Luận văn thạc sĩ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro tài chính tại các công ty phi tài chính ở việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro tài chính tại các công ty phi tài chính ở, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Võ Thị Mỹ Xuyên
• Người hướng dẫn: GS. Trần Ngọc Thơ
• Trường học: Đại Học Kinh Tế Tp HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Phòng Ngừa Rủi Ro Tài Chính Tại Các Công Ty Phi Tài Chính Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng phạm vi nghiên cứu
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 1.1. Lý thuyết về quản lý rủi ro làm tối đa hóa giá trị công ty thông qua tác động làm giảm chi phí kiệt quệ tài chính
• 1.2. Lý thuyết về quản lý rủi ro có thể làm tăng giá trị công ty thông qua tác động làm giảm thuế
• 1.3. Lý thuyết về quản lý rủi ro có thể làm tăng giá trị công ty thông việc tạo điều kiện cho các dự án đầu tư tự chọn
• 1.4. Lý thuyết về quản lý rủi ro làm tối đa hóa lợi ích nhà quản lý
• 1.5. Lý thuyết về thực hiện quản trị rủi ro liên quan đến quy mô công ty
• 2. CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ DỮ LIỆU
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Phương pháp và thu thập dữ liệu
• 2.1.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 2.1.3. Biến nghiên cứu
• 2.2. Kỹ thuật phân tích số liệu
• 2.2.1. Thống kê mô tả
• 2.2.2. Kiểm định t-test
• 2.2.3. Hồi quy logit
• 2.2.3.1. Kiểm định sự tự tương quan
• 2.2.3.2. Mô hình hồi quy logit
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro trong năm tài chính 2011
• 3.1.1. Kiểm định đơn biến
• 3.1.2. Kiểm định đa biến
• 3.2. Kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro trong năm tài chính 2012
• 3.2.1. Kiểm định đơn biến
• 3.2.2. Kiểm định đa biến
• 3.3. Kiểm định các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro trong năm tài chính 2013
• 3.3.1. Kiểm định đơn biến
• 3.3.2. Kiểm định đa biến
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Quyết Định Phòng Ngừa RRTC

Nghiên cứu này tập trung vào các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro tài chính (RRTC) của các công ty phi tài chính tại Việt Nam từ năm 2011 đến 2013. Nghiên cứu cho thấy rằng lý do cơ bản để thực hiện nghiệp vụ phòng ngừa RRTC ít có khả năng dự đoán trong việc giải thích các quyết định quản lý RRTC tại các công ty Việt Nam. Bằng chứng dựa trên cả kiểm định đơn biến (t-test) và kiểm định đa biến (hồi quy logit) giữa quyết định phòng ngừa RRTC trong các công ty phi tài chính ở Việt Nam với chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện của nợ, chi phí tài trợ bên ngoài, thuế, bất cân xứng thông tin, lợi ích của nhà quản lý và các chính sách tài chính thay thế cho phòng ngừa RRTC đã không ủng hộ cho các giả thuyết được kiểm định ngoại trừ biến đại diện cho quy mô công ty là tổng doanh thu, tổng tài sản. Tuy nhiên, bên cạnh hai biến này, biến đại diện cho đòn bẩy tài chính và tỷ lệ chi trả cổ tức vẫn có ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa RRTC nhưng không bền vững và thay đổi trong khoảng thời gian nghiên cứu.

1.1. Vai Trò Quan Trọng Của Quản Trị Rủi Ro Tài Chính

Quản trị rủi ro là xác định mức độ rủi ro mà một công ty mong muốn và nhận diện các rủi ro mà công ty đang gánh chịu để sử dụng các công cụ phái sinh hoặc các công cụ tài chính khác nhằm điều chỉnh mức độ rủi ro thực sự theo mức rủi ro mong muốn. Mục tiêu là duy trì sự cân bằng tài chính để hạn chế sự mất mát thiệt hại cho doanh nghiệp. Phân tích vấn đề quản lý rủi ro tài chính của công ty là rủi ro phát sinh từ độ nhạy cảm của các nhân tố giá cả thị trường như lãi suất, tỷ giá và giá cả hàng hóa.

1.2. Tính Tất Yếu Của Nghiên Cứu Về Phòng Ngừa RRTC

Rủi ro đối với một công ty xuất phát từ biến động giá cả, lãi suất, tỷ giá ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến giá trị của một công ty. Cho dù đó là một công ty đa quốc gia với rủi ro tỷ giá hối đoái, công ty vận tải với rủi ro giá nhiên liệu, hay công ty có đòn bẩy tài chính cao với rủi ro lãi suất, cách thức và mức độ quản lý các rủi ro này hiện nay thường đóng một vai trò quan trọng trong sự thành công hay sự thất bại của một công ty. Do đó, mọi người cho rằng quản lý rủi ro tài chính là một trong những chức năng quan trọng nhất của công ty vì nó góp phần vào việc thực hiện mục tiêu chính là tối đa hóa sự giàu có của cổ đông và sự phát triển của công ty.

II. Thách Thức Khi Xác Định Yếu Tố Quyết Định Phòng Ngừa RRTC

Vai trò của quản trị rủi ro là thế, nhưng yếu tố nào tác động đến quyết định quản trị rủi ro của các công ty Việt Nam và mức độ tác động như thế nào vẫn là một vấn đề bỏ ngỏ. Theo nghiên cứu của Amrit Judge (2006) tác giả đã sử dụng dữ liệu báo cáo hàng năm của 400 công ty Anh và thông qua cuộc khảo sát, tìm thấy bằng chứng mạnh mẽ về sự liên kết giữa quyết định phòng ngừa rủi ro và chi phí dự kiến của kiệt quệ tài chính. Bằng chứng của tác giả cho thấy rằng các công ty lớn, các công ty có nhiều tiền mặt, các công ty với một xác suất kiệt quệ tài chính lớn hơn, các công ty có kim ngạch xuất khẩu hoặc nhập khẩu và các công ty có nợ ngắn hạn nhiều thì có nhiều khả năng thực hiện phòng ngừa rủi ro bằng các công cụ phái sinh.

2.1. Tính Đặc Thù Của Yếu Tố Ảnh Hưởng Phòng Ngừa RRTC

Theo nghiên cứu của Danijela Milos Sprcic và Zeljko Sevic (2012) về các công ty phi tài chính lớn ở Croatia và Slovenia. Tác giả phát hiện các lý do cơ bản phòng ngừa rủi ro ít có khả năng dự đoán trong việc giải thích quyết định phòng ngừa rủi ro ở cả các công ty tại Croatia và Slovenia. Bằng chứng ở Croatia đã không ủng hộ cho các giả thuyết được kiểm định về tác động của các biến đại diện cho chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện của nợ, chi phí tài trợ bên ngoài, thuế, bất cân xứng thông tin, lợi ích của nhà quản lý và các yếu tố thay thế cho phòng ngừa rủi ro đến quyết định phòng ngừa rủi ro, ngoại trừ biến nguồn tài trợ từ bên ngoài được đo bằng tỷ lệ giữa chi phí đầu tư trên tổng tài sản.

2.2. Sự Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Phòng Ngừa RRTC Tại VN

Bằng chứng ở Slovenia đã chỉ ra rằng không có biến giải thích nào có ý nghĩa thống kê cho quyết định phòng ngừa rủi ro. Như chúng ta thấy, các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro không giống nhau ở từng quốc gia, có yếu tố có ý nghĩa ở quốc gia này, nhưng ở quốc gia khác thì nó lại không có ý nghĩa. Cho đến nay ở Việt Nam, chưa có bài nghiên cứu chính thức nào về các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro của các công ty, chính vì vậy cần có nghiên cứu chuyên sâu.

III. Phương Pháp Phòng Ngừa Rủi Ro Tài Chính Cách Giảm Thiểu

Mục tiêu nghiên cứu là xem xét các lý do cơ bản quyết định phòng ngừa rủi ro như: chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện của nợ, chi phí tài trợ bên ngoài, thuế, lợi ích của nhà quản lý và các yếu tố thay thế cho phòng ngừa rủi ro, có khả năng dự đoán trong việc giải thích quyết định quản lý rủi ro của các công ty phi tài chính tại Việt Nam hay không? Có phải các công ty Việt Nam thực hiện phòng ngừa rủi ro để làm tăng giá trị công ty bằng cách làm giảm sự biến động của dòng tiền, từ đó giảm chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện nợ, thuế dự kiến và bất hoàn hảo thị trường vốn?

3.1. Các Lý Thuyết Về Quản Lý Rủi Ro Giúp Tối Đa Hóa Giá Trị

Lý thuyết đầu tiên cho thấy rằng quản trị rủi ro làm giảm sự biến động của dòng tiền các doanh nghiệp có thể giảm chi phí kiệt quệ tài chính (Mayers and Smith, 1982 ; My ers, 1984 ; Stulz, 1984, Smith & Stulz , 1985, Shapiro and Titman, 1998 ), nếu kiệt quệ tài chính là tốn kém các doanh nghiệp có động lực để làm giảm xác suất của nó và phòng ngừa rủi ro là một trong những phương pháp mà một công ty có thể làm giảm xác suất mà công ty phải đối mặt với khả năng kiệt quệ tài chính và làm giảm các chi phí kèm theo như là chi phí phá sản trực tiếp và gián tiếp.

3.2. Tác Động Của Quản Lý Rủi Ro Đến Thuế Của Doanh Nghiệp

Một lý thuyết khác tập trung vào quản lý rủi ro là một phương pháp để tối đa hóa giá trị công ty cho rằng bằng cách giảm sự biến động của dòng tiền các công ty có thể giảm thuế dự kiến. Lý do này được đưa ra bởi Smith và Stulz (1985) tác giả đã lập luận rằng cấu trúc của thuế có thể mang lại lợi ích cho công ty với vị thế thuế trong tương lai hoặc lựa chọn thị trường. Nếu một công ty phải đối mặt với một hàm thuế lồi thì giá trị sau thuế của công ty là một hàm lõm của giá trị trước thuế.

3.3. Tăng Giá Trị Cty Qua Điều Kiện Đầu Tư Tự Chọn

Ngoài ra phòng ngừa rủi ro làm giảm biến động của dòng tiền có thể cải thiện khả năng đầy đủ của nguồn vốn nội bộ cho kế hoạch đầu tư mà không phải đánh giá cắt giảm các dự án có lợi nhuận hoặc chi phí giao dịch do huy động nguồn tài trợ bên ngoài. Giả thuyết chính là nếu xem tình hình nguồn tài trợ bên ngoài là tốn kém các công ty có dự án đầu tư đòi hỏi...

IV. Ứng Dụng Thực Tế Đánh Giá Ảnh Hưởng Các Yếu Tố Năm 2011

Bài nghiên cứu trình bày kết quả thực nghiệm về các yếu tố tác động đến các quyết định về phòng ngừa rủi ro tài chính của các công ty phi tài chính ở Việt Nam từ năm 2011 đến 2013. Bài nghiên cứu đã cho thấy rằng lý do cơ bản thực hiện nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro có rất ít khả năng dự đoán trong việc giải thích các quyết định quản lý rủi ro trong các công ty Việt Nam.

4.1. Kiểm Định Đơn Biến Năm 2011 Đánh Giá Các Biến Số

Các bằng chứng dựa trên cả kiểm định đơn biến (kiểm định t - test) và kiểm định đa biến (hồi quy logit ) giữa quyết định phòng ngừa rủi ro trong các công ty phi tài chính ở Việt Nam với chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện của nợ , chi phí tài trợ bên ngoài, thuế , bất cân xứng thông tin, lợi ích của nhà quản lý và các chính sách tài chính thay thế cho phòng ngừa rủi ro đã không ủng hộ cho các giả thuyết được kiểm định ngoại trừ biến đại diện cho quy mô công ty là tổng doanh thu, tổng tài sản.

4.2. Kết Quả Hồi Quy Đa Biến Phân Tích Tổng Quát 2011

Tuy nhiên, bên cạnh hai biến này, biến đại diện cho đòn bẩy tài chính và tỷ lệ chi trả cổ tức vẫn có ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro nhưng không bền vững và thay đổi trong khoảng thời gian nghiên cứu. Nghiên cứu này khác với các nghiên cứu trước đây bằng cách áp dụng một định nghĩa toàn diện hơn về phòng ngừa rủi ro, những phân tích trong nghiên cứu cho thấy phần lớn trong thực tế biến phòng ngừa rủi ro được sử dụng bao gồm cả phòng ngừa rủi ro phái sinh và phòng ngừa rủi ro phi phái sinh .

V. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Phòng Ngừa RRTC

Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm mới về lý do thực hiện phòng ngừa rủi ro bằng cách khám phá các hoạt động quản lý rủi ro của các công ty phi tài chính tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể hữu ích cho các nhà quản lý doanh nghiệp, các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư trong việc hiểu rõ hơn về quyết định phòng ngừa rủi ro của các công ty Việt Nam.

5.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Và Đề Xuất Hướng Phát Triển

Một số hạn chế của nghiên cứu cần được lưu ý. Thứ nhất, dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu chỉ giới hạn trong giai đoạn 2011-2013. Thứ hai, nghiên cứu chỉ tập trung vào các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán. Thứ ba, nghiên cứu sử dụng một số biến đại diện có thể không hoàn toàn phản ánh chính xác các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định phòng ngừa rủi ro. Do đó, các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu, sử dụng dữ liệu dài hơn và sử dụng các biến đo lường chính xác hơn.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Trong Bối Cảnh VN

Mặc dù còn một số hạn chế, nghiên cứu này vẫn đóng góp một phần quan trọng vào việc hiểu rõ hơn về quyết định phòng ngừa rủi ro của các công ty phi tài chính tại Việt Nam. Nghiên cứu này cung cấp một cơ sở vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn biến động kinh tế 2011-2013, thị trường tài chính Việt Nam chứng kiến sự biến động mạnh mẽ của lãi suất vay vốn, tỷ giá hối đoái và giá cả hàng hóa, tạo ra những áp lực to lớn lên sự sống còn của khu vực doanh nghiệp. Hoạt động quản trị rủi ro tài chính nhằm bảo vệ dòng tiền và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp trở thành yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, khảo sát thực tế trên 510 công ty phi tài chính niêm yết trên hai sàn chứng khoán HOSE và HNX cho thấy, trong năm 2011 chỉ có 181 doanh nghiệp (chiếm tỷ lệ 35,49%) thực hiện các biện pháp phòng ngừa rủi ro, trong khi có tới 329 doanh nghiệp (chiếm 64,51%) hoàn toàn không áp dụng bất kỳ công cụ phòng ngừa nào.

Vấn đề đặt ra là những động lực thực sự nào thúc đẩy các doanh nghiệp Việt Nam đưa ra quyết định phòng ngừa rủi ro, và liệu các lý thuyết tài chính hiện đại của thế giới có giải thích thỏa đáng thực tiễn này hay không. Mục tiêu cụ thể của công trình là kiểm định định lượng tác động của 6 nhóm nhân tố nền tảng: chi phí kiệt quệ tài chính, chi phí đại diện của nợ, chi phí tài trợ bên ngoài, động cơ thuế, lợi ích cá nhân của nhà quản lý và các chính sách tài chính thay thế. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ dữ liệu báo cáo tài chính của 510 công ty phi tài chính trong giai đoạn 3 năm liên tục từ 2011 đến 2013. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà quản trị xác lập chiến lược quản trị rủi ro tối ưu, đồng thời giúp cơ quan quản lý thị trường định hình các chính sách phát triển thị trường phái sinh hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 5 trụ cột lý thuyết tài chính doanh nghiệp kinh điển:

• Lý thuyết tối đa hóa giá trị công ty thông qua giảm thiểu chi phí kiệt quệ tài chính (Smith và Stulz, 1985; Myers, 1984): Giả định rằng phòng ngừa rủi ro giúp làm giảm độ biến động của dòng tiền, từ đó hạ thấp xác suất phá sản và giảm thiểu các chi phí kiệt quệ trực tiếp lẫn gián tiếp.
• Lý thuyết chi phí đại diện của nợ và bất cân xứng thông tin (Jensen và Meckling, 1976; DeMarzo và Duffie, 1995): Cho rằng việc ổn định dòng tiền giúp giảm mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và chủ nợ, hạn chế tình trạng đầu tư dưới mức và tăng cường tính minh bạch thông tin.
• Lý thuyết tài trợ nội bộ và cơ hội đầu tư (Froot, Scharfstein và Stein, 1993): Khẳng định phòng ngừa rủi ro giúp đảm bảo nguồn vốn nội bộ dồi dào để tài trợ cho các dự án tăng trưởng mà không phải chịu chi phí phát hành đắt đỏ từ thị trường vốn bên ngoài.
• Lý thuyết hàm thuế lồi (Smith và Stulz, 1985): Xác định rằng cấu trúc thuế suất lũy tiến tạo động cơ cho doanh nghiệp làm phẳng thu nhập chịu thuế nhằm tối thiểu hóa nghĩa vụ nộp thuế thu nhập doanh nghiệp.
• Lý thuyết tối đa hóa lợi ích nhà quản lý (Stulz, 1984; Tufano, 1996): Cho rằng các nhà điều hành có tỷ lệ sở hữu vốn cổ phần lớn hoặc muốn nâng cao danh tiếng cá nhân sẽ chủ động phòng ngừa rủi ro để bảo vệ tài sản cá nhân gắn liền với doanh nghiệp.

Các khái niệm chính được đo lường thông qua hệ thống 16 biến độc lập, bao gồm: Quy mô doanh nghiệp (tổng tài sản TA, tổng doanh thu TS), đòn bẩy tài chính (LDA, LDE, DA), tỷ lệ sở hữu tổ chức (SOI), tỷ lệ chi phí đầu tư (IEA, IES), biến giả giảm thuế chuyển lỗ (T), tỷ lệ sở hữu của nhà quản lý (SOM, SEM), tỷ lệ chi trả cổ tức (DIV) và các hệ số thanh khoản (QR, LR).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng tập dữ liệu gồm 510 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 2011-2013, tạo ra tổng cộng 1.530 quan sát theo năm. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ các doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ nghĩa vụ công bố thông tin theo Thông tư số 210/2009/TT-BTC về hướng dẫn áp dụng chuẩn mực kế toán quốc tế đối với công cụ tài chính, loại bỏ các định chế tài chính do bản chất hoạt động đầu cơ khác biệt.

Quy trình phân tích định lượng kết hợp hai kỹ thuật thống kê bổ trợ:

• Phân tích đơn biến thông qua kiểm định t-test cho từng cặp mẫu độc lập: Nhằm so sánh sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về giá trị trung bình của từng biến độc lập giữa hai nhóm doanh nghiệp có phòng ngừa và không phòng ngừa rủi ro ở mức ý nghĩa 5%.
• Phân tích đa biến thông qua mô hình hồi quy Binary Logit (ước lượng hợp lý cực đại Maximum Likelihood): Lý do lựa chọn Logit là do biến phụ thuộc Y có tính chất nhị phân rời rạc (nhận giá trị 1 nếu doanh nghiệp có phòng ngừa rủi ro và 0 nếu không phòng ngừa). Mô hình Logit khắc phục triệt để các hạn chế của phương pháp bình phương bé nhất thông thường OLS, không đòi hỏi phân phối chuẩn của phần dư, không bắt buộc phương sai đồng nhất và đảm bảo giá trị xác suất ước lượng luôn nằm trong khoảng từ 0 đến 1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình kiểm định thực nghiệm trên phần mềm EViews đã mang lại 4 phát hiện trọng tâm:

• Thứ nhất, quy mô doanh nghiệp là yếu tố có ý nghĩa thống kê bền vững và mạnh nhất tác động thuận chiều đến quyết định phòng ngừa rủi ro. Trong năm 2011, kiểm định t-test cho thấy biến tổng tài sản (TA) có giá trị kiểm định t = -3,6507 với p-value = 0,0003 (nhỏ hơn mức ý nghĩa 1%), và tổng doanh thu (TS) đạt p-value = 0,0001. Trung bình quy mô tài sản của nhóm doanh nghiệp có phòng ngừa rủi ro cao vượt trội so với nhóm không phòng ngừa. Mức tổng tài sản trung bình của toàn mẫu tăng trưởng đều đặn từ 1.441,45 tỷ đồng năm 2011 lên 1.560,02 tỷ đồng năm 2012 và đạt 1.697,79 tỷ đồng năm 2013.
• Thứ hai, đòn bẩy tài chính thể hiện tác động thuận chiều đến quyết định phòng ngừa rủi ro nhưng không duy trì được tính bền vững qua các năm. Trong năm 2011, tỷ lệ nợ dài hạn trên tổng tài sản (LDA) đạt mức ý nghĩa thống kê với t-test có p-value = 0,0493 và tỷ lệ nợ dài hạn trên vốn chủ sở hữu (LDE) đạt p-value = 0,0423. Tuy nhiên, ảnh hưởng này suy giảm và biến động trong các năm 2012 và 2013.
• Thứ ba, yếu tố lợi ích của nhà quản lý thể hiện mối tương quan dương trong kiểm định đơn biến năm 2011 với giá trị vốn chủ sở hữu thuộc sở hữu nhà quản lý (SEM) đạt p-value = 0,0278. Giá trị trung bình của biến SEM ở nhóm doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro đạt mức 553,44 tỷ đồng, cao gấp hơn 15 lần so với mức 36,71 tỷ đồng của nhóm không phòng ngừa. Dẫu vậy, biến này mất ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy Logit đa biến.
• Thứ tư, các giả thuyết về tấm chắn thuế chuyển lỗ (biến T), chi phí đại diện thông qua tỷ lệ sở hữu tổ chức (SOI), cơ hội đầu tư (IEA, IES) và các chính sách thay thế như tính thanh khoản (QR, LR) đều không có ý nghĩa thống kê (p-value > 0,05) trong việc giải thích quyết định phòng ngừa rủi ro.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh sự khác biệt sâu sắc giữa thực tiễn thị trường Việt Nam và các thị trường phát triển. Việc quy mô công ty chi phối quyết định phòng ngừa rủi ro bắt nguồn từ rào cản chi phí cố định: các doanh nghiệp lớn có đủ tiềm lực tài chính để xây dựng hệ thống quản trị rủi ro chuyên trách, đầu tư công nghệ giám sát và chi trả phí giao dịch công cụ phái sinh. Ngược lại, tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, lợi ích biên thu được từ việc phòng ngừa rủi ro thường thấp hơn chi phí biên bỏ ra để vận hành hệ thống.

Khi so sánh quốc tế, phát hiện tại Việt Nam có nét tương đồng với kết quả nghiên cứu của Danijela Milos Sprcic và Zeljko Sevic (2012) tại thị trường Croatia và Slovenia, khi các lý thuyết tài chính truyền thống ít có khả năng dự đoán quyết định quản trị rủi ro. Điều này trái ngược với nghiên cứu của Amrit Judge (2006) trên 400 công ty tại Anh, nơi chi phí kiệt quệ tài chính liên kết vô cùng chặt chẽ với các hợp đồng phái sinh.

Để trực quan hóa các kết quả này, dữ liệu thực nghiệm có thể được tổng hợp thông qua biểu đồ hình cột so sánh tỷ lệ áp dụng phòng ngừa rủi ro phân theo từng nhóm quy mô tài sản, cùng với bảng ma trận tương quan giữa các tỷ số nợ và quyết định phòng ngừa rủi ro qua từng năm tài chính, giúp người đọc nắm bắt trực diện xu hướng phân hóa của thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng thu được, 4 giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa rủi ro tài chính tại Việt Nam:

• Thiết lập hệ thống quản trị rủi ro doanh nghiệp tích hợp: Hội đồng quản trị và Ban điều hành các công ty niêm yết cần chủ động xây dựng bộ phận quản trị rủi ro độc lập, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ bao phủ phòng ngừa rủi ro lãi suất và tỷ giá lên mức tối thiểu 50% tổng dư nợ rủi ro trong lộ trình 12 đến 18 tháng, kết hợp linh hoạt giữa công cụ phái sinh và các chiến lược phòng ngừa tự nhiên.
• Phát triển đa dạng hóa các sản phẩm phái sinh trên thị trường tài chính: Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý cho các công cụ phái sinh tiền tệ và lãi suất thế hệ mới, phấn đấu thúc đẩy thanh khoản giao dịch công cụ phòng ngừa rủi ro của khối doanh nghiệp phi tài chính tăng trưởng 25% mỗi năm trong giai đoạn 24 tháng tới.
• Tăng cường chuẩn hóa công tác công bố thông tin kế toán: Bộ Tài chính cần đẩy mạnh việc giám sát tuân thủ Thông tư 210/2009/TT-BTC, hướng tới mục tiêu 100% doanh nghiệp niêm yết thuyết minh chi tiết, minh bạch các vị thế phòng ngừa rủi ro phái sinh và phi phái sinh trên báo cáo kiểm toán hàng năm.
• Tái cấu trúc cơ cấu nguồn vốn và tối ưu hóa dòng tiền hoạt động: Giám đốc tài chính (CFO) các doanh nghiệp cần kiểm soát tỷ lệ nợ vay dài hạn ở ngưỡng an toàn dưới 50% tổng nguồn vốn, đồng thời tận dụng chiến lược khớp nối đồng tiền giữa doanh thu xuất khẩu và nghĩa vụ nợ ngoại tệ để triệt tiêu rủi ro tỷ giá mà không làm gia tăng chi phí giao dịch bên ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham chiếu thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

• Giám đốc tài chính (CFO) và Nhà quản trị doanh nghiệp: Cung cấp khung đánh giá thực nghiệm để nhận diện quy mô tối ưu, cấu trúc chi phí và phương thức kết hợp giữa phái sinh với phòng ngừa rủi ro tự nhiên nhằm bảo toàn dòng tiền sản xuất kinh doanh.
• Cơ quan hoạch định chính sách và Quản lý thị trường (NHNN, UBCKNN): Cung cấp số liệu thực chứng về mức độ thâm nhập của công cụ tài chính tại 510 doanh nghiệp niêm yết, làm cơ sở xây dựng chính sách tiền tệ và phát triển thị trường phái sinh đồng bộ.
• Khối Ngân hàng thương mại và Định chế tài chính: Hỗ trợ các khối nguồn vốn (Treasury) và khối khách hàng doanh nghiệp thiết kế các gói sản phẩm phòng ngừa rủi ro tỷ giá, hoán đổi lãi suất được may đo phù hợp theo từng mức quy mô vốn của khách hàng.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nhà nghiên cứu kinh tế: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về mô hình hồi quy Logit nhị phân, quy trình xử lý dữ liệu vi mô từ báo cáo tài chính và phương pháp kiểm định t-test trong nghiên cứu tài chính doanh nghiệp thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao quy mô doanh nghiệp lại là yếu tố quyết định mạnh nhất đến việc phòng ngừa rủi ro? Các doanh nghiệp có tổng tài sản và doanh thu lớn sở hữu ưu thế vượt trội về quy mô kinh tế, giúp bù đắp các chi phí cố định tương đối đắt đỏ khi thiết lập bộ máy kiểm soát nội bộ và giao dịch phái sinh. Theo số liệu năm 2011, giá trị thống kê t-test đạt mức ý nghĩa cực cao với p-value bằng 0,0003, khẳng định các công ty quy mô lớn luôn có xác suất phòng ngừa rủi ro cao hơn hẳn các doanh nghiệp nhỏ.

• Vì sao ảnh hưởng của đòn bẩy tài chính không ổn định qua các năm 2011-2013? Tỷ lệ nợ dài hạn (LDA, LDE) có ý nghĩa thống kê trong năm 2011 (p-value lần lượt là 0,0493 và 0,0423) nhưng suy giảm dần trong các năm tiếp theo do bối cảnh tái cấu trúc nợ và biến động kinh tế vĩ mô. Khi áp lực lãi suất thay đổi đột ngột, nhiều doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang tái đàm phán kỳ hạn nợ hoặc thắt chặt dòng tiền thay vì duy trì các hợp đồng phòng ngừa rủi ro dài hạn.

• Phòng ngừa rủi ro phi phái sinh trong nghiên cứu này bao gồm những hình thức nào? Bên cạnh công cụ phái sinh, phòng ngừa phi phái sinh (phòng ngừa tự nhiên) bao gồm việc sử dụng các khoản vay bằng ngoại tệ để đối ứng tự nhiên với nguồn thu ngoại tệ từ xuất khẩu, phát hành nợ với lãi suất cố định nhằm triệt tiêu biến động chi phí lãi vay, đa dạng hóa thị trường kinh doanh quốc tế và duy trì chính sách tiền mặt thận trọng.

• Tại sao yếu tố ưu đãi thuế và chi phí đại diện chưa giải thích được quyết định phòng ngừa rủi ro tại Việt Nam? Do thị trường vốn tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, biểu thuế thu nhập doanh nghiệp chưa tạo ra độ lồi đủ lớn để thúc đẩy động cơ làm phẳng thu nhập. Đồng thời, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư tổ chức (SOI) chưa phát huy vai trò giám sát quản trị mạnh mẽ, dẫn đến các biến số này không đạt độ tin cậy thống kê 5%.

• Mô hình hồi quy Logit mang lại ưu điểm vượt trội gì so với mô hình hồi quy tuyến tính OLS? Do biến quyết định phòng ngừa rủi ro là biến nhị phân rời rạc (nhận giá trị 1 hoặc 0), mô hình Logit sử dụng hàm liên kết phi tuyến và phương pháp ước lượng hợp lý cực đại, giúp giá trị xác suất dự báo luôn nằm chuẩn xác trong khoảng từ 0 đến 1, loại bỏ hoàn toàn các vi phạm giả định nghiêm trọng về phương sai thay đổi và phân phối không chuẩn của mô hình OLS.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện 510 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2011-2013, xác lập bức tranh thực nghiệm rõ nét về hoạt động quản trị rủi ro tài chính tại Việt Nam.
• Kết quả khẳng định quy mô doanh nghiệp (tổng tài sản và doanh thu) là động lực chi phối mạnh mẽ và ổn định nhất đối với quyết định phòng ngừa rủi ro với mức ý nghĩa kiểm định p-value dưới 1%.
• Đòn bẩy tài chính và sở hữu của nhà quản lý có tác động nhất định trong ngắn hạn nhưng không duy trì được tính bền vững qua các chu kỳ tài chính khác nhau.
• Tấm chắn thuế chuyển lỗ, chi phí đại diện và các chính sách thanh khoản thay thế chưa có đủ bằng chứng thực nghiệm để giải thích cho hành vi phòng ngừa rủi ro tại các doanh nghiệp trong nước.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của công trình là mở rộng phạm vi khái niệm phòng ngừa rủi ro bao gồm cả phái sinh và phi phái sinh, đặt nền móng phương pháp luận vững chắc cho các nghiên cứu kinh tế lượng tiếp theo.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2015 trở đi, các nghiên cứu mở rộng cần tiếp tục cập nhật dữ liệu bảng (Panel Logit) và khảo sát định tính chuyên sâu về cấu trúc vi mô của các hợp đồng phòng ngừa rủi ro. Các nhà quản trị doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu được khuyến khích khai thác ngay khung phân tích thực nghiệm này để hoàn thiện chiến lược quản trị rủi ro và nâng cao năng lực cạnh tranh tài chính bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT 1.1 Lý thuyết về quản lý rủi ro làm tối đa hóa giá trị công ty thông qua tác động làm giảm chi phí kiệt quệ tài chính. Lý thuyết đầu tiên cho thấy rằng quản trị rủi ro làm giảm sự biến động của dòng tiền các doanh nghiệp có thể giảm chi phí kiệt quệ tài chính (Mayers and Smith, 1982; Myers, 1984; Stulz, 1984, Smith & Stulz, 1985, Shapiro and Titman, 1998), nếu kiệt quệ tài chính là tốn kém các doanh nghiệp có động lực để làm giảm xác suất của nó và phòng ngừa rủi ro là một trong những phương pháp mà một công ty có thể làm giảm xác suất mà công ty phải đối mặt với khả năng kiệt quệ tài chính và làm giảm các chi phí kèm theo như là chi phí phá sản trực tiếp và gián tiếp, mức độ mà quản trị rủi ro có thể làm giảm các chi phí này phụ thuộc vào xác suất của việc phải đối mặt với kiệt quệ tài chính nếu công ty không phòng ngừa rủi ro và chi phí khi kiệt quệ tài chính xảy ra, công ty càng nhận được nhiều lợi ích từ việc phòng ngừa rủi ro khi xác suất kiệt quệ tài chính hoặc chi phí do nó gây ra càng lớn. Bằng cách giảm sự biến động của dòng tiền trong công ty việc phòng ngừa rủi ro sẽ làm giảm xác suất và giảm chi phí dự kiến của kiệt quệ tài chính. Ngoài ra Smith và Stulz (1985) đã lập luận rằng việc giảm chi phí kiệt quệ tài chính làm tăng giá trị công ty làm tăng giá trị cổ đông và đồng thời nâng cao khả năng gánh chịu nợ.

Quản lý rủi ro của công ty làm giảm chi phí kiệt quệ tài chính dẫn đến tỷ lệ nợ tối ưu cao hơn và tấm chắn thuế cao hơn của vốn vay bổ sung, do đó làm tăng thêm giá trị của công ty. Lý thuyết này đã được thực nghiệm chứng minh bởi các tác giả Campbell và Kracaw (1987), Bessembinder (1991), Dolde (1995), Mian (1996) và Haushalter (2000). Lý do thứ hai của phòng ngừa rủi ro cho thấy rằng, bằng cách giảm sự biến động của dòng tiền các doanh nghiệp có thể giảm chi phí đại diện (Jensen và Meckling, 1976). Theo Dobson và Soenen (1993) có ba lý do chính dựa trên chi phí đại diện để TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 giải thích tại sao nhà quản lý nên phòng ngừa rủi ro cho công ty.

Đầu tiên phòng ngừa rủi ro làm giảm sự không chắc chắn bằng cách ổn định dòng tiền do đó làm giảm chi phí nợ của công ty. Vì chi phí đại diện phát sinh do quản lý giả sử sự bất cân xứng thông tin giữa quản lý và trái chủ thì việc phòng ngừa rủi ro sẽ làm tăng giá trị công ty. Vì vậy việc quản lý là phải đưa ra lựa chọn hợp lý để phòng ngừa rủi ro. Thứ hai do sự tồn tại của nợ vay, dòng tiền được làm ổn định để phòng ngừa rủi ro hối đoái sẽ có xu hướng giảm rủi ro cũng như vấn đề về thiếu cơ hội đầu tư (Jensen và Smith, 1985).

Cuối cùng phòng ngừa rủi ro làm giảm xác suất của kiệt quệ tài chính và do đó làm tăng thời gian hợp đồng của các cổ đông. Bằng việc gia tăng danh tiếng cho công ty phòng ngừa rủi ro đóng góp trực tiếp vào việc cải thiện các vấn đề đạo đức của người đại diện. Kết quả MacMinn (1987), MacMinn và Han (1990), Bessembinder (1991), Minton và Schrand (1999) và Haushalter et al. (2002) cũng ủng hộ cho lý do này.