Luận văn thạc sĩ luật học bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra theo quy định của pháp luật dân sự việt nam

Chuyên đề nghiên cứu Bồi thường thiệt hại do pháp nhân gây ra theo luật dân sự Việt Nam, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho chuyên gia

• Tác giả: Trần Trang Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Đăng Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự
• Đề tài: Bồi Thường Thiệt Hại Do Pháp Nhân Gây Ra Theo Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGƯỜI CỦA PHÁP NHÂN GÂY RA
• 1.1. Khái niệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 1.2. Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
• 1.3. Người của pháp nhân
• 1.4. Đặc điểm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 1.5. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại của pháp nhân trong trường hợp người của pháp nhân gây thiệt hại
• 1.6. Cơ sở của việc quy định bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 1.7. Lịch sử pháp luật dân sự Việt Nam và pháp luật của một số quốc gia trên thế giới về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGƯỜI CỦA PHÁP NHÂN GÂY RA
• 2.1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 2.2. Có thiệt hại thực tế xảy ra
• 2.3. Có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại
• 2.4. Có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại thực tế xảy ra và hành vi trái pháp luật
• 2.5. Hành vi trái pháp luật phải do người của pháp nhân gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao
• 2.6. Trách nhiệm hoàn trả của người của pháp nhân gây ra thiệt hại đối với pháp nhân
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO NGƯỜI CỦA PHÁP NHÂN GÂY RA VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT
• 3.1. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• 3.2. Nguyên nhân của những bất cập trong thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật
• 3.3. Một số kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Khái niệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra

Bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra được hiểu là trách nhiệm dân sự mà pháp nhân phải chịu khi có hành vi gây thiệt hại cho bên thứ ba. Theo quy định của Bộ luật Dân sự Việt Nam, bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là hình thức trách nhiệm dân sự nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các cá nhân và tổ chức bị thiệt hại. Khái niệm này không chỉ đơn thuần là việc hoàn trả thiệt hại về tài sản, mà còn bao gồm cả thiệt hại về tinh thần. Như Từ điển Luật học đã định nghĩa, "Bồi thường thiệt hại là hình thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây ra thiệt hại phải khắc phục hậu quả bằng cách đền bù các tổn thất vật chất và tổn thất về tinh thần cho bên bị thiệt hại". Điều này nhấn mạnh rằng trách nhiệm bồi thường không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là một phần của đạo đức xã hội, nhằm khôi phục lại sự công bằng cho những người bị thiệt hại. Từ góc độ pháp lý, điều này cũng phản ánh sự phát triển của hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam trong việc bảo vệ quyền lợi của các chủ thể trong xã hội, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thị trường ngày càng phát triển và phức tạp.

II. Đặc điểm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra

Bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra có những đặc điểm riêng biệt, khác với bồi thường thiệt hại trong hợp đồng. Đặc điểm đầu tiên là người gây thiệt hại thường là nhân viên, đại diện của pháp nhân, và hành vi gây thiệt hại phải xảy ra trong khuôn khổ nhiệm vụ được giao. Điều này có nghĩa là pháp nhân phải chịu trách nhiệm bồi thường cho những thiệt hại mà nhân viên của họ gây ra trong quá trình thực hiện công việc. Thứ hai, trách nhiệm bồi thường này có tính chất trực tiếp, tức là pháp nhân không thể chuyển giao trách nhiệm này cho cá nhân gây thiệt hại. Điều này tạo ra một cơ chế bảo vệ quyền lợi cho bên bị thiệt hại, đồng thời cũng khuyến khích pháp nhân nâng cao trách nhiệm quản lý và giám sát hoạt động của nhân viên. Thứ ba, việc bồi thường không chỉ liên quan đến thiệt hại vật chất mà còn bao gồm cả thiệt hại tinh thần, thể hiện sự công bằng trong quan hệ dân sự. Điều này được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự, cho thấy sự chú trọng đến quyền lợi của các bên liên quan trong các giao dịch dân sự.

III. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra phát sinh từ ba căn cứ cơ bản: có thiệt hại thực tế xảy ra, có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại và có mối quan hệ nhân quả giữa thiệt hại và hành vi trái pháp luật. Cụ thể, thiệt hại thực tế phải được chứng minh qua các tài liệu, chứng cứ cụ thể, không chỉ là thiệt hại về tài sản mà còn có thể là thiệt hại về sức khỏe, danh dự, uy tín. Hành vi trái pháp luật được xác định là hành vi vi phạm quy định pháp luật, dẫn đến thiệt hại cho bên thứ ba. Cuối cùng, mối quan hệ nhân quả là yếu tố then chốt để xác định trách nhiệm bồi thường; tức là phải chứng minh được rằng thiệt hại xảy ra là kết quả trực tiếp của hành vi trái pháp luật. Điều này không chỉ giúp xác định rõ ràng trách nhiệm bồi thường, mà còn tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ quyền lợi của bên bị thiệt hại. Việc nghiên cứu và làm rõ các căn cứ này có ý nghĩa quan trọng trong việc áp dụng pháp luật và giải quyết tranh chấp trong thực tiễn.

IV. Thực tiễn áp dụng quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại

Thực tiễn áp dụng quy định về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra tại Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề bất cập. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc xác định trách nhiệm bồi thường trong các trường hợp cụ thể. Nhiều trường hợp, việc chứng minh mối quan hệ nhân quả giữa hành vi gây thiệt hại và thiệt hại thực tế gặp khó khăn. Điều này dẫn đến việc bên bị thiệt hại không thể nhận được bồi thường hợp lý. Ngoài ra, cơ chế hoàn trả của người gây thiệt hại đối với pháp nhân cũng chưa được quy định rõ ràng, gây khó khăn cho việc thực hiện quyền lợi của pháp nhân trong các vụ kiện. Một số vụ việc thực tiễn cho thấy sự thiếu đồng bộ trong quy định pháp luật và việc áp dụng pháp luật tại các cơ quan chức năng, dẫn đến sự không công bằng trong giải quyết các tranh chấp. Để khắc phục tình trạng này, cần có những kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật, nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

V. Kiến nghị hoàn thiện quy định của pháp luật

Để nâng cao hiệu quả của quy định về bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra, cần có những kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật. Trước hết, cần làm rõ hơn các quy định về căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường, đặc biệt là mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại. Việc quy định rõ ràng hơn về cơ chế hoàn trả của người gây thiệt hại đối với pháp nhân cũng rất cần thiết, nhằm bảo vệ quyền lợi của pháp nhân trong trường hợp họ phải bồi thường cho bên bị thiệt hại. Thứ hai, cần tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho các tổ chức, cá nhân nhằm nâng cao nhận thức về trách nhiệm bồi thường thiệt hại. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc áp dụng pháp luật, nhằm đảm bảo tính nhất quán và công bằng trong giải quyết các tranh chấp. Những kiến nghị này không chỉ giúp hoàn thiện quy định pháp luật mà còn góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật trong thực tiễn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và sự gia tăng phức tạp của các quan hệ dân sự, trách nhiệm bồi thường thiệt hại (BTTH) do người của pháp nhân gây ra trở thành một vấn đề pháp lý quan trọng và cấp thiết. Theo ước tính, các vụ việc liên quan đến BTTH do người của pháp nhân gây ra chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số tranh chấp dân sự tại Việt Nam, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế và thương mại. Luận văn tập trung nghiên cứu quy định pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành về BTTH do người của pháp nhân gây ra, phân tích thực trạng áp dụng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật.

Mục tiêu nghiên cứu là làm rõ các căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH, xác định chủ thể chịu trách nhiệm, đồng thời đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật hiện hành trong giai đoạn từ năm 2015 đến nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam liên quan đến BTTH do người của pháp nhân gây ra, với trọng tâm là Bộ luật Dân sự năm 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện quy định pháp luật, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ dân sự, đồng thời nâng cao trách nhiệm của pháp nhân và người của pháp nhân trong hoạt động kinh tế - xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết trách nhiệm dân sự và mô hình pháp nhân trong pháp luật dân sự. Lý thuyết trách nhiệm dân sự làm rõ nguyên tắc bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, bao gồm các khái niệm về thiệt hại thực tế, hành vi trái pháp luật, lỗi của người gây thiệt hại và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và thiệt hại. Mô hình pháp nhân được sử dụng để phân tích tư cách pháp lý, năng lực hành vi và trách nhiệm của pháp nhân trong quan hệ dân sự, đặc biệt là vai trò của người của pháp nhân trong việc phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Các khái niệm chính bao gồm: (1) Bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng; (2) Pháp nhân và người của pháp nhân; (3) Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường; (4) Trách nhiệm trực tiếp và trách nhiệm thay thế; (5) Nguyên tắc bồi thường toàn bộ và kịp thời. Những khái niệm này tạo nền tảng để phân tích các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học kết hợp: phân tích, tổng hợp, so sánh pháp luật và phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Nguồn dữ liệu chính bao gồm Bộ luật Dân sự năm 2015, các nghị quyết hướng dẫn thi hành, các văn bản pháp luật liên quan, cùng với các báo cáo, án lệ và tài liệu học thuật trong lĩnh vực luật dân sự và trách nhiệm bồi thường.

Phương pháp phân tích và tổng hợp được áp dụng để làm rõ các quy định pháp luật và khái niệm lý luận. Phương pháp so sánh được sử dụng để đối chiếu quy định pháp luật dân sự Việt Nam với các giai đoạn trước và pháp luật một số quốc gia nhằm nhận diện điểm mạnh, điểm yếu. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn dựa trên khảo sát, phân tích các vụ việc, án lệ và báo cáo thực thi pháp luật trong khoảng thời gian từ năm 2015 đến 2020, với cỡ mẫu khoảng 50 vụ án tiêu biểu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các loại hình pháp nhân và lĩnh vực hoạt động khác nhau.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm BTTH: Luật quy định rõ bốn điều kiện phát sinh trách nhiệm gồm có thiệt hại thực tế, hành vi trái pháp luật, mối quan hệ nhân quả và lỗi của người gây thiệt hại. Trong đó, thiệt hại thực tế được hiểu là thiệt hại vật chất và tinh thần có thể xác định được bằng tiền, chiếm khoảng 85% các vụ việc được khảo sát.

2. Chủ thể chịu trách nhiệm bồi thường: Pháp nhân là chủ thể chịu trách nhiệm trực tiếp bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Người của pháp nhân không chịu trách nhiệm bồi thường trực tiếp với bên bị thiệt hại mà chỉ có nghĩa vụ hoàn trả cho pháp nhân khoản tiền đã bồi thường, tỷ lệ hoàn trả trung bình được xác định khoảng 60-80% tùy mức độ lỗi.

3. Thực trạng áp dụng pháp luật: Khoảng 70% vụ án được phân tích cho thấy có sự chậm trễ trong việc bồi thường, nguyên nhân chủ yếu do quy định pháp luật chưa rõ ràng về cơ chế hoàn trả của người của pháp nhân và thiếu hướng dẫn cụ thể về xác định thiệt hại vật chất và tinh thần.

4. So sánh với pháp luật quốc tế: Quy định của Việt Nam tương đồng với các nước như Thái Lan, Nhật Bản, Trung Quốc về việc pháp nhân chịu trách nhiệm bồi thường do người của mình gây ra. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có quy định chi tiết về mức độ hoàn trả của người gây thiệt hại cho pháp nhân, trong khi các nước này có quy định rõ ràng hơn nhằm bảo vệ quyền lợi của cả pháp nhân và người gây thiệt hại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trong thực tiễn áp dụng quy định BTTH do người của pháp nhân gây ra xuất phát từ việc pháp luật dân sự Việt Nam chưa có hướng dẫn cụ thể về cơ chế hoàn trả và xác định thiệt hại, dẫn đến khó khăn trong việc thi hành và giải quyết tranh chấp. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã cập nhật và làm rõ hơn các căn cứ phát sinh trách nhiệm, đồng thời bổ sung phân tích về vai trò của người của pháp nhân trong trách nhiệm hoàn trả, điều mà các công trình trước chưa đề cập sâu.

Việc trình bày dữ liệu qua biểu đồ phân bố tỷ lệ các vụ án theo loại thiệt hại và thời gian giải quyết sẽ giúp minh họa rõ hơn thực trạng áp dụng pháp luật. Bảng so sánh quy định pháp luật Việt Nam với một số quốc gia cũng làm nổi bật điểm mạnh và điểm cần hoàn thiện.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể trong quan hệ dân sự, đồng thời tăng cường trách nhiệm của pháp nhân và người của pháp nhân trong hoạt động kinh tế - xã hội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định về cơ chế hoàn trả của người của pháp nhân: Cần bổ sung quy định chi tiết về mức độ và điều kiện hoàn trả khoản tiền bồi thường của người của pháp nhân cho pháp nhân, nhằm đảm bảo công bằng giữa các bên và nâng cao trách nhiệm cá nhân. Thời gian thực hiện đề xuất này là trong vòng 1 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Xây dựng hướng dẫn xác định thiệt hại vật chất và tinh thần: Ban hành văn bản hướng dẫn cụ thể về cách thức xác định thiệt hại, bao gồm thiệt hại về tài sản, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, nhằm tạo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật. Đề xuất này nên được hoàn thành trong 18 tháng, do Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường đào tạo, tập huấn cho cán bộ pháp luật và người làm công tác xét xử: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về BTTH do người của pháp nhân gây ra để nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng pháp luật. Thời gian triển khai trong 2 năm, do Trường Đại học Luật Hà Nội và các cơ quan tư pháp phối hợp thực hiện.

4. Xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá việc thực thi quy định BTTH: Thiết lập cơ chế giám sát việc áp dụng quy định BTTH nhằm phát hiện sớm các vướng mắc, bất cập để kịp thời điều chỉnh. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan phối hợp triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ, công chức làm công tác pháp luật và tư pháp: Luận văn cung cấp cơ sở pháp lý và thực tiễn giúp họ hiểu rõ hơn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra, từ đó nâng cao hiệu quả công tác xét xử và giải quyết tranh chấp.

2. Luật sư và chuyên gia pháp lý: Tài liệu giúp các chuyên gia có cái nhìn toàn diện về quy định pháp luật hiện hành, hỗ trợ trong việc tư vấn, đại diện cho khách hàng trong các vụ việc liên quan đến BTTH.

3. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá cho các nghiên cứu sâu hơn về trách nhiệm dân sự và pháp nhân, đồng thời làm tài liệu giảng dạy trong các trường đại học.

4. Pháp nhân và người của pháp nhân trong hoạt động kinh tế - xã hội: Giúp các tổ chức, doanh nghiệp hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, từ đó xây dựng cơ chế quản lý, giám sát người lao động nhằm hạn chế rủi ro pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. BTTH do người của pháp nhân gây ra khác gì so với BTTH ngoài hợp đồng thông thường?
   BTTH do người của pháp nhân gây ra là trường hợp đặc biệt của BTTH ngoài hợp đồng, trong đó pháp nhân chịu trách nhiệm bồi thường thay cho người của mình khi người này gây thiệt hại trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao. Người gây thiệt hại không chịu trách nhiệm trực tiếp với bên bị thiệt hại mà hoàn trả cho pháp nhân.

2. Ai là người của pháp nhân theo quy định pháp luật Việt Nam?
   Người của pháp nhân bao gồm người lao động theo hợp đồng lao động, người đại diện hợp pháp, người quản lý và các thành viên của pháp nhân đang thực hiện nhiệm vụ được giao. Những người làm việc theo hợp đồng dịch vụ hoặc người học nghề không được coi là người của pháp nhân.

3. Pháp nhân có thể từ chối bồi thường thiệt hại do người của mình gây ra không?
   Pháp nhân không thể từ chối trách nhiệm bồi thường nếu thiệt hại phát sinh do người của mình gây ra trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, pháp nhân có quyền yêu cầu người gây thiệt hại hoàn trả một phần hoặc toàn bộ khoản tiền đã bồi thường tùy theo mức độ lỗi.

4. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là bao lâu?
   Theo Bộ luật Dân sự năm 2015, thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại là 2 năm kể từ ngày bên bị thiệt hại biết hoặc phải biết về thiệt hại và người có trách nhiệm bồi thường.

5. Làm thế nào để xác định thiệt hại tinh thần trong BTTH do người của pháp nhân gây ra?
   Thiệt hại tinh thần được xác định dựa trên mức độ tổn thương về danh dự, nhân phẩm, uy tín và sức khỏe tinh thần của bên bị thiệt hại. Mức bồi thường được căn cứ vào tính chất, mức độ thiệt hại và khả năng tài chính của người gây thiệt hại, theo hướng dẫn của Tòa án và các văn bản pháp luật liên quan.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra theo quy định pháp luật dân sự Việt Nam hiện hành.
• Pháp nhân là chủ thể chịu trách nhiệm trực tiếp bồi thường, người của pháp nhân có nghĩa vụ hoàn trả khoản tiền bồi thường cho pháp nhân dựa trên mức độ lỗi.
• Thực tiễn áp dụng còn nhiều hạn chế do thiếu quy định chi tiết về cơ chế hoàn trả và xác định thiệt hại.
• So sánh với pháp luật quốc tế cho thấy Việt Nam cần hoàn thiện quy định để bảo đảm công bằng và hiệu quả thi hành.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao năng lực thực thi nhằm bảo vệ quyền lợi các bên liên quan.

Tiếp theo, cần triển khai nghiên cứu sâu hơn về cơ chế hoàn trả và xây dựng hướng dẫn xác định thiệt hại cụ thể. Mời quý độc giả, nhà nghiên cứu và các cơ quan chức năng cùng tham gia đóng góp ý kiến để hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam về trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUAT CHUNG VE BOI THƯỜNG THIET HAI DO NGƯỜI CUA PHÁP NHÂN GAY RA 1. Khái niệm bồi thường thiệt hại do người của pháp nhân gây ra 1. Bồi thường thiệt hai ngoài hợp đồng Khi một người có hành vi gây tốn hại cho người khác thi chính người đó phải chịu hậu quả bất lợi do hành vi của mình gây ra. Sư gánh chíu hậu quả bất lợi đó chỉnh la bôi thường thiệt hại.

Theo Từ điển Luật học thi BTTH được hiểu là “hinh thức trách nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gậy ra tiiệt hai phải khắc piuc hận quả bằng cách đền bit các tốn thắt vật chất và tốn ‘that về tinh thần cho bên bị tiệt hat”. Như vậy, B TTH là một hình thức trách. nhiệm dân sự nhằm buộc bên có hành vi gây thiệt hại phải khắc phục hậu quả ‘bang cách bu đắp, đến bù những tn thất về mặt vật chất va tổn thất về tinh thân cho bên bi thiệt hại nhằm khắc phục những hau quả do hành vi gây thiệt hai gây ra Trong bồi cảnh nên kinh tế thị trường ngày cảng phát triển, các quan hệ xã hội cũng ngày cảng mở rộng và phức tạp hơn, đặc biết là các quan hệ kinh tế, quan hệ dân su giữa các chủ thé trong xã hội cũng có chiều hướng tăng lên cả vẻ sé lượng và mức độ phức tạp. Khi các chủ thể thực hiên hoạt động hay giao địch với nhau thi luôn dé cao sựthống nhấtÿ chi, théa thuận của các bên và ghi nhân vao văn bản có tính chất pháp lý ~ hợp đồng.

Va căn cứ vào hợp đẳng, khí các bên vi phạm ngiấa vụ mà có gây thiệt hai cho bên côn lại thi phải chiu trách nhiệm BTTH theo quy định cia hop đồng mà các bên đã thöa thuận. Tuy nhiên, trên thực tễ, ngoài việc BTTH theo thöa thuận (hợp đồng) thì con phat sinh nhiễu trường hợp gây thiệt hai ma giữa bên gây thiệt hại và ‘bén bị thiệt hai không có quan hệ hợp đồng hay có bat cử thỏa thuận nao. Để ‘bao dam cho quyền và lợi ích hợp pháp của bên bi thiệt hai, khắc phục thiệt "Viên Kho học Php ý — Bộ Te Thép (2006), Me adn Lute lọc, Non. Tờ đểnbidh Lon, Tephip 84 hại, hạn chế tranh chấp phát sinh giữa các bên thi pháp luật còn quy đính các trường hợp BTTH ngoài hợp déng Như vậy BTTH có thể xuất phát từ hợp đồng hoặc ngoải hợp đẳng.

BTTH ngoài hop đồng la một trong những chế đính ra đời rat sớm trong lich sử pháp luật dân sự. Vào năm 449 trước Công nguyên, Luật XII bing (La Mã) được ban hành có quy định Ké nào làm gay tay người khác thi kẽ đó phải chịu tương tự như vậy. Khi áp dụng nguyên tắc tra tha ngang bang, lợi ích của người bi thiệt hai không được bao đảm, hơn nữa lại có thiệt hai khác phat sinh. Đây chính 1a lý do để sau đó người ta xem xét van để BTTH ngoải hop dong.

Chế định BTTH ngoài hợp đồng cũng sớm được hoàn thién qua từng giai đoạn lịch sử. Ở nước ta, trách nhiệm B TTH ngoài hợp ding đã được quy định tại Quốc triểu Hình luật va Hoàng Việt luật lê, B6 luật Héng Đức, BO luật Gia Long, theo đó có một nguyên tắc cơ bản. “Người gay thiệt hại phải bôi thường cho người bị thiệt hại ”. Tuy nhiên thời điểm này các bô luật nói trên không có sư phân biệt 16 rang giữa trách nhiệm dân sự và trách nhiệm hình sự.

Cho đến khi ba bộ luật được ban hảnh Bộ luật Nam Ky ngày 1/3/1883, bộ Dân luật Bắc kỳ ngày 01/04/1931; Bô Dân luật Trung Ky ngày 21/10/1936 thi mới ghi nhân vé trách nhiêm béi thường dân sự một cách cụ thể tại Điều 712 dén Điều 716 (Bd Dân luật Bắc kỳ), Điều 761 đến Điều 767 (Öô Dân luật Trung Ky) va từ Điều 729 đến Điền 730 (Bộ luật Nam Ky). Tuy nhiên các quy định của các Bộ luật này vẫn chỉ tiếp cân một cách chung vé trảch nhiệm dan sự, cũng chưa phân định thảnh trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ trong hay ngoài khé ước/hơp dng. Điều nay được thể hiện qua quy định cia hai Bộ luật với nội dung chính là: Người nào lâm bat cứ việc gì gây thiệt hai cho người khác do 1éi của minh đều phải bồi thường thiệt hai (Điều 712 Bộ luật Bắc Ky và Điều 761 Bộ Dân luật Trung Ky). Sau khi giải phóng đất nước, giảnh được độc lap dân tộc, với zu hướng pháp luật xã hội chủ nghĩa, quy định của pháp luật dan sư nước ta đã có sư phân biệt rõ rang giữa BTTH trong hop đồng và BTTH ngoài hop đồng.

Từ đó đến nay, quy dinh vẻ BTTH nói chung va sự phân biệt giữa BTTH trong hợp đồng va BTTH ngoài hợp dong nói riêng ngay cảng cụ thể hơn, được ap dụng linh ‘hoat, hiệu quả trong thực tiễn cuộc sông. BTTH trong hợp đồng là trách nhiệm dân sự phat sinh do không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vu hợp đồng Đặc điểm của loại trách nhiệm này là giữa bên gây thiệt hai và bên bị thiệt hại có quan hệ hợp đồng và thiệt hại phải 1a do hành vi không thực hiền hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo hợp đồng gây ra. Trong trường hợp các bên có quan hệ hợp đồng nhưng thiết hai xây ra lai không liên quan đến việc thực hiên nghĩa vụ hợp đẳng thì trách nhiệm béi thưởng nay cũng không phải trách nhiệm BTTH trong hợp đồng BITH ngoài hop đồng là một loại trách nhiệm dân sue theo đồ người có ảnh vi trải pháp luật xâm pham đến tinh mạng, sức khỏe, danh duc nhân » n uy tín tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp cũa các cả nhân: xâm phạm đến danh cue uy tin, tài sản của pháp nhân hoặc chủ thé khác mà gây thiệt hat Thì phải bdt thường thiệt hai cho bên bị thiệt hat. Đây lã loại trảch nhiệm phát sinh giữa các chủ thể không có quan hệ hợp đồng hoặc có hop đẳng nhưng thiệt hại xây ra béi các hanh vi trái pháp luật nhưng không liên quan đền việc thực hiến nghĩa vụ theo hop đồng Nó là trách nhiêm pháp lý bất buộc phải thực hiên, phát sinh dưới tác động trực tiếp của các quy phạm pháp luật, không có sự thỏa thuận trước của các chủ thể, Các bên chỉ có thể thỏa thuận sau khi đã phát sinh trách nhiệm BTTH như: thỏa thuận vé mức bồi thưởng, "hình thức bôi thường, phương thức bôi thường, Mục dich của trách nhiệm BTTH là buộc chủ thể vi phạm pháp luật phải gánh chiu những hậu quả sấu, bat lợi vẻ tai sin, qua đó bảo vệ quyển và lợi ích hợp pháp bi xâm phạm của cá nhân, cơ quan, tổ chức khác.

Cho nên để 10 xác định một chủ thé phải chịu trách nhiệm BTTH phải trên các căn cứ nhất định, bao gồm Thử nhất, có thiệt hai xây ra. Thiét hại lá một yêu tổ cơ bản cấu thành trách nhiệm BTTH ngoài hợp đồng, được coi là điều kiện bat buộc quyết định có phat sinh trách nhiệm BTTH_ hay không, Khác với trách nhiêm hình sự được đất ra do tính chất nguy hiểm của hành vi có khả năng gây hậu quả thi đối với trách nhiệm dân sự, mả cụ thể hơn là trach nhiệm BTTH chi cần có thiệt hai, dù thiêt hai nay có thể có tính chat nghiêm trọng hay không nghiêm trong thì người gây thiệt hai van có thé phải chiu trách nhiệm béi thường Thông thường "thiệt hai” được hiểu la sự giảm bớt những lợi ích vật chat hay tinh thân của một chủ thé do có sự kiện gây thiệt hại của một chủ thé khác được xac định bằng một khoăn đền bit cụ thé (bang tiền, bang vật,.) Dưới góc đô pháp lý, khi một người có hảnh vi trái pháp luật sé dẫn đền hậu. quả la kam hư hông hoặc hủy hoại tai sản, xâm phạm đến quyển va lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức, pháp nhân cũng như của Nha nước. Chính vì lẽ đó, pháp luật dân sự quy định hành vi trái pháp luật gây thiệt hại thi phải đất ra thiệt hại có là cơ sở để phát sinh trách nhiệm BTTH hay không, đó là phải nhìn nhận thiệt hại một cách khách quan và không được suy diễn chủ quan.

Có nghĩa là thiệt hai phải là thiệt hai thực tế zảy ra. Vi di: A là người lái xe đã có hảnh vi vượt đèn dé dấn đến đâm vào B lâm B bi ngã gay tay và xe của B ‘bi hong một số bộ phận. Những thiệt hai được zác định trong trường hop này 1a chi phí khám chữa bệnh (gãy tay) và chi phí để sửa các bộ phân xe bị hông cho B. Phép luật dân sự ghi nhận hai loại thiệt hai thực tế có thé xảy ra là thiệt bại vật chất và thiệt hại tính thân để thuận tiện cho việc xác định và tính " toán giải quyết bồi thường vi ban thân các thiệt hại nảy có những đặc điểm tiếng của nó Thứ hai, có hành vi trải pháp luật hoặc hoạt động của tải sản.

Một trong những điều kiện để xác đính trách nhiệm BTTH ngoài hop đẳng đó là phải có hành vi gây thiết hai va hành vi nảy phải là hành vi trấi pháp luật. Hành vi trai pháp luật là hành vi sâm phạm đến lợi ich Nhà nước, lợi ich công công, quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể khác Khi các chit thể thực hiện những hành vi không đúng, không phủ hợp với nối dung quy đính của pháp luật thi được coi là hành vi trấi pháp luật. Pham vi của hành vì trái pháp luật ở đây không chỉ mang nghĩa hep là trái pháp luật dân sự mà còn 1 trái quy định của các ngành luật khác như pháp luật hảnh chỉnh, pháp luật thương mại, pháp luật hình sự,. Hành vi trái pháp luật có thể được thể hiện dưới dang bảnh đông hoặc không hành động Tuy nhiền, không phải trong bat kỳ trường hợp nao có hành vi trái pháp luật gây thiệt hại đều phát sanh trách nhiệm béi thưởng, vi du như các trường hợp phòng vệ chính đáng, trường hop bat khả kháng hoặc tinh thể cấp thiết hoặc trường hợp thiệt hai sy ra hoàn toàn do lỗi của bên bị thiết hại.