chương 1, tác giả sẽ trình bày lý do chọn đề tài; mục tiêu, phạm vi, đối tượng nghiên cứu của đề tài; phương pháp nghiên cứu của đề tài và kết cấu của đề tài; Chương 2 là chương cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu. Trong chương này, tác giả sẽ trình bày cơ sở lý thuyết về yếu tố tác động đến thu hút dòng vốn FDI trên địa bàn các tỉnh, thành phố tại Việt Nam; từ đó đề xuất mô hình nghiên cứu và các giả thuyết nghiên cứu của mình; Chương 3 là chương phương pháp nghiên cứu. Trong chương này, tác giả sẽ trình bày về phương pháp nghiên cứu được sử dụng để đo lường các yếu tố tác động đến thu hút dòng vốn FDI trên địa bàn các tỉnh, thành phố tại Việt Nam; Chương 4 là chương kết quả nghiên cứu của đề tài. Trong chương này, tác giả sẽ trình bày về kết quả nghiên cứu của mình.
Từ đó, tác giả Gợi ý chính sách nhằm tăng cường thu hút dòng vốn FDI trên địa bàn các tỉnh, thành phố tại Việt Nam trong chương 5. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Ở chương này, tác giả lược khảo tổng quan lý thuyết của tác giả nghiên cứu trước đây, cho thấy các khái niệm, lý thuyết nghiên cứu thực nghiệm và những phát hiện liên quan đến việc thu hút dòng vốn FDI. Trên cơ sở đó, tác giả phác thảo khung phân tích và đề xuất mô hình và giả thuyết nghiên cứu của đề tài. Tổng quan lý thuyết 2.
Các khái niệm, đặc điểm và vai trò FDI 2. Khái niệm Một số lý thuyết đã được đưa ra bởi các nhà nghiên cứu giải thích đầu tư trực tiếp nước ngoài. Tuy nhiên, không có lý thuyết duy nhất phù hợp với các loại khác nhau của đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư được thực hiện bởi một công ty đa quốc gia. Sự tiến triển của các lý thuyết về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trong vài thập kỷ qua, một số khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài FDI: Theo Tổ chức Thương mại Quốc tế WTO (1996), FDI xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó.
Phương diện quản lý là một khía cạnh để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Phần lớn các trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là công ty mẹ và các tài sản được gọi là công ty con. Theo IMF (1993), FDI là khoản đầu tư được thực hiện nhằm thu lợi lâu dài trong doanh nghiệp hoạt động ở một số nền kinh tế khác với nền kinh tế thuộc nước của chủ đầu tư.
Ngoài ra, nhà đầu tư còn mong muốn giành được quyền quản lý doanh nghiệp đó. Theo UNCTAD (1999), FDI là hoạt động đầu tư có mối liên hệ dài hạn, phản ánh lợi ích và sự kiểm soát lâu dài của nhà đầu tư nước ngoài hoặc công ty mẹ đối với doanh nghiệp của mình ở một nền kinh tế khác. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lợi ích lâu dài này thể hiện các mối quan hệ giữa nhà đầu tư và doanh nghiệp đầu tư trực tiếp, trong đó nhà đầu tư giành được sự ảnh hưởng quan trọng và có hiệu quả trong quản lý doanh nghiệp.
Đầu tư trực tiếp bao hàm các giao dịch đầu tiên, tiếp đến là các giao dịch về vốn giữa hai thực thể được liên kết chặt chẽ. Trong đó, nhà đầu tư trực tiếp được hiểu là người nắm quyền kiểm soát từ 10% vốn của một doanh nghiệp trở lên. Theo khái niệm này, có thể thấy động cơ chủ yếu của nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài là thông qua phần vốn được sử dụng ở nước ngoài, nhà đầu tư nước ngoài giành quyền kiểm soát hoặc ảnh hưởng nhất định trong việc quản lý doanh nghiệp. Moosa (2002), Vốn FDI góp phần phát triển các ngành có lợi thế so sánh, các ngành có lợi nhuận cao và các ngành có khả năng cạnh tranh cao.
Tuy nhiên, nếu chính phủ các nước không có định hướng tốt dễ gây mất cân đối về ngành kinh tế. Moosa cho rằng, FDI có thể được chia thành ba loại khác nhau: FDI theo chiều dọc, ngang và tập đoàn. FDI theo chiều dọc gồm có hai dạng: FDI theo chiều dọc qua liên kết lùi và FDI theo chiều dọc qua liên kết tiến. FDI theo chiều dọc qua liên kết lùi là hoạt động đầu tư vào một ngành ở nước ngoài cung cấp nguyên vật liệu đầu vào cho các quy trình sản xuất nội địa của doanh nghiệp.
Trong lịch sử, hầu hết hoạt động FDI theo hình thức này được tiến hành trong ngành công nghiệp khai khoáng, ví dụ như khai thác dầu khí, khai thác mỏ boxit, mỏ thiếc và đồng. Mục tiêu đặt ra của các hoạt động đầu tư như vậy là cung cấp các nguyên liệu đầu vào cho các hoạt động hạ nguồn của công ty, ví dụ như tinh lọc dầu mỏ, luyện và tạo ra hợp kim nhôm, thiếc. Trong khi đó, FDI theo chiều dọc qua liên kết tiến là hoạt động đầu tư vào một ngành ở nước ngoài giúp tiêu thụ các đầu ra của các quy trình sản xuất trong nước của công ty. So với FDI qua liên kết lùi, FDI qua liên kết tiến ít phổ biến hơn.
FDI theo chiều ngang là hoạt động đầu tư vào cùng ngành mà một công ty đang hoạt động tại nước chủ đầu tư. Chúng ta cần tìm hiểu tại sao các công ty gặp chọn việc mua lại hay thiết lập các đơn vị kinh doanh ở nước ngoài, khi vẫn có các 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com phương thức thay thế như xuất khẩu và lixăng. Khi các nhân tố khác ngang bằng, FDI sẽ trở thành phương thức tốn kém và rủi ro hơn so với xuất khẩu và lixăng. FDI tốn kém hơn vì công ty đầu tư phải chịu các chi phí xây dựng các cơ sở sản xuất ở nước ngoài hoặc chi phí mua lại một doanh nghiệp nước ngoài.
FDI rủi ro vì những rắc rối gắn với quá trình hoạt động kinh doanh của các công ty trong một nền văn hoá khác với những “luật chơi” rất khác biệt. So với những công ty bản địa, một công ty đến từ một nền văn hoá bên ngoài do không biết về đặc điểm văn hoá ở nước nhận đầu tư có thể mắc phải những lỗi đắt giá. Trong khi đó, nếu tiến hành xuất khẩu, công ty sẽ không cần phải chịu các chi phí đầu tư như trong FDI, đồng thời các rủi ro liên quan tới quá trình bán hàng hoá ở nước ngoài sẽ được giảm thiểu nhờ sử dụng những đại lý bán hàng địa phương. Tương tự như vậy, khi lixăng bí quyết của mình, công ty cũng không phải chịu các chi phí và rủi ro như trong FDI.
FDI theo tập đoàn bao gồm cả FDI theo chiều dọc và ngang, khi khoản đầu tư được thực hiện trong các dòng chảy vốn khác nhau của các doanh nghiệp. Trong giai đoạn hiện nay, FDI theo tập đoàn là một quá trình sản xuất cung ứng theo chuỗi giá trị toàn cầu, chứ không còn mạnh ai nấy làm như trước. Mỗi chuỗi ấy thường có sự tham gia của một hoặc vài tập đoàn, có vai trò quyết định sự tham gia của những công ty khác. Từ quan điểm của các nước chủ nhà, FDI có thể được phân biệt như thay thế nhập khẩu, xuất khẩu ngày càng tăng và FDI do chính phủ khởi xướng.
FDI thay thế nhập khẩu liên quan đến hàng hóa mà trước đây đã nhập khẩu, nhưng bây giờ có thể áp dụng như một đầu vào tại nước chủ nhà. Khi các quốc gia có nguồn lực gia tăng FDI xuất khẩu tư liệu sản xuất, trong khi chính phủ các nước chủ nhà thu hút FDI để cân bằng thâm hụt thương mại. Theo Luật đầu tư của Việt Nam năm 2005 (Điều 3), đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của Luật. Khái niệm nêu trong Luật đầu tư của Việt Nam chủ yếu đề cập đến xuất xứ của nguồn vốn.
Mặc dù có những điểm đánh giá khác nhau về FDI, nhưng có thể hiểu khái quát: Đầu tư trực tiếp nước ngoài là một loại hình đầu tư quốc tế, trong đó nhà đầu tư của một nền kinh tế đóng góp một số vốn hoặc tài sản lớn vào một nền kinh tế 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác để sở hữu hoặc điều hành, kiểm soát đối tượng họ bỏ vốn đầu tư nhằm mục đích lợi nhuận hoặc các lợi ích kinh tế khác. Đặc điểm của FDI Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài thể hiện những đặc điểm sau: Thứ nhất, FDI thường được thực hiện thông qua việc xây dựng doanh nghiệp mới, mua lại toàn bộ hoặc từng phần doanh nghiệp đang hoạt động hoặc sáp nhập các doanh nghiệp với nhau; Thứ hai, FDI không chỉ gắn liền với di chuyển vốn mà còn gắn liền với chuyển giao công nghệ, chuyển giao kiến thức và kinh nghiệm quản lý, tạo ra thị trường mới cho cả phía đầu tư và phía nhận đầu tư. Thứ ba, FDI ngày nay gắn liền với các hoạt động kinh doanh của công ty đa quốc gia (Multinational Corporations - MNCs). Với các đặc điểm trên FDI có vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế của quốc gia cũng như của địa phương.
Điều đó thể hiện việc đem lại nhiều lợi ích nhưng cũng tồn tại những hạn chế, cụ thể như: (1) Bổ sung nguồn vốn đầu tư xã hội, nhưng còn nhiều hạn chế về chất lượng tăng trưởng: Vốn FDI là nguồn bổ sung vốn quan trọng trong tổng nguồn vốn, nhất là trong giai đoạn khởi động nền kinh tế. Những năm gần đây, vốn FDI tỷ trọng lớn của giá trị sản lượng sản phẩm công nghiệp, phần lớn các nguồn vốn thường đầu mới được dành cho đầu tư các dự án thuộc loại “gia công”. (2) Mở rộng xuất khẩu, những cũng làm tăng dòng nhập siêu: Các doanh nghiệp FDI đã tạo nên giá trị xuất khẩu lớn. Tuy nhiên, nếu xét kỹ, các doanh nghiệp FDI mới tạo ra được nhiều bán thành phẩm, như lắp ráp máy tính, trong mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Đồng thời, các doanh nghiệp FDI ngày càng hướng vào khai thác thị trường gần 100 triệu dân có dung lượng đang ngày càng mở rộng của Việt Nam.