Sri Kustono, Ardhya Yudistira Adi Nanggala và Mas'ud (2020) với nghiên cứu “Determinants of the Use of E-Wallet for Transaction Payment among College Students Journal of Economics” nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến việc sử dụng Ví điện tử của sinh viên đại học ở Jember Regency, Indonesia.
Bằng việc sử dụng mô hình chấp nhận công nghệ TAM với các yếu tố được đưa vào kiểm định bao gồm: chất lượng ứng dụng, tính hữu ích được nhận thức, cảm nhận dễ sử dụng và thái độ sử dụng. Với cỡ mẫu 180 sinh viên, kết quả khảo sát cho thấy cảm nhận dễ sử dụng có ảnh hưởng tích cực đến nhận thức rất là có ích; nhận thức hữu ích có ảnh hưởng tích cực đến thái độ đối với sử dụng các ứng dụng ví điện tử; thái độ đóng một vai trò quan trọng trong hành vi có ý định sử dụng ví điện tử; chất lượng 6 của ứng dụng ví điện tử không ảnh hưởng đến mức độ cảm nhận tính hữu ích; mức độ dễ sử dụng của ứng dụng không có ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ. Md Wasiul Karim và cộng sự (2020) trong nghiên cứu "Factors Influencing the Use of E-wallet as a Payment Method among Malaysian Young Adults” đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc người trẻ tuổi ở Châu Á sử dụng ví điện tử như một phương thức thanh toán bằng cách áp dụng mô hình chấp nhận công nghệ mở rộng (TAM). Tổng số 330 dữ liệu được thu thập từ người dùng ví điện tử ở khu vực Thung lũng Klang của Malaysia và được phân tích bằng cách triển khai mô hình phương trình cấu trúc hình vuông từng phần (PLS-SEM).
Kết quả cho thấy rằng 3 nhân tố: tính hữu ích, tính dễ sử dụng, quyền riêng tư và bảo mật đều có mối quan hệ tích cực và đáng kể đối với ý định sử dụng ví điện tử. Nghiên cứu của Tan Kock Lim và cộng sự (2021) về đề tài “Factor Influencing Consumer’s Intention to Use E-wallets”. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng. Ảnh hưởng xã hội, tính hữu ích cảm nhận, tính dễ sử dụng cảm nhận và thái độ đối với việc sử dụng được nghiên cứu như là các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng của người tiêu dùng và Mô hình chấp nhận công nghệ (TAM).
Kỹ thuật lấy mẫu phán đoán được áp dụng để thu thập dữ liệu từ những người trả lời đã sử dụng ví điện tử trước đây. Cỡ mẫu 211 sẽ được thu thập thông qua bảng câu hỏi trực tuyến và thực tế. Dữ liệu sẽ được phân tích thông qua phần mềm SPSS. Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra rằng sự hữu ích cảm nhận, cảm nhận dễ sử dụng và thái độ đối với việc sử dụng có mối quan hệ tích cực đến ý định sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng ngoại trừ ảnh hưởng xã hội.
Kết quả của nghiên cứu này cần xem xét đối với công ty ví điện tử, người bán, lĩnh vực CNTT và chính phủ để tác động đến ý định sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng. Hành vi của người tiêu dùng có ý định sử dụng ví điện tử là rất quan trọng để phát triển Malaysia thành một quốc gia tiên tiến và không dùng tiền mặt, đồng thời nâng cao đời sống người dân trở nên tiện lợi và thanh toán hiệu quả hơn. Kelvin Lee Yong Ming và cộng sự (2022) đã thực hiện nghiên cứu “Factors Affecting the Intention to Use E-Wallets during the COVID-19 Pandemic”. Nghiên 7 cứu này nhằm mục đích lấp đầy lỗ hổng kiến thức bằng cách kết hợp sự hỗ trợ của chính phủ, rủi ro được nhận thức và ảnh hưởng xã hội như những yếu tố tiềm năng ảnh hưởng đến việc sử dụng ví điện tử.
Dữ liệu khảo sát được đối chiếu từ 598 người trả lời bằng Google Biểu mẫu và được phân tích bằng mô hình phương trình cấu trúc dựa trên hiệp phương sai (CB-SEM). Các phát hiện xác nhận rằng tính hữu ích được cảm nhận, sự hỗ trợ của chính phủ, rủi ro nhận thức và ảnh hưởng xã hội có liên quan tích cực đến thái độ đối với việc sử dụng ví điện tử. Thái độ này cũng liên quan tích cực đến ý định sử dụng ví của người dùng. Kết quả của nghiên cứu này có thể hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách đưa ra các chiến lược hiệu quả có thể nắm bắt được ý định sử dụng ví điện tử của người dùng trong đại dịch COVID-19.
Nghiên cứu này cũng khuyến nghị chính phủ tăng cường các biện pháp khuyến khích để đẩy nhanh quá trình hình thành một xã hội không dùng tiền mặt. Các tổ chức liên quan cũng nên nâng cao nhận thức cộng đồng về tính hữu ích của ví điện tử trong việc ngăn chặn sự lây lan của virus. Shashi Gupta và cộng sự (2022) với nghiên cứu “Factors Influencing the Intention to Use GrabPay Among Malaysians”. Nghiên cứu này là về quan điểm của người Malaysia và ý định sử dụng GrabPay của họ.
Có bốn biến được lựa chọn trong nghiên cứu này: tính hữu dụng được cảm nhận, tính dễ sử dụng được cảm nhận, tính bảo mật được cảm nhận và ảnh hưởng xã hội. Tổng cộng có 100 bảng câu hỏi được phát trực tuyến cho người trả lời và dữ liệu được phân tích bằng phần mềm SPSS. Qua nghiên cứu, chúng tôi thấy rằng bốn biến này có mối tương quan thuận chiều với ý định sử dụng GrabPay của người Malaysia. Tóm lại, người ta tin rằng ý định sử dụng Ví điện tử của người Malaysia đang dần tăng lên.
Do đó, GrabPay cần chú ý hơn đến hệ thống bảo mật, mở rộng phạm vi dịch vụ và thực hiện một số tối ưu hóa và đơn giản hóa trên ứng dụng của mình để củng cố vị thế trong tương lai. (2022) với nghiên cứu “Factors Influencing The Intention To Adopt Electronic Wallet Among Undergraduate Student In Klang Valley”. Nghiên cứu này nhằm mục đích nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của các sinh viên đại học ở Klang Valley. Một số yếu tố ảnh hưởng 8 như Nhận thức dễ sử dụng, Nhận thức hữu ích, Bảo mật và quyền riêng tư, Ảnh hưởng xã hội sẽ được nghiên cứu để phân tích xem các yếu tố này có đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ý định sử dụng Ví điện tử của sinh viên hay không.
Các sinh viên đại học được nhắm mục tiêu tập trung vào khu vực Thung lũng Klang và nghiên cứu này áp dụng phương pháp định lượng bằng cách sử dụng dữ liệu sơ cấp thông qua bảng câu hỏi. 180 người trả lời đã được thu thập cho nghiên cứu này. Dữ liệu được phân tích bằng cách sử dụng Phân tích hồi quy bội để nghiên cứu mối quan hệ giữa các yếu tố dự đoán với biến kết quả. Các phát hiện đã chỉ ra rằng bốn yếu tố dự đoán đã phát triển ý định áp dụng Ví điện tử trong số các sinh viên đại học.
Nghiên cứu trong nước Trong nghiên cứu của Trần Nhật Tân (2019) về “Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử Moca của người dân Việt Nam”. Qua kết quả nghiên cứu, có 7 nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử Moca trên ứng dụng “hiệu quả mong đợi”, “nỗ lực mong đợi”, “các điều kiện thuận lợi”, “ảnh hưởng xã hội”, “động lực hưởng thụ”, “giá trị cảm nhận” và “sự tin tưởng”. Dựa vào kết quả nghiên cứu nhân tố “ảnh hưởng xã hội” có tác động mạnh nhất theo ý kiến tác giả cần tăng cường mạnh mẽ truyền thông, đặc biệt là truyền thông xã hội được tác giả phân tích kỹ hơn ở phần hàm ý quản trị. Nghiên cứu còn hạn chế về mặt thời gian và kinh phí nên số lượng mẫu còn ít chưa khái quát được tổng thể.
Nghiên cứu tiến hành đối với những cá nhân đang sinh sống học tập và làm việc tại Thành phố Hồ Chí Minh nên khả năng tổng quát chưa cao. Đề tài mới chỉ nghiên cứu 7 nhân tố ngoài ra còn có các nhân tố khác ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử. Nghiên cứu của Đỗ Ngọc Bích, Đỗ Thị Hải Ninh (2020) về “Điều tra ý định sử dụng ví điện tử của thế hệ gen Z tại Việt Nam” đã dựa trên nền tảng mô hình lý thuyết chấp nhận công nghệ TAM và mô hình lý thuyết thống nhất về chấp nhận và sử dụng công nghệ UTAUT để đề xuất mô hình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử của thế hệ gen Z với 7 nhân tố: khả năng tương thích, tính thuận tiện, độ tin cậy, danh tiếng, tính hữu ích, tính dễ sử dụng và ảnh hưởng xã 9 hội. Với cỡ mẫu 170 người, kết quả chỉ ra rằng mức độ hữu ích được coi là yếu tố quyết định ý định sử dụng ví điện tử của thế hệ gen Z.
Nhằm phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến ý định sử dụng ví điện tử MoMo của người tiêu dùng tại Việt Nam, Nguyễn Cường, Nguyễn Trang, Trần Thảo (2020) trong nghiên cứu “Các yếu tố quyết định ý định sử dụng ví điện tử của người tiêu dùng: trường hợp nghiên cứu ví MoMo tại Việt Nam” đã tiến hành điều tra khảo sát trên 280 người tiêu dùng tại Việt Nam.