Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển kỹ năng xanh ở sinh viên ngành logistics và quản lý chuỗi cung ứng

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến việc hình thành và phát triển kỹ năng xanh cho sinh viên ngành logistics và quản lý chuỗi cung ứng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Chuyên ngành: Logistics và Quản Lý Chuỗi Cung Ứng
• Đề tài: Các yếu tố ảnh hưởng đến kỹ năng xanh của sinh viên Logistics
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của kỹ năng xanh

Kỹ năng xanh là những kỹ năng thiết yếu trong thời đại phát triển bền vững, đặc biệt quan trọng đối với sinh viên ngành Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng. Những kỹ năng này bao gồm khả năng áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường, quản lý tài nguyên hiệu quả và phát triển các hoạt động logistics xanh. Theo nghiên cứu từ Trường Đại học Thương mại, kỹ năng xanh không chỉ là yêu cầu bắt buộc của thị trường mà còn là trách nhiệm xã hội của mỗi chuyên gia logistics. Sự hình thành và phát triển kỹ năng xanh giúp sinh viên chuẩn bị tốt hơn cho sự nghiệp tương lai trong bối cảnh các doanh nghiệp ngày càng chú trọng đến phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa kỹ năng xanh trong logistics

Kỹ năng xanh bao gồm kiến thức về các tiêu chuẩn môi trường, khả năng áp dụng công nghệ xanh, và kỹ năng quản lý chuỗi cung ứng bền vững. Đối với sinh viên logistics, đây là khả năng tối ưu hóa quy trình vận chuyển, giảm thiểu phát thải carbon và quản lý chất thải hiệu quả. Kỹ năng xanh cũng bao hàm những kỹ năng mềm như sáng tạo, tư duy phê phán và khả năng hợp tác để giải quyết các vấn đề môi trường phức tạp.

1.2. Vai trò của kỹ năng xanh trong ngành logistics hiện đại

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và những thách thức khí hậu, kỹ năng xanh trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng cho các doanh nghiệp logistics. Sinh viên sở hữu kỹ năng xanh có khả năng tốt hơn trong việc giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến bảo vệ môi trường, tuân thủ các quy định pháp luật về xanh hóa, và phát triển chiến lược logistics bền vững cho tổ chức.

II. Các yếu tố chính ảnh hưởng đến phát triển kỹ năng xanh

Nghiên cứu khoa học từ Trường Đại học Thương mại xác định rằng sự hình thành kỹ năng xanh của sinh viên logistics chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố đa chiều. Những yếu tố chính bao gồm chương trình đào tạo, môi trường rèn luyện, giảng viên hướng dẫn, cơ sở vật chất, nhân khẩu học, động lực bản thân và sự quan tâm của chính phủ. Mỗi yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện kỹ năng xanh cho sinh viên. Hiểu rõ những yếu tố này giúp các nhà quản lý giáo dục xây dựng các chiến lược tối ưu để nâng cao chất lượng đào tạo.

2.1. Ảnh hưởng của chương trình đào tạo

Chương trình đào tạo là nền tảng cơ bản để hình thành kỹ năng xanh ở sinh viên. Một chương trình được thiết kế tốt phải tích hợp các kiến thức về logistics xanh, quản lý môi trường, và công nghệ bền vững vào các môn học chính. Chương trình đào tạo cần cân bằng giữa lý thuyết và thực hành, khuyến khích sinh viên học tập các kỹ năng công nghệ và kỹ năng mềm liên quan đến phát triển bền vững.

2.2. Vai trò của giảng viên và cơ sở vật chất

Giảng viên hướng dẫn có vai trò quyết định trong việc truyền tải kiến thức và lẫn dạy dỗ kỹ năng xanh cho sinh viên. Giảng viên có kinh nghiệm thực tiễn về logistics xanh sẽ truyền cảm hứng và hướng dẫn hiệu quả hơn. Cơ sở vật chất bao gồm phòng thí nghiệm, thiết bị công nghệ xanh, và các tài nguyên học tập hỗ trợ sinh viên rèn luyện và ứng dụng kỹ năng xanh trong các dự án thực tế.

III. Yếu tố nội tại và bối cảnh xã hội ảnh hưởng đến phát triển kỹ năng xanh

Ngoài những yếu tố bên ngoài, động lực bản thân của sinh viên và bối cảnh xã hội cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hình thành kỹ năng xanh. Động lực bản thân bao gồm hứng thú, mục tiêu nghề nghiệp, và nhận thức về tầm quan trọng của phát triển bền vững. Đồng thời, sự quan tâm của chính phủ thông qua các chính sách khuyến khích, quy định môi trường và hỗ trợ tài chính cũng tạo ra môi trường thuận lợi để sinh viên phát triển kỹ năng xanh. Môi trường rèn luyện bao gồm các hoạt động ngoại khóa, thực tập tại các doanh nghiệp logistics và các cuộc thi về bảo vệ môi trường.

3.1. Tác động của động lực bản thân và nhân khẩu học

Động lực bản thân là yếu tố nội tại quyết định thành công trong việc phát triển kỹ năng xanh. Sinh viên có mục tiêu rõ ràng về sự nghiệp xanh sẽ tích cực hơn trong học tập và rèn luyện. Nhân khẩu học như giới tính, tuổi tác, và lịch sử học tập cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu và ứng dụng kỹ năng xanh. Các nghiên cứu cho thấy sinh viên có nền tảng STEM thường dễ tiếp cận những kỹ năng công nghệ xanh hơn.

3.2. Sự hỗ trợ từ chính phủ và xã hội

Sự quan tâm của chính phủ thông qua các chính sách phát triển bền vững, cấp quỹ cho các dự án logistics xanh, và quy định bắt buộc về tiêu chuẩn môi trường tạo áp lực và động lực cho sinh viên phát triển kỹ năng xanh. Môi trường rèn luyện được hỗ trợ bởi các đối tác doanh nghiệp và tổ chức xã hội giúp sinh viên có cơ hội thực hành và áp dụng kỹ năng xanh vào các tình huống thực tế.

IV. Các giải pháp thúc đẩy phát triển kỹ năng xanh cho sinh viên logistics

Để thúc đẩy sự hình thành và phát triển kỹ năng xanh của sinh viên ngành Logistics, cần thiết phải thực hiện các giải pháp toàn diện và đa chiều. Trước hết, cần cải tiến chương trình đào tạo bằng cách tích hợp sâu các kiến thức và kỹ năng liên quan đến logistics xanh vào các khóa học bắt buộc. Thứ hai, nâng cao chất lượng giảng viên thông qua các khóa đào tạo chuyên về logistics bền vững và công nghệ xanh. Thứ ba, đầu tư vào cơ sở vật chất hiện đại bao gồm phòng thí nghiệm, phần mềm mô phỏng logistics xanh. Cuối cùng, tạo các môi trường rèn luyện thực tế thông qua thực tập, dự án cộng tác với doanh nghiệp logistics hàng đầu.

4.1. Cải cách chương trình đào tạo và nâng cao năng lực giảng viên

Chương trình đào tạo cần được thiết kế lại để cân bằng giữa lý thuyết logistics truyền thống và các kiến thức về phát triển bền vững. Cần tạo các môn học chuyên về logistics xanh, quản lý chuỗi cung ứng bền vững, và công nghệ xanh. Đồng thời, nâng cao chất lượng giảng viên bằng cách tổ chức các khóa đào tạo liên tục, khuyến khích tham gia nghiên cứu về logistics xanh, và kết nối với các chuyên gia doanh nghiệp.

4.2. Xây dựng môi trường rèn luyện và hỗ trợ chính sách

Cần thiết lập các môi trường rèn luyện thực tiễn thông qua thực tập tại các doanh nghiệp logistics xanh, các dự án nghiên cứu khoa học, và các cuộc thi về logistics bền vững. Các trường đại học nên ký kết hợp tác với các doanh nghiệp hàng đầu để cung cấp cơ hội thực hành. Đồng thời, cần tăng cường sự quan tâm của chính phủ thông qua cấp quỹ, cấp bằng chứng chỉ quốc tế, và hỗ trợ chính sách cho những sinh viên phát triển kỹ năng xanh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Những khái niệm cơ bản 1. Kỹ năng Kỹ năng, theo tâm lý học là công cụ để gia tăng giá trị cho kiến thức của bản thân, là khả năng thực hiện những thao tác được hình thành và củng cố qua trải nghiệm của bản thân. Kỹ năng là khả năng ứng dụng tri thức khoa học vào thực tiễn (Nguyễn Lân, 1989).

Kỹ năng là khả năng hoặc năng lực đặc thù của một cá nhân trong một hoặc nhiều lĩnh vực, được vận dụng để xử lý các tình huống hoặc nhiệm vụ phát sinh trong cuộc sống. Đây bao gồm những kiến thức, kinh nghiệm và năng lực giúp cá nhân thực hiện công việc hay giải quyết vấn đề một cách hiệu quả. Kỹ năng không chỉ dừng lại ở việc áp dụng kiến thức vào thực tế mà còn thể hiện khả năng thích nghi, học hỏi và phản ứng linh hoạt trước những tình huống mới. Dựa trên những phân tích trên, nhóm nghiên cứu đưa ra định nghĩa về kỹ năng như sau: “Kỹ năng là năng lực thực hiện một hành động một cách hiệu quả thông qua việc áp dụng những kiến thức và kinh nghiệm sẵn có, đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tế.

Kỹ năng không chỉ đơn thuần là thao tác kỹ thuật mà còn phản ánh năng lực tổng thể của con người”. Kỹ năng xanh Khi giải thích và nêu quan điểm về khái niệm kỹ năng xanh, Arasinal và cộng sự (2016) cho rằng kỹ năng xanh là một khái niệm nhấn mạnh đến cách thức mỗi cá nhân đảm bảo tính bền vững môi trường ở nhiều khía cạnh khác nhau như kinh tế, cộng đồng và đất nước. Bên cạnh đó, MacDiarmid (2015) định nghĩa kỹ năng xanh là kiến thức, khả năng, giá trị và thái độ cần thiết để phát triển và hỗ trợ việc hình thành cộng đồng và quản lý tài nguyên một cách hiệu quả. Theo UNIDO (2022), có 4 nhóm kỹ năng xanh chính: kỹ năng kỹ thuật, kỹ năng khoa học, kỹ năng quản lý, vận hành và kỹ năng giám sát.

ETF (2022) bổ sung rằng kỹ năng xanh bao gồm kỹ năng kỹ thuật liên quan đến công nghệ xanh và kỹ năng sở hữu đa chiều giúp ra quyết định thân thiện với môi trường. Kỹ năng xanh cũng có thể được coi là kiến thức và kỹ năng mềm cần thiết để sống và làm việc có trách nhiệm với môi trường và quản lý các tác động của biến đổi khí hậu 9 (Kamis, 2018). Strietska-lina và cộng sự (2011) quan niệm kỹ năng xanh đề cập đến một loại kỹ năng dựa trên sự phát triển bền vững từ khía cạnh kỹ thuật, kiến thức và thái độ mà lực lượng lao động cần có trong việc phát triển nền kinh tế và xã hội. Dù có nhiều khái niệm về kỹ năng xanh được các học giả và tổ chức nghiên cứu đưa ra nhưng đa phần đều cho rằng mục tiêu của kỹ năng xanh là bảo vệ môi trường khỏi biến đổi khí hậu và ô nhiễm (Aitchison, 2015).

Trên cơ sở phân tích các khái niệm và quan điểm trên, nhóm nghiên cứu xác định rằng: “Kỹ năng xanh là những kiến thức, kỹ năng chuyên môn và kỹ năng mềm, giá trị, thái độ cần thiết để sống, phát triển và hỗ trợ một xã hội bền vững. Nói cách khác, đây là những năng lực giúp chúng ta bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên hiệu quả và đóng góp vào một tương lai xanh hơn”. Kỹ năng mềm Theo Nguyễn Thị Như Phượng, Lê Thị Nhuận (2023), “Kỹ năng mềm là thuật ngữ dùng để chỉ các kỹ năng thuộc về tính cách con người, là những hành vi ứng xử, giao tiếp với những người xung quanh, là phương tiện để truyền tải, để đưa kỹ năng chuyên môn vào cuộc sống, áp dụng vào công việc một cách hiệu quả, linh hoạt.” Ngoài ra, theo Barbara Cimatti (2016), kỹ năng mềm được biết đến là những thuộc tính cá nhân và năng lực xã hội của một con người, nó bao gồm các đặc điểm: tính cách, thái độ, thói quen và hành vi hơn là năng khiếu hoặc các kiến thức thuộc khía cạnh kỹ thuật, đồng thời, các thuộc tính này có thể khiến một cá nhân trở thành một nhân viên tốt. Kỹ năng mềm còn được hiểu là thước đo hiệu quả trong công việc và góp phần quyết định đến sự thành công của mỗi người (Nguyễn Thị Kiều Nga và Huỳnh Thanh Vũ, 2019).

Qua nghiên cứu các khái niệm khác nhau về kỹ năng mềm, nhóm nghiên cứu xác định: “Kỹ năng mềm là tập hợp các kỹ năng liên quan đến cách thức một người tương tác, làm việc và giao tiếp với người khác. Chúng không phụ thuộc vào kiến thức chuyên môn cụ thể mà thường liên quan đến trí tuệ xúc cảm và khả năng thích ứng trong các tình huống xã hội và công việc. Kỹ năng công nghệ Kỹ năng công nghệ được xem là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững và góp phần vào việc hình thành kỹ năng xanh trong lực lượng lao động. Theo Mohd và cộng sự (2019), kỹ năng công nghệ bao gồm kiến thức và năng lực cần thiết để tiếp cận, vận hành và đổi mới công nghệ trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Bên 10 cạnh đó, Levy và Murnane (2004) nhấn mạnh rằng kỹ năng công nghệ không chỉ liên quan đến khả năng sử dụng công cụ kỹ thuật số mà còn bao gồm tư duy phân tích và khả năng giải quyết vấn đề dựa trên công nghệ. Hơn nữa, trong bối cảnh ngày nay, tư duy phân tích và khả năng giải quyết vấn đề dựa trên công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà còn là nền tảng quan trọng để phát triển các giải pháp bền vững, từ quản lý tài nguyên hiệu quả đến tối ưu hóa quy trình sản xuất. Như Strietska-Lina và cộng sự (2011) từng cho rằng kỹ năng xanh không chỉ bao gồm kỹ thuật mà còn liên quan đến thái độ và nhận thức về phát triển bền vững. Điều này cho thấy kỹ năng công nghệ có thể giúp nâng cao nhận thức và khả năng áp dụng công nghệ số trong nhiều khía cạnh như kinh tế, cộng đồng và đất nước, góp phần hình thành một nền kinh tế xanh và bền vững.

Các lý thuyết liên quan 1. Lý thuyết xã hội học (Sociological Theory) Lý thuyết xã hội học có thể chia thành hai hướng chính: lý thuyết xã hội học vi mô và lý thuyết xã hội học vĩ mô, mỗi hướng đều nghiên cứu mối quan hệ giữa con người và xã hội từ những góc độ khác nhau. Lý thuyết xã hội học vi mô, xuất phát từ lý thuyết hành động xã hội của Max Weber (1990) và lý thuyết tương tác xã hội của Georg Simmel (1971), tập trung vào vai trò của cá nhân trong các tương tác xã hội. Theo quan điểm này, các quan hệ xã hội giữa cá nhân không chỉ là các sự kiện ngẫu nhiên mà là những yếu tố tạo dựng và duy trì xã hội.

Lý thuyết vi mô cho rằng xã hội được hình thành từ các hành động cá nhân, và mỗi cá nhân đóng một vai trò chủ động trong việc định hình xã hội qua những tương tác của mình. Mặt khác, lý thuyết xã hội học vĩ mô, như lý thuyết chức năng của Emile Durkheim (1893), lý thuyết tiến hóa xã hội của Herbert Spencer (1893) và lý thuyết cấu trúc của Karl Marx, lại tập trung vào các yếu tố xã hội rộng lớn và các cấu trúc xã hội. Các lý thuyết này nhấn mạnh rằng các yếu tố khách quan trong xã hội, chẳng hạn như cấu trúc gia đình, giáo dục, hoặc kinh tế, có ảnh hưởng sâu sắc đến hành động của cá nhân, qua đó điều chỉnh và duy trì các hệ thống xã hội. Trong nghiên cứu này, nhóm tác giả quyết định áp dụng lý thuyết khung vi mô làm cơ sở lý thuyết nghiên cứu, với hai mục tiêu chính: (1) Hiểu hiện tượng luận, tức là tìm hiểu ý nghĩa xã hội đã được xác định trong bối cảnh chung, và không phải lúc nào cũng xem xét động cơ cụ thể của hành động, vì hành động xã hội đôi khi diễn ra một cách tự 11 động (Schutz, Berger & Luckmann, 2015); (2) Tìm hiểu về sự tương tác tượng trưng, đó là cách thức con người nhận thức bản thân thông qua những phản hồi và ý nghĩa được tạo ra từ người khác qua ngôn ngữ và các biểu tượng.

Theo Weber (1990), hành động xã hội không chỉ phản ánh động cơ cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến các yếu tố xã hội khác, như cấu trúc xã hội và các quy tắc xã hội. Để hiểu xã hội, cần phải phân tích động cơ hành động của con người trong những điều kiện lịch sử và văn hóa xã hội cụ thể, và từ đó giải thích ý nghĩa chủ quan của hành động xã hội. Weber gọi những hành động gắn với ý nghĩa chủ quan của cá nhân là "hành động xã hội". Simmel (1971) cũng đồng tình với Weber khi cho rằng xã hội được hình thành từ sự tương tác giữa các cá nhân và các quan hệ xã hội không ngừng thay đổi theo những sự tương tác đó.

Lý thuyết thiết lập mục tiêu (Goal Setting Theory) Lý thuyết thiết lập mục tiêu được Edwin Locke công bố vào năm 1960. Locke cho rằng một nhân viên sẽ nỗ lực cao độ, tập trung hơn khi họ có một mục tiêu cụ thể, rõ ràng và có tính thử thách từ đó có thể nâng cao chất lượng công việc. Một vài năm sau khi Locke xuất bản bài báo của mình, tiến sĩ Gary Latham đã nghiên cứu ảnh hưởng của thiết lập mục tiêu trong công việc. Kết quả của ông hỗ trợ các phát hiện của Locke – rằng có một liên kết không thể tách rời giữa thiết lập mục tiêu và hiệu suất làm việc.

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của lý thuyết này là việc đặt mục tiêu phải đảm bảo tính khả thi. Nếu mục tiêu quá cao, người lao động có thể cảm thấy chán nản, mất động lực vì cho rằng chúng không thể đạt được. Ngược lại, nếu mục tiêu quá thấp, họ có thể chủ quan, thiếu sự nỗ lực, dẫn đến hiệu suất làm việc suy giảm. Do đó, các tổ chức cần tìm ra sự cân bằng hợp lý—mục tiêu phải đủ thách thức để kích thích tinh thần phấn đấu nhưng vẫn trong khả năng thực hiện của nhân viên.

Bên cạnh việc thiết lập mục tiêu, Locke cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của thông tin phản hồi. Trong quá trình làm việc, nhân viên cần nhận được phản hồi thường xuyên để biết mình đang đi đúng hướng hay cần điều chỉnh những điểm nào.