Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Tăng Chi Tiêu Của Các Hộ Nông Dân Nghèo Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh các nhân tố ảnh hưởng đến tăng chi tiêu của các hộ nông dân nghèo thuộc các tỉnh tỉnh tư giác, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Tuyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Như Ý
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Các nhân tố ảnh hưởng đến tăng chi tiêu của các hộ nông dân nghèo thuộc các tỉnh khu vực Tứ giác Long Xuyên - Đồng bằng Sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ kinh tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• TẠI SAO PHẢI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI NÀY ?
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• GIẢ THIẾT NGHIÊN CỨU
• PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÓI NGHÈO
• 1.1. LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO ĐÓI
• 1.1.1. Các định nghĩa về nghèo đói
• 1.1.2. Nghèo tuyệt đối
• 1.1.3. Nghèo tương đối
• 1.2. CÁC THƯỚC ĐO CHỈ SỐ NGHÈO ĐÓI VÀ BẤT BÌNH ĐẲNG
• 1.2.1. Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo quốc tế
• 1.2.2. Phương pháp các định chuẩn đói nghèo theo Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia
• 1.3. CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN NGHÈO ĐÓI
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHÈO ĐÓI
• 2.1. TRÊN THẾ GIỚI, VIỆT NAM, ĐBSCL VÀ VÙNG TGLX
• 2.1.1. TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHÈO ĐÓI
• 2.1.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. THỰC TRẠNG VỀ NGHÈO ĐÓI Ở VÙNG TGLX VÀ SỰ PHÂN HÓA GIÀU NGHÈO
• 2.1.2.1. Điều kiện tự nhiên các tỉnh thuộc vùng TGLX
• 2.1.2.2. Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội của các tỉnh thuộc vùng TGLX
• 2.1.2.3. Sự phân hóa giàu nghèo và bất bình đẳng ở vùng TGLX
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 3.1. PHÂN TÍCH THỰC TRẠNG NGHÈO ĐÓI VÀ SỰ KHÁC BIỆT GIÀU NGHÈO CỦA NHỮNG HỘ NÔNG DÂN VÙNG TGLX THEO MÔ HÌNH KINH TẾ LƯỢNG
• 3.1.1. Sử dụng chi tiêu bình quân làm tiêu chí phân tích nghèo và xác định cơ sở nghèo
• 3.1.2. Mô tả dữ liệu điều tra mức sống các hộ nông dân vùng TGLX
• 3.1.3. Phương pháp trích dữ liệu điều tra tại các đơn vị nghiên cứu
• 3.1.4. Phương pháp phân tích thực trạng đói nghèo
• 3.2. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH
• 3.2.1. Sự khác biệt lớn nhất giữa những hộ giàu nghèo của nông dân ở vùng TGLX
• 3.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến việc tăng chi tiêu cho nông dân vùng TGLX
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO VÀ NÂNG CAO MỨC SỐNG CÁC HỘ NÔNG DÂN VÙNG TGLX
• 4.1. CÁC GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM XÓA ĐÓI GIẢM NGHÈO VÀ TĂNG CHI TIÊU CHO NGƯỜI NÔNG DÂN VÙNG TGLX
• 4.1.1. Đối với chính quyền địa phương
• 4.1.2. Đối với Chính phủ
• 4.1.3. Đối với bản thân người nghèo
• NHỮNG HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chi Tiêu Hộ Nông Dân Nghèo

Khu vực Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) là nơi có nhiều hộ nông dân nghèo, và việc hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng đến chi tiêu của họ là rất quan trọng. Các yếu tố này không chỉ bao gồm thu nhập mà còn liên quan đến điều kiện tự nhiên, chính sách hỗ trợ tài chính và khả năng tiếp cận thị trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các nhân tố chính ảnh hưởng đến chi tiêu của hộ nông dân nghèo tại khu vực Tứ Giác Long Xuyên.

1.1. Điều Kiện Tự Nhiên Ảnh Hưởng Đến Chi Tiêu Nông Dân

Điều kiện tự nhiên như khí hậu, đất đai và nguồn nước có ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp. Những vùng đất màu mỡ và có hệ thống thủy lợi tốt sẽ giúp nông dân tăng năng suất và thu nhập, từ đó nâng cao chi tiêu.

1.2. Chính Sách Hỗ Trợ Tài Chính Đối Với Nông Dân Nghèo

Chính sách hỗ trợ tài chính từ chính phủ và các tổ chức phi chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc giúp nông dân tiếp cận vốn vay. Việc này không chỉ giúp họ đầu tư vào sản xuất mà còn cải thiện điều kiện sống.

II. Vấn Đề Chi Tiêu Của Hộ Nông Dân Nghèo Tại ĐBSCL

Chi tiêu của hộ nông dân nghèo tại ĐBSCL thường bị hạn chế bởi nhiều yếu tố. Sự phân hóa giàu nghèo ngày càng rõ rệt, với nhiều hộ không đủ khả năng chi tiêu cho các nhu cầu cơ bản. Nghiên cứu này sẽ chỉ ra những vấn đề chính mà hộ nông dân nghèo đang phải đối mặt.

2.1. Sự Khác Biệt Giữa Hộ Nghèo Và Hộ Giàu

Sự khác biệt về thu nhập, trình độ học vấn và khả năng tiếp cận nguồn lực là những yếu tố chính tạo ra khoảng cách giữa hộ nghèo và hộ giàu. Hộ nghèo thường thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết để cải thiện tình hình kinh tế.

2.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Chi Tiêu

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, dẫn đến sự không ổn định trong thu nhập của nông dân. Điều này làm giảm khả năng chi tiêu cho các nhu cầu thiết yếu.

III. Phương Pháp Nâng Cao Chi Tiêu Của Hộ Nông Dân Nghèo

Để nâng cao chi tiêu của hộ nông dân nghèo, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện thu nhập mà còn tạo điều kiện cho nông dân tiếp cận các nguồn lực cần thiết.

3.1. Đào Tạo Kỹ Năng Cho Nông Dân

Đào tạo kỹ năng cho nông dân về sản xuất và quản lý tài chính sẽ giúp họ nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế. Việc này cũng giúp họ tự tin hơn trong việc đầu tư vào sản xuất.

3.2. Tăng Cường Hỗ Trợ Tài Chính Từ Chính Phủ

Chính phủ cần tăng cường các chương trình hỗ trợ tài chính cho nông dân nghèo, bao gồm việc cung cấp vốn vay với lãi suất ưu đãi và các chương trình bảo hiểm nông nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Về Chi Tiêu Nông Dân

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các nhân tố ảnh hưởng đến chi tiêu của hộ nông dân nghèo mà còn đưa ra các ứng dụng thực tiễn. Những kết quả này có thể được áp dụng để xây dựng các chính sách phù hợp nhằm cải thiện đời sống cho nông dân.

4.1. Các Mô Hình Kinh Tế Thành Công Tại ĐBSCL

Nghiên cứu đã chỉ ra một số mô hình kinh tế thành công tại ĐBSCL, giúp nông dân tăng thu nhập và chi tiêu. Những mô hình này có thể được nhân rộng để áp dụng cho các hộ nông dân nghèo khác.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Chi Tiêu Nông Dân

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện điều kiện sống và tăng cường hỗ trợ tài chính có thể giúp nâng cao chi tiêu của hộ nông dân nghèo, từ đó giảm thiểu khoảng cách giàu nghèo.

V. Kết Luận Về Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chi Tiêu Nông Dân Nghèo

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến chi tiêu của hộ nông dân nghèo tại ĐBSCL. Việc hiểu rõ những nhân tố này sẽ giúp các nhà hoạch định chính sách đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn để cải thiện đời sống cho nông dân.

5.1. Tương Lai Của Chi Tiêu Nông Dân Tại ĐBSCL

Tương lai của chi tiêu nông dân tại ĐBSCL phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chính sách hỗ trợ, điều kiện tự nhiên và khả năng tiếp cận thị trường. Cần có những chiến lược dài hạn để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Nông Dân

Đề xuất các chính sách hỗ trợ nông dân cần được xây dựng dựa trên kết quả nghiên cứu, nhằm đảm bảo rằng các hộ nông dân nghèo có thể tiếp cận các nguồn lực và cơ hội phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tứ giác Long Xuyên thuộc vùng Đồng bằng sông Cửu Long trải rộng trên địa bàn ba tỉnh thành gồm An Giang, Kiên Giang và Cần Thơ với diện tích tự nhiên khoảng 489.000 ha. Nơi đây đóng vai trò trọng yếu trong việc bảo đảm an ninh lương thực quốc gia với sản lượng lúa hàng năm đạt từ 3,5 đến 7 triệu tấn, chiếm gần 20% tổng sản lượng lúa của cả nước và năng suất bình quân đạt 59 tạ/ha. Mặc dù là trung tâm sản xuất nông nghiệp hàng hóa năng động, khu vực này đang đối mặt với sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc. Tỷ lệ nghèo tại nhiều xã vùng sâu như xã Văn Giáo (huyện Tịnh Biên) hay xã Phú Lợi (huyện Kiên Lương) từng vượt mức 50%.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Xác định các nhân tố tác động trực tiếp đến mức chi tiêu của hộ nông dân nghèo và lý giải khoảng cách kinh tế giữa các tầng lớp dân cư. Mục tiêu cụ thể là phân tích thực trạng chênh lệch mức sống, lượng hóa mức độ ảnh hưởng của nguồn lực sản xuất, nhân khẩu học và vốn tín dụng đến chi tiêu bình quân đầu người.

Phạm vi nghiên cứu bao quát địa bàn nông thôn của ba tỉnh vùng Tứ giác Long Xuyên dựa trên nguồn dữ liệu Khảo sát Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2008. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng cho việc điều chỉnh chính sách xóa đói giảm nghèo, kiểm soát hiện tượng mất đất sản xuất và hướng tới mục tiêu tăng trưởng bao trùm tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong giai đoạn dài hạn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết kinh tế phúc lợi và các quan điểm hiện đại về nghèo đa chiều của Ngân hàng Thế giới cùng Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc. Nghiên cứu tiếp cận khái niệm nghèo tuyệt đối theo chuẩn quốc tế dựa trên nhu cầu dinh dưỡng tối thiểu 2.100 Kcal/người/ngày kết hợp chi phí phi lương thực, đồng thời áp dụng khái niệm nghèo tương đối để phân loại 20% nhóm dân cư có mức chi tiêu thấp nhất trong tổng thể.

Khung phân tích tích hợp lý thuyết vốn con người của Gary Becker nhằm đánh giá tác động của trình độ học vấn, kết hợp mô hình tiếp cận nguồn lực sản xuất nông nghiệp. Các chỉ số đo lường bất bình đẳng kinh điển được ứng dụng gồm chỉ số đếm đầu P0, chỉ số khoảng cách nghèo P1, đường cong Lorenz và hệ số Gini nhằm phản ánh toàn diện mức độ tập trung chi tiêu và phân hóa giàu nghèo giữa các nhóm hộ nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ cuộc điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam năm 2008 do Tổng cục Thống kê thực hiện. Tổng mẫu ban đầu tại ba tỉnh An Giang, Kiên Giang và Cần Thơ gồm 550 hộ gia đình. Tác giả tiến hành chọn lọc phân tầng để xác định cỡ mẫu đại diện gồm 210 hộ thuần nông sinh sống tại khu vực nông thôn của 11 huyện, thị trong vùng Tứ giác Long Xuyên.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng OLS đa biến được lựa chọn thay vì phương pháp định tính đơn thuần. Lý do lựa chọn chi tiêu thực tế bình quân đầu người làm biến phụ thuộc trung gian bắt nguồn từ đặc tính thu nhập nông nghiệp mang tính mùa vụ cao, khó kê khai chính xác và dễ bị che giấu. Ngược lại, chi tiêu phản ánh chính xác mức sống lâu dài, tính ổn định qua các mùa vụ và thể hiện rõ nét khả năng thỏa mãn các nhu cầu thiết yếu của hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê và ước lượng mô hình cho thấy mức chi tiêu bình quân đầu người tại vùng Tứ giác Long Xuyên đạt 533.600 đồng/người/tháng, chỉ tương đương 85,5% mức bình quân của Đồng bằng sông Cửu Long và bằng 75,7% mức bình quân cả nước. Phân tích ngũ phân vị cho thấy nhóm 20% hộ nghèo nhất có mức chi tiêu bình quân 262.000 đồng/người/tháng, thấp hơn 3,56 lần so với nhóm 20% hộ giàu nhất đạt 934.000 đồng/người/tháng.

Tình trạng bất bình đẳng trong phân bổ tư liệu sản xuất diễn ra nghiêm trọng. Trong 210 hộ khảo sát, có tới 44 hộ không có đất canh tác, chiếm tỷ lệ 21%. Nhóm 20% hộ nghèo nhất chỉ sở hữu 5,3% tổng diện tích đất sản xuất (13,02 ha), trong khi nhóm 20% hộ giàu nhất nắm giữ tới 43,2% tổng diện tích đất (105,3 ha). Có 10% số hộ sở hữu quy mô đất vượt hạn điền 3 ha, trong đó cá biệt có hộ sở hữu tới 17,2 ha đất lúa.

Trình độ học vấn của chủ hộ và số người phụ thuộc tạo ra sự phân hóa mức sống rõ rệt. Chủ hộ có trình độ học vấn từ cấp 2 trở lên giúp tăng chi tiêu bình quân hộ gia đình lên hơn 15% so với nhóm mù chữ hoặc chỉ học tiểu học. Ngược lại, mỗi người phụ thuộc tăng thêm trong gia đình làm giảm chi tiêu bình quân đầu người khoảng 8,5%. Yếu tố dân tộc thiểu số cũng thể hiện khoảng cách lớn khi các hộ đồng bào Khơme có tỷ lệ nghèo cao hơn hẳn do thiếu đất canh tác và hạn chế tiếp cận vốn chính thức.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa thông qua đường cong Lorenz vùng nông thôn Tứ giác Long Xuyên với hệ số Gini chi tiêu ở mức 0,36, phản ánh khoảng cách bất bình đẳng đáng kể. Hiện tượng tích tụ ruộng đất mang tính hai mặt: Một mặt thúc đẩy kinh tế trang trại quy mô lớn phát triển, giúp 2.316 trang trại tại Kiên Giang đạt lợi nhuận bình quân 6,36 triệu đồng/ha/năm (cao hơn mức 4,2 triệu đồng/ha/năm của toàn vùng). Mặt khác, quá trình này đẩy một bộ phận nông dân nghèo vào tình trạng bán đất, cầm cố đất do ốm đau, mất mùa và trở thành lao động làm thuê bấp bênh.

Kết quả hồi quy tương thích với các nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, khẳng định vốn con người và tư liệu sản xuất là hai đòn bẩy then chốt để thoát nghèo. Bảng tổng hợp mô hình kinh tế lượng chỉ ra rằng việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức và sở hữu công cụ máy móc cơ giới hóa nông nghiệp có tác động dương có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đối với tăng trưởng chi tiêu hộ gia đình.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện chính sách hạn mức đất đai và bảo vệ quyền sử dụng đất của nông dân nghèo: Ủy ban nhân dân các tỉnh An Giang, Kiên Giang và Cần Thơ cần thiết lập quỹ hỗ trợ chuộc lại đất sản xuất cho các hộ thiếu đất, phấn đấu giảm tỷ lệ nông dân không có đất canh tác từ 21% xuống dưới 10% trong lộ trình 5 năm.
• Mở rộng quy mô giải ngân tín dụng vi mô chính thức: Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cần tinh giản thủ tục vay thế chấp, nâng hạn mức vay ưu đãi cho hộ nghèo lên mức tối thiểu 30 - 50 triệu đồng/hộ, triển khai liên tục từ năm 2012 với mục tiêu 100% hộ nghèo được tiếp cận vốn.
• Đẩy mạnh đào tạo nghề và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác "3 giảm 3 tăng", "1 phải 5 giảm" và tiêu chuẩn GlobalGAP, ưu tiên đào tạo nghề phi nông nghiệp cho 10.000 lao động nông thôn mỗi năm nhằm giảm tỷ lệ phụ thuộc kinh tế thuần nông.
• Tăng cường an sinh xã hội và hỗ trợ y tế cho đồng bào dân tộc thiểu số: Chính quyền địa phương cần cấp phát bảo hiểm y tế miễn phí đồng bộ, hỗ trợ trực tiếp học phí cho con em hộ nông dân nghèo dân tộc Khơme, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ trẻ em đến trường đúng độ tuổi đạt trên 95% vào năm 2015 nhằm ngăn chặn vòng xoáy nghèo đói truyền kiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và chuyên viên hoạch định chính sách: Thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Kế hoạch và Đầu tư các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, sử dụng tài liệu để thiết kế các chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững.
• Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Kinh tế: Các trường đại học kinh tế, chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Nông nghiệp và Tài nguyên sử dụng làm tài liệu tham khảo giảng dạy phương pháp phân tích định lượng dữ liệu VHLSS và mô hình kinh tế lượng thực chứng.
• Các nhà nghiên cứu và tổ chức phi chính phủ: Các chuyên gia nghiên cứu phát triển nông thôn, tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế dùng làm căn cứ đánh giá tác động của tích tụ ruộng đất và bất bình đẳng thu nhập tại vùng hạ lưu sông Mê Kông.
• Lãnh đạo chính quyền địa phương cấp huyện, xã vùng Tứ giác Long Xuyên: Vận dụng số liệu phân tích để xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu kinh tế, quản lý đất đai và giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp mất đất tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao luận văn chọn tiêu chí chi tiêu thay vì thu nhập để đánh giá mức độ nghèo đói?
Thu nhập của hộ nông dân mang tính biến động mạnh theo thời vụ mùa màng và giá cả thị trường, đồng thời thường bị che giấu hoặc khai báo thiếu chính xác. Trong khi đó, chi tiêu bình quân đầu người hàng tháng ổn định hơn, phản ánh sát thực tế mức sống và phúc lợi tiêu dùng dài hạn của 210 hộ dân khảo sát.

Nguyên nhân chính khiến tỷ lệ nông dân không có đất tại Tứ giác Long Xuyên lên tới 21% là gì?
Nông dân thường bán hoặc cầm cố đất khi gặp các cú sốc tài chính như thiên tai, mất mùa hoặc bệnh tật hiểm nghèo. Thêm vào đó, xu hướng tích tụ ruộng đất hình thành các trang trại quy mô trên 30 ha của các hộ khá giả khiến diện tích đất của nông dân nghèo bị thu hẹp dần.

Mô hình kinh tế trang trại đóng vai trò như thế nào trong giải quyết bài toán việc làm tại vùng nghiên cứu?
Riêng tại khu vực Kiên Giang, hệ thống 2.316 trang trại nông - lâm - thủy sản đã tạo ra việc làm ổn định cho 24.000 lao động thường xuyên và 20.000 lao động thời vụ, giúp các hộ nông dân mất đất có nguồn thu nhập làm thuê để duy trì chi tiêu sinh hoạt hàng ngày.

Yếu tố học vấn ảnh hưởng như thế nào đến khả năng tăng chi tiêu của hộ nông dân nghèo?
Mô hình hồi quy chứng minh chủ hộ có trình độ học vấn cao hơn giúp hộ gia đình tăng mức chi tiêu từ 15% đến 31% nhờ khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật, quản lý chi phí canh tác và tiếp cận các cơ hội việc làm phi nông nghiệp có thu nhập cao.

Khoảng cách chi tiêu giữa nhóm 20% giàu nhất và nhóm 20% nghèo nhất tại vùng nghiên cứu là bao nhiêu?
Theo kết quả tính toán từ bộ số liệu điều tra mức sống, nhóm 20% hộ giàu nhất có mức chi tiêu đạt 934.000 đồng/người/tháng, gấp 3,56 lần so với nhóm 20% hộ nghèo nhất chỉ đạt 262.000 đồng/người/tháng, thể hiện sự phân hóa mức sống sâu sắc tại nông thôn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng mức sống của 210 hộ nông dân tại vùng Tứ giác Long Xuyên, xác định mức chi tiêu bình quân đạt 533.600 đồng/người/tháng.
• Nghiên cứu lượng hóa thành công các nhân tố quyết định đến chi tiêu gồm: diện tích đất canh tác, trình độ học vấn chủ hộ, quy mô người phụ thuộc, vốn tín dụng chính thức và phương tiện sản xuất.
• Bức tranh phân hóa giàu nghèo được chứng minh qua tỷ lệ 21% hộ không có đất và nhóm giàu nhất chiếm giữ 43,2% tổng diện tích đất canh tác toàn vùng.
• Đóng góp khoa học then chốt của luận văn là cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm về tác động hai mặt của quá trình tích tụ ruộng đất đối với phúc lợi hộ nông dân nghèo.
• Lộ trình tiếp theo đòi hỏi chính quyền các địa phương triển khai ngay các gói tín dụng vi mô, bảo đảm hạn mức đất sản xuất tối thiểu và tăng cường đào tạo nghề phi nông nghiệp.

Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và nhà quản lý quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình nghiên cứu để phục vụ công tác đào tạo, hoạch định chính sách an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÓI NGHÈO LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. LÝ THUYẾT VỀ NGHÈO ĐÓI: 1.1 Các định nghĩa về nghèo đói: - Theo quan niệm truyền thống nghèo được hiểu là thiếu thốn về vật chất, sống với mức thu nhập và chi tiêu thấp để thỏa mãn những nhu cầu cơ bản nhất của con người như ăn mặc, ở, y tế, giáo dục, văn hóa, đi lại và giao tiếp xã hội,… Khái niệm về nghèo đói hay nhận dạng về nghèo đói không phân biệt giữa từng quốc gia, vùng miền hay cộng đồng dân cư vì không có sự khác biệt đáng kể mà sự khác nhau là ở chỗ mức độ thỏa mãn cao hay thấp phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội hay phong tục tập quán của vùng miền, quốc gia. - Tại Hội nghị Thượng đỉnh thế giới và phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen, Đan Mạch năm 1995 người nghèo được định nghĩa: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn dưới 1 USD/ngày/người, số tiền được coi như đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại. - Theo Báo cáo Phát triển Việt Nam, Nghèo, 2004: Nghèo là tình trạng thiếu thốn ở nhiều phương diện: thu nhập bị hạn chế hoặc thiếu cơ hội tạo thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn, dễ bị tổn thương trước những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và những khó khăn tới những người có khả năng giải quyết, ít được tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị xỉ nhục, không được người khác tôn trọng,… đó là những khía cạnh của nghèo (Nghèo, 2004).

- Theo Ngân hàng thế giới (NHTG), qua thời gian cũng có những cách tiếp cận khác nhau về nghèo trong các báo cáo của mình. Năm 1990, định nghĩa nghèo đói của tổ chức này là tình trạng “không có khả năng có mức sống tối thiểu” bao gồm tình trạng thiếu thốn các sản phẩm và dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, dinh dưỡng. Đến năm 2000 và 2001, NHTG đã thêm vào khái niệm tình trạng bị gạt ra bên lề xã hội hay tình trạng dễ bị tổn thương. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 8 - Tại Việt Nam, Chính phủ đã thừa nhận định nghĩa chung về đói nghèo do Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Cốc, Thái Lan tháng 9/1993, đó là: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương” (Nguyễn Trọng Hoài, 2005).

- Tóm lại có rất nhiều khái niệm và quan điểm về đói nghèo đã tồn tại nhưng nhìn chung tất cả đều phản ảnh ba khía cạnh cơ bản của người nghèo: + Có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng dân cư. + Không được thụ hưởng những nhu cầu cơ bản ở mức tối thiểu dành cho con người trong cộng đồng đó. + Thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào quá trình phát triển của cộng đồng. - Theo thực tế quan sát: nghèo về thu nhập – nghèo vật chất luôn liên quan đến cái gọi là nghèo về con người – sức khỏe kém, trình độ giáo dục thấp.

Nghèo về thu nhập và nghèo về con người thường kèm theo tình trạng nghèo về xã hội như tính dễ bị tổn thương trước những sự kiện bất lợi như bệnh tật, khủng hoảng kinh tế hoặc thiên tai, không có tiếng nói trong hầu hết các thể chế trong xã hội và sự bất lực trong việc cải thiện điều kiện sống cá nhân. Trong nghiên cứu này, tác giả thiên về sử dụng định nghĩa của NHTG về nghèo, đó là trình trạng “không có khả năng có mức sống tối thiểu”.2 Nghèo tuyệt đối: Một người hoặc một hộ gia đình được xem là nghèo tuyệt đối khi mức thu nhập của họ thấp hơn tiêu chuẩn tối thiểu (mức thu nhập tối thiểu) được quy định bởi một quốc gia hoặc tổ chức quốc tế trong khoản thời gian nhất định (Đinh Phi Hổ 2006). Tiêu chuẩn của NHTG về nghèo dựa trên chi tiêu tiêu dùng bao gồm mức tiêu thụ thực phẩm tối thiểu (70%) và các chi tiêu phi thực phẩm (30%) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 9 Bảng 1.1 : Tiêu chuẩn nghèo đói của Ngân hàng thế giới Tiêu chuẩn nghèo đói Khu vực (Mức thu nhập hoặc chi tiêu USD/ ngày/người) Các nước đang phát triển 1 USD hoặc 360 USD/năm Châu Mỹ Latinh và Caribe 2 USD hoặc 720 USD/năm Các nước Đông Âu 4 USD hoặc 1.440 USD/năm Các nước phát triển 14,4 USD hoặc 5.2 : Tiêu chuẩn nghèo đói của Việt Nam. Tiêu chuẩn nghèo đói.

Mức Chuẩn nghèo Khu vực thu nhập đói mới 2000 - 2005 2006 - 2010 2011 – 2015 Thành thị 150.000 đồng Nông thôn đồng bằng 120.000 đồng Nông thôn miền núi hải đảo 80.000 đồng Nguồn: Bộ LĐ TBXH.3 Nghèo tương đối. Nghèo đói tương đối là tình trạng mà một người hoặc một hộ gia đình thuộc về nhóm người có thu nhập thấp nhất trong xã hội xét theo không gian và thời gian nhất định (Đinh Phi Hổ, 2006). Theo cách sử dụng để phân tích các Điều tra Mức sống dân cư ở Việt Nam 1993-1998 thì hộ gia đình được định nghĩa là nghèo nếu mức độ chi tiêu bình quân đầu người nằm trong 20% thấp nhất của chi tiêu hoặc 20% dân số có mức chi tiêu thấp nhất. Lợi thế chính của phương pháp này là nó cho phép người ta xác định được rõ hơn các nhân tố làm tách biệt các hộ giàu với các hộ có thu nhập gần bằng hoặc thấp hơn giá trị trung vị.

Như vậy, theo cách tính này thì người nghèo đói tương đối sẽ luôn hiện diện bất kể trình độ phát triển kinh tế nào. CÁC THƯỚC ĐO CHỈ SỐ NGHÈO ĐÓI VÀ BẤT BÌNH ĐẲNG. Xác định nghèo đói: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 10 Theo NHTG ( 2007) có 3 bước để xác định nghèo đói: - Định nghĩa phúc lợi của hộ gia đình /cá nhân. - Xác định một giá trị chuẩn (tối thiểu) để tách biệt hai nhóm nghèo và không nghèo (gọi là ngưỡng nghèo).

- Tính toán các chỉ số thống kê tổng hợp dựa trên mối quan hệ giữa phúc lợi kinh tế và ngưỡng nghèo. Đo lường phúc lợi thì rất phức tạp bởi lẽ phúc lợi bao gồm tuổi thọ, chế độ dinh dưỡng, điều kiện nhà ở, tỷ lệ trẻ em đến trường, tỷ suất tử của trẻ em, … Cách phổ biến nhất trong đo lường phúc lợi (kinh tế) là dự vào chi tiêu, tiêu dùng hay thu nhập của hộ gia đình. Nếu chúng ta chia đều cho tất cả các thành viên trong hộ thì được chi tiêu, tiêu dùng hay thu nhập bình quân đầu người (hay chỉ số phúc lợi kinh tế cá nhân). Hầu hết các nước phát triển sử dụng thu nhập để xác định nghèo đói bởi thu nhập phần lớn là từ tiền lương và thông qua ngân hàng từ các tài khoản cá nhân nên dễ xác định trong khi chi tiêu thì phức tạp và khó xác định.

Ở các nước đang phát triển thì sử dụng chi tiêu bởi lẽ thu nhập rất khó xác định vì phần lớn thu nhập đến từ công việc tự làm và rất khó tách biệt trong khi chi tiêu thì dễ thấy hơn và rõ ràng hơn (WB – 2005). Theo Glewwe và Twum-Baah (1991) thu nhập thường bị khai ít đi trong khi chi tiêu được khai tương đối chính xác và ổn định hơn từ năm này sang năm khác, do đó có đủ căn cứ để dùng thước đo chi tiêu phản ánh mức sống. Theo Paxson (1993), Alderman và Paxson (1994) ở các nước kém phát triển thu nhập của hộ thường biến động theo mùa vụ trong khi chi tiêu dùng tương đối ổn định giữa các tháng trong năm. Vì thế, chi tiêu, tiêu dùng phản ánh mức sống của hộ tốt hơn con số thu nhập.

Phương pháp xác định chuẩn đói nghèo quốc tế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 11 Tổng cục Thống kê, NHTG đã đề ra phương pháp xác định đường đói nghèo theo chuẩn quốc tế và được thực hiện trong các cuộc khảo sát mức sống dân cư ở Việt Nam vào những năm 1992-1993 và năm 1997-1998: + Đường đói nghèo ở mức thấp gọi là đường đói nghèo về lương thực, thực phẩm. Đường này được xác định theo chuẩn mà hầu hết các nước đang phát triển cũng như Tổ chức Y tế Thế giới và các cơ quan khác đã xây dựng mức Kcal tối thiểu cần thiết cho mỗi thể trạng con người, đó là chuẩn về nhu cầu 2.100 Kcal/người/ngày. Những người có mức chi tiêu dưới mức chi cần thiết để đạt được lượng Kcal này gọi là nghèo về lương thực, thực phẩm.

+ Đường đói nghèo thứ hai ở mức cao hơn gọi là đường đói nghèo chung, đó là đường đói nghèo lương thực thực phẩm cộng thêm các chi phí cho các mặt hàng phi lương thực, thực phẩm ta có đường đói nghèo chung. Phương pháp các định chuẩn đói nghèo theo Chương trình xóa đói giảm nghèo quốc gia. Kể từ năm 1993 đến nay, Việt Nam đã 4 lần nâng mức chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo giai đoạn 2006-2010 đã được xây dựng dựa trên 3 yêu cầu : - Xóa đói giảm nghèo toàn diện hơn.

- Hội nhập theo chuẩn nghèo quốc tế. Theo đó, trong giai đoạn 2006-2010, những hộ gia đình ở nông thôn có mức thu nhập dưới 200.000 đồng/người/tháng (2,4 triệu đồng/năm) được xem là hộ nghèo. Ở khu vực thành thị, những hộ có mức thu nhập bình quân dưới 260.000 đồng/người/tháng (3,12 triệu đồng/năm) được xem như là hộ nghèo. Trong giai đoạn 2011-2015 chuẩn nghèo mới mới vừa được Bộ LĐTBXH công bố đó là hộ nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trang 12 người/ tháng trở xuống, hộ cận nghèo ở nông thôn là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng trở xuống.

Hộ nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/người/tháng trở xuống,hộ cận nghèo ở thành thị là hộ có mức thu nhập bình quân từ 501.000 đồng/người/tháng. Mức chuẩn nghèo nêu trên là căn cứ để thực hiện các chính sách an sinh xã hội và các chính sách kinh tế, xã hội khác. Thước đo chỉ số nghèo đói và bất bình đẳng: 1.