Luận văn thạc sĩ về các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ nghèo tại huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ nghèo tại huyện cam lộ tỉnh quảng trị, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

Trường đại học

Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM

Chuyên ngành

Kinh Tế Phát Triển

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận văn thạc sĩ

2008

Phí lưu trữ

35 Point

Mục lục chi tiết

MỤC LỤC

1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

1.1. Khái niệm nghèo đói

1.2. Các phương pháp xác định nghèo đói

1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập của hộ nghèo

2. CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU

2.1. Giới thiệu vùng nghiên cứu và mẫu nghiên cứu

2.2. Tổng quan về Tỉnh Quảng Trị

2.3. Các đặc điểm chính của Huyện Cam Lộ

2.4. Mẫu nghiên cứu

2.5. Nguồn dữ liệu

2.6. Phương thức thu thập dữ liệu

2.7. Mô hình kinh tế lượng

3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. Tình hình thu nhập và đời sống nông dân Việt Nam

3.2. Nguyên nhân của tình trạng trên

3.3. Kết quả thống kê

3.3.1. Nguồn tạo thu nhập

3.3.2. Quy mô hộ, lao động và tỷ lệ phụ thuộc

3.3.3. Tuổi chủ hộ

3.3.4. Các yếu tố rủi ro

3.3.5. Nhu cầu vay vốn

3.4. Kết quả mô hình kinh tế lượng

4. CHƯƠNG 4: GỢI Ý CHÍNH SÁCH

4.1. Gợi ý chính sách từ kết quả điều tra và chạy mô hình kinh tế lượng

4.1.1. Quy mô hộ, số lao động và vấn đề giới tính

4.1.2. Vấn đề tiếp cận thông tin tín dụng và vay vốn

4.1.3. Dịch vụ hỗ trợ

4.2. Nâng cao hiệu quả các chương trình XĐGN ở huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị

4.3. Một số giới hạn của đề tài, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Phụ lục 1. Bản đồ Việt Nam và bản đồ vùng nghiên cứu

Phụ lục 2. Các tình huống nghiên cứu

Phụ lục 3. Bảng ma trận hệ số tương quan các biến độc lập

Phụ lục 4. Thống kê mô tả các biến

Phụ lục 5. Các bước xây dựng mô hình

Phụ lục 6. Phiếu điều tra hộ

Tóm tắt

I. Tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ nghèo

Nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ nghèo tại huyện Cam Lộ, Quảng Trị là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội hiện nay. Huyện Cam Lộ, với đặc điểm kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo. Việc hiểu rõ các yếu tố tác động đến thu nhập sẽ giúp xây dựng các chính sách hiệu quả hơn nhằm cải thiện đời sống cho người dân.

1.1. Đặc điểm kinh tế xã hội của huyện Cam Lộ

Huyện Cam Lộ có tỷ lệ hộ nghèo cao, với 28,4% dân số sống dưới mức chuẩn nghèo. Đặc điểm kinh tế chủ yếu là nông nghiệp, nhưng điều kiện tự nhiên và cơ sở hạ tầng còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phát triển kinh tế của hộ nghèo.

1.2. Tình hình thu nhập của hộ nghèo tại Cam Lộ

Thu nhập của hộ nghèo tại Cam Lộ chủ yếu đến từ nông nghiệp, nhưng thường không ổn định. Nhiều hộ gia đình gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn lực sản xuất và tín dụng, dẫn đến tình trạng nghèo đói kéo dài.

II. Các thách thức trong việc nâng cao thu nhập hộ nghèo

Việc nâng cao thu nhập cho hộ nghèo tại huyện Cam Lộ gặp nhiều thách thức. Những yếu tố như chính sách hỗ trợ, giáo dục và đào tạo, và cơ hội việc làm đều có ảnh hưởng lớn đến khả năng cải thiện thu nhập. Đặc biệt, việc thiếu vốn và kỹ năng lao động là những rào cản chính.

2.1. Thiếu vốn và cơ hội tiếp cận tín dụng

Nhiều hộ nghèo không có khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng chính thức, dẫn đến việc phải vay mượn với lãi suất cao từ các nguồn không chính thức. Điều này làm giảm khả năng đầu tư vào sản xuất và kinh doanh.

2.2. Trình độ giáo dục và kỹ năng lao động thấp

Trình độ học vấn và kỹ năng lao động của người dân tại huyện Cam Lộ còn thấp, ảnh hưởng đến khả năng tìm kiếm việc làm và thu nhập. Việc nâng cao giáo dục và đào tạo là cần thiết để cải thiện tình hình này.

III. Phương pháp nâng cao thu nhập cho hộ nghèo hiệu quả

Để nâng cao thu nhập cho hộ nghèo, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như phát triển chính sách hỗ trợ, cải thiện cơ hội việc làm, và tăng cường giáo dục và đào tạo. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn tạo ra cơ hội phát triển bền vững cho người dân.

3.1. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần triển khai các chính sách hỗ trợ cụ thể cho hộ nghèo, bao gồm việc cung cấp tín dụng ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp.

3.2. Tăng cường giáo dục và đào tạo nghề

Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, giúp người dân nâng cao kỹ năng và tìm kiếm việc làm tốt hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Cam Lộ

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách hỗ trợ và chương trình đào tạo nghề đã mang lại những kết quả tích cực trong việc nâng cao thu nhập cho hộ nghèo tại huyện Cam Lộ. Những mô hình thành công cần được nhân rộng để đạt hiệu quả cao hơn.

4.1. Mô hình hỗ trợ tín dụng cho hộ nghèo

Mô hình hỗ trợ tín dụng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội đã giúp nhiều hộ nghèo tiếp cận vốn, từ đó đầu tư vào sản xuất và cải thiện thu nhập.

4.2. Kết quả từ chương trình đào tạo nghề

Chương trình đào tạo nghề đã giúp nhiều người dân nâng cao kỹ năng, từ đó tìm được việc làm ổn định và tăng thu nhập cho gia đình.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hộ nghèo tại Cam Lộ

Việc nâng cao thu nhập cho hộ nghèo tại huyện Cam Lộ cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng. Các chính sách hỗ trợ cần được điều chỉnh và cải tiến để phù hợp với thực tế địa phương, nhằm đạt được mục tiêu xóa đói giảm nghèo bền vững.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ lâu dài

Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ lâu dài, không chỉ tập trung vào việc cấp phát mà còn tạo điều kiện cho hộ nghèo tự phát triển.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc xây dựng và thực hiện các chương trình phát triển, từ đó tạo ra sự đồng thuận và hiệu quả cao hơn.

23/07/2025

Bạn đang xem trước tài liệu:

Luận văn thạc sĩ ueh các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ nghèo tại huyện cam lộ tỉnh quảng trị

Tải đầy đủ

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghèo đói vẫn là một thách thức lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực nông thôn. Theo số liệu năm 2007, tỷ lệ hộ nghèo toàn quốc chiếm khoảng 14,7%, trong khi đó tỉnh Quảng Trị có tỷ lệ hộ nghèo cao hơn nhiều, lên đến 28,4%. Huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, với đặc điểm địa lý đa dạng gồm vùng đồi núi và đồng bằng, là một điển hình cho các vùng nghèo của tỉnh với tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoảng 10,5% dân số. Thu nhập của các hộ nghèo tại đây chủ yếu dựa vào nông nghiệp nhưng còn thấp và thiếu ổn định, trong khi đó việc tiếp cận vốn tín dụng và các dịch vụ hỗ trợ còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về xóa đói giảm nghèo, xác định các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ nghèo tại huyện Cam Lộ, đồng thời đánh giá thực trạng tiếp cận tín dụng và đề xuất các giải pháp nâng cao thu nhập cho các hộ nghèo. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 352 hộ nghèo tại ba xã Cam Thủy, Cam Nghĩa và thị trấn Cam Lộ trong giai đoạn 2007 đến giữa năm 2008, với đề xuất chính sách hướng đến năm 2010. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp quản lý địa phương và các tổ chức liên quan trong công tác xóa đói giảm nghèo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về các yếu tố quyết định thu nhập của hộ nghèo, bao gồm:

Vốn con người (HC): Trình độ giáo dục, kinh nghiệm và năng lực của chủ hộ ảnh hưởng tích cực đến khả năng tạo thu nhập.
Vốn tài chính (FC): Tiếp cận tín dụng và khả năng vay vốn giúp hộ đầu tư vào sản xuất và kinh doanh.
Vốn tự nhiên (NC): Diện tích đất đai, chất lượng đất và tài nguyên thiên nhiên là nguồn lực quan trọng cho sản xuất nông nghiệp.
Vốn vật chất (PC): Tài sản vật chất như công cụ sản xuất, vật nuôi góp phần nâng cao năng suất lao động.
Vốn xã hội (SC): Mối quan hệ xã hội, sự tham gia vào các tổ chức và chương trình hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho hộ nghèo.
Yếu tố cấp vùng (X): Tiềm năng nông nghiệp, tiếp cận thị trường, cơ sở hạ tầng và mật độ dân số ảnh hưởng đến chiến lược tạo thu nhập của hộ.

Mô hình kinh tế lượng được xây dựng để phân tích mối quan hệ giữa thu nhập bình quân đầu người của hộ nghèo với các biến độc lập như quy mô hộ, lao động, trình độ giáo dục, giới tính chủ hộ, tài sản, dịch vụ hỗ trợ và tiếp cận tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định lượng và định tính:

Nguồn dữ liệu: Dữ liệu sơ cấp được thu thập từ 90 hộ nghèo được chọn ngẫu nhiên trong tổng số 352 hộ nghèo tại ba xã thuộc huyện Cam Lộ. Dữ liệu thứ cấp lấy từ các báo cáo thống kê của tỉnh, huyện, ngân hàng và các tổ chức liên quan.
Phương pháp thu thập dữ liệu: Bao gồm quan sát, phỏng vấn bán cấu trúc, đánh giá nhanh nông thôn (RRA) và bảng câu hỏi điều tra chi tiết về thu nhập, vay vốn, dịch vụ hỗ trợ và đặc điểm hộ.
Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Eviews để xử lý số liệu, thực hiện thống kê mô tả và mô hình hồi quy kinh tế lượng nhằm xác định các yếu tố tác động đến thu nhập của hộ nghèo.
Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2007 đến giữa năm 2008, đề xuất giải pháp đến năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thu nhập và nguồn tạo thu nhập: Thu nhập bình quân đầu người của hộ nghèo chủ yếu đến từ sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi. Diện tích đất trung bình của hộ nghèo là khoảng 3.443 m², trong đó nhiều hộ có diện tích đất nhỏ hơn 1.000 m², hạn chế khả năng sản xuất quy mô lớn. Số tiền vay vốn trung bình trong hai năm gần đây là khoảng 5 triệu đồng/hộ, với 53,05% vay từ nguồn phi chính thức và 46,95% vay từ nguồn chính thức.
Tiếp cận tín dụng: Trong số các hộ vay vốn chính thức, Ngân hàng Chính sách xã hội chiếm tỷ lệ cao nhất (48,89%), tiếp theo là Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (43,33%). Nguồn vay phi chính thức chủ yếu là từ bà con, bạn bè (78,89%) và mua hàng trả chậm (56,67%). Khoản vay từ người cho vay lấy lãi chiếm tỷ lệ thấp (6,67%).
Quy mô hộ và lao động: Quy mô hộ trung bình là 4,5 người, trong đó 50% hộ có từ 4 đến 6 thành viên. Tỷ lệ người phụ thuộc cao làm giảm khả năng tạo thu nhập của hộ nghèo.
Dịch vụ hỗ trợ và tiếp cận thông tin: Hầu hết các hộ nghèo chưa được tiếp cận đầy đủ các khóa đào tạo kỹ thuật và hướng dẫn sử dụng vốn vay. Nhu cầu tham gia các lớp tập huấn có chất lượng cao hơn là rất lớn.

Thảo luận kết quả

Kết quả mô hình kinh tế lượng cho thấy các yếu tố như quy mô hộ, số lao động, diện tích đất đai, trình độ giáo dục của chủ hộ và tiếp cận tín dụng có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến thu nhập của hộ nghèo. Việc vay vốn từ các nguồn chính thức và phi chính thức đều góp phần nâng cao thu nhập, tuy nhiên nguồn vay phi chính thức vẫn chiếm tỷ lệ cao do tính linh hoạt và dễ tiếp cận hơn.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả phù hợp với quan điểm rằng vốn con người và tài sản vật chất là những nhân tố quan trọng quyết định thu nhập của hộ nghèo. Tuy nhiên, sự hạn chế về diện tích đất và khả năng tiếp cận dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật vẫn là rào cản lớn đối với sự phát triển bền vững của các hộ nghèo tại Cam Lộ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ phân bố diện tích đất, tỷ lệ vay vốn theo nguồn, quy mô hộ và mức thu nhập trung bình để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

Tăng cường tiếp cận tín dụng chính thức: Cần mở rộng quy mô và cải thiện thủ tục vay vốn tại Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp để các hộ nghèo dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với lãi suất ưu đãi. Thời gian thực hiện: 2009-2010; Chủ thể: UBND huyện, các ngân hàng liên quan.
Phát triển dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật: Tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và quản lý tài chính cho hộ nghèo nhằm nâng cao năng lực sản xuất và sử dụng vốn hiệu quả. Thời gian: 2009-2010; Chủ thể: Sở Nông nghiệp, các tổ chức phi chính phủ.
Khuyến khích đa dạng hóa nguồn thu nhập: Hỗ trợ phát triển các hoạt động phi nông nghiệp như thủ công mỹ nghệ, thương mại nhỏ nhằm giảm phụ thuộc vào nông nghiệp và tăng thu nhập bền vững. Thời gian: 2009-2010; Chủ thể: UBND huyện, các tổ chức phát triển kinh tế địa phương.
Cải thiện cơ sở hạ tầng và tiếp cận thị trường: Đầu tư nâng cấp đường giao thông, hệ thống thủy lợi và các cơ sở hạ tầng khác để tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Thời gian: 2009-2010; Chủ thể: UBND tỉnh, các cơ quan quản lý địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý nhà nước về giảm nghèo: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh chính sách hỗ trợ hộ nghèo phù hợp với điều kiện địa phương.
Các tổ chức tín dụng và ngân hàng: Tham khảo để thiết kế các sản phẩm tín dụng phù hợp với nhu cầu và khả năng của hộ nghèo, đồng thời cải thiện quy trình cho vay.
Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế phát triển: Tài liệu tham khảo về mô hình kinh tế lượng ứng dụng trong phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ nghèo.
Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển nông thôn: Áp dụng các giải pháp đề xuất để triển khai các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phát triển sinh kế cho người nghèo.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến thu nhập của hộ nghèo tại Cam Lộ?
Trình độ giáo dục của chủ hộ và khả năng tiếp cận tín dụng được xác định là những yếu tố có tác động tích cực và mạnh mẽ nhất đến thu nhập.
Tại sao nguồn vay phi chính thức vẫn chiếm tỷ lệ cao?
Nguồn vay phi chính thức như vay từ bà con, bạn bè có tính linh hoạt, thủ tục đơn giản và không yêu cầu tài sản đảm bảo, phù hợp với điều kiện của hộ nghèo.
Các hộ nghèo có được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật không?
Phần lớn các hộ nghèo chưa được tiếp cận đầy đủ các khóa đào tạo và hướng dẫn kỹ thuật, dẫn đến hạn chế trong việc nâng cao năng suất và thu nhập.
Quy mô hộ ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập?
Quy mô hộ lớn hơn, đặc biệt là số lao động trong độ tuổi lao động, giúp tăng khả năng tạo thu nhập cho hộ nghèo.
Các chính sách đề xuất có thể áp dụng trong thời gian bao lâu?
Các giải pháp được đề xuất hướng đến giai đoạn 2009-2010 nhằm cải thiện nhanh chóng điều kiện sống và thu nhập của hộ nghèo tại huyện Cam Lộ.

Kết luận

Thu nhập của hộ nghèo tại huyện Cam Lộ chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với diện tích đất trung bình khoảng 3.443 m² và quy mô hộ trung bình 4,5 người.
Tiếp cận tín dụng, đặc biệt từ các nguồn chính thức như Ngân hàng Chính sách xã hội, đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập.
Trình độ giáo dục của chủ hộ và dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng phát triển sản xuất và thu nhập bền vững.
Các giải pháp tập trung vào mở rộng tín dụng, nâng cao kỹ thuật, đa dạng hóa sinh kế và cải thiện cơ sở hạ tầng được đề xuất nhằm thúc đẩy xóa đói giảm nghèo hiệu quả.
Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp quản lý và tổ chức liên quan trong việc hoạch định chính sách và chương trình hỗ trợ hộ nghèo tại địa phương.

Các cơ quan chức năng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng để nâng cao hiệu quả công tác xóa đói giảm nghèo. Đề nghị các nhà quản lý và tổ chức phát triển quan tâm áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn nhằm cải thiện đời sống người nghèo tại huyện Cam Lộ và các vùng tương tự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1.1 Khái niệm nghèo đói: Cho đến nay quan điểm, định nghĩa về nghèo đói được thống nhất trên thế giới, tuy nhiên tiêu chí xác định nghèo đói rất khác nhau tuỳ thuộc vào mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ. Chuẩn nghèo thường được dựa trên mức thu nhập hoặc mức chi tiêu đủ để thoả mãn các nhu cầu như ăn uống, sinh hoạt, quần áo, giáo dục, giải trí. Có nhiều mức độ để thoả mãn các nhu cầu đó tuỳ thuộc vào mức độ phát triển kinh tế-xã hội cũng như phong tục tập quán ở mỗi lãnh thổ và quốc gia. Về khái niệm nghèo đói, Uỷ ban kinh tế khu vực Châu Á Thái Bình Dương (ESCAP) năm 1993 đã đưa ra định nghĩa “Nghèo đói là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu của con người và được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương”.

Đây cũng là khái niệm thường được sử dụng ở Việt Nam. Mặt khác, theo Chương trình phát triển các quốc gia, Hirschowitz tán thành với định nghĩa về đói nghèo qua Báo cáo Đo lường mức độ đói nghèo ở Nam Phi như sau: “Trong báo cáo này, đói nghèo (theo nghĩa chung trong các báo cáo phát triển Liên hiệp các nước) được nhìn nhận lại ở viễn cảnh rộng hơn chứ không chỉ đơn thuần bó hẹp ở khía cạnh thu nhập thấp hay tiêu dùng thấp”. Điều cần thấy ở đây là “sự phủ nhận của các cơ hội và các lựa chọn cơ bản nhất đối với sự phát triển con người để dẫn đến cuộc sống năng động, khoẻ mạnh, lâu dài và tận hưởng một điều kiện sống ổn định, tự do, có phẩm chất, tự trọng và sự tôn trọng từ những người khác”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Cùng quan điểm này, Amartya Sen cũng chia sẻ rằng “đói nghèo phải được nhìn nhận như là sự tước đoạt những khả năng cơ bản nhất hơn là chỉ bó hẹp ở khía cạnh thu nhập thấp”.

Ông cho rằng đói nghèo có thể ở cả các khả năng thiết yếu bị tước đoạt về kinh tế, chính trị và xã hội. Hơn nữa, định nghĩa nhấn mạnh ở trên cho chúng ta thấy có sự phân loại chủ yếu trong đó sự tồn tại của con người nói chung cũng như giữa người giàu và người nghèo quan tâm đến việc làm cách nào để tạo ra những cơ hội giữa họ. Nói cách khác, người giàu có nhiều cơ hội để tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng nhiều hơn người nghèo. Nghèo đói có hai dạng là nghèo đói tuyệt đối và nghèo đói tương đối.

- Nghèo đói tuyệt đối: Theo David O.Dapice thuộc Viện phát triển Harvard “Nghèo đói tuyệt đối là không có khả năng mua một lượng sản phẩm tối thiểu để sống” Nghèo đói tuyệt đối xảy ra khi mức thu nhập hay tiêu dùng của một người hay hộ gia đình giảm xuống mức thấp hơn giới hạn nghèo đói. Giới hạn nghèo đói được xác định hoặc căn cứ vào chi phí ước tính cho một khối kượng hàng hoá cơ bản theo giá cả hợp lý hoặc căn cứ vào tiêu chuẩn dinh dưỡng. Ví dụ, lượng ca lo và chất đạm cần thiết phải được cung cấp cho cơ thể. Nói cụ thể, Ngân hàng thế giới phân loại đói nghèo tuyệt đối là “mức sống ít hơn 75 xu (cents) một ngày, và chú ý rằng 2/3 thế giới có chất lượng gần như nghèo dựa theo tiêu chuẩn đồng đô la một ngày để phân loại với dạng đói nghèo tuyệt đối”.

Hiện nay, mặc dầu tỷ lệ đói nghèo đã giảm nhưng vẫn còn 1/5 dân số thế giới có mức sống dưới ngưỡng 1 đô la/ngày. - Nghèo đói tương đối: nghèo đói tương đối được xét trong tương quan xã hội, phụ thuộc vào địa điểm dân cư sinh sống và phương thức tiêu thụ phổ biến ở nơi đó. Nghèo đói tương đối được hiểu là những người sống dưới mức tiêu chuẩn có thể chấp nhận được trong những địa điểm và thời gian xác định. Nghèo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 đói tương đối cũng là một hình thức thể hiện sự bất bình đẳng trong phân phối và thu nhập.

Ngày nay, nghèo đói tương đối được chú trọng nhiều hơn để có giải pháp thu hẹp sự cách biệt giàu nghèo. Tóm lại, những quan niệm về nghèo đói nêu trên đều phản ánh ba khía cạnh chủ yếu của người nghèo: • Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. • Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người. • Thiếu cơ hội được lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển cộng đồng.

Tiêu chí chung nhất để xác định nghèo đói là mức thu nhập hay chi tiêu để thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người. Nhu cầu cơ bản của con người phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội cũng như phong tục tập quán của mối vùng, mỗi quốc gia.2 Các phương pháp xác định nghèo đói: Các phương pháp sử dụng nhằm đo mức độ nghèo và xác định đối tượng nghèo ở Việt Nam có thể được phân thành 06 nhóm sau: 1) Chi tiêu của hộ; 2) vẽ bản đồ nghèo; 3) dựa vào thu nhập; 4) phân loại của địa phương; 5) Tự đánh giá; 6) xếp hạng giàu nghèo. Cụ thể: Phương pháp 1 - Chi tiêu của hộ: Phương pháp này dựa vào các cuộc điều tra chi tiêu của hộ như ĐTMSDC 1993 và 1998 hay ĐTMSHGĐ 2002. Những cuộc điều tra này bao gồm các thông tin chi tiết về chi tiêu của hộ.

Thông tin này có thể được dùng để tính chuẩn nghèo, đo bằng mức chi tiêu đầu người cần thiết để đảm bảo 2100 ca-lo một ngày, dựa vào cách mà các hộ phân bổ chi tiêu của họ giữa các hạng mục lương thực và phi lương thực. những hộ có mức chi tiêu dưới chuẩn nghèo được xếp vào diện nghèo. Tỷ lệ nghèo được tính bằng tỷ lệ dân số LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 có mức chi tiêu dưới chuẩn nghèo. Hạn chế của phương pháp này là điều tra chi tiêu hộ rất tốn kém, nên mẫu thường nhỏ và ước tính nghèo đói thường có sai số.

Trong ĐTMSDC 1993 và 1998, không thể tính được tỷ lệ nghèo đáng tin cậy ở cấp tỉnh trở xuống. ĐTMSHGĐ 2002 cho phép ta tính được tỷ lệ nghèo tin cậy cho cấp vùng và có thể cho cấp tỉnh nhưng phương pháp chi tiêu của hộ không thể dùng được ở cấp huyện, chưa nói đến cấp xã hay hộ. Phương pháp 2 - Vẽ bản đồ nghèo: Phương pháp này kết hợp giữa phỏng vấn sâu của điều tra hộ với phạm vi rộng của tổng điều tra dân số. Những cuộc điều tra hộ như ĐTMSHGĐ sẽ thu thập thông tin không chỉ về chi tiêu của hộ, mà còn cả về một loạt biến khác như quy mô và thành phần của hộ, trình độ học vấn của các thành viên trong hộ, nghề nghiệp và tài sản của họ… Còn tổng điều tra dân số không hỏi về chi tiêu, nhưng lại bao gồm những thông tin về nhiều biến số kể trên.

Phương pháp vẽ bản đồ nghèo là gắn hai công cụ thống kê này thông qua 03 bước chính. Bước thứ nhất là xác định một loạt các biến số chung giữa cuộc điều tra hộ chi tiết và cuộc tổng điều tra dân số cùng thời kỳ. Thứ hai, tiến hành phân tích thống kê để đánh giá mối quan hệ giữa mức chi tiêu bình quân đầu người với những biến số này. Bước thứ ba là sử dụng những kết quả từ phân tích này để dự báo chi tiêu của những hộ có trong tổng điều tra dân số.

Mức chi tiêu dự báo này sẽ được dùng để đánh giá xem một hộ có nghèo không. Về mặt này, vẽ bản đồ nghèo vẫn là một phần trong phương pháp dựa vào chi tiêu, nhưng nó dựa vào mức chi tiêu dự báo, chứ không phải chi tiêu thực tế của hộ. Phương pháp vẽ bản đồ nghèo cho phép tính được tỷ lệ nghèo ở các cấp thấp, được đo bằng tỷ lệ hộ nghèo trong tổng điều tra dân số của mỗi tỉnh, huyện, thậm chí cả xã. Nhưng phương pháp này cũng không phải thực sự là hoàn hảo bởi lẽ chi tiêu “dự báo” chỉ có thể ước tính với sai số.

Phương pháp 3 - dựa vào thu nhập: Việc áp dụng nghiêm ngặt phương pháp tính theo thu nhập do Bộ LĐTBXH đưa ra để đo mức nghèo có thể được xếp vào LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 loại này. Trên nguyên tắc, phương pháp của Bộ LĐTBXH dựa trên điều tra gồm những câu hỏi về tài sản và về thu nhập từ các nguồn khác nhau. Thu nhập từ tất cả các nguồn này cộng lại, chia cho số người trong hộ và so sánh với một trong ba chuẩn nghèo, tuỳ theo xã đó nằm ở vùng nào. Ở thành thị, chuẩn là 260.000 đồng/người/tháng.

Ở nông thôn vùng đồng bằng, chuẩn nghèo là 200.000 đồng/người/tháng (theo QĐ số 170/2005/QĐ-TTg ngày 08/07/2005 về ban hành chuẩn hộ nghèo áp dụng trong giai đoạn 2006-2010). Tỷ lệ nghèo có thể được tính bằng tỷ lệ dân số sống dưới chuẩn nghèo trong xã, huyện hoặc tỉnh. Phương pháp này cũng bị phê phán vì hai lí do. Thứ nhất, về mặt lý luận, các mốc thu nhập để phân loại hộ nghèo ở những loại xã khác nhau có tính chủ quan và chưa chắc đã so sánh được.

Một hộ thành thị có thu nhập đầu người 260.000 đồng/tháng có thể nghèo hơn hoặc giàu hơn một hộ có thu nhập đầu người 180.000đồng/tháng ở vùng sâu hay miền núi. Thứ hai, trên thực tế, Phương pháp của Bộ LĐTBXH không được áp dụng đồng nhất ở các địa phương. Điển hình là chỉ một phần trong các hộ là được điều tra, chủ yếu là những hộ đã được nhận giấy chứng nhận hộ nghèo, được xác định sát mức nghèo. Vì vậy, kết quả điều tra thường không được chính quyền địa phương tính đến khi phân bổ những khoản trợ giúp như miễn học phí hoặc thẻ khám chữa bệnh.

Chính quyền địa phương thường đặt ra tỷ lệ nghèo mà không xem xét đến phương pháp xác định của Bộ LĐTBXH. Phương pháp 4 - Phân loại của địa phương: Điểm căn bản trong việc xác định đối tượng nghèo và phân bổ các khoản trợ giúp trên thự tế ở cấp địa phương là có sự chi phối của thôn. Mỗi xã có một vài thôn (hay còn gọi là làng). Mỗi thôn có một trưởng thôn, thường do dân bầu ra và được mọi người xung quanh kính trọng.

Nhiệm vụ chính của trưởng thôn là tìm hiểu tình hình của các hộ trong thôn.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ