Chương 1: Giới thiệu chung Chương 2: Cơ sở lý luận Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến bong bóng cổ phiếu bất động sản của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam Chương 5: Kết luận và khuyến nghị 5 CHƯƠNG 2. Cơ sở lý luận về bong bóng cổ phiếu và bong bóng cổ phiếu bất động sản 2. Khái niệm Theo từ điển Cambridge, “bong bóng” được định nghĩa là “Một khoảng thời gian tạm thời của một sự kiện kinh tế rất thành công ở một quốc gia hoặc một lĩnh vực cụ thể, và thường sau đó là sự sụp đổ đột ngột”, gắn với một số ví dụ như: bong bóng kinh tế của Nhật Bản, bong bóng nhà đất, bong bóng dotcom. Theo Nasdaq, thuật ngữ “bong bóng kinh tế” chỉ “Một hiện tượng xảy ra trên thị trường có đặc điểm là giá tài sản tăng vọt lên mức cao hơn đáng kể so với giá trị cơ bản của tài sản đó”.
Định nghĩa thông thường về “bong bóng cổ phiếu” là độ lệch của giá cổ phiếu so với giá trị cơ bản của nó. Tuy nhiên, định nghĩa này thường được cho là ít được sử dụng trong thực tế, bởi “Rất khó xác định rõ ràng một bong bóng cho đến sau khi thực tế xảy ra - nghĩa là khi nó vỡ, chúng ta mới xác nhận được sự tồn tại của nó. Một định nghĩa khác: “Bong bóng thị trường chứng khoán - còn được gọi là bong bóng tài sản hoặc bong bóng đầu cơ - là khi giá cổ phiếu hoặc tài sản tăng theo cấp số nhân trong một khoảng thời gian, vượt quá giá trị nội tại của nó. Cuối cùng, giá chạm tới một ngưỡng nhất định và rồi giảm rất sâu, rất nhanh, đó là lúc bong bóng vỡ.
Các sự kiện bong bóng tiêu biểu hay được nhắc đến có thể kể tới “Tulip Bulb Mania” vào những năm 1630, “South Sea Bubble” và “Mississippi Bubble” vào những năm 1710. “Tulip Bulb Mania” ở Hà Lan được tạo ra bởi một loại vi rút thực vật không gây hại, tạo ra những cánh hoa tulip có “ngọn lửa” màu sắc đẹp mắt. Hiệu ứng của loài vi rút này làm tăng giá trị của củ hoa tulip, vốn đã là những biểu tượng hiếm hoi, độc quyền và những thứ mới lạ dành cho những người giàu có và nổi tiếng. Giá tăng nhanh đã nhanh chóng thu hút các nhà đầu cơ bán đất đai, gia súc, trang trại và dùng cả tiền tiết kiệm của họ đôi khi chỉ để mua một củ hoa tulip duy nhất.
Năm 6 1636, hoa tulip được giao dịch trên các sàn giao dịch ở Amsterdam cũng như trên các sàn giao dịch ở Rotterdam, Harlem, Levytown và các sàn giao dịch khác ở các nước châu Âu lân cận. Hơn nữa, các hợp đồng quyền chọn đã được cung cấp cho các nhà đầu cơ, điều này càng kích hoạt sự đầu cơ và tăng rủi ro. Với quy định do chính phủ Hà Lan phát triển để giúp kiểm soát sự bùng lên của giá hoa tulip, mọi người bắt đầu nhận ra rằng hoa tulip không xứng với giá mà họ phải trả. Trong vòng chưa đầy sáu tuần, giá hoa tulip đã giảm hơn 90%.
Giá của hoa tulip ở thời kỳ đỉnh cao là 76.000 đô la và sau đó thậm chí còn dưới 1 đô la sau vụ “tai nạn” (Qian Yang, 2006). Một bong bóng lịch sử khủng khiếp khác là “South Sea Bubble” bắt đầu vào năm 1711 ở Anh. Để tài trợ cho khoản nợ do chiến tranh gây ra, chính phủ Anh đã trao độc quyền kinh doanh ở Biển Nam cho một tổ chức tài chính, Công ty South Sea, tổ chức này có kế hoạch phát triển độc quyền buôn bán nô lệ. Giá cổ phiếu nhanh chóng tăng lên nhờ nhận định của các nhà đầu tư, những người nhận thấy giá trị của công ty này trong thế độc quyền vùng Biển Nam.
Tuy nhiên, Công ty South Sea hoạt động không tốt do tình trạng tham nhũng phổ biến xảy ra giữa các giám đốc, quan chức công ty và những chính trị gia có liên quan. Cuối cùng, sau năm 1718 khi Anh và Tây Ban Nha xảy ra chiến tranh, các giám đốc công ty nhận ra rằng công ty này không tạo ra bất kỳ lợi nhuận nào từ hoạt động của mình và đã bán hết sạch cổ phiếu. Khi các nhà đầu tư biết rằng việc đầu tư hoàn toàn không có lãi, một cơn khủng hoảng đã xảy ra (Qian Yang, 2006). Cùng lúc với "South Sea Bubble", "Mississippi Bubble" xảy ra ở Pháp.
Để ổn định nền kinh tế, Banque Generate được thành lập, tổ chức này nhận tiền gửi bằng vàng và bạc và phát hành tiền giấy để đổi lại. Banque Generate được hợp nhất trong Công ty Mississippi. Cổ phiếu của công ty này có thể được mua và thanh toán bằng giấy bạc ngân hàng hoặc bằng nợ chính phủ. Khi công ty này mở rộng độc quyền toàn bộ thương mại của Pháp bên ngoài châu Âu, giá cổ phiếu của nó nhanh chóng tăng lên khoảng 190% trong một năm.
Tuy nhiên, siêu lạm phát do lượng tiền giấy tăng ồ ạt đã làm mất giá các loại tiền giấy không còn được bảo đảm bằng kim loại quý. Cổ phiếu giảm 90% trong nửa năm. Sự sụp đổ của “Mississippi Bubble” đã khiến Pháp và châu Âu rơi vào tình trạng suy thoái kinh tế nghiêm trọng (Qian 7 Yang, 2006). Ba “vụ tai nạn” được nêu chi tiết ở trên đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho những người chưa bao giờ có ý niệm về bong bóng trước đây.
Mặc dù những sự kiện này kết thúc với những tổn thất khủng khiếp cho các nhà đầu tư, nhưng có vẻ điều đó không để lại tác động mạnh mẽ lên tâm lý của họ, vì họ lại cho rằng những bong bóng đó không có khả năng lặp lại thường xuyên. Cho đến khi thị trường chứng khoán Mỹ sụp đổ năm 1929, mọi người bắt đầu tin rằng thị trường chứng khoán không chỉ mang đến tài sản và lợi nhuận mà còn chứa đựng yếu tố nguy hiểm của bong bóng. Trong những năm 1920, nền kinh tế Mỹ được hưởng lợi từ sự gia tăng công nghiệp hóa và công nghệ mới. Bị ảnh hưởng bởi nền kinh tế phát triển vượt bậc, thị trường chứng khoán cũng tăng vọt và bong bóng được thổi phồng.
Từ năm 1921 đến năm 1929, chỉ số Dow Jones đã tăng hơn 600% từ 60 lên 400. Tuy nhiên, vào năm 1929, FED tăng lãi suất để hạ nhiệt thị trường chứng khoán quá nóng, khiến các nhà đầu tư hoảng loạn bán ra, những người nhận ra rằng sự bùng nổ chứng khoán là một bong bóng được thổi phồng quá mức. Trong ba ngày, thị trường chứng khoán New York đã xóa sổ hơn 5 tỷ đô la. Các định nghĩa trên tuy khác nhau về góc độ nhìn nhận, tuy nhiên trên cơ sở đó, có thể đưa ra nhận định: bong bóng cổ phiếu bất động sản là hiện tượng giá cổ phiếu của các công ty bất động sản niêm yết tăng nhanh và bất thường trong thời gian ngắn, khiến giá thị trường của nó vượt xa so với giá trị thực tế.
Khi giá tăng đến một ngưỡng nhất định, một hoặc một vài vài yếu tố xảy ra khiến các nhà đầu tư bán tháo cổ phiếu nắm trong tay với số lượng lớn, khiến cho giá cổ phiếu tụt dốc nhanh chóng. Đó là lúc bong bóng vỡ. Nguyên nhân chung dẫn tới hiện tượng bong bóng cổ phiếu Bong bóng cổ phiếu được thúc đẩy bởi đầu cơ. Bong bóng bắt đầu hình thành khi có sự tăng giá một tài sản vượt xa giá trị nội tại của tài sản đó.
Điều đó có nghĩa là mọi người sẵn sàng trả ngày càng nhiều cho một cổ phiếu, cao hơn những gì mong đợi dựa trên những yếu tố như nhu cầu, thu nhập, doanh thu hoặc tiềm năng tăng trưởng. Phi lý trí là một cụm từ dùng để mô tả sự nhiệt tình giữa các nhà giao dịch và 8 nhà đầu tư, thúc đẩy sự tăng giá nhanh chóng vượt xa các nguyên tắc cơ bản. Cho dù đó là tâm lý đám đông, thành kiến bầy đàn, hiệu ứng bandwagon hay Hội chứng sợ bỏ lỡ FOMO, thì có một khoảng thời gian khi mà mọi người muốn mua một tài sản vì giá của nó ngày càng tăng, khiến giá thậm chí còn cao hơn và càng khiến nhiều người muốn mua nó hơn. Điều quan trọng là không phải tất cả các giai đoạn tăng giá nhanh đều là bong bóng.
Ví dụ sau một cuộc suy thoái hoặc thị trường giá xuống, giá tài sản phục hồi mạnh có thể được coi là một điều bình thường. Trong khi kỳ vọng và đầu cơ cũng có thể thúc đẩy sự phục hồi đó, cụ thể là sau khi đi qua thời kỳ tồi tệ nhất của sự suy giảm thị trường hoặc suy thoái kinh tế, sự khác biệt chính là hiện tượng tăng giá trong trường hợp này có thể được giải thích hợp lý bằng các nguyên tắc cơ bản. Biểu hiện chung của bong bóng cổ phiếu Bong bóng thị trường chứng khoán nói chung diễn ra theo 5 giai đoạn như dưới đây (Hyman P. Sự dịch chuyển Trong giai đoạn đầu tiên của bong bóng, một hoặc một loạt các thay đổi ảnh hưởng đến cách các nhà đầu tư nhìn nhận thị trường.
Sự thay đổi này có thể bao gồm một sự kiện quan trọng hoặc một sự đổi mới khiến mọi người thay đổi kỳ vọng của họ đối với tài sản được đề cập một cách tích cực. Bùng nổ Mặc dù giai đoạn dịch chuyển đã dẫn đến tăng giá rồi, nhưng mọi thứ mới thực sự tăng tốc trong giai đoạn thứ hai của bong bóng. Giai đoạn bùng nổ thu hút các nhà đầu cơ, những người giúp đẩy giá tài sản lên cao hơn khi xuất hiện những lời đồn đại về lợi nhuận của nó. Hưng phấn Giá tăng vọt càng khiến đám đông trở nên cuồng nhiệt.
Trong giai đoạn hưng phấn lên cao, hành vi của đám đông bị thôi thúc bởi sự phấn khích hơn là sự tính toán cân nhắc về sự gia tăng mạnh mẽ của giá cả. Và bởi vì những người tham gia mới rất muốn mua vào, nên sẽ luôn có người sẵn sàng trả nhiều hơn. 9 Điều này có thể khiến đám đông không nhận thấy rủi ro mất tiền cho dù bỏ tiền ra để mua cổ phiếu vào bất cứ lúc nào. Trong giai đoạn này, người ta bỏ quên sự cân nhắc thận trọng để theo đuổi cách làm giàu nhanh chóng.
Chốt lời Tiếp theo là bùng nổ và bán tháo, và một số người bắt đầu bán tháo để chốt lời khi bong bóng bước vào giai đoạn chốt lời. Bong bóng đã được châm ngòi, và những nhà đầu tư nào nhận ra những dấu hiệu đó sẽ sớm gặt hái được lợi nhuận.