CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Tổng quan nghiên cứu tại nước ngoài Francis Wing-Lin Lee & Chris Sum-Yee Wong (2009) nghiên cứu “Sự hài lòng công việc của thành viên tiếp cận hội đồng ở Hồng Kông” đã đưa ra mô hình 8 nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc như sau: mối quan hệ với đồng nghiệp, tính chất công việc, lương và phúc lợi, môi trường làm việc, giám sát và lãnh đạo, vai trò và trách nhiệm, sự công nhận, cơ hội thăng tiến. Bài viết “Top 10 factors for on-the-job employee happiness” của tác giả Jacob Morgan (2014) chỉ ra 10 yếu tố hàng đầu để nhân viên hạnh phúc trong công việc.
Dựa vào kết quả thu thập được từ các cuộc khảo sát, tác giả đã đưa ra 10 yếu tố: đánh giá cao công việc của bạn; mối quan hệ tốt với đồng nghiệp; cân bằng tốt giữa công việc và cuộc sống; mối quan hệ tốt với cấp trên; tài chính công ty ổn định; cơ hội học tập và phát triển nghề nghiệp; công việc được đảm bảo; lương thưởng hấp dẫn; nội dung công việc thú vị; giá trị của công ty. Tác giả đặt yếu tố lương thưởng ở vị trí thứ 8, thể hiện rõ quan điểm tiền lương không phải yếu tố quan trọng nhất mang lại hạnh phúc cho nhân viên. Bài viết “Factors influencing job satisfaction” của tác giả Venkatesh (2018 ) định nghĩa về sự hài lòng của công việc là mức độ cảm giác hoặc thái độ tích cực mà cá nhân đối với công việc của họ. Tác giả chia ra 4 yếu tố chính ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc: yếu tố tổ chức (gồm: tiền lương và tiền công, cơ hội thăng tiến, chính sách công ty), yếu tố môi trường làm việc (gồm: sự giám sát, nhóm làm việc, điều kiện làm việc), yếu tố tính chất công việc (gồm: phạm vi công việc, sự đa dạng, sự thú vị trong công 9 việc, quyền tự chủ và tự do, nhiệm vụ và vai trò của nhân viên), yếu tố cá nhân (gồm: tuổi và thâm niên, tính cách, quyền hưởng dụng).
Theo nghiên cứu “Factors influencing job satisfaction” của tiến sĩ Radhika Kapur (2018) chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc bao gồm: sự an toàn trong công việc, cơ hội tận dụng kĩ năng và khả năng, chính sách quản trị nhân lực, lương thưởng và phúc lợi, môi trường làm việc, đặc điểm công việc, mối quan hệ với đồng nghiệp, thách thức và khó khăn trong công việc ảnh hưởng đến sự cân bằng cuộc sống. Tuy nhiên, tác giả nghiên cứu sự hài lòng trong công việc của nhân viên bằng thước đo 5 yếu tố: tiền lương, mối quan hệ với đồng nghiệp, cơ hội thăng tiến, sự quan tâm của cấp trên và bản chất công việc. Dựa trên thang điểm cao hay thấp của thước đo 5 yếu tố trên để đánh giá sự hài lòng của nhân viên trong công việc. Nghiên cứu “What are the factors affecting job satisfaction” của Brian Hill (2019) chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc bao gồm: điều kiện làm việc tối ưu, cơ hội thăng tiến, sự tôn trọng từ đồng nghiệp, mối quan hệ với cấp trên.
Tác giả cho rằng sự hài lòng trong công việc còn bị ảnh hưởng bởi quan điểm của nhân viên về tính công bằng trong thang lương của công ty cũng như mức lương thưởng hiện tại mà họ có thể nhận được. Cơ hội kiếm được các ưu đãi đặc biệt, chẳng hạn như tiền thưởng, thời gian nghỉ hoặc kỳ nghỉ được trả thêm lương, cũng mang lại sự phấn khích và sự hài lòng cao hơn trong công việc. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam Theo nghiên cứu “Đo lường mức độ hài lòng đối với công việc trong điều kiện của Việt Nam” của tác giả Trần Kim Dung (2005) đã thực hiện đo lường mức độ hài lòng với công việc trong điều kiện của Việt Nam bằng cách sử dụng mô hình chỉ số mô tả công việc (JDI) của Smith và các đồng nghiệp (1969) đo lường sự hài lòng với công việc bằng 5 nhân tố: bản chất công việc, 10 sự giám sát của cấp trên, lương, đồng nghiệp, và cơ hội thăng tiến. Tuy nhiên, ngoài 5 nhân tố được đề nghị trong JDI, tác giả đã đưa thêm 2 nhân tố nữa là phúc lợi công ty và điều kiện làm việc để phù hợp với tình hình cụ thể của Việt Nam.
Nghiên cứu nhằm kiểm định giá trị các thang đo JDI cũng như xác định các nhân tố ảnh hưởng như thế nào đến mức thỏa mãn công việc của nhân viên ở Việt Nam. Thang đo Likert 7 mức độ, phân tích nhân tố (EFA) và phân tích nhân tố khẳng định (CFA) đã được sử dụng. Kết quả nghiên cứu chỉ ra 2 yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất và có ý nghĩa thống kê đến mức độ thỏa mãn chung là thoả mãn với bản chất công việc và thỏa mãn với cơ hội đào tạo, thăng tiến. Nghiên cứu “Đo lường sự hài lòng công việc của người lao động sản xuất tại Công ty TNHH TM -DV Tân Hiệp Phát” của hai tác giả Hà Nam Khánh Giao và Võ Thị Mai Phương (2011) khảo sát mức độ thỏa mãn trong công việc của nhân viên là việc làm cần thiết nhằm giúp doanh nghiệp tránh biến động lớn về nhân sự, và để xây dựng chính sách quản trị nguồn nhân lực tốt hơn.
Thang đo chỉ số mô tả công việc (JDI) đã được điều chỉnh ở thị trường Việt Nam, được đánh giá bằng công cụ Cronbach’s Alpha, phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA và phân tích hồi quy cho thấy có 5 nhân tố ảnh hưởng và biến thiên cùng chiều với sự thỏa mãn công việc của nhân viên sản xuất tại công ty Tân Hiệp Phát: thỏa mãn về tiền lương, mối quan hệ với cấp trên, đặc điểm công việc, điều kiện làm việc và phúc lợi. Từ đó, một số giải pháp được đề xuất đến ban quản trị công ty. Nghiên cứu“Đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên khối văn phòng tại Hà Nội” của nhóm tác giả Đào Trung Kiên, Phạm Văn Mạnh và Vũ Đức Nga (2013) đánh giá mức độ hài lòng hiện tại của nhân viên khối văn phòng trên địa bàn Hà Nội và đánh giá mức độ quan trọng của từng nhân tố đến sự hài lòng công việc. Các nhân tố 11 ảnh hưởng đến sự hài lòng công việc bao gồm: bản chất công việc; cơ hội đào tạo và thăng tiến; lãnh đạo; đồng nghiệp; thu nhập.
Tác giả chỉ ra rằng việc đánh giá các yếu tố này rất cần thiết để các doanh nghiệp điều chỉnh chính sách nhân sự một cách hợp lý. Nghiên cứu “Những yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của nhân viên các doanh nghiệp kiểm toán" của Phan Thanh Hải (2018) đo lường những yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên hiện đang làm việc tại các doanh nghiệp kiểm toán trên địa bàn TP. Kết quả cho thấy có 5 yếu tố ảnh hưởng thuận chiều đến sự hài lòng của nhân viên là: quan hệ công việc với đồng nghiệp và lãnh đạo; tính chất công việc; phúc lợi; khen thưởng và sự công nhận; chính sách lương và quản trị doanh nghiệp; cơ hội thăng tiến và phát triển nghề nghiệp. Nghiên cứu “Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng đối với công việc của nhân viên tư vấn đầu tư Công ty cổ phần Chứng khoán FPT” của tác giả Đoàn Thị Thúy Hải, Nguyễn Thị Ngọc Mai (2020) nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên tư vấn đầu tư Công ty cổ phần Chứng khoán FPT.
Kết quả nghiên cứu cho thấy mối quan hệ tích cực giữa các yếu tố tác động đến sự hài lòng của nhân viên là tiền lương, đào tạo và thăng tiến, bản chất công việc và lãnh đạo. Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả kiến nghị một số giải pháp nhằm nâng cao sự hài lòng với công việc của nhân viên. Từ đó, nghiên cứu đưa ra một số đề xuất giúp doanh nghiệp cải thiện các chính sách nhằm nâng cao sự hài lòng của nhân viên tại công ty. Nghiên cứu “Sự hài lòng công việc của sinh viên điều dưỡng Trường Đại học Quốc tế miền Đông sau khi tốt nghiệp” của nhóm tác giả Nguyễn Thị Anh, Nguyễn Ngọc Diễm, Lê Nam Long, Nguyễn Thị Thanh Hương (2020) cho thấy mức lương có ảnh hưởng đến mức độ hài lòng trong công việc và các yếu tố nhân khẩu học như tuổi tác, số năm kinh nghiệm, giới tính, vị trí 12 công việc, tính chất công việc đều không ảnh hưởng đến mức độ hài lòng công việc của sinh viên điều dưỡng sau khi tốt nghiệp.
Tuy nhiên mối liên quan đồng biến tương đối chặt chẽ với tính chất công việc, cơ hội đào tạo, thăng tiến, và mối quan hệ với đồng nghiệp. Những nghiên cứu cũng đưa ra nhận định rằng, để tăng sự hài lòng nghề nghiệp của điều dưỡng, cần thúc đẩy quan tâm hỗ trợ, về công việc, chế độ đãi ngộ, cơ hội đào tạo và thăng tiến cũng như xây dựng các mối quan hệ xã hội tốt đẹp. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng công việc của điều dưỡng bao gồm bệnh nhân, đặc tính công việc, môi trường, mức lương, đội ngũ quản lý, mối quan hệ với đồng nghiệp, và cơ hội thăng tiến trong công việc. Khoảng trống nghiên cứu Trên cơ sở tổng quan các nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể nhận thấy các nghiên cứu về sự hài lòng trong công việc đều chỉ rõ những yếu tố tác động đến sự hài lòng trong công việc của nhân viên, cụ thể trong từng phạm vi nghiên cứu.
Các tác giả đều nêu lên quan điểm riêng của mỗi người, cho thấy sự khác nhau trong cách nghiên cứu, giải thích và diễn đạt. Nhìn chung, những nghiên cứu trên là những tài liệu nghiên cứu rất có giá trị với tác giả, tuy nhiên, tác giả nhận thấy các nghiên cứu vẫn còn một số hạn chế. Các nghiên cứu trên mới chỉ đề cập đến sự hài lòng của nhân viên thế hệ gen Y, chưa có nghiên cứu đến các sinh viên mới ra trường. Ở các thế hệ khác nhau, quan điểm về sự hài lòng cũng như nhu cầu trong công việc là không giống nhau.
Bên cạnh đó, những biến động của nền kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội cũng ít nhiều ảnh hưởng đến sự hài lòng trong công việc.